Soyut Tehlike Suçu Nedir? Somut Tehlike Suçundan Farkı

Soyut tehlike suçu, kanunun belirli bir davranışı tehlikeli sayarak cezalandırdığı ve somut olayda bir tehlikenin doğmasını ayrıca aramadığı suçtur; suç, tanımdaki davranış yapıldığı anda tamamlanır. Somut tehlike suçunda ise davranışın gerçek bir tehlike doğurduğunun ispatı gerekir, çünkü tehlike suçun unsurudur. Türk Ceza Kanunu “soyut tehlike” ve “somut tehlike” terimlerini kullanmaz; ayrım suç tanımının lafzından okunur. Ulaşım işaretlerini değiştirerek “bir tehlikeye neden olan” kişi somut tehlike yapısına (Türk Ceza Kanunu m.179/1), yetkili makamların izni olmadan patlayıcı veya zehirleyici maddeyi “muhafaza eden” kişi ise tehlike ibaresi aranmayan soyut tehlike yapısına örnektir (TCK m.174/1). Bu yazı, trafik güvenliği, genel güvenlik, tehlikeli madde veya silah bulundurma gibi bir tehlike suçundan soruşturma ya da kovuşturma geçiren şüpheli veya sanık için soyut ve somut tehlike suçu arasındaki farkı ve bu farkın ispat konusunu nasıl değiştirdiğini madde metni üzerinden açıklar.

1. Soyut Tehlike Suçu: Öne Çıkanlar

• Türk Ceza Kanunu “soyut tehlike” ve “somut tehlike” terimlerini kullanmaz; ayrım suç tanımının lafzından okunur (TCK m.174/1, m.179/1).
• Somut tehlike suçunda davranışın gerçek bir tehlike doğurması suçun unsurudur ve ispat edilmelidir (TCK m.179/1).
• Soyut tehlike suçunda tanımda tehlike ibaresi yer almaz; davranışın yapılması yeterlidir (TCK m.174/1).
• Bazı suç tanımları tehlikenin gerçekleşmesini değil, davranışın tehlikeli olabilecek biçimde yapılmasını arar (TCK m.179/2, m.170/1).
• Zarar suçunda korunan değer fiilen zarar görür; tehlike suçunda zarar gerekmez (TCK m.86/1, m.179/1).

2. Soyut Tehlike Suçu Nedir?

Soyut tehlike suçu, kanun koyucunun bir davranışı genel olarak tehlikeli kabul ettiği ve bu nedenle somut olayda tehlike doğup doğmadığına bakmadan cezalandırdığı suçtur. Tehlike, suç tanımının unsuru değil, davranışı cezalandırmanın gerekçesidir. Bu yüzden suç, tanımdaki davranış yapıldığında tamamlanır; kimsenin fiilen tehlikeye düşmemiş olması sonucu değiştirmez.

Soyut tehlike suçunun açık bir örneği, yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal veya biyolojik maddeyi imal, ithal veya ihraç etmek, nakletmek, muhafaza etmek, satmak, satın almak veya işlemektir (TCK m.174/1). Fıkrada hayat, sağlık veya malvarlığı için bir tehlike doğması şartı yer almaz. Ruhsatsız silah suçu da aynı yapıdadır: kanun, ateşli silahları kanuna aykırı olarak satın alan, taşıyan veya bulunduranları, bir tehlike doğmasını aramadan cezalandırır (6136 sayılı Kanun m.13). Ayrıntı: ruhsatsız silah cezası.

3. Somut Tehlike Suçu Nedir?

Somut tehlike suçu, davranışın somut olayda korunan değer için gerçek bir tehlike doğurmasının arandığı suçtur. Tehlike suçun unsurudur; davranış yapılmış olsa bile tehlike doğmamışsa suç tamamlanmaz. Kanun bu yapıyı genellikle “tehlikeye neden olan” veya “tehlikeli olması hâlinde” ifadeleriyle kurar.

Somut tehlike suçuna örnek, kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşımının güven içinde akışını sağlamak için konulmuş işaretleri değiştirerek, kaldırarak veya teknik işletim sistemine müdahale ederek başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından bir tehlikeye neden olmaktır (TCK m.179/1). İşaretin kaldırılması tek başına yetmez; bu davranışın bir tehlikeye neden olması gerekir. Taksirle yangına, bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak da ancak fiil başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olmuşsa cezalandırılır (TCK m.171/1). Yangın, bina çökmesi, toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkın tehlikesine neden olan kişi de cezalandırılır (TCK m.170/3).

