Cadde üzerinde yol çalışması ve konikler

İdare Hukuku

İdari Para Cezasına İtiraz: Süre, Yetkili Mahkeme, Dilekçe

13 dk okumaYayımlanma:Son güncelleme:Yazan Av. Halit Süha Bahçeci

İdari para cezasına itiraz, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır; idare mahkemesine değil (Kabahatler Kanunu m.27/1). Başvuru iki nüsha dilekçe ile yapılır ve kabahatin işlendiği yerin hâkimliği yetkilidir. İdari para cezasına itirazın iki önemli istisnası vardır: ceza idari yargının görevine giren başka bir işlemle birlikte verilmişse itiraz o işlemle birlikte idari yargıda görülür (m.27/8), cezanın dayandığı kanun kendi yolunu göstermişse de o yol izlenir (m.3/1-a). SGK cezaları bu ikinci gruptadır ve önce Kuruma itiraz edilir. Sulh ceza hâkimliğinin kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir, ancak 15.000 TL dahil cezalarda karar kesindir (m.28/10, m.29/1).

1. İdari Para Cezasına İtiraz Nereye Yapılır?

İdari para cezasına itiraz kural olarak sulh ceza hâkimliğine yapılır. Kanun, idari para cezası ile mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı sulh ceza mahkemesine başvurulabileceğini söyler (Kabahatler Kanunu m.27/1). Cezayı bir idare verdiği için itirazın idare mahkemesine yapılacağı düşünülebilir; Kabahatler Kanunu ise bu başvuruyu adli yargıya bırakmıştır.

Kanun metnindeki “sulh ceza mahkemesi” ibaresi bugün sulh ceza hâkimliği olarak uygulanır. Kanunlarda sulh ceza mahkemesine yapılan atıflardan idari yaptırım kararlarına karşı yapılan başvurulara ilişkin olanlar, sulh ceza hâkimine yapılmış sayılır (5320 sayılı Kanun ek m.1/1-a). Sulh ceza hâkimliği, 2014’te yapılan değişiklikle kurulmuştur (5235 sayılı Kanun m.10).

Bu genel kuralın dışında kalan iki durum, aşağıda “İdari Para Cezasına İtiraz Ne Zaman İdare Mahkemesinde Görülür?” başlığında açıklanmıştır. Tebliğ edilen karar üzerinde kanun yolu açıklaması varsa, hangi yolun işlediğini belirlerken bu açıklama da okunur.

2. İdari Para Cezasına İtiraz Süresi: 15 Gün ve Mücbir Sebep

İdari para cezasına itiraz süresi, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gündür. Bu süre içinde başvurulmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir (Kabahatler Kanunu m.27/1).

Süre elde olmayan bir engel yüzünden geçirilmişse kanun sınırlı bir imkân tanır: mücbir sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karara karşı başvurulabilir. Bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez; ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (m.27/2). Mücbir sebebe dayanan başvuruda, sürenin geçirilmesine yol açan sebep dilekçede dayanaklarıyla gösterilir (m.27/4).

Trafik cezalarında da süre aynıdır. Trafik idari para cezası karar tutanağına karşı tebliğden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz için başvurulabilir; mücbir sebepte yedi günlük ek süre burada da uygulanır (Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.16).

İdari para cezasına itiraz süresi, cezanın dayandığı kanun kendi yolunu gösterdiğinde değişir. SGK cezalarında Kuruma itiraz süresi on beş gün, ret üzerine idare mahkemesine dava süresi otuz gündür (5510 sayılı Kanun m.102). Tütün ve alkol piyasası cezalarında idare mahkemesinde dava tebliğden itibaren on beş gün içinde açılır (4733 sayılı Kanun m.8). Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin işletmecilerine Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu m.6 uyarınca verilen cezalarda ise tebliğden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir (2559 sayılı Kanun m.6). Bu farklar aşağıdaki karşılaştırma tablosunda bir arada gösterilmiştir.

