Konişmento (Konşimento) Nedir? TTK m.1228 vd.

Kısa Cevap

Konişmento, TTK m.1228 uyarınca bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyanca teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı ancak senedin ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu bir senettir. Aynı zamanda yükü temsil eden bir kıymetli evraktır: devredildiğinde eşyanın teslim hakkı da devrolur. Bu yönüyle konişmento, deniz taşımasının en kritik belgesidir. Belge ticari kullanımda çoğunlukla konşimento, İngilizcede ise bill of lading (B/L) olarak anılır.

Bu Durumda mısınız?

• Deniz yoluyla gönderdiğiniz malı temsil eden konişmentoyu elinizde tutuyorsunuz ve yükü teslim alma hakkınızı araştırıyorsunuz.
• Taşıyan, konişmentoyu ibraz etmeyen bir kişiye yükü teslim etti; uğradığınız zararı kime yönelteceğinizi çözmeye çalışıyorsunuz.
• Akreditifli bir işlemde konişmentoyu bankaya sunmanız gerekiyor; senedin içeriği ve türü (nama/emre/hamile) sonucu belirliyor.
• Taşıyan, malda görünmeyen bir hasar olmasına rağmen “temiz” (çekincesiz) konişmento düzenlemeniz için sizden teminat mektubu istedi.
• Elinizdeki belgenin konişmento mu yoksa denizde taşıma senedi (sea waybill) mi olduğu ve buna göre haklarınızın ne olduğu belirsiz.

Bu senaryoların her birinde uygulanacak kural ve sonuç farklıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız yerinde olur.

Konişmento Nedir ve Ne İşe Yarar?

Konişmento, navlun (deniz taşıma) sözleşmesinin ifasında düzenlenen temel belgedir. Kanun onu şöyle tanımlar:

Konişmento, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı, ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1228)

Tanımdan konişmentonun üç klasik işlevi çıkar: (1) makbuz işlevi — taşıyanın eşyayı teslim aldığını ve haricen ne durumda teslim aldığını gösterir; (2) sözleşmeyi ispat işlevi — taşıma sözleşmesinin yapıldığını ve şartlarını belgeler; (3) kıymetli evrak (emtiayı temsil) işlevi — yükü temsil eder, dolayısıyla senedin devri eşyanın teslim hakkını devreder ve taşıyan eşyayı yalnız senedi ibraz eden meşru hamile teslim eder. Konişmentonun içinde yer aldığı navlun sözleşmesinin bütünü için navlun sözleşmesi, belgenin ait olduğu hukuk dalının bütünü için deniz ticareti hukuku yazımıza bakabilirsiniz.

Konşimento mu Konişmento mu? Doğru Yazım Hangisi?

Bu belge günlük ticari kullanımda çoğunlukla konşimento diye yazılır; kanun ise onu konişmento olarak adlandırır. Türk Ticaret Kanunu’nda terim yirmi altı maddede geçer (deniz taşımasını düzenleyen m.1228 ilâ m.1246 arasında kesintisiz olmak üzere) ve hepsinde “konişmento” biçimindedir; “konşimento” yazımı kanun metninde hiç yer almaz. Bu nedenle bir dilekçede, sözleşmede veya kanun atfında kullanılacak doğru biçim konişmentodur.

Buna karşılık “konşimento” bir yazım hatası sayılmaz; yargı kararlarında her iki biçim de yaşar, hatta aynı kararda birlikte kullanılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bir onama gerekçesinde iki yazımı tek cümlede yan yana kullanmıştır:

gümrük idaresi dışında taşınanı temsil eden konşimento ve eklerini bağımsız şekilde kontrol etmesinin gerekmesine, taşınan malın teslimi bakımından kendisine husumet yöneltilmesinin mümkün olmasına, ibraz edilen konişmentodan kaynaklanan def’ileri ve itirazları ileri sürmesinde bir yanlışlık bulunmamasına

