Önödeme Nedir? Hangi Suçlarda Uygulanır? (TCK 75)

Kısa Cevap

Önödeme, hafif suçlarda belirlenen parayı süresinde ödeyen fail hakkında ceza davası açılmamasını (açılmışsa düşmesini) sağlayan bir kurumdur (TCK 75). Uzlaşma kapsamı dışındaki, yalnız adli para cezası gerektiren veya hapsi üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda uygulanır. Savcılığın tebliği üzerine on gün içinde ödeme (talep hâlinde üç taksit) yapılır. Ödeme mahkûmiyet ve sabıka sonucu doğurmaz; buna karşılık kişisel hak talebini ve müsadereyi etkilemez (TCK m.75/5).

Bu Durumda mısınız?

• Savcılıktan “önödeme ihtarı” tebligatı aldınız; ödeyip ödememekte kararsızsınız.
• Tebligattaki miktarın nasıl hesaplandığını ve taksit imkânını merak ediyorsunuz.
• Önödemeyi kabul etmenin “suçu kabul etmek” olup olmadığını soruyorsunuz.
• Süresinde ödediğiniz hâlde dosyanın kapanmadığını düşünüyorsunuz.

On günlük süre kısa ve sonuç doğurucudur; tebligatı alır almaz seçeneklerinizi bir avukatla değerlendirin.

Önödeme Nedir? (TCK 75)

Önödeme, devletin en hafif suçlarda yargılama yürütmek yerine faile bir “erken kapatma” teklifi sunmasıdır. Kanunun temel fıkrası şöyledir:

“Madde 75- (1) Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili; a) Adlî para cezası maktu ise bu miktarı, değilse aşağı sınırını, b) Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı, c) Hapis cezası ile birlikte adlî para cezası da öngörülmüş ise, hapis cezası için bu fıkranın (b) bendine göre belirlenecek miktar ile adlî para cezasının aşağı sınırını, Soruşturma giderleri ile birlikte, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmaz. (Ek cümleler:17/10/2019-7188/16 md.) Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla bu miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir. Taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/12 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, önödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya kamu davasının düşmesine karar verildiği tarihten itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi bir suçu işleyen faile bu fıkra uyarınca teklif edilecek önödeme miktarı yarı oranında artırılır.”

(Türk Ceza Kanunu m.75)

Kurumun özü bir denge: fail, yargılanma riskinden ve masrafından kurtulur; devlet, hafif dosyaları kamu davası açmadan kapatır. Ödeme bir mahkûmiyet değildir. Sabıka kaydı doğurmaz.

Hangi Suçlar Önödemeye Tabidir?

Kapsama iki ayrı yoldan girilir. Birincisi maddenin genel ölçütüdür (TCK m.75/1) ve üç şarttan oluşur:

1. Uzlaştırma kapsamında olmamak.
2. Yalnız adli para cezası gerektirmek veya
3. Hapis cezasının kanuni üst sınırının altı ayı aşmamak.

Yani ölçüt, somut olayda beklenen ceza değil, suçun kanun maddesindeki üst sınırıdır. Ayrıca özel kanun hükümleri gereğince iş doğrudan mahkemeye gitmişse, hâkimin bildirimi üzerine aynı imkân kovuşturmada da kullanılabilir (TCK m.75/2); savcılık önödeme işlemi yapmadan dava açmışsa ya da fiilin niteliği değişip kapsam içine girmişse yine uygulanır (TCK m.75/3).

İkinci yol, maddenin altıncı fıkrasındaki sayılı listedir. TCK m.75/6, yukarıdaki genel ölçütten bağımsız olarak, bazı suçları adıyla önödeme kapsamına alır: yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi (TCK m.98/1), genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması (TCK m.171), çevrenin taksirle kirletilmesi (TCK m.182/1), özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma (TCK m.264/1), suçu bildirmeme (TCK m.278/1-2) ile Orman Kanunu, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve Dernekler Kanunu’ndaki birer suç. Listede hakaret suçu (TCK m.125) da yer alır; hakaretin uzlaştırmadan çıkarılıp önödemeye alınması yakın tarihli ve kendi başına ayrıntılı bir konudur. Bunu hakaret suçu yazımızda işledik.

