Uzlaşma (Uzlaştırma) Nedir? Hangi Suçlarda Var, Nasıl Olur?

Kısa Cevap

Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasını sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur. Kanunda sayılı suçlarda savcılık dava açmadan önce uzlaştırma zorunludur; uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini def’aten yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Cinsel suçlar, ısrarlı takip ve hakaret uzlaştırmaya girmez.

Bu Durumda mısınız?

• Hakkınızda soruşturma var ve size “uzlaşma teklifi” tebliğ edildi; kabul edip etmemekte tereddüttesiniz.
• Mağdursunuz; failin cezalandırılmasını mı yoksa zararınızın giderilmesini mi tercih edeceğinizi düşünüyorsunuz.
• Suçunuzun uzlaştırmaya tabi olup olmadığını (özellikle hakaret, tehdit, hırsızlık, dolandırıcılık) merak ediyorsunuz.
• Uzlaştın; ama edimi taksitle ödemeyi teklif ettiniz ve davanın ne olacağını bilmiyorsunuz.
• Uzlaştırma teklifini reddettiniz ve “artık geç mi” diye soruyorsunuz.

Aşağıda her bir durum ilgili kanun maddesi ve güncel Yargıtay uygulamasıyla açıklanmıştır; somut dosyanız için mutlaka bir avukata danışın. Uzlaştırma kapsamı ve sonucu, suçun türüne ve tarihine göre değişebilmektedir.

Uzlaşma mı, Uzlaştırma mı? Terim Farkı

Halk arasında ikisi eş anlamlı kullanılsa da hukuken ayrılır: uzlaştırma, sürecin kendisidir; savcılığın dosyayı büroya göndermesinden uzlaştırmacının rapor düzenlemesine kadar işleyen kurum. Uzlaşma ise bu sürecin olumlu sonucudur; tarafların vardığı anlaşma. Yani uzlaştırma yürütülür, uzlaşma sağlanır. Bu yazıda süreci “uzlaştırma”, anlaşmayı “uzlaşma” olarak kullanıyoruz.

Hangi Suçlarda Uzlaştırma Var?

Uzlaştırmanın kapsamı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 253. maddesinde sayılır. İki büyük grup vardır:

CMK m.253/1 — uzlaştırma girişiminde bulunulacak suçlar

Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:

Birinci grup, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlardır (m.253/1-a). İkinci grup ise şikâyete bağlı olsun olmasın kanunda tek tek sayılan TCK suçlarıdır (m.253/1-b):

Suç	Madde	Not
Kasten yaralama	TCK 86, 88	Üçüncü fıkra (nitelikli hâller) hariç
Taksirle yaralama	TCK 89
Tehdit	TCK 106/1	Yalnız birinci fıkra
Konut dokunulmazlığının ihlali	TCK 116
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali	TCK 117/1, 119/1-c	2019’da eklendi (7188)
Hırsızlık	TCK 141	2016’da eklendi (6763)
Güveni kötüye kullanma	TCK 155	Üçüncü fıkra hariç
Dolandırıcılık	TCK 157	Nitelikli hâl (158) hariç
Suç eşyasının satın alınması/kabulü	TCK 165
Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması	TCK 234
Ticari/bankacılık/müşteri sırrının açıklanması	TCK 239	Dördüncü fıkra hariç

Ayrıca suça sürüklenen çocuklar bakımından, mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir (m.253/1-c).

Bu listenin bir kısmı zaman içinde genişlemiştir. Örneğin hırsızlık, 2016 yılında 6763 sayılı Kanun’la kapsama alınmış; Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu değişiklik nedeniyle daha önce kesinleşen dosyalarda uzlaştırma yapılmasını zorunlu görmüştür:

6763 sayılı Kanunun 34. maddesi ile CMK’nun 253. maddesinde yapılan değişiklik sonucu TCK’nun 141. maddesinde düzenlenen hırsızlık suçunun uzlaştırma kapsamına alınması karşısında, mahkemece CMK’nun 223. maddesinin sekizinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca durma kararı verilerek aynı Kanunun 253 ve 254. maddelerinde belirtilen esas ve usule göre uzlaştırma işlemleri yerine getirildikten sonra, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunmaktadır.

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/588, K. 2018/6, T. 16.01.2018)

Diğer kanunlarda (TCK dışında) yer alan suçlarda uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için ise, şikâyete bağlı olanlar dışında, o kanunda açık hüküm bulunması gerekir (m.253/2).

Hangi Suçlarda Uzlaştırma YOKTUR? (Hakaret Dahil)

En sık yapılan hata, her şikâyete bağlı suçun uzlaştırmaya gireceğini sanmaktır. Kanun üç suçu açıkça dışlar — bunlar şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırmaya girmez:

CMK m.253/3 — uzlaştırma yoluna gidilemeyecek hâller

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) ve hakaret suçunda ( madde 125 ) uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek cümle: 26/6/2009 - 5918/8 md.) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz.