3. İdari Para Cezasına İtiraz Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?

İdari para cezasına itiraz dilekçesi, sulh ceza hâkimliğine iki nüsha olarak verilir. Başvuru bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından verilecek bir dilekçe ile yapılır (Kabahatler Kanunu m.27/3). Başvuru usulden kabul edilirse mahkeme dilekçenin bir örneğini ilgili kuruma tebliğ eder (m.28/2).

Dilekçenin içeriği de kanunda gösterilmiştir. Başvuru dilekçesinde idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve bu karara karşı ileri sürülen deliller açık bir şekilde gösterilir; süre mücbir sebep yüzünden geçirilmişse bu sebep de dayanaklarıyla yazılır (m.27/4). Buna göre idari para cezasına itiraz dilekçesinde şu bilgiler yer alır:

  • Karara ilişkin bilgiler: kararı veren kurum, karar tarihi ve sayısı, tebliğ veya tefhim tarihi. Tebliğ tarihi, başvurunun süresinde yapıldığını gösterir (m.27/1).
  • Başvuranın kimliği: tutanakta hakkında karar verilen kişi. Başvuru bu kişi adına yapılır (m.25/1-a).
  • Hukuka aykırılık sebepleri: kararın neden hukuka aykırı olduğu. Tutanakta açıkça yazılması gereken kabahat fiili, deliller, işlendiği yer ve zaman (m.25/1) itirazın hangi noktaya yöneleceğini gösterir.
  • Deliller: karara karşı ileri sürülen belge, kayıt ve tanıklar (m.27/4). Tanıklık, bilirkişi incelemesi ve keşif için Ceza Muhakemesi Kanunu’nun hükümleri uygulanır (m.28/5).
  • Mücbir sebep: süre geçirilmişse, sebebin ne olduğu ve ne zaman ortadan kalktığı (m.27/2, m.27/4).
  • Talep: idari yaptırım kararının kaldırılması. Alt ve üst sınırı kanunda gösterilen cezalarda mahkeme miktarı değiştirerek de karar verebilir (m.28/8, m.28/9).

Dilekçede yetkili hâkimliğin kabahatin işlendiği yere göre seçildiğini göstermek de ön incelemeyi kolaylaştırır (m.22/4).

3.1. İdari Para Cezasına İtiraz Dilekçesini Kim Verebilir?

İdari para cezasına itiraz dilekçesini, tutanakta hakkında karar verilen kişi kendisi, kanuni temsilcisi veya avukatı eliyle verir. Dilekçeyi kimin verebileceği ile itiraz hakkının kime ait olduğu ayrı sorulardır. İlkini m.27/3 cevaplar: başvuru bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından yapılır. İkincisi kararın kime karşı verildiğine bağlıdır, çünkü tutanakta hakkında idari yaptırım kararı verilen kişinin kimlik ve adresi zorunlu olarak yazılır (Kabahatler Kanunu m.25/1-a).

Tutanak bir başkası adına düzenlenmişse, üçüncü kişinin kendi adına yaptığı başvuru, başvuranın buna hakkı bulunmaması nedeniyle ön incelemede reddedilir (m.28/1-b). Esas incelemesine yalnız usulden kabul edilen başvurularda geçilir (m.28/1-c). Ceza örneğin bir şirket adına kesilmişse başvuru şirket adına ve kanuni temsilci veya avukat eliyle yapılır. Bu kural, cezanın doğru kişiye kesilip kesilmediği sorusunu çözmez; o, dilekçede hukuka aykırılık sebebi olarak ileri sürülecek ayrı bir konudur.

4. İdari Para Cezasına İtirazda Yetkili Mahkeme: Hangi Yerin Sulh Ceza Hâkimliği?

