Kiralanan Araç Geri Verilmezse Hangi Suç Oluşur?

Kiralanan araç geri verilmezse güveni kötüye kullanma suçu gündeme gelir; ancak aracın yalnızca geç teslim edilmesi bu suçu tek başına oluşturmaz (Türk Ceza Kanunu m.155/1). Suç, kiracının aracı kiralama amacının dışında kullanmasıyla, örneğin satması, rehin vermesi ya da başkasına devretmesiyle veya aracın kendisine teslim edildiğini inkâr etmesiyle oluşur.

Kiralanan araç konulu güveni kötüye kullanma suçunda olağan kiralamada temel şekil uygulanır ve ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olduğu için 25 Aralık 2025 ve sonrasında işlenen fiillerde bu ceza bir kat artırılır (TCK m.155/3).

Bu yazı, kiraladığı aracı geri alamayan kiralama işletmesi veya araç sahibi ile aracı süresinde teslim edemediği için hakkında şikâyet yapılan kiracı için; gecikmenin hangi hâlde suça dönüştüğünü ve bunun ceza, şikâyet süresi, uzlaştırma ve görevli mahkeme bakımından sonuçlarını madde dayanaklarıyla açıklar.

1. Kiralanan Araç Geri Verilmezse: Öne Çıkanlar

• Kiralanan araç geri verilmezse güveni kötüye kullanma suçu gündeme gelir; suç, aracın amaç dışı kullanılması veya teslimin inkâr edilmesiyle oluşur (TCK m.155/1).
• Kiralanan aracın yalnızca geç teslim edilmesi suçun hareketlerinden biri değildir; kiracının geri verme borcu kira hukukundan doğar (TCK m.155/1, TBK m.334).
• Kiralanan araç konulu suçta ceza bir kat artırılır ve temel şekilde bir yıldan dört yıla kadar hapse çıkar; artırım 25 Aralık 2025 ve sonrasındaki fiillere uygulanır (TCK m.155/3, m.7/2).
• Kiralanan araç dosyası temel şekle giriyorsa şikâyet süresi altı aydır ve fiil ile failin öğrenildiği günden başlar (TCK m.155/1, m.73/1-2).
• Kiralanan araç davasına asliye ceza mahkemesi bakar; taşıt artırımı görevi değiştirmez (5235 sayılı Kanun m.11, m.14).

2. Kiralanan Araç Geri Verilmezse Hangi Suç Oluşur?

Kiralanan araç geri verilmezse oluşabilecek suç, güveni kötüye kullanmadır. Kira sözleşmesiyle kiraya veren bir şeyin kullanılmasını kiracıya bırakır (Türk Borçlar Kanunu m.299). Kiralanan araç böylece kiracıya belirli bir şekilde kullanmak üzere teslim edilmiş olur. Başkasına ait olup belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş mal üzerinde, kendi veya başkasının yararına devir amacı dışında tasarrufta bulunan ya da devir olgusunu inkâr eden kişi güveni kötüye kullanma suçunu işler (TCK m.155/1).

Kiralanan araç geri verilmezse güveni kötüye kullanmanın unsurları şöyle karşılanır:

• Başkasına ait mal: Araç kiraya verenin veya malikinindir; kiracı yalnız kullanma hakkı elde eder (TBK m.299).
• Rızayla teslim: Araç kira sözleşmesiyle, kiraya verenin iradesiyle kiracıya teslim edilmiştir (TCK m.155/1).
• Amaç dışı tasarruf veya inkâr: Kiracı aracı satar, rehin verir, başkasına devreder ya da aracın kendisine teslim edildiğini inkâr eder (m.155/1).
• Yarar sağlama: Tasarruf, kiracının kendisinin veya başkasının yararına yapılır (m.155/1).

2.1. Kiralanan Araç Geç Teslim Edilirse Suç Olur mu?

Kiralanan araç geç teslim edildiğinde suç kendiliğinden oluşmaz. TCK m.155/1 suçun hareketlerini “zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunmak” ve “devir olgusunu inkar etmek” olarak sayar; teslim tarihinin geçmesi bu iki hareketten biri değildir. Kiracının kiralananı teslim aldığı durumda sözleşmenin bitiminde geri verme borcu kira hukukundan doğar (TBK m.334). Gecikmenin sonuçları, yani ek kira bedeli, gecikme nedeniyle doğan zarar ve depozito mahsubu önce bu sözleşme ilişkisi içinde ele alınır.

