Mütemadi (Kesintisiz) Suç Nedir? Zamanaşımı ve Yetki

Mütemadi suç, suçun oluşmasıyla ortaya çıkan hukuka aykırı durumun bir anda sona ermeyip failin iradesiyle belli bir süre devam ettiği suçtur. Kanunun kullandığı terim kesintisiz suçtur: mütemadi suç ile kesintisiz suç aynı kavramı anlatır. Kanun bu suçları tanımlamaz ama iki önemli sonucu doğrudan onlara bağlar: dava zamanaşımı kesintinin gerçekleştiği günden işlemeye başlar (Türk Ceza Kanunu m.66/6) ve davaya kesintinin gerçekleştiği yer mahkemesi bakar (Ceza Muhakemesi Kanunu m.12/2). Bu yazı, uzun süre devam eden bir fiil nedeniyle soruşturma veya kovuşturmayla karşılaşan şüpheli, sanık ya da mağdur için mütemadi suçun özelliklerini, zamanaşımı hesabını ve yetkili mahkemeyi madde metni üzerinden açıklar.

1. Mütemadi Suç: Öne Çıkanlar

• Mütemadi suç ile kesintisiz suç aynı kavramdır; kanun “kesintisiz suç” terimini kullanır (TCK m.66/6, CMK m.12/2).
• Kesintisiz suçlarda dava zamanaşımı kesintinin gerçekleştiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6).
• Kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m.12/2).
• Zincirleme suçta zamanaşımı ve yetki son suçun işlendiği güne ve yere bağlanır (TCK m.66/6, CMK m.12/2).
• Zamanaşımı süresi, suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4).

2. Mütemadi Suç Nedir?

Mütemadi suç, hareketle meydana gelen hukuka aykırı durumun zaman içinde devam ettiği ve bu devamlılığın failin iradesine bağlı olduğu suçtur. Suç, kanuni unsurları gerçekleştiği anda tamamlanır; ancak hukuka aykırı durum sürdükçe sona ermez. Durum sona erdiğinde, yani kesinti gerçekleştiğinde suç da biter.

Mütemadi ve kesintisiz sözcükleri aynı kavramı anlatır. “Mütemadi” eski dildeki karşılıktır ve sürekli, ara vermeden devam eden anlamına gelir. Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu ise “kesintisiz suç” terimini kullanır. Kanunda kesintisiz suçun bir tanımı yoktur; terim, zamanaşımının başlangıcını (TCK m.66/6) ve yetkili mahkemeyi (CMK m.12/2) belirleyen hükümlerde geçer. Kavramın hukuki önemi bu iki hükümden gelir.

2.1. Mütemadi Suçun Özellikleri

Mütemadi suçu diğer suçlardan ayıran üç özellik vardır:

• Süreklilik: Suçun tamamlandığı an ile sona erdiği an ayrıdır. Arada geçen süre boyunca hukuka aykırı durum devam eder.
• Failin iradesi: Durumun sürmesi failin davranışına bağlıdır. Fail durumu sona erdirebilecekken sürdürür.
• Kesinti: Suç, hukuka aykırı durumun sona ermesiyle biter. Kanun zamanaşımı ve yetki bakımından bu anı esas alır (TCK m.66/6, CMK m.12/2).

Mütemadi suç tek bir suçtur. Hukuka aykırı durumun sürdüğü her gün için ayrı bir suç oluşmaz; bu yönüyle, ayrı zamanlarda aynı suçun birden fazla işlendiği zincirleme suçtan ayrılır (TCK m.43/1).

3. Mütemadi Suç Örnekleri

Mütemadi suç örnekleri, suç tanımı tek bir anı değil devam eden bir durumu anlatan fiillerdir. Kanun bu suçları ayrıca “kesintisiz” diye adlandırmaz; fiilin kesintisiz nitelik taşıyıp taşımadığı suç tanımının lafzından ve somut olaydan anlaşılır. Lafzı devam eden bir duruma elverişli üç örnek şunlardır:

• Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma: Suç, bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakmakla işlenir (TCK m.109/1). Mağdur yoksun bırakıldığı sürece hukuka aykırı durum devam eder; mağdurun serbest kalmasıyla sona erer. Ayrıntı: kişiyi hürriyetinden yoksun kılma.
• Konut dokunulmazlığının ihlali: Kanun, konuta rızaya aykırı olarak girmenin yanında rıza ile girdikten sonra buradan çıkmamayı da cezalandırır (TCK m.116/1). “Çıkmama” hâli kişi konutta kaldıkça sürer. Ayrıntı: konut dokunulmazlığının ihlali.
• Ruhsatsız silah bulundurma: Kanun, ateşli silahları kanuna aykırı olarak satın alan, taşıyan veya bulunduranları cezalandırır (6136 sayılı Kanun m.13). Bulundurma, silah kişinin elinde kaldıkça devam eden bir durumdur. Ayrıntı: ruhsatsız silah cezası.