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2013/15891, K. 2014/16751, T. 04.11.2014 — onama)

Pratik sonuç şudur: hangi yazımı kullandığınız belgenin hukuki niteliğini değiştirmez. Bir senedin konişmento sayılıp sayılmadığı üzerindeki başlığa değil, TTK m.1228/1’deki çekirdek unsurları taşıyıp taşımadığına bakılarak belirlenir. Belgenin İngilizcedeki karşılığı bill of lading’dir ve uygulamada çoğunlukla B/L kısaltmasıyla anılır. Bu yazıda kanunun terimi olan “konişmento” esas alınmıştır.

Konişmentoda Neler Yer Alır? (İçeriği)

TTK m.1229, konişmentoda bulunması gereken kayıtları sayar. Uygulamada konişmento (konşimento) örneği arayanların merak ettiği bu içerik, başlıca şu kalemlerden oluşur: eşyaya ilişkin bilgiler (genel cinsi, tanıtıcı işaretleri, tehlikeli madde niteliği, koli/parça sayısı ve ağırlığı, haricen belli hâli); taşımanın tarafları (taşıyanın adı ve işletme merkezi, kaptanın adı, geminin adı ve tabiiyeti, yükleten ve varsa gönderilen); taşımanın koşulları (yükleme ve boşaltma limanı, eşyanın teslim alındığı tarih, düzenlenme yer ve tarihi, navlunun ödenmesine ilişkin kayıt); ve taşıyanın veya temsilcisinin imzası.

Bu kayıtların hepsinin bulunması geçerlilik şartı değildir; kanun bu konuda esnektir:

Birinci fıkrada sayılan unsurlardan bir veya birkaçının konişmentoda bulunmaması senedin hukuken konişmento sayılmasını engellemez; yeter ki, senet 1228 inci maddenin birinci fıkrasında yazılı unsurları taşımakta olsun.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1229)

Yani bir senedin konişmento sayılması için, m.1228/1’deki çekirdek unsurları (taşıma sözleşmesinin ispatı, eşyanın teslim alındığı beyanı ve ibraz karşılığı teslim yükümlülüğü) taşıması yeterlidir.

Konişmento Numarası Nedir?

Konişmento numarası, taşıyanın veya acentesinin senede verdiği tekil takip numarasıdır (İngilizce belgelerde B/L No.). Kanunun m.1229’da saydığı zorunlu kayıtlar arasında yer almaz; senedin geçerliliği bu numaraya bağlı değildir. İşlevi ticari ve idaridir: yükün taşıyan, acente, liman ve gümrük kayıtlarında eşleştirilmesini, akreditifli ödemede bankaya sunulan belgelerin birbirine bağlanmasını sağlar. Bir uyuşmazlıkta belirleyici olan, numaranın kendisi değil, senedin m.1228/1’deki unsurları taşıyıp taşımadığı ve senedi elinde bulunduranın meşru hamil olup olmadığıdır.

Konişmentoyu Kim Düzenler ve Türleri

Konişmentoyu düzenleme yetkisi kanunla belirlenmiştir:

Konişmento, kaptan veya taşıyanın yahut kaptanın bu hususta yetkilendirdiği bir temsilcisi tarafından taşıyan ad ve hesabına düzenlenebilir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1228)

Uygulamada senedi çoğunlukla taşıyanın acentesi taşıyan adına düzenler. Düzenlenme anına göre iki tür vardır: eşya henüz gemiye yüklenmeden, taşınmak üzere teslim alındığında tesellüm konişmentosu; eşya gemiye alındıktan sonra ise yükleme konişmentosu düzenlenir (m.1228/2). Devir kabiliyetine göre ise konişmento üç türlüdür:

Konişmento, nama, emre ve hamile yazılı olarak düzenlenebilir. Aksi kararlaştırılmadıkça yükletenin istemi üzerine konişmento gönderilenin emrine veya sadece emre olarak düzenlenir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1228)