Kiralanan araç için yapılan şikâyette, “araç teslim edilmedi” bilgisinin yanında aracın satıldığını, rehin verildiğini, başkasına devredildiğini, plakasının değiştirildiğini ya da kiracının aracı hiç almadığını söylediğini gösteren olgular anlatılmalıdır. Bu olgular suçun hareketlerine karşılık gelir; yalnız teslim tarihinin geçtiği bir dosyada bu unsurlar ayrıca araştırılır.

2.2. Kiralanan Aracın Satılması, Rehin Verilmesi veya Başkasına Devredilmesi

Kiralanan aracın satılması, rehin verilmesi veya kiraya verenin izni olmadan üçüncü kişiye devredilmesi, devir amacı dışında tasarrufun tipik örnekleridir (TCK m.155/1). Kiracı bu işlemlerde aracı kiralama amacına göre kullanmamakta, onun üzerinde malikmiş gibi davranmaktadır. Aracın parçalara ayrılarak satılması da aynı niteliktedir.

2.3. Kiralık Araç Baştan Sahte Kimlik veya Sahte Ödemeyle Alındıysa

Kiralık araç baştan sahte kimlik, sahte ödeme belgesi ya da gerçekte olmayan bir yetki gösterilerek alınmışsa, dolandırıcılık gündeme gelir. Dolandırıcılıkta fail hileli davranışlarla bir kimseyi aldatarak kendisine veya başkasına yarar sağlar ve cezası bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m.157/1). Güveni kötüye kullanmada ise aracın teslimi hileye değil, kiraya verenin gerçek iradesine dayanır ve suç teslimden sonraki tasarrufla oluşur (TCK m.155/1). Araç kiraya verenin rızası olmadan bulunduğu yerden alınmışsa bu kez hırsızlık tartışılır (TCK m.141/1). Suçların genel çerçevesi güveni kötüye kullanma suçu ve cezası, dolandırıcılık suçu ve cezası ve hırsızlık suçu ve cezası yazılarında anlatılmıştır.

3. Kiralanan Araç Geri Verilmezse Ceza Ne Kadar?

Kiralanan araç geri verilmezse ve güveni kötüye kullanma suçu oluşmuşsa, olağan bir kiralamada temel şekil uygulanır: ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK m.155/1). Suçun konusu motorlu taşıt olduğu için bu ceza bir kat artırılır (m.155/3); bir kat artırım cezanın iki katına çıkması anlamına gelir.

Kiralanan araç dosyasının niteliği	Hapis cezası	Dayanak
Olağan kiralama, fiil 24 Aralık 2025 veya öncesinde	6 ay – 2 yıl (ayrıca adli para cezası)	TCK m.155/1
Olağan kiralama, fiil 25 Aralık 2025 veya sonrasında	1 yıl – 4 yıl	TCK m.155/1, m.155/3
Araç meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilmiş, fiil 25 Aralık 2025 veya sonrasında	2 yıl – 14 yıl	TCK m.155/2, m.155/3

3.1. Kiralanan Araç Dosyasında Hangi Fıkra Uygulanır?

Kiralanan araç dosyasında nitelikli hâl (TCK m.155/2) kendiliğinden uygulanmaz. Nitelikli hâl, eşyanın faile meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da başkasının mallarını idare yetkisinin “gereği olarak” teslim edilmesini arar (m.155/2). Olağan kiralamada araç kiracıya kendi mesleği veya hizmeti gereği değil, kira sözleşmesiyle kullanması için teslim edilir; kiraya verenin aracı ticari faaliyeti içinde kiralaması bu ilişkiyi kiracı bakımından kurmaz. Bu nedenle olağan kiralama dosyası temel şekle girer.

