TCK 66: Dava Zamanaşımı — Süreler Tablosu, Kesilme-Durma ve Uzamış Zamanaşımı

Kısa Cevap

Dava zamanaşımı (TCK m.66), suçun işlenmesinden itibaren kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle kamu davasının düşmesidir: suçun cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıl. Süre; sorgu, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet hükmüyle kesilir ve yeniden işlemeye başlar, ama kesilmelerle en fazla yarısı kadar uzar (örneğin 8 yıl → azami 12 yıl). Zamanaşımı savunma yapılmasa bile re’sen gözetilir; sanık bundan vazgeçemez. Dolduğunda kural düşme kararıdır; ancak dosya, araştırmasız beraat verilebilecek durumdaysa beraat önceliklidir.

Bu Durumda mısınız?

• Yıllar önce işlendiği iddia edilen bir suçtan hakkınızda soruşturma açıldı; “bu iş zamanaşımına uğramadı mı?” diye soruyorsunuz.
• Dava uzadıkça uzadı; olağan süre doldu ama “kesilme” nedeniyle sürenin uzadığı söyleniyor. Azami sınırın ne olduğunu merak ediyorsunuz.
• Mağdur tarafsınız; failin “zamanı beklemesinden” endişelisiniz ve hangi işlemlerin süreyi kestiğini öğrenmek istiyorsunuz.
• İddianamedeki suç vasfı basit hâl; ama dosyada nitelikli hâle işaret eden deliller var. Zamanaşımının hangisine göre hesaplanacağı tartışmalı.
• Zamanaşımı dolmuşken mahkeme düşme kararı verdi; oysa siz beraat bekliyordunuz.

Bu yazı genel bir çerçeve sunar. Zamanaşımı hesabı; suç vasfı, başlangıç anı ve kesilme işlemlerinin dosya dosya tespitini gerektirir; somut durumunuz için bir avukata danışınız.

Dava Zamanaşımı Ne Demek? (TCK 66)

Devletin cezalandırma yetkisi süresizdir sanılır; değildir. Suçun üzerinden kanunun belirlediği süre geçtiğinde dava açılamaz, açılmış dava sürdürülemez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kurumun gerekçesini ve iki temel özelliğini güncel bir kararında şöyle koyar:

“devletin o suçtan dolayı cezalandırma yetkisinden vazgeçmesinin ifadesi olarak dava zamanaşımı kabul edilmiştir. Dava zamanaşımı kanun aksini kabul etmediği müddetçe bütün suçlar bakımından geçerli olup soruşturma ve kovuşturma makamlarınca resen gözetilip uygulanacaktır. Şüpheli veya sanığın dava zamanaşımından vazgeçmesi mümkün değildir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2025/447, K. 2025/505, T. 25.11.2025 — bozma)

Yani dava zamanaşımı bir def’i (savunma) değildir: taraflar ileri sürmese de hâkim ve savcı kendiliğinden uygular (TCK m.72/2 — metni aşağıda) ve sanık “yargılanmak istiyorum” diyerek bundan vazgeçemez. Özel hukuktaki zamanaşımıyla temel farkı budur.

Dayandığı Kanun Maddeleri

TCK m.66/1 — Dava zamanaşımı

Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası; a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl, b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl, c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl, e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl, geçmesiyle düşer.

TCK m.66/2

Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer.

TCK m.66/6

Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.

TCK m.67/2 — Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi

Bir suçla ilgili olarak; a) Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, b) Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi, c) Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi, d) Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi, halinde, dava zamanaşımı kesilir.

TCK m.67/4

Kesilme halinde, zamanaşımı süresi ilgili suça ilişkin olarak Kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar.

TCK m.72/2 — Zamanaşımının hesabı ve uygulanması

Dava ve ceza zamanaşımı re’sen uygulanır ve bundan şüpheli, sanık ve hükümlü vazgeçemezler.

CMK m.223/9

Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.

TCK m.68/1 — Ceza zamanaşımı

Bu maddede yazılı cezalar aşağıdaki sürelerin geçmesiyle infaz edilmez: a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl. b) Müebbet hapis cezalarında otuz yıl. c) Yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmidört yıl. d) Beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl. e) Beş yıla kadar hapis ve adlî para cezalarında on yıl.