İdari para cezasına itirazda yetkili mahkeme, kabahatin işlendiği yerin sulh ceza hâkimliğidir. Kabahatler Kanunu m.27 yalnız sulh ceza mahkemesine başvurulacağını söyler, yeri göstermez. Yeri, aynı Kanunun yollama hükmü belirler: Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yer bakımından yetki kuralları kabahatler açısından da geçerlidir (Kabahatler Kanunu m.22/4). Bu kurallara göre davaya bakmak yetkisi, suçun işlendiği yer mahkemesine aittir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.12/1). Oturduğunuz yer kural olarak ölçüt değildir.

Kabahatin işlendiği yer belli değilse sıra şöyledir: kişinin yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’deki en son adresinin bulunduğu yer, bu yolla da belirlenemiyorsa ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir (CMK m.13).

Kabahatin işlendiği yer ile cezayı veren birimin bulunduğu yer çoğu olayda aynıdır. Bunun sebebi, idari kurul, makam veya kamu görevlilerinin yalnız kendi kurumlarının görev alanına giren yerlerde işlenen kabahatler için karar verebilmesidir (Kabahatler Kanunu m.22/3). Yine de yetkiyi belirleyen şey tebligattaki kurumun unvanı değil, kabahatin fiilen nerede işlendiğidir. Dilekçede yetkinin bu olguya dayandırılması, ön incelemede yetki tartışmasını kısaltır.

4.1. İdari Para Cezasına İtiraz Yanlış Yerdeki Hâkimliğe Yapılırsa

İdari para cezasına itiraz yanlış yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılırsa başvuru reddedilmez. Hâkimlik ön incelemede yetkili olmadığını anlarsa dosyayı yetkili sulh ceza mahkemesine gönderir (Kabahatler Kanunu m.28/1-a).

Başvuruyu düşüren hâller başkadır ve ayrı bir bentte sayılmıştır: başvurunun süresi içinde yapılmamış olması, idari yaptırım kararının sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmaması ve başvuranın buna hakkı bulunmaması. Bu üç hâlde başvuru reddedilir (m.28/1-b). Yani süresinde yapılmış ama yanlış yere verilmiş bir başvuru yetkili hâkimliğe gider; bu üç hâlden birine giren başvuru ise doğru yere verilse bile reddedilir. Yanlış yer yine de dosyanın gönderilmesi kadar zaman kaybettirir.

5. İdari Para Cezasına İtiraz Ne Zaman İdare Mahkemesinde Görülür?

İdari para cezasına itiraz iki durumda sulh ceza hâkimliğinde değil, idari yargıda görülür. Birincisi, cezanın idari yargının görevine giren başka bir işlemle birlikte verilmesidir (Kabahatler Kanunu m.27/8). İkincisi, cezanın dayandığı kanunun kanun yolunu kendisinin düzenlemesidir (m.3/1-a). İki durumda da hangi yola gidileceğini cezayı veren idare değil, kanun belirler.

5.1. İdari Para Cezasına İtiraz ve Birlikte Verilen İdari İşlem

İdari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür (Kabahatler Kanunu m.27/8). Varsayımsal bir örnekle: bir işyerine para cezasıyla birlikte idari yargıda iptal davasına konu olabilecek bir kapatma kararı da verilmişse, para cezasına ilişkin iddialar kapatma işleminin iptali istemiyle birlikte idare mahkemesinde ileri sürülür.

Bu yolda dava açma süresi Kabahatler Kanunu’nun on beş günü değil, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun süresidir. Özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7). Dava süresinin ayrıntıları için idari davada dava açma süresi yazısına bakılabilir.

5.2. İdari Para Cezasına İtirazda Cezanın Dayandığı Kanun

Kabahatler Kanunu’nun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanır (Kabahatler Kanunu m.3/1-a). Cezanın dayandığı kanun başvuru yolunu kendisi düzenlemişse, Kabahatler Kanunu’nun m.27 ve devamındaki hükümleri o ceza için uygulanmaz ve o kanunun gösterdiği merciye gidilir.