Yani hakaret suçu uzlaştırmaya girmez — pek çok kişinin aksini sanmasına rağmen. Aynı şekilde cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip de kapsam dışıdır.

Ancak bu kuralın uygulamada ince bir yanı vardır. Uzlaştırmaya girmeyen bir suç, birlikte işlendiği diğer suçlardan beraatle sonuçlanırsa, geriye kalan uzlaştırmaya tabi suç yeniden uzlaştırma kapsamına girebilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, hakaretin cinsel saldırı ve konut dokunulmazlığı ihlaliyle birlikte açıldığı, ancak bu iki suçtan beraat edilen bir dosyada şöyle demiştir:

hakaret suçunun uzlaştırma kapsamında bulunmayan aynı Yasanın 102/1-3d maddesinde düzenlenen cinsel saldırı ve 116/4, 119/1-a maddesinde düzenlenen konut dokunulmazlığının ihlali suçlarıyla birlikte işlendiği iddia edildiğinden, 5271 sayılı Kanun’un 253/3. maddesine göre uzlaşma kapsamında bulunmadığı, ancak yapılan yargılama neticesinde sanık hakkında cinsel saldırı ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarından beraat kararı verilmesi karşısında,hakaret suçunun uzlaşmaya tabi hale geldiği anlaşılmakla, 5271 sayılı Kanun’un 253. maddesinde öngörülen yönteme uygun biçimde uzlaştırma işlemi yapılmadan mahkumiyet hükümü kurulması

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2025/160, K. 2025/3607, T. 25.02.2025 — kanun yararına bozma, bozma)

Uzlaştırma Nasıl İşler? Adım Adım Süreç

Uzlaştırma, savcılığın kendi takdirine bağlı bir pazarlık değil, kanunla adımları belirlenmiş bir usuldür.

1. Dosyanın büroya gönderilmesi ve teklif. Suç uzlaştırmaya tabiyse ve dava açacak yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; büronun görevlendirdiği uzlaştırmacı taraflara teklifte bulunur.

CMK m.253/4 — teklif ve yedi günlük süre

Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı , şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır.

Dikkat: yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır — sessiz kalmak kabul değil, ret sonucu doğurur.

2. Gizli müzakere. Taraflar kabul ederse uzlaştırmacı müzakereyi yürütür.

CMK m.253/13 — müzakerelerin gizliliği

Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.

3. Süre. Uzlaştırmacının işi sonuçlandırması için belirli bir süre vardır.

CMK m.253/12 — otuz günlük süre

Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir.

4. Rapor ve savcı onayı. Uzlaştırmacı bir rapor hazırlayıp büroya verir; savcı, uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu denetler. Uzlaştırmacılar hukuk fakültesi mezunları arasından, Adalet Bakanlığının belirlediği listelerden görevlendirilir (m.253/24).

Önemli bir güvence: müzakere sırasında konuşulanlar sonraki hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (m.253/20); ayrıca uzlaştırma girişimi boyunca dava zamanaşımı işlemez (m.253/21).

Uzlaşırsam Ne Olur? Sonuçları

Uzlaşmanın sonucu, edimin ne zaman yerine getirileceğine bağlıdır. Soruşturma aşamasında (dava açılmadan önce):

CMK m.253/19 — soruşturmada uzlaşmanın sonucu

Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır.

Özetle: edim def’aten (tek seferde) ödenirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir ve dosya kapanır. Edim taksit veya süreklilik taşıyorsa dava ertelenir; şüpheli sözünü tutmazsa dava açılır.

Uzlaşma sağlandığında ayrıca, uzlaşma anında tespit edilemeyen zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz (m.253/19). Şüpheli edimini yerine getirmezse uzlaşma raporu, İcra ve İflas Kanunu anlamında ilam niteliği kazanır:

Mahkeme huzurunda yapılan sulhlar, kabuller ve para borcu ikrarını havi re’sen tanzim edilen noter senetleri, istinaf ve temyiz kefaletnameleri ile icra dairesindeki kefaletler, ilamların icrası hakkındaki hükümlere tabidir.

(İcra ve İflas Kanunu m.38)

Birden fazla fail varsa, uzlaşma yalnızca uzlaşanı kurtarır:

Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda, ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır.

(Ceza Muhakemesi Kanunu m.255)

Hangi Tarihteki Kural Uygulanır? (7531 ve 7571 Değişiklikleri)

Uzlaştırma hükümleri son yıllarda birkaç kez değişti; bu yüzden internetteki eski anlatımlar güncel olmayabilir. İki değişiklik özellikle önemlidir.

7531 sayılı Kanun (7.11.2024) — kovuşturmada sonucu değiştirdi. Dava açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya büroya gönderilir (CMK m.254/1). Uzlaşma sağlanınca mahkemenin vereceği karar 2024’te yeniden yazıldı:

CMK m.254/2 — mahkeme aşamasında uzlaşmanın sonucu (7531 ile değişik)

Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda sanığın edimini def’aten yerine getirmesi halinde, davanın düşmesine karar verir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde durma kararı verilir. Durma süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, mahkemece yargılamaya kaldığı yerden devam olunur.

