Adli Yardım: Şartları, Başvuru, Belgeler ve İtiraz

Adli yardım, yargılama veya takip giderlerini ödeme gücü bulunmayan kişinin dava açabilmesi, savunma yapabilmesi ve icra takibi yürütebilmesi için sağlanan destektir. Adli yardım iki ayrı mercie istenir: yargılama giderlerinden geçici muafiyet için davayı görecek mahkemeye, avukat temini için baronun adli yardım bürosuna. İki başvuruda da mali durumu gösteren belgeler zorunludur. Adli yardım talebinin reddine mahkemede iki hafta, baroda on gün içinde itiraz edilir. Mahkemeye yapılacak başvurunun formuna e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden erişilebilir.

1. Adli Yardım Nedir?

Adli yardım, gereken yargılama veya takip giderlerini ödeyemeyen kişinin hakkını arayabilmesi için giderlerin ertelenmesi ve gerekiyorsa avukat sağlanmasıdır. Türk hukukunda adli yardımın iki ayrı düzenlemesi vardır ve ikisi farklı ihtiyaçlara cevap verir.

Mahkemeden adli yardım, Hukuk Muhakemeleri Kanununda düzenlenir. Mahkemenin adli yardım kararı kişiyi yapılacak yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muaf tutar ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temin edilmesini sağlar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.335/1).

Baro adli yardımı, Avukatlık Kanununda düzenlenir. Kanun bunu, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmetlerinin sağlanması olarak tanımlar (Avukatlık Kanunu m.176). Hizmeti baro merkezlerinde baro yönetim kurulunun avukatlar arasından oluşturduğu adli yardım bürosu yürütür (Avukatlık Kanunu m.177).

1.1. Adli Yardım: Baro mu, Mahkeme mi?

Adli yardımda en sık karıştırılan nokta, iki yolun aynı başvuru sanılmasıdır. İki yolun mercii, sağladığı destek, ret kararına itiraz süresi ve itirazı inceleyen makam farklıdır:

	Mahkemeden adli yardım	Baro adli yardımı
Nereye başvurulur	Asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkeme; icra takibinde icra mahkemesi	Hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosu ve tem­sil­ci­lik­leri
Ne sağlar	Giderlerden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, Devletçe avans, gerekiyorsa avukat	Avukatlık hizmeti
Dayanak	Hukuk Muha­ke­me­leri Kanunu m.334-340	Avukatlık Kanunu m.176-181, TBB Adli Yardım Yönetmeliği
Ret kararına itiraz	Tebliğden itibaren iki hafta, kararı veren mahkemeye dilekçe	Bildirimden itibaren on gün, baro başkanına yazılı veya sözlü
İtiraz sonucu	Kesin	Kesin

Mahkemeden istenen adli yardımda avukat da temin edilebilir. Bu durumda avukatı mahkemenin talebi üzerine baro görevlendirir ve avukatın ücreti yargılama gideri olarak Hazineden ödenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.340).

Hangi yolun size uygun olduğu, ceza yargılamasına özgü zorunlu müdafi ve mağdur vekili yolları dahil dört yolun karşılaştırması için Avukata Sor: Ücret, Belgeler ve Adli Yardım yazımıza bakabilirsiniz. Maddi imkânı olmayan kişinin önündeki seçeneklerin tamamı ve “ücretsiz” sözcüğünün gerçekte neyi kapsadığı ise avukat tutacak param yok yazımızda ele alınmıştır.

2. Adli Yardım Şartları Nelerdir?

Mahkemeden adli yardım için kanun iki şart arar: kişinin giderleri ödeme gücünden yoksun olması ve talebinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334/1).

Ödeme gücünden yoksunluk. Adli yardımdan yararlanacak kişi, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeyemiyor olmalıdır. Ölçüt, kişinin hiç geliri olmaması değildir; giderleri ödemenin kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırıp zorlaştırmayacağıdır. Bu nedenle giderlerin bir kısmını ödeyebilen kişi de kısmi adli yardım isteyebilir; mahkeme kanunda sayılan desteklerin yalnız bir kısmına karar verebilir (m.335/2).

Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması. Adli yardım, iddia ve savunmalarda, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla sağlanır (m.334/1). Bu şart davanın kazanılacağını göstermeyi gerektirmez; talebin ilk bakışta dayanaksız olmadığını gösterecek iddia özeti ve delillerin sunulmasını gerektirir. Kanun bu yüzden iddianın özetini ve delilleri de başvurunun zorunlu unsurları arasında sayar (m.336/2).

Baro adli yardımında da benzer bir şart vardır: istek sahibi, isteminde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak zorundadır (Avukatlık Kanunu m.178). Büro, gerektiğinde istemin haklılığı konusunda uygun bulacağı araştırmayı yapar ve bu araştırmada kamu ve özel kurum ve kuruluşları büroya yardımcı olur (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5).

2.1. Adli Yardım İçin Mali Durum Nasıl Gösterilir?

Adli yardım talebinde mali durum beyanla değil belgeyle gösterilir. Talepte bulunan kişi, yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336/2). “Durumum yok” cümlesiyle yetinilen ve belgeyle desteklenmeyen talep bu zorunluluğu karşılamaz.

Mali durum hakkında verilen bilginin doğruluğu da adli yardım süresince önemini korur. Kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkarsa adli yardım kararı kaldırılır (m.338/1).

2.2. Adli Yardımdan Yabancılar Yararlanabilir mi?

Adli yardımdan yabancılar da yararlanabilir; ancak yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334/3). Karşılıklılık şartı, ödeme gücünden yoksunluk ve talebin dayanağı şartlarının yerine geçmez; onlara eklenir.

3. Adli Yardım Neleri Kapsar?

Mahkemenin adli yardım kararı ilgiliye dört şey sağlar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.335/1):

• Giderlerden geçici muafiyet: Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muaf tutulma.
• Teminattan muafiyet: Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet.
• Devletçe avans: Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.
• Avukat temini: Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temin edilmesi.

Muafiyetin geçici olduğu vurgulanmalıdır: adli yardım giderleri ortadan kaldırmaz, dava sonuna kadar erteler. Ertelenen giderlerin kimden alınacağı dava sonucuna göre belirlenir (aşağıda, m.339). Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (m.335/3) ve adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (m.336/4).

Adli yardım geriye yürümez: daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (m.337/3). Talepten önce ödenen harç ve avanslar, sonradan alınan adli yardım kararıyla geri gelmez. Bu nedenle talebin mümkün olan en erken aşamada, tercihen dava dilekçesiyle birlikte yapılması gerekir.

Baro adli yardımında ise istem sahibinin çıkaracağı vekaletname masrafı adli yardım faslından ödenebilir (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.6/e). Mahkeme giderleri ve masraflar için ayrıntı mahkeme masrafları ve yargılama giderleri ile gider avansı ve delil avansı yazılarımızdadır.

3.1. Adli Yardım Hangi Davalarda ve İşlerde İstenebilir?

Adli yardım yalnız dava açan kişiye özgü değildir. Kanun adli yardımı iddia ve savunmalarda, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde tanır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334/1). Davalı taraf da savunması için adli yardım isteyebilir; ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki korunma talepleri ve icra takipleri de kapsamdadır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki adli yardım hükümleri başka yargı ve çözüm yollarında da uygulanır:

• İdare mahkemesinde açılan davalar: İdari Yargılama Usulü Kanununda hüküm bulunmayan adli yardım hâllerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.31/1).
• Arabuluculuk ücreti: Arabuluculuk ücretini karşılamak için adli yardıma ihtiyaç duyan taraf, arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir; bu konuda Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334 ila 340. maddeleri kıyasen uygulanır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.13/3). Ücretin tutarını arabuluculuk ücreti hesaplama aracında görebilirsiniz.
• Kanun yolları: İstinaf veya temyiz başvurusu sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336/3).

4. Adli Yardım Talebi Nereye Yapılır?

Mahkemeden adli yardım talebi, asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkemeye yapılır; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336/1). Kanun yoluna başvuru sırasında talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (m.336/3).