Aksine hüküm, cezanın dayandığı kanunda doğrudan bulunmayabilir; o kanun itiraz usulünü başka bir kanuna yollayabilir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında bildirim yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle SGK’nın verdiği idari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılı Kanun m.102 uygulanır (6331 sayılı Kanun m.26/2). Aynı fıkraya göre 6331 sayılı Kanundaki diğer cezaları Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir ve bu yollama yalnız SGK’nın verdiği cezaları kapsar. Bu yüzden cezanın dayandığı kanunda kanun yolu görünmüyorsa, o kanunun başka bir kanuna yollama yapıp yapmadığına da bakılır.

Aşağıdaki tablo genel kuralı, birlikte verilen işlem istisnasını ve başvuru yolunu kendisi düzenleyen üç kanunu karşılaştırır:

Cezanın dayandığı kanunBaşvuru merciiSüreBaşvuru yerine getirmeyi durdurur mu?Dayanak
Kabahatler Kanunu (genel kural)Sulh ceza hâkimliğiTebliğ veya tefhimden itibaren 15 günSüresinde baş­vu­rul­ma­yan karar kesinleşir; kesinleşen karar tahsile gönderilirm.27/1, m.17/4
Aynı işlemde idari yargıya giren başka kararİdari yargı (o işlemin iptali davasıyla birlikte)İYUK: idare mah­ke­me­sinde 60 günm.27/8 bu konuyu düzenlemezm.27/8, İYUK m.7
5510 sayılı Kanun (SGK cezaları)Önce Kurum, ret üzerine idare mahkemesiKuruma 15 gün, ret kararının tebliğinden itibaren mahkemeye 30 günKuruma itiraz takibi durdurur; mahkemeye başvuru durdurmaz5510 s. K. m.102
4733 sayılı Kanun (tütün ve alkol piyasası)İdare mahkemesi (İYUK hükümlerine göre)Tebliğden itibaren 15 günİptal davası durdurmaz4733 s. K. m.8
2559 sayılı Kanun m.6 (umuma açık istirahat ve eğlence yerleri)Yetkili idare mahkemesiTebliğden itibaren en geç 7 günİtiraz durdurmaz; itiraz üzerine verilen karar kesindir2559 s. K. m.6

Tablo, aynı adla anılan “itiraz”ın beş ayrı yolda merci, süre ve sonuç bakımından nasıl ayrıldığını gösterir. Özellikle 2559 sayılı Kanun m.6’daki yedi günlük süre, genel on beş günlük süreyi bilen biri için kısadır. Adli yargı ile idari yargı arasında görev konusunda uyuşmazlık çıkarsa bunu kesin olarak çözmeye yetkili merci Uyuşmazlık Mahkemesidir (Anayasa m.158/1). Belirli ceza türlerindeki yollar için çevre idari para cezasına itiraz, gürültü cezasına itiraz ve alkollü araç cezasına itiraz yazılarına bakılabilir.

6. SGK İdari Para Cezasına İtiraz: Önce Kuruma, Sonra İdare Mahkemesine

SGK idari para cezasına itiraz, sulh ceza hâkimliğine değil önce Kuruma yapılır. SGK’nın verdiği idari para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder; tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur (5510 sayılı Kanun m.102).

Kurum itirazı reddederse, ret kararının tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurulmazsa idari para cezası kesinleşir. Mahkemeye başvurulması ise cezanın takip ve tahsilini durdurmaz (5510 sayılı Kanun m.102). Yani SGK yolunda iki ayrı süre ve iki ayrı merci vardır; Kuruma itiraz edilmeden mahkemeye gidilmesi bu sırayı atlamak anlamına gelir.

SGK cezalarında peşin ödeme de ayrı düzenlenmiştir: ceza, Kuruma itiraz edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğden itibaren on beş gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir ve peşin ödeme yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez (5510 sayılı Kanun m.102). Sigortasız işçi çalıştırma cezasının ayrıntıları için sigortasız işçi çalıştırma cezası yazısına bakılabilir.