Dava Zamanaşımı Süreleri Tablosu

TCK m.66/1’e göre olağan süreler (kanunda başka türlü yazılmış hâller saklı):

Suçun gerektirdiği ceza	Olağan dava zamanaşımı
Ağırlaştırılmış müebbet hapis	30 yıl
Müebbet hapis	25 yıl
20 yıl ve üzeri hapis	20 yıl
5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis	15 yıl
5 yıla kadar hapis veya adli para cezası	8 yıl

Bu süreler olağan sürelerdir; kesilme hâlinde en fazla yarısı kadar uzar (aşağıda). Ayrıca fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış failler için süreler indirimlidir (aşağıda).

Süre Hangi Cezaya Göre Belirlenir?

Üç kural birlikte işler:

1) Üst sınır esas alınır (m.66/4). Suçun kanuni tanımındaki cezanın yukarı sınırına bakılır; seçimlik ceza öngören suçlarda (hapis veya adli para) zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır. Örneğin üst sınırı 1 yıl hapis olan bir suç, m.66/1-e uyarınca 8 yıllık süreye tabidir. Buradaki ölçü, somut dosyada hükmedilen ceza değil, kanundaki soyut tavandır — hâkimin temel cezayı aralığın neresinden belirlediğinin zamanaşımına etkisi yoktur (temel cezanın belirlenmesi için: TCK 61).

2) Nitelikli hâller de hesaba katılır (m.66/3) — ama iddianamedeki vasıf değil, dosyadaki deliller ölçüsünde. Ceza Genel Kurulu bu kuralın kapsamını genişçe çizer:

“Kanun koyucu, TCK’da, özel hükümlerin yanı sıra genel hükümlerde de suçun nitelikli hâllerine ilişkin düzenlemeler yapmış, bu bağlamda TCK’nın 66. maddesinin 3. fıkrasındaki; “Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur.” düzenlemesi ile, ister bağımsız bir yaptırım öngörülmüş olsun, isterse belirli bir oranda artırım yapılması yöntemi tercih edilmiş olsun, dava zamanaşımı süresinin daha ağır cezayı gerektiren tüm nitelikli hâller göz önüne alınarak belirleneceğini hüküm altına almıştır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/58, K. 2024/81, T. 21.02.2024 — bozma)

Dikkat çekici bir kontrast: görevli mahkeme belirlenirken ağırlaştırıcı nedenler gözetilmez (5235 sayılı Kanun m.14’e Genel Kurul aynı kararda işaret eder); zamanaşımında ise tam tersine, dosyadaki delillerin işaret ettiği daha ağır nitelikli hâl hesaba katılır. İki kurumun kuralını birbirine karıştırmayın.

3) Kanundaki istisnalar saklıdır (m.66/1 giriş cümlesi). Bazı özel kanunlar ve hükümler farklı süre veya hesap öngörebilir; hesap her zaman somut suç tipinin normuyla doğrulanmalıdır.

Zamanaşımı Ne Zaman İşlemeye Başlar?

Başlangıç anı m.66/6’da suç tipolojisine göre haritalanmıştır (metni yukarıda):

Suç tipi	Başlangıç günü
Tamamlanmış suç	Suçun işlendiği gün
Teşebbüste kalan suç	Son hareketin yapıldığı gün
Kesintisiz (mütemadi) suç	Kesintinin gerçekleştiği gün
Zincirleme suç	Son suçun işlendiği gün
Çocuğa karşı, üstsoy veya nüfuz sahibi tarafından işlenen suç	Çocuğun 18 yaşını bitirdiği gün

Son satır az bilinir ve önemlidir: örneğin çocuğa karşı üstsoyun işlediği bir suçta zamanaşımı, suç gününden değil, mağdur çocuğun 18’ini bitirdiği günden işlemeye başlar. Böylece süre, mağdurun fail otoritesi altında bulunduğu dönemde işleyip tükenmez. Teşebbüs aşamasında kalan suçlarda “son hareket” tespiti için: Suça teşebbüs (TCK 35) · Zincirleme suçta “son suç” tespiti için: Zincirleme suç (TCK 43)

Durma ve Kesilme: İki Farklı Mekanizma

İkisi sık karıştırılır; etkileri tamamen farklıdır.