4. Soyut ve Somut Tehlike Suçu Farkı

Soyut ve somut tehlike suçu arasındaki fark, tehlikenin suçun unsuru olup olmadığıdır. Suç tanımlarının lafzı tehlike bakımından üç farklı yapı kurar:

Suç tanımının lafzı	Aranan şey	Örnek
”bir tehlikeye neden olan” · “tehlikeli olması halinde”	Tehlikenin somut olayda ger­çek­leş­mesi	Ulaşım işa­ret­le­rini değiş­ti­re­rek tehlikeye neden olmak (TCK m.179/1); taksirle yangına neden olmak (TCK m.171/1)
“tehlikeli olabilecek şekilde” · “tehlikeli olacak biçimde”	Davranışın tehlike doğurmaya elverişli biçimde yapılması	Ulaşım aracını tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare etmek (TCK m.179/2); tehlikeli olacak biçimde yangın çıkarmak veya silahla ateş etmek (TCK m.170/1)
Tehlike ibaresi yok	Yalnız tanımdaki davranış	Tehlikeli maddeyi izinsiz muhafaza etmek (TCK m.174/1); ruhsatsız ateşli silah bulundurmak (6136 sayılı Kanun m.13)

Birinci satır somut tehlike suçunun, üçüncü satır soyut tehlike suçunun yapısıdır. İkinci satırdaki tanımlar tehlikenin gerçekleşmesini aramaz, ama davranışın hayat, sağlık veya malvarlığı için tehlikeli olabilecek nitelikte yapılmasını suçun unsuru hâline getirir. Bu grupta ispat konusu, davranışın yapılış biçiminin bu niteliği taşıyıp taşımadığıdır (TCK m.179/2). Genel güvenliği kasten tehlikeye sokma suçunda kanun, hareketin kişilerde korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda yapılmasını da ayrıca sayar (TCK m.170/1). Ayrıntı: genel güvenliği tehlikeye sokma.

4.1. Alkollü Araç Kullanma (TCK 179/3) Hangi Gruptadır?

Alkollü araç kullanma suçunun hangi gruba girdiği yalnız lafza bakarak belirlenemez. Fıkra, alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişiyi cezalandırır (TCK m.179/3). Tanımda tehlike ibaresi yoktur; ancak suçun unsuru alkol almak değil, kişinin emniyetli araç kullanamayacak hâlde olmasıdır. Bu hâl somut olayda ayrıca gösterilmelidir. Bu nedenle 179/3, izinsiz madde muhafazası gibi yalnız davranışı cezalandıran tanımlarla aynı grupta sayılamaz. Ayrıntı: trafik güvenliğini tehlikeye sokma ve alkollü araç kullanma cezası.

4.2. Soyut Tehlike Suçunda İspat

Soyut tehlike suçunda ispat konusu tehlike değil, suç tanımındaki davranıştır. Tehlikeli maddeyi izinsiz muhafaza etme suçunda maddenin kanunda sayılan türlerden olduğu, yetkili makamların izninin bulunmadığı ve failin maddeyi muhafaza ettiği ispat edilir (TCK m.174/1). Maddenin kimseye zarar vermemiş olması veya kimseyi fiilen tehlikeye düşürmemiş olması bu suçun unsurlarını ortadan kaldırmaz.

Somut tehlike suçunda ise davranışın ispatı yetmez. Davranışın hayat, sağlık veya malvarlığı bakımından gerçek bir tehlike doğurduğu da gösterilmelidir (TCK m.179/1). Bu nedenle olaya hangi suç tanımının uygulanacağı, savunmanın neyi tartışacağını belirler: somut tehlike yapısında tehlikenin doğup doğmadığı, soyut tehlike yapısında tanımdaki davranışın gerçekleşip gerçekleşmediği tartışılır.

5. Tehlike Suçu ile Zarar Suçu Farkı

Tehlike suçu ile zarar suçu arasındaki fark, korunan değerin fiilen zarar görüp görmediğidir. Zarar suçunda suç, değerin zarar görmesiyle oluşur: kasten yaralama, başkasının vücuduna acı vermek veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olmakla işlenir (TCK m.86/1); mala zarar verme, başkasının malını yıkmak, tahrip etmek, yok etmek, bozmak, kullanılamaz hâle getirmek veya kirletmekle işlenir (TCK m.151/1). Tehlike suçunda ise zarar aranmaz; değerin tehlikeye düşürülmesi ya da tehlikeli kabul edilen bir davranışın yapılması yeterlidir (TCK m.179/1, m.174/1).

Tehlike suçlarında kanun cezayı zarar doğmadan önceki aşamaya çeker. Somut tehlike suçunda bu aşama tehlikenin doğduğu andır; soyut tehlike suçunda davranışın yapıldığı andır. Aynı davranış bir zarara da yol açmışsa birden fazla suç tanımı gündeme gelebilir; suçların birleşmesi hakkında içtima ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

6. Tehlike Suçları Taksirle İşlenebilir mi?

Tehlike suçları, kanun taksirli hâlini ayrıca düzenlemişse taksirle de işlenebilir. Taksirle işlenen fiiller yalnız kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (TCK m.22/1). Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması bunun örneğidir: taksirle yangına, bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan kişi, fiil başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olmuşsa cezalandırılır (TCK m.171/1). Bu hükümde tehlike yine suçun unsurudur. Taksirin tanımı ve taksirli suçların listesi için taksirli suç nedir yazımıza bakabilirsiniz.