Kanunda düzenlenmeyen ama uygulamada sık karşılaşılan bir ayrım da ana konişmento (master B/L) ile ara konişmento (house B/L) arasındadır. Ana konişmento, deniz taşımasını fiilen üstlenen taşıyan tarafından taşıma işleri organizatörü (freight forwarder) adına düzenlenir; ara konişmento ise organizatörün kendi müşterisine verdiği senettir. Ayrım hukuken önemlidir, çünkü hamilin hangi senetle kime yöneleceğini ve kimin taşıyan sayılacağını belirler.

Taşıyanın kim olduğu, yük hasarında sorumluluğun muhatabını belirlediği için kritiktir. Senedi taşıyan sıfatıyla imzalayan kişi taşıyan sayılır; taşıyan açıkça anlaşılmıyorsa donatan taşıyan kabul edilir:

Konişmentoyu taşıyan sıfatıyla imzalayan veya konişmento kendi ad ve hesabına imzalanan kişi, taşıyan sayılır. (2) Konişmentoda taşıyanın adı ve soyadı veya ticaret unvanı ile işletme merkezinin gösterilmemiş olduğu veya açıkça anlaşılmadığı hâllerde, donatan, taşıyan sayılır; meğerki, konişmento hamilinin açık istemi üzerine, donatan taşıyanın adı ve soyadını veya ticaret unvanı ile işletme merkezini bildirerek bunu belgelendirmiş olsun.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1238)

Kıymetli Evrak Niteliği ve İbraz Karşılığı Teslim

Konişmentonun en ayırt edici özelliği, yükü temsil eden bir kıymetli evrak olmasıdır. Bunun ilk sonucu, yalnızca meşru hamilin yükü teslim almaya yetkili olmasıdır:

Konişmentonun meşru hamili, eşyayı teslim almaya yetkilidir. (2) Konişmento birden çok nüsha olarak düzenlenmişse, eşya, tek nüshanın meşru hamiline teslim edilir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1230)

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de bu yetkiyi teyit eder:

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1230. maddesine göre eşyayı teslim almaya konişmento hamili yetkilidir.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/5808, K. 2022/8270, T. 23.11.2022 — bozma)

İkinci sonuç, teslimin ancak senedin geri verilmesi karşılığında yapılabilmesidir:

Eşya, ancak konişmento nüshasının, eşyanın teslim alındığına ilişkin şerh düşülerek geri verilmesi karşılığında teslim edilir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1236)

Bu kuralın pratik önemi büyüktür: yükü kimin teslim alacağını (meşru hamili) teşhis etme yetkisi münhasıran taşıyana aittir; taşıyan yanlış kişiye teslim ederse riski kendisi taşır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi bunu şöyle ifade eder:

Bu teşhis faaliyetini yapma yetkisi münhasıran taşıyana veye onun temsilcisi konumundaki kaptana ya da acenteye aittir.

(İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, E. 2022/752, K. 2022/515, T. 28.04.2022 — istinaf, başvurunun reddi)

Dolayısıyla taşıyan, gerçek konişmento ibraz edilmeden yükü bir başkasına teslim ederse, sonradan senedi ibraz edecek meşru hamile karşı sorumlu olmaya devam eder. Akreditifli ödemede senedin bankaya çok geç sunulduğu “bayat konişmento” (stale bill of lading) tabiri de bu ibraz–teslim mekanizmasıyla ilgilidir; kavram kanunda ayrıca tanımlanmamış olup sonuç, yukarıdaki genel kurallara göre belirlenir.