7. İdari Para Cezasına İtiraz Ödemeyi Durdurur mu? Ödeme ve İndirim

İdari para cezasına itiraz edilmesi ile cezanın ödenmesi birbirini engellemez. Ödeme yapılması, kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6). Ceza ödendikten sonra da süresi içinde itiraz edilebilir.

Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve bu süre içinde ödenirse cezadan yüzde 25 indirim yapılır (m.17/6). İtiraz süresi on beş gün, indirimli ödeme süresi bir aydır; iki süre aynı tebliğden başlar ama birbirinden bağımsızdır. Kişinin ekonomik durumu müsait değilse, ilk taksit peşin ödenmek koşuluyla cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitle ödenmesine karar verilebilir (m.17/3).

İtirazın tahsili durdurup durdurmadığı ise yola göre değişir. Sulh ceza hâkimliği yolunda süresinde itiraz edilmeyen karar kesinleşir (m.27/1) ve genel bütçeye gelir kaydedilen cezalarda tahsil dairesine gönderilen, kesinleşen karardır (m.17/4). SGK cezasında Kuruma itiraz takibi durdurur, mahkemeye başvuru durdurmaz (5510 sayılı Kanun m.102). Tütün ve alkol piyasası cezalarında idare mahkemesinde dava açılması kararın yerine getirilmesini durdurmaz (4733 sayılı Kanun m.8). Ödenmeyen cezanın sonuçları için idari para cezası nedir yazısına bakılabilir.

8. İdari Para Cezasına İtirazda Mahkemenin İncelemesi

İdari para cezasına itirazda sulh ceza hâkimliği önce ön inceleme, ardından esas incelemesi yapar. Ön incelemede üç sonuçtan biri çıkar: yetkili değilse dosya yetkili sulh ceza mahkemesine gönderilir; başvuru süresinde yapılmamışsa, karar sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan değilse veya başvuranın buna hakkı yoksa başvuru reddedilir; bu sebepler yoksa başvuru usulden kabul edilir (Kabahatler Kanunu m.28/1).

Başvuru usulden kabul edilirse mahkeme dilekçenin bir örneğini ilgili kamu kurum ve kuruluşuna tebliğ eder (m.28/2). Kurum, tebliğden itibaren en geç on beş gün içinde cevap verir ve işlem dosyasının tamamının bir örneğini cevap dilekçesiyle birlikte mahkemeye sunar (m.28/3). Mahkeme cevap dilekçesinin bir örneğini başvurana tebliğ eder; talep üzerine veya kendiliğinden tarafları belli bir gün ve saatte dinleyebilir. Mazeretsiz olarak dinlemede hazır bulunmamak, yokluğunuzda karar verilmesine engel değildir (m.28/4).

Mahkeme son karar olarak idari yaptırım kararı hukuka uygunsa “başvurunun reddine”, hukuka aykırıysa “idarî yaptırım kararının kaldırılmasına” karar verir (m.28/8). Alt ve üst sınırı kanunda gösterilen kabahatlerde mahkeme, cezanın miktarında değişiklik yaparak da başvurunun kabulüne karar verebilir (m.28/9).

9. İdari Para Cezasına İtiraz Kararının Kesinliği ve Kanun Yolu

İdari para cezasına itiraz üzerine verilen karar, 15.000 TL dahil cezalarda kesindir. Kanun, on beş bin Türk lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararların kesin olduğunu söyler (Kabahatler Kanunu m.28/10). Bu tutarın üzerindeki cezalarda, mahkemenin verdiği son karara karşı Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre itiraz edilebilir. İtiraz, kararın tebliği tarihinden itibaren en geç iki hafta içinde yapılır (m.29/1) ve dosya üzerinden incelenir (m.29/2). Vekil olarak avukatla temsil edilme hâlinde taraflara ayrıca tebligat yapılmaz (m.29/4).