Durma (m.67/1): Soruşturma veya kovuşturma; izin ya da karar alınmasına, başka mercide çözülecek bir meseleye (bekletici sorun) bağlıysa (veya fail hakkında kaçaklık kararı varsa) zamanaşımı durur; engel kalkınca süre kaldığı yerden devam eder. Genel Kurul’un somut örneğiyle:

“Cumhuriyet savcısının Adalet Bakanlığından kovuşturma izni almak için başvuruda bulunmasıyla dava zamanaşımı duracak, Bakanlıkça kovuşturma izni verilmesiyle süre kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/315, K. 2020/471, T. 19.11.2020 — bozma)

Kesilme (m.67/2): Dört işlem süreyi keser — savcı huzurunda ifade/sorgu, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve (sanıklardan bir kısmı hakkında olsa bile) mahkûmiyet kararı. Kesilmede süre sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar; birden çok kesilme varsa süre son kesme nedeninden itibaren yeniden hesaplanır (m.67/3). Ancak bu sıfırlama sonsuz değildir. Kanun tavanı koyar:

“Aynı Kanun’un 67. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca kesen bir nedenin varlığı hâlinde zamanaşımı, kesilme gününden itibaren yeniden işlemeye başlayacak ve ilgili suça ilişkin olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayacaktır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/315, K. 2020/471, T. 19.11.2020 — bozma)

Aynı kararın somut hesabı, pratiği tek cümlede gösterir — üst sınırı 1 yıl hapis olan görevi kötüye kullanma suçunda:

“sanık hakkında dava zamanaşımını kesen en son işlem 07.07.2011 tarihli sanığın sorgusu olup sekiz yıllık dava zamanaşımı süresi, Ceza Genel Kurulunun inceleme tarihinden önce 07.07.2019 tarihinde dolmuş bulunmaktadır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/315, K. 2020/471, T. 19.11.2020 — bozma)

Kısa formül: durma = süreye ara verir, kaldığı yerden sürer; kesilme = süreyi yeniden başlatır, ama toplamda en fazla 1,5 katına kadar.

Uzamış (Kesintili) Zamanaşımı Tablosu

M.67/4’ün “en fazla yarısına kadar uzar” kuralı, uygulamada “uzamış zamanaşımı” tablosunu doğurur:

Olağan süre (m.66/1)	Uzamış azami süre (× 1,5)
8 yıl	12 yıl
15 yıl	22 yıl 6 ay
20 yıl	30 yıl
25 yıl	37 yıl 6 ay
30 yıl	45 yıl

Kaç kez kesilirse kesilsin, dava bu azami sürelerin sonunda düşer. Uygulamadan güncel bir örnek: sahte fatura kullanma (VUK m.359/b) dosyasında Yargıtay, suçun m.66/1-e ve m.67/4 uyarınca 12 yıllık uzamış süreye tabi olduğunu ve bu sürenin dolması nedeniyle kamu davasının düşürülmesini onamıştır (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2025/6879, K. 2026/1265, T. 10.02.2026 — onama).

Çocuklarda Zamanaşımı: Yaş İndirimi

Fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış failler için süreler kısalır (m.66/2 — metni yukarıda): 12-15 yaş grubunda sürelerin yarısı, 15-18 yaş grubunda üçte ikisi geçmekle dava düşer. Örneğin 8 yıllık süreye tabi bir suçta bu süre, 12-15 yaş grubu için 4 yıl, 15-18 yaş grubu için 5 yıl 4 aydır; uzama tavanı da bu indirimli süreler üzerinden hesaplanır. (Dikkat: buradaki yaş failin yaşıdır; m.66/6’daki 18-yaş başlangıç kuralı ise mağdur çocuğa ilişkindir; ikisini karıştırmayın.)