Baro adli yardımı için istem, hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna ve temsilciliklerine yapılır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5). Başvuru, hizmetin sağlanacağı yerden farklı bir baroya yapılmışsa başvuruyu alan büro onu hizmetin sağlanacağı büroya gönderir. Aynı başvuru birden fazla işlemi gerektirdiği için farklı baroların yetki alanına giriyorsa büro kendisine ilişkin kısmı ayırır, kalan kısmı yetkili baroya gönderir (m.5).

4.1. Dava Açıldıktan Sonra Adli Yardım Talebi Yapılabilir mi?

Dava açıldıktan sonra da adli yardım talep edilebilir. Kanun talebin asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkemeye yapılmasını öngörür ve bunu dava dilekçesiyle sınırlamaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336/1). Geç yapılan talebin bedeli ise açıktır: adli yardım daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (m.337/3). Dava açılırken yatırılan harç ve gider avansı, sonradan alınan adli yardım kararıyla iade edilmez.

5. Adli Yardım Talebi Dilekçesinde Neler Yer Almalı?

Adli yardım talebi dilekçesi, kanunun saydığı üç unsuru birlikte içermelidir: iddianın özeti, iddianın dayandığı deliller ve kişinin yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durum belgeleri (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336/2). Üç unsurun her biri ayrı bir amaca hizmet eder:

• İddianın özeti: Mahkemenin talebin açıkça dayanaktan yoksun olup olmadığını değerlendirebilmesi için hangi hakkın, kime karşı, hangi olaya dayanılarak istendiği kısaca anlatılır (m.334/1).
• Deliller: İddiayı destekleyen belge, tanık ve diğer deliller gösterilir; talebin ilk bakışta dayanaklı olduğu bu delillerle anlaşılır.
• Mali durum belgeleri: Gelir, mal varlığı ve borç durumunu gösteren belgeler eklenir; ödeme gücünden yoksunluk şartı bu belgelerle değerlendirilir.

Adli yardım talebi dava dilekçesiyle birlikte yapıldığında dilekçe uygulamada “adli yardım talepli dava dilekçesi” olarak adlandırılır; Adalet Bakanlığının başvuru formu da adli yardım talepli dava açmak isteyenler için hazırlanmıştır. Talebin dava açılırken yapılması, adli yardımın daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaması sorununu baştan ortadan kaldırır (m.337/3). Duruşmalı inceleme istenecekse bu da dilekçede açıkça belirtilmelidir; kanun talep hâlinde incelemenin duruşmalı yapılacağını öngörür (m.337/1). Dava dilekçesinin genel unsurları için dava nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.

6. Adli Yardım İçin Gerekli Belgeler

Adli yardım için istenen belgeler, başvurunun mahkemeye mi baroya mı yapıldığına göre değişir.

Mahkemeye yapılan başvuruda kanunun aradığı üç unsur iddianın özeti, deliller ve mali durum belgeleridir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336/2). Adalet Bakanlığı bu başvurular için standart bir Adli Yardım Başvuru Formu oluşturmuştur. Bakanlığın duyurusuna göre form, başvurucunun maddi durumuna ilişkin bazı bilgi ve belgelere adli mercilerin UYAP üzerinden doğrudan eriştiğini hatırlatır ve başvurucudan formdaki diğer sorulara doğru ve eksiksiz cevap vermesini ister (Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı duyurusu, 23.08.2021). Formun amacı, farklı kurumları dolaşarak belge toplama yükünü azaltmaktır; kanunun mali durum belgelerini sunma zorunluluğu ise yerinde durur.

Baro adli yardım bürosuna yapılan başvuruda usul Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinde düzenlenmiştir ve 15.10.2024 tarihli değişiklikle yeniden yazılmıştır. Başvuruda istem sahibinden yönetmelik ekindeki adli yardım başvuru formu, imzalı taahhütname ve Türkiye Barolar Birliğinin internet sitesinde yayımlanan aydınlatma metni ile açık rıza beyanı alınır; büro ayrıca yönetmelik ekinde belirlenen gerekli belgeleri ister (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5). Baro yönetim kurulu, gerekli belgelere e-Devlet üzerinden ulaşması hukuken mümkün olmayan başvuruculardan istenecek belgeler konusunda değişiklik yapabilir (m.5). Bu yüzden belge listesi barodan baroya farklılaşabilir.