Kesinlik sınırı sabit değildir. m.28/10’daki ibare 6217 sayılı Kanunla “İkibin”den “Üçbin”e, 7499 sayılı Kanunla “Üçbin”den “Onbeşbin”e çıkarılmıştır; son değişiklik 12.03.2024’te yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 2024 öncesine ait bir kararın kesin olup olmadığına bugünkü 15.000 TL’ye göre değil, karar tarihinde yürürlükte olan metne göre bakılır. Tebliğ edilen kararın üzerinde kanun yolu açıklaması varsa, hangi yolun açık olduğu bu açıklamayla birlikte değerlendirilir.

10. İdari Para Cezası İadesi: Kaldırılan Ceza Ödenmişse Ne Olur?

İdari para cezası iadesi, sulh ceza hâkimliği idari yaptırım kararını kaldırdığında, karar kaldırılmadan önce ödenmiş olan cezanın geri alınmasıdır. Cezayı ödemiş olmak itirazı engellemez, çünkü ödeme yapılması kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6). Hâkimlik kararı hukuka aykırı bulursa “idarî yaptırım kararının kaldırılmasına” karar verir (m.28/8). Kanun bu sonucu “iptal” değil “kaldırma” olarak adlandırır.

İdari para cezası iadesinin başvuru biçimi, süresi ve iade edilecek tutara faiz işleyip işlemeyeceği Kabahatler Kanunu’nda düzenlenmemiştir; Kanunda iadeye ilişkin bir hüküm bulunmaz. İadeyi hangi birimin yapacağını, Kabahatler Kanunu’nun bazı maddelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirleyen Tahsilat Genel Tebliği (Seri: B Sıra No: 18) gösterir (Tahsilat Genel Tebliği Seri B Sıra No 18 m.1/1). Tebliğ 10/5/2023 tarihli ve 32186 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Tebliğe göre iade mercii, cezanın hangi bütçeye gelir kaydedildiğine ve paranın aktarılıp aktarılmadığına göre değişir:

  • Genel bütçeye gelir kaydedilen ceza: genel bütçe kapsamındaki birimlerce tahsil edildiyse iadeyi tahsilatı yapan birim yapar. Tebliğin 17. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen idarelerce tahsil edildiyse, Hazine hesaplarına aktarılmadan önce tahsilatı yapan birim, aktarıldıktan sonra cezanın aktarıldığı vergi dairesi iade eder (Tahsilat Genel Tebliği Seri B Sıra No 18 m.18/1).
  • Genel bütçeye gelir kaydedilmeyen ceza: iade işlemlerini ilgili idare yapar (m.18/2).
  • Özel kanun gereği vergi dairesince tahsil edilen, genel bütçe geliri olmayan ceza: ilgili idareye aktarılmadan önce tahsilatı yapan vergi dairesi, aktarıldıktan sonra cezanın aktarıldığı idare iade eder (m.18/3).

Bu nedenle idari para cezası iadesi, yukarıdaki ayrıma göre tahsilatı yapan birimden, paranın aktarıldığı vergi dairesinden ya da ilgili idareden yazılı olarak istenebilir. İade talebine sulh ceza hâkimliğinin kaldırma kararı ile ödemeyi gösteren belgenin eklenmesi, talebin hangi ödemeye ilişkin olduğunu gösterir.

İlgili yazılar: İdari Para Cezası Nedir? · İdari Yargı Nedir? · İptal Davası Nedir?

Sıkça Sorulan Sorular

İdari para cezasına itiraz nereye yapılır?

İdari para cezasına itiraz kural olarak sulh ceza hâkimliğine yapılır, idare mahkemesine değil (Kabahatler Kanunu m.27/1). Kanun metni sulh ceza mahkemesi der; idari yaptırım kararlarına karşı başvurularda bu atıf sulh ceza hâkimine yapılmış sayılır (5320 sayılı Kanun ek m.1/1-a). Ceza idari yargının görevine giren başka bir işlemle birlikte verilmişse (m.27/8) ya da cezanın dayandığı kanun başka bir merci gösteriyorsa (m.3/1-a) başvuru o merciye yapılır.