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: listeden gelen suçlarda tekrar hâlinde uygulanan kural, genel yoldan gelen suçlardakiyle aynı değildir. Aşağıda “tekrar” başlığına bakın.

Miktar Nasıl Hesaplanır, Nasıl Ödenir?

Hesap kuralları maddede sayılıdır: adli para cezası maktuysa o miktar, değilse alt sınırı; hapis cezası için alt sınırın her günü yüz Türk lirası üzerinden hesaplanan tutar; ikisi birlikteyse toplamı (75/1-a-b-c). Bu tutara soruşturma giderleri eklenir. Ödeme, savcılığın tebliği üzerine on gün içinde yapılır; fail on gün içinde talep ederse savcı, birer ay arayla üç eşit taksite karar verir (7188 ile eklenen imkân). Taksitlerden biri süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturma kaldığı yerden devam eder.

Ödersem Ne Olur, Ödemezsem Ne Olur?

Öderseniz: soruşturma aşamasında hakkınızda kamu davası açılmaz; dosya kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla kapanır; dava açıldıktan sonra ödeme hâlinde ise kamu davası düşer (TCK 75/2; CMK 223/8). Yargıtay bu sonucu sıkı denetler. Ruhsatsız fişek bulundurma suçundan açılan bir dosyada, ihtardaki tutarı süresinde ödeyip makbuzu dosyaya sunan sanık hakkında düşme yerine mahkûmiyet kurulması kanun yararına bozma sebebi sayılmıştır:

“hükümlünün önödeme ihtaratında belirtilen miktarı yasal süresi içerisinde 20.07.2023 tarihinde ödediğine dair ödeme makbuzunu dosyaya ibraz ettiği anlaşılmakla, atılı suçtan açılan kamu davasının 5271 sayılı Kanun’un 223/8. maddesi uyarınca düşürülmesine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde mahkumiyet hükmü kurulması, Kanun’a aykırı olup”

(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/23762, K. 2025/2982, T. 16.04.2025 — kanun yararına bozma)

Karardaki pratik ders, ödemenin kendisi kadar belgelenmesidir: Daire süresinde ödendiğini gösteren makbuzun dosyaya girmiş olmasına dayanmıştır.

Ödemezseniz: herhangi bir ek yaptırım doğmaz; soruşturma ya da kovuşturma olağan yolunda ilerler ve sonunda beraat dahil her sonuç mümkündür. Önödemeyi kabul etmemek, suçu kabul etmemek gibi, savunma hakkının bir parçasıdır. Buna karşılık ödemenin de “suçu kabul” anlamına gelmediğini, yalnızca dosyayı kapattığını bilin.

Beş Yıl İçinde Tekrar: İki Farklı Sonuç

Bir de tekrar hükmü vardır ve hangi yoldan kapsama girdiğinize göre değişir. Genel ölçütten (m.75/1) gelen suçlarda, taksirli suçlar hariç, önödemeyle kapanan dosyadan sonraki beş yıl içinde yine önödemelik bir suç işlenirse, yeni teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır (6763 ile eklendi).

Buna karşılık, yukarıda anlatılan sayılı listeden (m.75/6) gelen suçlarda sonuç bir zam değil, imkânın tümden kapanmasıdır:

5237 sayılı TCK m.75/6 — son cümle

Bu fıkra kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz.

Aradaki fark okur açısından belirleyicidir: birinci hâlde ikinci kez ödeyerek dosyayı yine kapatabilirsiniz, yalnız daha pahalıya. İkinci hâlde aynı suçtan ikinci kez önödeme teklifi hiç gelmez ve dosya olağan yargılamaya gider.

Ödeme Neyi Bitirmez? (TCK 75/5)

Önödemenin en çok yanlış anlaşılan yanı budur: ödeme ceza davasını kapatır, dosyanın etrafındaki her şeyi değil. Kanun bunu ayrı bir fıkrada açıkça söyler:

5237 sayılı TCK m.75/5 — Ödemenin etkilemediği hükümler

(5) Bu madde gereğince kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması, kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez.