Örnek olarak İstanbul Barosu, 1 Ocak 2026 tarihli sayfasında adli yardım başvurusu için şu belgeleri istemektedir (İstanbul Barosu, Adli Yardım Başvuru Belgeleri):

• T.C. kimlik kartı fotokopisi.
• e-Devlet’ten alınacak nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri (ikametgâh) belgesi.
• e-Devlet’ten alınacak araç kaydı sorgulama sonucu ile Türkiye genelindeki taşınmaz kaydına ilişkin sorgulama sonucu.
• Çalışıyorsa maaş bordrosu veya gelir belgesi; çalışmıyorsa e-Devlet’ten alınacak SGK 4A-4B-4C gelir belgesi.
• e-Devlet’ten alınacak gelir testi, Çiftçi Kayıt Sistemi ve Tarım ve Orman Bakanlığı sorgulama sonuçları.
• e-Devlet’ten alınacak alacaklı ve borçlu olunan icra dosyası sorgulaması ile mevduat veya katılım fonu hesabı bulunan banka sorgulaması.
• e-Devlet’ten alınacak sahibi, ortağı veya yetkilisi olunan ticari işletme ya da şirket sorgulaması.
• e-Devlet’ten alınacak sosyal yardım bilgileri sorgulaması (son iki yıl içinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvurulup başvurulmadığını gösteren çıktı).
• Açılmış dava varsa dosya fotokopisi.

Bu belgelerin ortak amacı, gelir, mal varlığı, borç ve sosyal yardım durumunun birlikte görülmesidir. Başka bir baroya başvuracaksanız o baronun güncel listesini başvurudan önce teyit edin.

7. Adli Yardım Başvuru Formu e-Devlet’ten Alınabilir mi?

Adli Yardım Başvuru Formuna e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden erişilebilir; ancak talep yine mahkemeye veya baroya sunulur.

Adalet Bakanlığının duyurusuna göre form, maddi durumu elverişli olmayan kişilerin özel hukuk alanında mahkemelere yapacakları adli yardım başvurularında kullanılmak üzere oluşturulmuştur. Form adliyelerdeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri ile mahkeme ön bürolarından fiziki olarak temin edilebilir; e-Devlet üzerinden de erişilebilir ve adli yardım talepli dava açmak isteyenler forma UYAP Vatandaş Portal sayfasından ulaşabilir (Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı duyurusu, 23.08.2021).

Buradan çıkan ayrım şudur:

• Forma erişim e-Devlet üzerinden mümkündür.
• Başvurunun kendisi e-Devlet’ten “avukat talebi” göndermek şeklinde yapılmaz. Talep, yargılama giderleri için mahkemeye; avukat temini için baronun adli yardım bürosuna sunulur.

Bu ayrım gözden kaçırılırsa somut bir hak kaybı doğabilir. Formu e-Devlet’ten indirip dolduran ancak mahkemeye veya baroya sunmayan kişinin dosyasına hiçbir adli yardım talebi girmemiş olur ve bu arada dava açma veya itiraz süreleri işlemeye devam eder.

8. Adli Yardım Talebi Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

Adli yardım talebinin mahkemede ne kadar sürede sonuçlanacağına ilişkin bağlayıcı bir süre kanunda yoktur. Mahkeme adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir; talep hâlinde ise inceleme duruşmalı olarak yapılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337/1).

Baro adli yardımında yönetmelik özel bir hızlandırma öngörür. Görevlendirme süreci için gereken sürenin istem sahibinin hakkının ortadan kalkmasına neden olacağı veya giderilmesi imkânsız zararları doğurabileceği anlaşılan başvurular ivedi görevlendirme olarak kabul edilir; bu durumda gerekli iş veya işlemler yönetmelikte öngörülen sürelere tabi olmaksızın derhal yerine getirilir (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.6/a).