Re’sen Gözetim, Düşme ve Derhâl Beraat Önceliği

Zamanaşımı gerçekleştiğinde sonuç, kamu davasının düşmesidir (CMK m.223/8). Genel Kurul’un yerleşik formülüyle:

“Yargıtay Ceza Genel Kurulunun süreklilik gösteren birçok kararında açıkça vurgulandığı üzere, yargılama yapılmasına engel olup davayı düşüren hâllerden biri olan dava zamanaşımının yargılama sırasında gerçekleşmesi hâlinde, yerel mahkeme ya da Yargıtay, resen zamanaşımı kuralını uygulayarak kamu davasının düşmesine karar verecektir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/315, K. 2020/471, T. 19.11.2020 — bozma)

Yani süre; ilk derecede, istinafta veya temyizde (hangi aşamada dolarsa dolsun) kendiliğinden sonuç doğurur. Ancak sanık lehine kritik bir fren vardır: derhâl beraat önceliği (CMK m.223/9 — metni yukarıda). Dosya, hiçbir araştırma gerektirmeden beraat kararı verilebilecek durumdaysa, mahkeme zamanaşımına sığınıp düşme veremez. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, Ceza Genel Kurulu’nun 27.09.2023 tarihli ve 2023/6-7 E., 2023/481 K. sayılı ilamı doğrultusunda ölçütü şöyle uygular:

“yargılamanın geldiği aşama itibarıyla dosyadaki mevcut delillere göre herhangi bir araştırma yapılmasına gerek olmaksızın beraat kararı verilebilecek bir noktada, sanığın daha lehine olan beraat kararı yerine, aleyhine olan zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilemeyeceği”

(Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2024/3008, K. 2025/620, T. 16.01.2025 — onama)

Savunma pratiği: zamanaşımı dolduğunda otomatik olarak düşmeye razı olmayın. Dosya beraati zaten gösteriyorsa, düşme yerine beraat talep edin; çünkü düşme, suçlamanın esası hakkında aklanma anlamına gelmez. Beraat ile düşmenin sonuç farkları için: Beraat ne demek? (CMK 223)

Zamanaşımının İşlemediği Hâller

• Yurt dışında işlenen ağır suçlar (m.66/7): TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım’daki (devletin güvenliğine, anayasal düzene, milli savunmaya ve devlet sırlarına karşı) ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar yurt dışında işlenmişse dava zamanaşımı uygulanmaz.
• Soykırım ve insanlığa karşı suçlar: TCK m.76/4 ve m.77/4, bu suçlarda zamanaşımının işlemeyeceğini açıkça hükme bağlar.
• Tekrar yargılama (m.66/5): Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hâllerde, talebin kabul edildiği tarihten itibaren süre yeni baştan işler.

Ceza Zamanaşımından (TCK 68) Farkı

“Zamanaşımı” tek kurum değildir; TCK iki ayrı saat işletir:

	Dava zamanaşımı (m.66)	Ceza zamanaşımı (m.68)
Neyi engeller?	Davanın açılmasını / sürdürülmesini	Kesinleşmiş cezanın infazını
Ne zaman işler?	Suçun işlenmesinden itibaren	Hüküm kesinleştikten sonra
Süreler	8 / 15 / 20 / 25 / 30 yıl	10 / 20 / 24 / 30 / 40 yıl (m.68/1 — metni yukarıda)
Sonucu	Kamu davasının düşmesi	Cezanın infaz edilememesi

Yani dava zamanaşımı yargılamayı, ceza zamanaşımı infazı düşürür; m.68’deki süreler daha uzundur ve mahkûmiyet kesinleştikten sonra devreye girer. Yaş indirimi ceza zamanaşımında da paraleldir (m.68/2). Bu yazının konusu dava zamanaşımıdır; infaz aşamasının ayrıntıları kapsam dışıdır.