Ordino ile Konişmento Arasındaki Fark

Yükün limandan çekilmesi aşamasında sık karşılaşılan bir başka belge ordinodur (teslim talimatı). Ordino, Türk Ticaret Kanunu’nda tanımlanmış bir kavram değildir; taşıyanın veya acentesinin, konişmentoyu ibraz eden meşru hamile verdiği ve yükün liman işletmesince kendisine bırakılabileceğini gösteren talimattır. İki belge birbirinin yerine geçmez:

Ölçüt	Konişmento	Ordino (teslim talimatı)
Kanuni dayanak	TTK m.1228 vd.	Kanunda düzenlenmemiş; ticari teamül
Hukuki nitelik	Kıymetli evrak; yükü temsil eder	Taşıyanın verdiği teslim talimatı
Devredilebilirlik	Nama temlik, emre ciro, hamile teslim	Devre elverişli değildir
İşlevi	Teslim hakkını doğuran senet	Doğmuş teslim hakkının fiilen icrası

Sıra önemlidir: ordino konişmentonun yerini almaz, onun ibrazı üzerine düzenlenir. Eşya ancak konişmento nüshasının geri verilmesi karşılığında teslim edilir (m.1236) ve teslim almaya yetkili olan meşru hamildir (m.1230). Bu nedenle elinde yalnızca ordino bulunan kişi, konişmentodan doğan hamillik sıfatını kazanmış olmaz.

Konişmentonun Devri: Yükü Kim Devralır?

Konişmento devredilebilir bir senettir ve devri, yükün zilyetliğinin (fiilî hâkimiyetinin) devri sonucunu doğurur:

Eşya, kaptan veya taşıyanın diğer bir temsilcisi tarafından taşınmak üzere teslim alınınca konişmentonun, konişmento gereğince eşyayı teslim almaya yetkili olan kişiye teslimi, 1235 inci madde hükümleri saklı kalmak şartıyla, Türk Medenî Kanununun 957 ve 980 inci maddelerinde yazılı hukuki sonuçları doğurur.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1234)

Devir usulü senedin türüne göre değişir: nama yazılı konişmento alacağın temliki yoluyla, emre yazılı konişmento ciro ile, hamile yazılı konişmento ise senedin (zilyetliğin) elden teslimiyle devredilir. Nama yazılı senetlerin temlik yoluyla devri hakkında ayrıntı için alacağın temliki yazımıza bakabilirsiniz. Aynı emre yazılı konişmentonun birden çok nüshası çeşitli kişilere ciro edilmişse, kanun eşyayı almaya ilk önce ciro ve teslim edilen nüshanın hamiline öncelik tanır (m.1235).

Çarter Partili Konişmento: Hangi Belge Esas Alınır?

Deniz taşımasında iki ayrı hukuki ilişki iç içe geçer: taşıyan ile taşıtan (navlun sözleşmesinin tarafı) arasındaki ilişki ve taşıyan ile konişmento hamili (senedi devralan üçüncü kişi) arasındaki ilişki. Kanun her biri için farklı belgeyi esas alır:

Taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır. (2) Taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler navlun sözleşmesinin hükümlerine bağlı kalır.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1237)

Bu ayrım pratikte belirleyicidir: senedi devralan hamil, navlun sözleşmesinde kararlaştırılmış olup konişmentoya yansımayan hükümlerle kural olarak bağlı değildir. Kanun bunun istisnasını, konişmentonun bir yolculuk çarteri sözleşmesine gönderme yaptığı hâl için düzenler:

Konişmentoda, yolculuk çarteri sözleşmesine gönderme varsa, konişmento devredilirken çarter partinin bir suretinin de yeni hamile ibraz edilmesi gerekir. Bu takdirde çarter partide yer alan hükümler, nitelikleri elverdiği ölçüde konişmento hamiline karşı da ileri sürülebilir. Ancak, 1245 inci maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi hükmü saklıdır.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1237)

Uygulamada “charter party konişmento” denen senetlerde tahkim veya yetki şartı gibi ağır hükümler sıklıkla senedin kendisinde değil, atıf yapılan çarter partide yer alır. Bu hükümlerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için iki koşul birlikte aranır: çarter parti suretinin devir sırasında yeni hamile ibraz edilmiş olması ve hükmün niteliğinin buna elverişli bulunması.