Bu nedenle baroya başvururken elinizdeki süreyi açıkça belirtin: tebliğ tarihini ve itiraz ya da dava açma süresinin ne zaman dolacağını yazın. Büro, başvurunun ivedi olup olmadığını ancak bu bilgiyle değerlendirebilir.

9. Adli Yardım Talebinin Reddine İtiraz

Adli yardım talebinin reddine itirazın süresi ve mercii, reddi kimin verdiğine göre değişir.

Mahkemenin ret kararına itiraz tebliğden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek yapılır. Kararına itiraz edilen mahkeme dosyayı, o yerde birden fazla daire varsa numara olarak kendisini izleyen daireye (son numaralı daire için birinci daireye), tek daire varsa aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi sonucunda verilen karar kesindir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337/2).

Adli yardım talebinin reddine itiraz süresi eskiden bir hafta idi; 7499 sayılı Kanunla “bir hafta” ibaresi “iki hafta” olarak değiştirilmiş ve değişiklik 12.03.2024’te yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önceki süreyi anlatan kaynaklardaki bir haftalık süre bugün uygulanmaz.

Baronun ret kararına itiraz için süre, ret kararının bildiriminden itibaren on gündür. İstem sahibi yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurur. Baro başkanı yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir; süresinde karar verilmezse talep reddedilmiş sayılır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5; Avukatlık Kanunu m.178).

Mahkemeye verilecek itiraz dilekçesinde iki nokta mutlaka gösterilmelidir:

• Ret kararının gerekçesi. Adli yardım taleplerinin reddine ilişkin mahkeme kararlarında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilmelidir (m.337/1). Hangi belgenin neden kabul edilmediğini göstermeyen kalıp bir gerekçe, itiraz dilekçesinde bu hükme dayanılarak ayrıca eleştirilmelidir.
• Eksik belgenin nedeni. Sunulamayan bir belge varsa neden sunulamadığı açıklanmalı; Adli Yardım Başvuru Formu kullanıldıysa maddi durum bilgilerinin bir kısmına UYAP üzerinden erişilebildiği hatırlatılmalıdır.

Adli yardım talebi reddedildikten sonra ödeme gücünde ciddi bir azalma olursa, buna dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir (m.337/2). Somut bir olayla ilgili değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

10. Adli Yardım Kabul Edilirse: On Gün İçinde Avukata Başvurun

Baro adli yardım isteminin kabulünden sonra istem sahibi on gün içinde görevlendirilen avukata gerekli bilgi, belge ve vekaletnameyi vermezse avukatın yükümlülüğü sona erer.

Adli yardım isteminin kabulüyle bir veya birkaç avukat görevlendirilir, görevlendirme istem sahibine bildirilir ve gerekli bilgi, belge ve vekaletname ile görevlendirilen avukata başvurması istenir. İvedi görevlendirmeler hariç, istem sahibinin on gün içerisinde hizmetin görülebilmesi için gerekli belge ve bilgiler ile avukatlık ücreti dışındaki zorunlu yargılama giderlerini vermemesi veya vekaletname vermekten kaçınması hâlinde görevlendirilen avukatın yükümlülüğü sona erer; avukat bu durumu gecikmeden büroya bildirir (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.6/a; Avukatlık Kanunu m.179).

10.1. Adli Yardımda Baro ve Mahkeme Yolu Birlikte Nasıl İşler?

Baro adli yardımı avukatlık ücretini karşılar; yargılama giderleri için ise mahkemeden ayrıca adli yardım istenir. Yönetmelik, yargılama giderlerini karşılayamayacak kişilerin Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334 ila 340. maddeleri gereğince adli yardım talebinde bulunacağını açıkça belirtir (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.6/e). İki yol birbirini dışlamaz, birbirini tamamlar.