Dava Zamanaşımı Tablosu

Konu	Kural	Dayanak
Nitelik	Def’i değil; re’sen gözetilir, vazgeçilemez	TCK m.72/2; CGK, E. 2025/447, K. 2025/505
Olağan süreler	8 / 15 / 20 / 25 / 30 yıl (cezanın üst sınırına göre)	TCK m.66/1, m.66/4
Nitelikli hâl	Dosyadaki delillere göre tüm ağır nitelikli hâller hesaba katılır	TCK m.66/3; CGK, E. 2024/58, K. 2024/81
Başlangıç	İşlenme / son hareket / kesinti / son suç; çocuğa-karşı-üstsoyda mağdurun 18’i bitirdiği gün	TCK m.66/6
Durma	İzin, bekletici sorun, kaçaklık — süre kaldığı yerden sürer	TCK m.67/1; CGK, E. 2019/315, K. 2020/471
Kesilme	Sorgu/ifade · tutuklama · iddianame · mahkûmiyet — süre yeniden başlar (son kesmeden)	TCK m.67/2-3
Uzama tavanı	Olağan sürenin en fazla yarısı (8→12 … 30→45)	TCK m.67/4
Fail çocuksa	12-15 yaş: süreler yarı; 15-18 yaş: üçte iki	TCK m.66/2
Sonuç	Kamu davasının düşmesi — ama derhâl beraat verilebilecek hâlde düşme verilemez	CMK m.223/8-9; 12. CD, E. 2024/3008, K. 2025/620
İşlemeyen hâller	Yurt dışında işlenen Dördüncü Kısım ağır suçları; soykırım/insanlığa karşı suçlar	TCK m.66/7, m.76/4, m.77/4

Sık Yapılan Hatalar

• Olağan süre dolunca davanın otomatik düştüğünü sanmak. Kesilme işlemleri süreyi yeniden başlatır; gerçek sınır uzamış süredir (olağanın 1,5 katı). Hesap, son kesme işleminin tarihinden yapılır.
• Durma ile kesilmeyi karıştırmak. Durmada süre kaldığı yerden devam eder; kesilmede sıfırdan başlar. Hangi işlemin hangisi olduğunu m.67 belirler. İzin/bekletici sorun durdurur; sorgu, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet keser.
• Zamanaşımını iddianamedeki vasfa göre hesaplamak. Ölçü, dosyadaki mevcut delillerin işaret ettiği en ağır nitelikli hâlin üst sınırıdır (m.66/3). Vasıf sonradan ağırlaşırsa süre de değişir.
• Zamanaşımını def’i sanıp süresinde ileri sürülmediği için kaybedildiğini düşünmek. Re’sen gözetilir; her aşamada, temyizde bile kendiliğinden uygulanır (m.72/2).
• Dosya beraati gösterirken düşmeye razı olmak. Derhâl beraat verilebilecek hâlde düşme kararı verilemez (CMK m.223/9); düşme aklanma değildir.
• Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımını karıştırmak. İlki yargılamanın, ikincisi kesinleşmiş cezanın infazının saatidir; süreleri de farklıdır (m.66 ↔ m.68).

Özet

• Dava zamanaşımı = devletin kovuşturma yetkisinin süreyle sınırlanması: 8/15/20/25/30 yıl (cezanın üst sınırına, dosyadaki delillere göre nitelikli hâller dahil — TCK m.66/1-3-4; CGK E. 2024/58, K. 2024/81).
• Başlangıç haritası m.66/6’da: işlenme günü / son hareket / kesinti / son suç; çocuğa-karşı-üstsoy suçlarında mağdurun 18’ini bitirdiği gün.
• Durma ≠ kesilme: durma kaldığı yerden sürdürür; kesilme (sorgu, tutuklama, iddianame, mahkûmiyet) yeniden başlatır; tavan olağan sürenin 1,5 katı (8→12 … 30→45; TCK m.67; CGK E. 2019/315, K. 2020/471).
• Re’sen gözetilir, vazgeçilemez (TCK m.72/2; CGK E. 2025/447, K. 2025/505); sonuç düşmedir ama derhâl beraat verilebilecek hâlde düşme verilemez (CMK m.223/9; 12. CD E. 2024/3008, K. 2025/620).
• İstisnalar: soykırım/insanlığa karşı suçlar ve yurt dışında işlenen Dördüncü Kısım ağır suçlarında zamanaşımı işlemez; ceza zamanaşımı (m.68) ise ayrı ve daha uzun bir saattir.

İlgili yazılar: Beraat Ne Demek? Beraat Sebepleri, Derhal Beraat ve Sonuçları (CMK 223) · Suça Teşebbüs Ne Demek? Teşebbüs Cezası ve Gönüllü Vazgeçme · Dolandırıcılıkta Zincirleme Suç ve Birden Fazla Mağdur (TCK 43) · TCK 61: Cezanın Belirlenmesi — Temel Ceza, Alt Sınırdan Uzaklaşma ve Hesap Sırası