Kiralanan araç nitelikli hâle ancak araç faile işi gereği bırakıldığında girer: örneğin kiralama şirketinin aracı, müşteriye teslim etmesi için kendi çalışanına verilmişse ve çalışan aracı sahiplenmişse. Bu ayrım hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

3.2. Kiralanan Araçta 2025 Artırımı: 24 Aralık Değil, 25 Aralık 2025

Kiralanan araç konulu güveni kötüye kullanmada cezayı artıran üçüncü fıkra, 7571 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle eklenmiştir. Kanun 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 18. madde yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (7571 sayılı Kanun m.39/b). Maddelerin dipnotlarında görülen 24 Aralık 2025, kanunun kabul tarihidir.

Kiralanan araç dosyasında artırımın uygulanıp uygulanmayacağını suç tarihi belirler, kiralama tarihi değil. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Bu nedenle aracın satıldığı, devredildiği ya da teslimin inkâr edildiği gün 24 Aralık 2025 veya öncesine düşüyorsa artırım uygulanmaz; 25 Aralık 2025 veya sonrasına düşüyorsa uygulanır.

4. Kiralanan Araç İçin Şikâyet Süresi

Kiralanan araç dosyası temel şekle giriyorsa güveni kötüye kullanma suçu şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi altı aydır (TCK m.155/1, m.73/1). Üçüncü fıkra yalnız “yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza”yı artırır ve şikâyet konusunda ayrı bir hüküm içermez (m.155/3); bu nedenle taşıt artırımı şikâyet şartını kaldırmaz.

Kiralanan araç için şikâyet süresi, sözleşmedeki teslim tarihinden değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar ve dava zamanaşımı süresini geçemez (TCK m.73/2). Kanun başlangıcı öğrenmeye bağladığı için, sözleşmenin uzatıldığı ya da teslim için yeni bir tarih kararlaştırıldığı dosyalarda öğrenme gününün ayrıca belirlenmesi gerekir. Süre kaçırılırsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (m.73/1). Şikâyetten vazgeçme, kanunda aksi yazılı olmadıkça davayı düşürür (m.73/4).

4.1. Kiralanan Araç İçin Şikâyet Nasıl Yapılır?

Kiralanan araç için şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır (CMK m.158/1). İşlem sırası şöyledir:

1. Şikâyet süresi hesaplanır: fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde başvurulmalıdır (TCK m.73/1-2).
2. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır (CMK m.158/1, m.158/5).
3. Şikâyette aracın kime ait olduğu, hangi sözleşmeyle ve ne süreyle kiracıya teslim edildiği anlatılır; bu, suçun rızayla teslim unsurudur (TCK m.155/1).
4. Aracın satıldığını, devredildiğini, gizlendiğini ya da kiracının teslimi inkâr ettiğini gösteren olgular ayrıca belirtilir; bunlar suçun hareketleridir (m.155/1).
5. Suç tarihi gün olarak gösterilir; taşıt artırımının uygulanıp uygulanmayacağı bu tarihe bağlıdır (TCK m.155/3, m.7/2).

Kiralama sözleşmesi, araç teslim ve iade tutanağı, ödeme kayıtları, kiracıyla yazışmalar ve varsa araç takip sistemi kayıtları bu olguları gösteren belgelerdir. Dilekçenin biçimi için şikâyet dilekçesi örneği yazısına bakılabilir.

5. Kiralanan Araç Dosyasında Uzlaştırma

Kiralanan araç dosyasında uzlaştırma sorusu, 7571 sayılı Kanun’la değişti. Kanun’un 24. maddesi, CMK m.253/1-b-7’deki “(madde 155)” ibaresini “(üçüncü fıkra hariç, madde 155)” olarak değiştirmiştir (7571 sayılı Kanun m.24). Bu değişiklik de 25 Aralık 2025’te yürürlüğe girmiştir (m.39/b).