Bu düzenlemeden önce, edim taksitle ödenecekse mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar veriyordu; 7531 ile bu sonuç durma kararı olarak değiştirildi. Dolayısıyla eski tarihli kararlardaki “taksit → HAGB” uygulamasını bugünkü dosyaya taşımak hatalıdır. Def’aten ödemede sonuç değişmedi: dava düşer.

7571 sayılı Kanun (24.12.2025) — önödeme ile kesişimi çözdü. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, uzlaştırmaya girmeyen başka bir suçla aynı mağdura karşı işlenirse kural olarak uzlaşma uygulanmaz (m.253/3). 2025 sonunda eklenen cümle bu kurala bir istisna getirdi:

CMK m.253/3 — önödeme kesişimi (7571 ile eklenen cümle)

Ancak önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.

Not: CMK 253 hâlâ kısmen değişikliğe/iptale konu olan bir maddedir (Anayasa Mahkemesi 19. fıkranın bir bölümünü iptal etmiştir); bu nedenle güncel metni her zaman yürürlükteki hâlinden teyit etmek gerekir.

Uzlaştırma Yapılmadan Karar Verilirse

Uzlaştırma, kapsama giren suçlarda mahkemenin takdirine bırakılmış bir seçenek değil, zorunlu bir usuldür. Yargıtay, uzlaştırma yapılmadan ya da usulüne aykırı yapılarak kurulan hükümleri istikrarlı biçimde bozar. Ceza Genel Kurulu, taraflara usulüne uygun uzlaşma teklifinde bulunulmamasını tek başına bozma sebebi saymıştır:

usulüne uygun uzlaşma teklifinde bulunulmaması isabetsizliğinden diğer yönleri incelenmeksizin BOZULMASINA,

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/40, K. 2021/643, T. 16.12.2021 — oy birliğiyle)

Bu yüzden uzlaştırmanın atlanması, mahkûmiyet kararının temyiz veya istinafta bozulmasını sağlayan güçlü bir hukuka aykırılık nedenidir. Uzlaştırma kapsamındaki bir suçtan yargılanıyorsanız, dosyanın büroya gönderilip gönderilmediğini takip etmek önemlidir.

Uzlaştırma, Arabuluculuk ve Vergi Uzlaşması Aynı Şey Değil

“Uzlaşma” kelimesi üç ayrı hukuk alanında karşımıza çıkar ve bunlar karıştırılmamalıdır:

• Ceza uzlaştırması (bu yazının konusu): CMK 253-255; suç, mağdur ve şüpheli arasında, savcılık/mahkeme gözetiminde.
• Arabuluculuk: hukuk ve iş uyuşmazlıklarında (alacak, işçi-işveren, ticari dava) uygulanan, ayrı bir kanuna tabi alternatif çözüm yoludur. Ceza uzlaştırmasıyla ilgisi yoktur.
• Vergi uzlaşması: Vergi Usul Kanunu kapsamında, mükellef ile idare arasında vergi ve cezada anlaşmadır; bir ceza muhakemesi kurumu değildir.

Bu yazı yalnızca ceza uzlaştırmasını anlatır.

Özet

• Uzlaştırma, kanunda sayılı suçlarda şüpheli ile mağduru uzlaştırmacı aracılığıyla anlaştıran zorunlu bir ceza muhakemesi kurumudur (CMK 253).
• Kapsam = şikâyete bağlı suçlar + kanunda sayılı TCK suçları (kasten/taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığı, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık vb.).
• Cinsel suçlar, ısrarlı takip ve hakaret (TCK 125) uzlaştırmaya GİRMEZ (CMK 253/3).
• Sonuç: def’aten edim → soruşturmada KYOK / kovuşturmada düşme; taksit/süreklilik → dava ertelenir/durur; söz tutulmazsa dava yürür. Uzlaşma raporu İİK 38 anlamında ilam niteliğindedir.
• Güncel değişiklikler: 7531 (2024) kovuşturmada taksit sonucunu HAGB’den durmaya çevirdi; 7571 (2025) önödeme-uzlaştırma kesişimini düzenledi. Uzlaştırma yapılmadan verilen mahkûmiyet bozma sebebidir.

İlgili yazılar: Müşteki Ne Demek? Müşteki, Katılan ve Şikâyetçi Farkı · Hakaret Suçu ve Cezası (TCK 125) · Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK) Nedir? İtiraz ve Sonuçları · Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartları ve Denetim Süresi · Beraat Ne Demek? Beraat Sebepleri, Derhal Beraat ve Sonuçları (CMK 223) · TCK 66: Dava Zamanaşımı — Süreler Tablosu, Kesilme-Durma ve Uzamış Zamanaşımı