Aynı suç tanımı hem ani hem kesintisiz biçimde gerçekleşebilir. Konut dokunulmazlığının ihlalinde rızaya aykırı giriş bir anda tamamlanabilir; rıza ile girdikten sonra çıkmama ise süren bir durumdur (TCK m.116/1). Bu nedenle bir suçun kesintisiz olup olmadığı yalnız suçun adına bakılarak değil, fiilin somut olayda nasıl işlendiğine bakılarak belirlenir.

4. Mütemadi Suçta Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Mütemadi suçta dava zamanaşımı, suçun başladığı günden değil kesintinin gerçekleştiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Hukuka aykırı durum aylarca veya yıllarca sürmüşse zamanaşımı süresi bu sürenin sonundan itibaren hesaplanır. Kanun zamanaşımının başlangıcını suçun yapısına göre ayırır (TCK m.66/6):

Suç yapısı	Zama­na­şı­mı­nın başladığı gün
Tamamlanmış suç	Suçun işlendiği gün
Teşebbüs hâlinde kalan suç	Son hareketin yapıldığı gün
Kesintisiz (mütemadi) suç	Kesintinin ger­çek­leş­tiği gün
Zincirleme suç	Son suçun işlendiği gün
Çocuklara karşı üstsoy veya üzerlerinde hüküm ve nüfuzu olanlarca işlenen suç	Çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün

Zamanaşımının süresi başlangıç gününden ayrı bir sorudur. Süre, suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırına göre belirlenir; seçimlik cezalı suçlarda hapis cezası esas alınır (TCK m.66/4). Örneğin beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Sürelerin tamamı ve zamanaşımının durması ile kesilmesi dava zamanaşımı yazımızda anlatılır.

4.1. Mütemadi Suçta Kesinti Nasıl Gerçekleşir?

Kanun kesintinin hangi olayla gerçekleştiğini saymaz; yalnız zamanaşımını ve yetkiyi kesintiye bağlar (TCK m.66/6, CMK m.12/2). Kesinti, hukuka aykırı durumun sona erdiği andır ve bu an suç tanımına göre belirlenir: hürriyetinden yoksun kılınan kişi serbest kaldığında (TCK m.109/1), konuttan çıkmayan kişi konutu terk ettiğinde (TCK m.116/1) ya da ruhsatsız silahın bulundurulması sona erdiğinde (6136 sayılı Kanun m.13) durum biter. Durum failin kendi iradesiyle, mağdurun kurtulmasıyla veya failin yakalanmasıyla sona erebilir. Kesinti tarihi zamanaşımı ve yetki hesabını doğrudan değiştirdiği için dosyadaki delillerle ayrıca belirlenmesi gerekir.

5. Mütemadi Suçta Yetkili Mahkeme

Mütemadi suçta davaya bakmaya yetkili mahkeme, kesintinin gerçekleştiği yer mahkemesidir (CMK m.12/2). Genel kural, yetkinin suçun işlendiği yer mahkemesine ait olmasıdır (CMK m.12/1); kesintisiz suçlarda kanun bu kurala özel bir yer bağlantısı getirir. Hukuka aykırı durum bir şehirde başlayıp başka bir şehirde sona ermişse yetkiyi belirleyen, durumun sona erdiği yerdir.

Aynı fıkra teşebbüs ve zincirleme suç için de özel yer bağlantısı kurar: teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı yer, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m.12/2). Bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları ya da banka veya kredi kartları araç olarak kullanılarak işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir (CMK m.12/6).

6. Mütemadi Suç ile Ani Suç ve Zincirleme Suç Farkı

Mütemadi suç, ani suçtan sürenin varlığıyla, zincirleme suçtan fiil sayısıyla ayrılır. Üç yapıyı ayıran ölçütler şunlardır:

Ölçüt	Ani suç	Müte­madi (kesin­ti­siz) suç	Zin­cir­leme suç
Fiil sayısı	Tek	Tek, ama hukuka aykırı durum sürer	Birden fazla, değişik zaman­larda
Tamam­lanma ve sona erme	Aynı anda	Ayrı anlarda	Her fiil ayrı tamam­la­nır
Zama­na­şı­mı­nın baş­lan­gıcı	Suçun işlen­diği gün	Kesin­ti­nin ger­çek­leş­tiği gün	Son suçun işlen­diği gün
Yetkili mahkeme	Suçun işlen­diği yer	Kesin­ti­nin ger­çek­leş­tiği yer	Son suçun işlen­diği yer
Dayanak	TCK m.66/6, CMK m.12/1	TCK m.66/6, CMK m.12/2	TCK m.43/1, m.66/6, CMK m.12/2

Zincirleme suçta bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suç birden fazla işlenir; bir cezaya hükmedilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK m.43/1). Zincirleme suç hükümleri kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında uygulanmaz (TCK m.43/3). Zincirleme suç ve suçların birleşmesi için içtima ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

Mütemadi suç, ayrı zamanlarda işlenen fiillerin tekrarına bağlanan itiyadi suçlulukla da karıştırılmamalıdır. İtiyadi suçlu, kasıtlı bir suçu bir yıl içinde ve farklı zamanlarda ikiden fazla işleyen kişidir (TCK m.6/1-h). Ayrıntı: itiyadi suç nedir.