Bu, ödeyip ödememeye karar verirken hesaba katılması gereken üç ayrı sonuç demektir:

• Kişisel hak istenebilir. Önödeme devletle kurulan bir ilişkidir; zarar gören kişinin tazminat talebini ortadan kaldırmaz. Ödeme yapmanız, mağdurun hukuk mahkemesinde dava açmasına engel değildir.
• Malın geri alınması etkilenmez. Suçtan doğan iade yükümlülüğü ayrı yürür.
• Müsadere etkilenmez. Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşya bakımından müsadere hükümleri işlemeye devam eder; yani ödeme yaptığınız hâlde el konulan eşya iade edilmeyebilir.

Son madde uygulamada özellikle önemlidir: önödeme kapsamındaki suçların bir kısmı (örneğin ruhsatsız fişek bulundurma) doğrudan bir eşyaya bağlıdır. Kamu davası düşse bile o eşya hakkındaki karar ayrıca verilir. Dolayısıyla “ödedim, her şey bitti” beklentisi kanunun kurduğu tablo değildir.

Ödeme Bir Yere Kaydediliyor mu? (TCK 75/7)

“Sabıkam olur mu?” sorusunun tam cevabı iki parçalıdır. Önödeme bir mahkûmiyet hükmü olmadığı için adli sicile mahkûmiyet kaydı girmez. Ama bu, hiçbir yerde iz kalmadığı anlamına gelmez. Kanun ayrı bir kayıt sistemi öngörür:

5237 sayılı TCK m.75/7 — Kayıt sistemi

(7) (Ek: 24/11/2016-6763/12 md.) Ödemede bulunulması üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.

İki nokta önemlidir. Birincisi, bu adli sicil değildir: kayıt genel bir sicil sorgusunda görünmez ve kanun, kullanımını soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı bir taleple sınırlar. İkincisi, maddenin geçmişe bakan tek kuralı yukarıdaki beş yıllık tekrar hükmüdür; yani ikinci kez önödemelik bir suç işlendiğinde savcılığın öncekini görebilmesi bu kayda dayanır. Sicilinize işlemeyen bir kaydın, beş yıl boyunca sizin için sonuç doğurabileceğini bilerek karar verin.

Önödeme ile Uzlaştırma Farkı

İkisi de davasız çözüm yollarıdır ama mekanikleri farklıdır:

	Önödeme (TCK 75)	Uzlaştırma (CMK 253-255)
Muhatap	Devlet (savcılığa ödeme)	Mağdur (uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma)
Kapsam	Uzlaşma-dışı, en hafif suçlar	Kanunda sayılı, çoğu şikâyete bağlı suçlar
Mağdurun rolü	Yok	Merkezde — rızası şart
Sonuç	Ödemeyle KYOK/düşme	Edimin ifasıyla KYOK/düşme-durma

Kanun iki kurumu bilinçli olarak ayırır: genel ölçüt bakımından uzlaşma kapsamındaki suçlar önödemeden hariçtir (TCK m.75/1). Bu ayrım mutlak değildir (kanun koyucu bazı suçları m.75/6’daki listeyle doğrudan önödemeye alabilir. İki kurumun sınırı yakın tarihte yeniden çizilmiştir) aşağıya bakın.

Hangi Tarihteki Kural Uygulanır?

Önödeme son yıllarda birkaç kez elden geçti. Tarihler önemlidir, çünkü hangisinin uygulanacağı suç tarihinize göre belirlenir:

• 6763 sK (24.11.2016): beş yıl içinde tekrarında yarı-artırım hükmü eklendi; altıncı ve yedinci fıkralar (sayılı liste ve kayıt sistemi) maddeye bu kanunla girdi.
• 7188 sK (17.10.2019): üç-taksit imkânı geldi; kurumun kapsamı genişletildi.
• 7499 sK (02.03.2024): 75/1-b’deki günlük tutar “otuz Türk Lirası”ndan “yüz Türk Lirası”na çıkarıldı. Yukarıda anlatılan hesabın bugünkü rakamı bu değişiklikten gelir.
• 7571 sK (24.12.2025): uzlaştırmayı düzenleyen CMK 253’ün üçüncü fıkrasına, önödeme-uzlaştırma kesişimini düzenleyen bir cümle eklendi. Aynı kanun TCK 75’in kendi altıncı fıkrasını da değiştirdi (sayılı listedeki hakaret kalemi). Uzlaştırma tarafındaki ayrıntı uzlaşma yazımızda, hakaret tarafındaki ayrıntı hakaret yazımızda.