Maddenin sonundaki saklı tutma da önemlidir. Yolculuk çarterine dayalı bir konişmento düzenlendiğinde, taşıtan olmayan hamil bakımından emredici sorumluluk rejimi devreye girer:

Ancak, böyle bir sözleşmeye dayalı olarak konişmento düzenlenirse, taşıtan olmayan konişmento hamili ile taşıyan arasındaki ilişkide 1243 üncü madde hükmü uygulanır.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1245)

TTK m.1243 uyarınca, taşıyanın borç ve sorumluluklarına ilişkin hükümlerden (m.1141, 1150, 1151 ve 1178-1192 ile denizde taşıma senetlerine ilişkin m.1228-1242) doğan sorumluluğu doğrudan veya dolaylı olarak önceden kaldıran ya da daraltan kayıtlar geçersizdir. Dolayısıyla çarter partiye gönderme, üçüncü kişi konumundaki hamili bu emredici korumadan yoksun bırakmak için kullanılamaz. Buna karşılık taşıyanın sorumluluğunu genişleten kayıtlar geçerliliğini korur (m.1243/4). Çarter sözleşmelerinin kendi rejimi için zaman çarteri sözleşmesi ve navlun sözleşmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

İçeriğin İspat Gücü (Karine İşlevi)

Konişmento yalnızca teslim aracı değil, aynı zamanda güçlü bir ispat aracıdır. İçindeki eşya tanımı, taşıyanın eşyayı o şekilde teslim aldığına dair bir karine oluşturur ve bu karine, iyiniyetli üçüncü kişi karşısında çürütülemez hâle gelir:

Birinci fıkraya dayanarak konişmentoya hakkında çekince konulan beyanlar saklı kalmak üzere, konişmento, taşıyanın eşyayı konişmentoda beyan edildiği gibi teslim aldığına veya yükleme konişmentosu düzenlenmiş olduğu takdirde, yüklediğine karine oluşturur. Bu karinenin aksi, konişmentoyu, içerdiği eşya tanımına güvenerek, gönderilen de dâhil olmak üzere, iyiniyetle devralan üçüncü kişiye karşı ispatlanamaz; 1186 ncı maddenin dördüncü fıkrası saklıdır.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1239)

Bu nedenle taşıyan, beyanların doğruluğundan şüphe ediyor veya kontrol imkânı bulamıyorsa, konişmentoya çekince (şerh) koymak zorundadır; aksi hâlde eşyayı “haricen iyi hâlde” teslim almış sayılır ve senede güvenen iyiniyetli hamile karşı bu beyanla bağlı kalır. Benzer şekilde, navlunun gönderilence ödeneceğine dair bir kayıt taşımayan konişmento, gönderilenin navlun ödemekle yükümlü olmadığına karine oluşturur (m.1240).

Teminat Mektubu (Letter of Indemnity) ve Yükletenin Garantileri

Uygulamada yükleten, malda görünür bir eksiklik olsa bile taşıyandan çekincesiz (“temiz”) konişmento ister; çünkü akreditif temiz konişmento gerektirir. Karşılığında taşıyana bir teminat mektubu (letter of indemnity) verilir. Kanun bu tür anlaşmaları üçüncü kişiler karşısında geçersiz sayar:

Taşıyan veya onun bir temsilcisi tarafından konişmentonun, yükletenin konişmentoya konulmak üzere bildirdiği kayıtlara veya eşyanın haricen belli olan hâl ve niteliğine ilişkin bir çekince eklenmeksizin düzenlenmesi yüzünden taşıyanın uğrayacağı zararı yükletenin tazmin edeceğine dair her taahhüt veya anlaşma, konişmentoyu, gönderilen de dâhil olmak üzere, iyiniyetle iktisap eden bütün üçüncü kişilere karşı geçersizdir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1241)