İdari para cezasına itiraz süresi kaç gündür?

İdari para cezasına itiraz süresi, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gündür. Bu süre içinde başvurulmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir (Kabahatler Kanunu m.27/1). Cezanın dayandığı kanun ayrı bir süre koymuşsa o süre uygulanır; örneğin SGK'nın verdiği cezalarda Kuruma itiraz süresi de on beş gündür, ama itirazın reddinden sonra idare mahkemesine dava için otuz gün vardır (5510 sayılı Kanun m.102).

İdari para cezasına itiraz süresini kaçırırsam ne olur?

Süre kaçırılırsa karar kesinleşir. Süre mücbir sebep yüzünden geçirilmişse, bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir. Bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez; ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (Kabahatler Kanunu m.27/2). Mücbir sebep dilekçede dayanaklarıyla gösterilir (m.27/4).

İdari para cezasına itiraz hangi yerin sulh ceza hâkimliğine yapılır?

Kabahatin işlendiği yerin sulh ceza hâkimliğine yapılır. Kabahatler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yer bakımından yetki kurallarını kabahatlere de uygular (m.22/4) ve bu kurallara göre yetki fiilin işlendiği yer mahkemesine aittir (CMK m.12/1). Oturduğunuz yer kural olarak ölçüt değildir. Kabahatin işlendiği yer belli değilse CMK m.13'teki sıra uygulanır.

İdari para cezasına itiraz yanlış yerdeki hâkimliğe yapılırsa reddedilir mi?

Hayır. Hâkimlik ön incelemede yetkili olmadığını anlarsa başvuruyu reddetmez, dosyayı yetkili sulh ceza mahkemesine gönderir (Kabahatler Kanunu m.28/1-a). Başvuruyu düşüren hâller başkadır: süresinde yapılmamış olması, kararın sulh ceza mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmaması ve başvuranın buna hakkı bulunmaması (m.28/1-b).

İdari para cezasına itiraz dilekçesinde neler yazılır?

Dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve karara karşı ileri sürülen deliller açık bir şekilde gösterilir; süre mücbir sebep yüzünden geçirilmişse bu sebep de dayanaklarıyla yazılır (Kabahatler Kanunu m.27/4). Dilekçe bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından sulh ceza hâkimliğine verilir ve iki nüsha olarak hazırlanır (m.27/3).

Ceza başkası adına kesildiyse ben itiraz edebilir miyim?

Kendi adınıza edemezsiniz. Tutanakta hakkında idari yaptırım kararı verilen kişinin kimlik ve adresi zorunlu olarak yazılır (Kabahatler Kanunu m.25/1-a); başvuru hakkı bu kişiye aittir. Başvuranın buna hakkı bulunmadığı anlaşılırsa başvuru ön incelemede reddedilir (m.28/1-b). Ceza bir şirket ya da başka bir kişi adına kesilmişse başvuru o kişi adına, kanuni temsilci veya avukat eliyle yapılır (m.27/3).

İdari para cezası hangi durumda idare mahkemesinde görülür?

İki durumda. Birincisi, idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görevine giren başka kararlar da verilmişse, para cezasına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları o işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür (Kabahatler Kanunu m.27/8). İkincisi, cezanın dayandığı kanun kanun yolunu kendisi düzenlemişse Kabahatler Kanunu'nun kanun yolu hükümleri uygulanmaz (m.3/1-a); SGK cezaları ve tütün ve alkol piyasası cezaları bu gruptadır.

SGK idari para cezasına itiraz nereye yapılır?