Ceza normu olarak önödemede de lehe-kanun ilkesi (TCK 7/2) geçerlidir; suç tarihinize göre hangi hâlin uygulanacağı dosya bazında değerlendirilir. Bu, günlük tutar bakımından da geçerlidir: 75/1-b’deki rakam yukarıdaki tarihte değiştiğinden, eski tarihli bir suçta tebligattaki hesabın hangi metne göre yapılacağı ayrıca denetlenmelidir. Kendi dosyanızda hangi rakamın uygulanacağını suç tarihinizle birlikte avukatınıza sorun.

Sık Yapılan Hatalar

• On günü kaçırmak. Süre tebliğle işler ve kısadır; taksit talebi de aynı on güne sığdırılmalıdır.
• “Ödersem sabıkam olur” korkusu. Önödeme mahkûmiyet değildir; adli sicile mahkûmiyet olarak geçmez. Tersi korkuyla ödemeyi reddetmek, gereksiz bir yargılama riski alabilir. (Sicile geçmemesi “hiç kaydedilmez” demek değildir — TCK m.75/7’deki ayrı sisteme bakın.)
• “Ödemezsem ceza artar” sanmak. Ödememenin yaptırımı yoktur; dosya olağan sürecine döner.
• Tekrar kuralını tek biçimde sanmak. Beş yıl içinde tekrarın sonucu, suçun kapsama hangi yoldan girdiğine bağlıdır: genel ölçütte miktar yarı artırılır (m.75/1), sayılı listede ise aynı suçtan önödeme hiç uygulanmaz (m.75/6).
• “Ödedim, dosya tamamen kapandı” sanmak. Ödeme kamu davasını bitirir; kişisel hak talebini, malın geri alınmasını ve müsadereyi etkilemez (TCK m.75/5). El konulan eşyanız varsa bu ayrı bir konudur.
• Taksitte tek gecikme. Tek taksitin gecikmesi önödemeyi hükümsüz kılar; ödeme planınızı buna göre kurun ve makbuzları saklayın.
• Ödemeyi belgelememek. Yargıtay içtihadının da gösterdiği gibi, makbuz dosyaya girmelidir; süresinde ödeyene rağmen mahkûmiyet kurulmuşsa kanun yolu açıktır.

Özet

• Önödeme = en hafif suçlarda ödeme karşılığı dava açılmaması/düşmesi (TCK m.75); mahkûmiyet ve sabıka doğurmaz.
• Kapsam iki yolludur: genel ölçüt (uzlaşma-dışı + yalnız adli para veya üst sınırı ≤6 ay hapis, m.75/1) ve maddede adıyla sayılan suçlar listesi (m.75/6). Hesap 75/1-a-b-c (gün × 100 TL + giderler).
• Usul: tebliğden itibaren 10 gün; talep hâlinde 3 taksit (7188); geciken taksit kurumu hükümsüz kılar.
• Tekrar iki sonuçludur: 5 yıl içinde tekrarda genel yolda miktar yarı artırılır (m.75/1), sayılı listede aynı suçtan önödeme uygulanmaz (m.75/6).
• Ödeme her şeyi bitirmez: kişisel hak, malın geri alınması ve müsadere etkilenmez (TCK m.75/5); ayrıca karar, adli sicil olmayan ayrı bir sisteme kaydedilir (m.75/7).
• Güncellik: 7499 (2024) günlük tutarı 30 TL’den 100 TL’ye çıkardı; 7571 (2025) hem CMK 253/3’ü hem TCK 75/6’yı değiştirdi; süresinde ödeyene mahkûmiyet kurulamaz (8.CD, 2025).

İlgili yazılar: Uzlaşma (Uzlaştırma) Nedir? Hangi Suçlarda Var, Nasıl Olur? · Kamu Davası Nedir? Kim Açar, Nasıl Düşer? · Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK) Nedir? İtiraz ve Sonuçları · Adli Para Cezası Nedir? Hesaplanması, Hapisten Çevrilmesi ve Ödenmemesi · Kovuşturma Ne Demek? Soruşturma ile Kovuşturma Farkı