Bu anlaşma yalnızca taşıyan ile yükleten arasında geçerlidir. Ancak taşıyan, çekince koymayarak konişmentoya güvenen üçüncü kişileri aldatma kastıyla hareket etmişse, hem taahhüt taraflar arasında da geçersiz olur hem de taşıyan m.1186’daki sorumluluk sınırlarından yararlanamaz (m.1241/3-4). Kısacası, gerçeği gizleyen bir temiz konişmento taşıyanı korumaz, tersine ağırlaştırılmış sorumlulukla karşı karşıya bırakır.

Konişmento ile Denizde Taşıma Senedi (Sea Waybill) Farkı

Deniz taşımasında konişmentodan başka senetler de düzenlenir; en yaygını denizde taşıma senedidir (sea waybill). Aradaki fark, ispat gücünde ve tedavül kabiliyetindedir:

Taşıyanın taşınacak eşyayı teslim aldığını göstermek üzere düzenlediği konişmentodan başka her tür senet, taşıma sözleşmesinin yapılmış ve eşyanın senette yazılı olduğu gibi taşıyan tarafından teslim alınmış olduğuna karine oluşturur; ancak bu karinenin aksi ispatlanabilir.

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1242)

İki belge arasındaki temel ayrım şudur: konişmentonun içeriği iyiniyetli üçüncü kişiye karşı çürütülemez karine oluştururken (m.1239), diğer taşıma senetleri yalnızca aksi ispatlanabilen bir karine sağlar. Ayrıca konişmento yükü temsil eden bir kıymetli evrak olduğundan teslim için ibrazı zorunludur; denizde taşıma senedinde ise teslim, senedin ibrazına bağlı değildir. Bu nedenle devredilebilir bir yük belgesi gereken (özellikle akreditifli) işlemlerde konişmento kullanılır.

Ölçüt	Konişmento (m.1228 vd.)	Denizde taşıma senedi / sea waybill (m.1242)
Hukuki nitelik	Kıymetli evrak (yükü temsil eder)	Taşımayı ispatlayan senet
Teslim için ibraz	Zorunlu (m.1236)	Zorunlu değil
Devir / tedavül	Nama temlik, emre ciro, hamile teslim	Kural olarak devredilemez
İçeriğin ispat gücü	İyiniyetli 3. kişiye karşı çürütülemez (m.1239)	Aksi ispatlanabilir karine

Uygulamada bu senet çoğunlukla SWB (sea waybill) kısaltmasıyla anılır. Yükün senet ibraz edilmeden teslim edilmesini sağlayan bir başka uygulama da telex releasetir: yükleme limanında düzenlenen konişmentonun bütün asıl nüshaları taşıyana veya acentesine geri verilir, taşıyan da varma limanındaki acentesine yükün senet aranmaksızın gönderilene bırakılabileceğini bildirir. Telex release kanunda düzenlenmiş bir kurum değildir; sonucu, konişmentonun tedavülden kaldırılmasıdır. Bu nedenle nüshaların eksiksiz iadesi kritiktir. İade edilmemiş bir nüsha üçüncü kişinin eline geçerse taşıyan, m.1230 ve m.1236 uyarınca meşru hamile karşı sorumlu kalmaya devam eder.

Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Konişmentodan doğan davalar TTK m.4 uyarınca ticari dava sayılır ve TTK m.5 uyarınca asliye ticaret mahkemesinde görülür; deniz ticaretine ilişkin işler için denizcilik ihtisas mahkemesi olarak görevlendirilen asliye ticaret mahkemeleri yetkilidir (görevli mahkeme ayrıntısı). Süreler kısadır: yük zıyaı, hasarı veya geç tesliminde taşıyana karşı istem bir yıllık hak düşürücü süreye (TTK m.1188), konişmentodan doğan alacaklar ise bir yıllık zamanaşımına (TTK m.1246) tabidir. Bu sürelerin işlemeye başladığı an doğru saptanmalı; aksi hâlde hak kaybı doğar.