SGK'nın verdiği idari para cezasına tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz edilebilir ve itiraz takibi durdurur. Kurum itirazı reddederse, ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulabilir; bu süre içinde başvurulmazsa ceza kesinleşir (5510 sayılı Kanun m.102). İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında SGK'nın verdiği cezalar için de 6331 sayılı Kanun aynı maddeye yollama yapar (6331 sayılı Kanun m.26/2).

İdari para cezasına itiraz edince cezayı ödemek zorunda mıyım?

Cevap cezanın gittiği yola göre değişir. Sulh ceza hâkimliği yolunda karar süresinde itiraz edilmedikçe kesinleşmez (Kabahatler Kanunu m.27/1) ve genel bütçeye gelir kaydedilen cezalarda tahsil dairesine gönderilen, kesinleşen karardır (m.17/4). SGK cezasında Kuruma itiraz takibi durdurur, ama mahkemeye başvurulması durdurmaz (5510 sayılı Kanun m.102). Tütün ve alkol piyasası cezalarında idare mahkemesinde dava açılması kararın yerine getirilmesini durdurmaz (4733 sayılı Kanun m.8).

İdari para cezasını ödersem itiraz hakkım düşer mi?

Düşmez. Ödeme yapılması, kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez. Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş cezalar tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve bu süre içinde ödenirse cezadan yüzde 25 indirim yapılır (Kabahatler Kanunu m.17/6). SGK cezalarında on beş gün içinde peşin ödemede cezanın dörtte üçü tahsil edilir ve peşin ödeme yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez (5510 sayılı Kanun m.102).

Sulh ceza hâkimliğinin kararına itiraz edilebilir mi?

On beş bin Türk lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (Kabahatler Kanunu m.28/10). Bu tutarın üzerindeki cezalarda son karara karşı, kararın tebliğinden itibaren en geç iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre itiraz edilebilir ve itiraz dosya üzerinden incelenir (m.29/1-2).

İtiraz kabul edilirse ödenen idari para cezası iade edilir mi?

Ödeme itiraz hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6) ve hâkimlik kararı hukuka aykırı bulursa idari yaptırım kararını kaldırır (m.28/8). Kanunda iadeye ilişkin bir hüküm bulunmaz; iadeyi hangi birimin yapacağını Tahsilat Genel Tebliği (Seri: B Sıra No: 18) gösterir. Genel bütçeye gelir kaydedilen cezada iadeyi kural olarak tahsilatı yapan birim, genel bütçeye gelir kaydedilmeyen cezada ilgili idare yapar (Tahsilat Genel Tebliği Seri B Sıra No 18 m.18).

15.000 TL kesinlik sınırı her karar için geçerli mi?

Hayır. Sınır kanunla belirlenir ve değiştirilmiştir: m.28/10'daki ibare 6217 sayılı Kanunla İkibin'den Üçbin'e, 7499 sayılı Kanunla Üçbin'den Onbeşbin'e çıkarılmıştır; son değişiklik 12.03.2024'te yürürlüğe girmiştir. Eski tarihli bir kararın kesin olup olmadığına, karar tarihinde yürürlükte olan metne göre bakılır.

Trafik cezasına itiraz da aynı kurallara mı tabidir?

Evet. Trafik idari para cezası karar tutanağına karşı, tebliğden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine itiraz için başvurulabilir; süre içinde başvurulmazsa ceza kesinleşir. Mücbir sebepte yedi günlük ek süre ve idari yargıyla birlikte verilen işlem istisnası trafik cezalarında da aynıdır (Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.16).

Yazar

Av. Halit Süha Bahçeci

Avukat

LinkedIn

Bahçeci Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, gayrimenkul, iş, aile, idare, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi yürütür. Çalışmaları sözleşmelerin hazırlanmasını, idari başvuruların yapılmasını ve uyuşmazlıklarda hukuki temsili de kapsar.

Yayın Politikası

İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku

← Tüm makaleler
AraWhatsApp