Mahkemedeki talep reddedilirse istem sahibi avukatlık ücreti dışındaki yargılama giderlerini kendisi karşılamak durumundadır; karşılamazsa adli yardım isteminden vazgeçilmiş sayılarak avukatın görevi sonlandırılabilir. Ancak yargılama giderlerinin karşılanamayacağı açıkça anlaşılır ve talebin haklılığı konusunda kesin veya kuvvetli bir kanı oluşursa, adli yardım bürosunun veya temsilcisinin önerisi üzerine baro yönetim kurulu kararıyla giderler adli yardım fonundan karşılanır. Bu durumda dava sonunda iade olunacak harç ve yargılama giderleri fona aktarılır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.6/e).

“Baro avukat verdi” demek işin bittiği anlamına gelmez. Kabul kararının bildirimi elinize ulaştığı anda on günlük süre işlemeye başlar.

11. Adli Yardım Taahhütnamesi: Baroya Ne Taahhüt Edilir?

Baro adli yardım başvurusunda imzalanan taahhütnamenin içeriği yönetmelikte tek tek sayılmıştır ve dört başlıkta toplanır (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5/A):

1. On günlük yükümlülük. Kabul kararının bildiriminden itibaren on gün içinde görevlendirilen avukata ulaşılacağı; vekaletname, bilgi ve belgeler ile zorunlu yargılama harç ve giderlerinin teslim edileceği; bilgilerde değişiklik olursa on gün içinde bildirileceği beyanı.
2. Yüzde beş payı. İşin sonunda, nafaka alacakları hariç olmak üzere maddi bir yarar elde edilmesi hâlinde avukata ödenen ücret ile elde edilecek maddi yararın yüzde beşinin baroya ödeneceği beyanı.
3. Haksız istem yaptırımı. Adli yardım isteminin haksız olduğunun sonradan anlaşılması veya verilen bilgi ve belgelerin doğru olmadığının tespiti hâlinde görevlendirilen avukata ödenen ücretin iki katı ile yapılmış masrafların yasal faizleriyle geri verileceği beyanı.
4. Azil ve vazgeçme yaptırımı. Görevlendirilen avukatın azledilmesi, başka bir avukatın vekil tayin edilmesi, adli yardım talebinden kendi isteğiyle vazgeçilmesi, davadan feragat edilmesi ya da aleyhe açılan davanın kabul edilmesi hâlinde avukata ödenen ücret ve yapılmış masrafların yasal faizleriyle geri verileceği beyanı.

Üçüncü ve dördüncü başlıklar, baro adli yardımının koşulsuz bir bağış olmadığını gösterir. Taahhütname okunmadan imzalanmamalıdır: istemin haksız olduğu anlaşılırsa avukata ödenen ücretin iki katı ve masraflar faiziyle geri istenebilir.

12. Adli Yardım Kararı Sonradan Kaldırılabilir mi?

Adli yardım kararı iki durumda kaldırılır: adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiğinin ortaya çıkması ya da sonradan mali durumunun yeteri derecede iyileştiğinin anlaşılması (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.338/1).

Bu nedenle yargılama sırasında mali durumda ciddi bir iyileşme olursa (örneğin işe girilmesi veya bir taşınmaz edinilmesi) bunu gizlemek yerine bildirmek doğru olanıdır. Baro adli yardımında da verilen bilgi ve belgelerin doğru olmadığının tespiti, taahhütname gereği avukata ödenen ücretin iki katının ve masrafların yasal faiziyle geri istenmesine yol açar (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5/A).

13. Adli Yardımla Ertelenen Giderler Sonradan Kimden Alınır?

Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.339/1). Adli yardımdan yararlanan kişi davayı kazanırsa giderler karşı taraftan alınır; kaybederse giderler ondan tahsil edilir.

Kanun, adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması hâlinde iki yumuşatma öngörür:

• Taksit. Uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir (m.339/1).
• Muafiyet. Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa, mahkeme hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verebilir (m.339/2).

Baro adli yardımında ise işin sonunda nafaka alacakları dışında maddi bir yarar elde edilirse, avukata ödenen ücret ile bu yararın yüzde beşi taahhütname gereği baroya ödenir (TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5/A).