Sık Yapılan Hatalar

• Konişmentoyu sıradan bir teslim makbuzu sanmak. Konişmento yükü temsil eden bir kıymetli evraktır; taşıyan eşyayı ancak senedi ibraz eden meşru hamile teslim eder (m.1230, m.1236).
• Konişmentosuz teslimin taşıyanı kurtardığını düşünmek. Senet ibraz edilmeden yapılan teslim, taşıyanı gerçek hamile karşı sorumluluktan kurtarmaz; teşhis riski taşıyandadır.
• Senedin türünü (nama/emre/hamile) önemsememek. Devir usulü ve kimin meşru hamil sayılacağı tamamen türe bağlıdır; yanlış devir, teslim hakkını geçersiz kılabilir.
• Gerçeği gizleyen “temiz” konişmento istemek. Aldatma kastıyla çekincesiz düzenlenen konişmento, taşıyanı sorumluluk sınırlarından bile yoksun bırakır (m.1241/3-4); teminat mektubu üçüncü kişilere karşı geçersizdir.
• Konişmento ile denizde taşıma senedini karıştırmak. İkincisi devredilemez ve aksi ispatlanabilir bir karine sağlar; akreditifli işlemlerde konişmento gerekir.
• Bir yıllık süreyi kaçırmak. Yük hasarında m.1188’deki bir yıllık hak düşürücü süre ve m.1246’daki zamanaşımı çok kısadır.

Özet

• Konişmento, TTK m.1228 uyarınca taşımayı ispatlayan, eşyanın teslim alındığını gösteren ve ibraz karşılığında teslim yükümlülüğü doğuran bir senet ve aynı zamanda yükü temsil eden bir kıymetli evraktır.
• Üç işlevi vardır: makbuz, sözleşmeyi ispat ve emtiayı temsil (kıymetli evrak).
• İçeriği m.1229’da sayılır; çekirdek unsurlar varsa bazı kayıtların eksikliği senedi geçersiz kılmaz.
• Nama, emre veya hamile yazılı düzenlenir (m.1228/3); devir usulü (temlik/ciro/teslim) türe bağlıdır ve devir, yükün zilyetliğini devreder (m.1234).
• Eşyayı yalnız meşru hamil teslim alabilir (m.1230) ve teslim ancak senedin geri verilmesiyle yapılır (m.1236); aksine teslimde taşıyan sorumlu kalır.
• İçeriği, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı çürütülemez karine oluşturur (m.1239); aldatıcı temiz konişmentoda taşıyan sorumluluk sınırlarından yararlanamaz (m.1241).
• Denizde taşıma senedinden (sea waybill) farkı, kıymetli evrak niteliği ve çürütülemez ispat gücüdür (m.1242).
• Taşıyan ile hamil arasındaki ilişkide konişmento, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide navlun sözleşmesi esas alınır (m.1237/1-2); yolculuk çarterine gönderme yapan konişmentoda çarter parti hükümleri ancak suretin devirde ibrazı ve niteliğin elverişli olması şartıyla hamile karşı ileri sürülebilir (m.1237/3), taşıyanın sorumluluğunu daraltan kayıtlar ise geçersizdir (m.1243, m.1245/1).
• Ordino kanunda düzenlenmemiş bir teslim talimatıdır; konişmentonun yerine geçmez, ibrazı üzerine düzenlenir.
• Kanunun yazımı konişmentodur; uygulamadaki konşimento biçimi senedin hukuki niteliğini değiştirmez.

İlgili yazılar: Navlun Sözleşmesi · Zaman Çarteri Sözleşmesi · Asliye Ticaret Mahkemesi Nedir? · Tacir Kimdir ve Tacir Olmanın Sonuçları