Kiralanan araç dosyası nitelikli hâle giriyorsa (TCK m.155/2, m.155/3) uzlaştırma yoluna gidilmez: fiil şikâyete bağlı değildir ve katalog üçüncü fıkrayı dışarıda bırakır (CMK m.253/1-b-7). Olağan kiralama ise temel şekle girer ve şikâyete bağlı kalır. CMK m.253/1-a şikâyete bağlı suçları genel olarak uzlaştırma kapsamına alırken m.253/1-b-7 üçüncü fıkrayı hariç tutar. Kanun bu iki bent arasındaki ilişkiyi ayrıca düzenlemediği için, olağan kiralamada taşıt artırımı uygulanan dosyada uzlaştırmaya gidilip gidilmeyeceği madde metninden kesin olarak çıkmaz. Uzlaştırmanın genel işleyişi uzlaşma nedir yazısında anlatılmıştır.

6. Kiralanan Araç Davasında Görevli Mahkeme, Tutuklama ve Zamanaşımı

Kiralanan araç davasına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Güveni kötüye kullanma ağır ceza mahkemesinin katalog suçları arasında değildir (m.12). Nitelikli hâlde taşıt artırımıyla üst sınır on dört yıla çıksa da görev değişmez: mahkemelerin görevi, ağırlaştırıcı nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir (m.14). Davaya bakmaya suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m.12/1).

Kiralanan araç dosyasında tutuklama sorusunun cevabı fıkraya göre değişir. Hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4); temel şeklin kanundaki üst sınırı iki yıldır (TCK m.155/1). Taşıt artırımıyla bu sınır dört yıla çıkar; CMK m.100/4, görev bakımından 5235 sayılı Kanun m.14’ün yaptığı gibi ağırlaştırıcı nedenlerin hesaba katılıp katılmayacağını ayrıca düzenlemez. Bu yüzden taşıt artırımlı temel şekilde tutuklama yasağının uygulanıp uygulanmayacağı lafızdan kesin olarak çıkmaz. Tutuklama yasağının bulunduğu hâllerde de adli kontrol uygulanabilir (CMK m.109/2).

Kiralanan araç dosyasında dava zamanaşımı sekiz yıldır. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yılın geçmesiyle düşer (TCK m.66/1-e); temel şeklin taşıt artırımlı üst sınırı dört yıl olduğu için bu bantta kalır. Zamanaşımı ifade alma, iddianame veya mahkûmiyet kararı gibi işlemlerle kesilir ve kesilme hâlinde süre en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.67/2, m.67/4).

7. Kiralanan Araç Kaza Yaptıysa, Arızalandıysa veya Çalındıysa

Kiralanan araç kaza yaptıysa, arızalandıysa veya çalındıysa bu olgular güveni kötüye kullanma suçunu tek başına oluşturmaz. Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır ve kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1). Taksirle işlenen fiiller yalnız kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (TCK m.22/1); TCK m.155 taksirli bir şekil öngörmez. Kazanın veya arızanın aracın iadesini geciktirmesi, bu nedenle kendi başına amaç dışı tasarruf sayılmaz.

Kiralanan araç kazası veya hasarı kira hukukunun konusudur. Kiracı kiralananı hangi durumda teslim almışsa sözleşmenin bitiminde o durumda geri vermekle yükümlüdür; sözleşmeye uygun kullanmadan doğan eskime ve bozulmalardan ise sorumlu değildir (TBK m.334). Buna karşılık kaza veya çalınma iddiası gerçeği yansıtmıyor ve araç aslında satılmış ya da başkasına devredilmişse, bu kez amaç dışı tasarruf söz konusu olur (TCK m.155/1). Kaza tutanağı, sigorta ve kolluk bildirimleri bu iki ihtimali birbirinden ayıran belgelerdir.

8. Kiralanan Araç Sonradan İade Edilirse

Kiralanan araç sonradan iade edilirse, suç oluşmuşsa dava kendiliğinden düşmez; iade ve tazmin etkin pişmanlık indirimi sağlar. Kiracı kovuşturma başlamadan önce bizzat pişmanlık göstererek zararı aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar indirilir (TCK m.168/1). Kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce giderilirse indirim yarısına kadardır (m.168/2).

Kiralanan araç iade edildiği hâlde kira bedeli, hasar veya gecikme zararı ödenmemişse zarar kısmen giderilmiş olur; bu durumda etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için ayrıca kiraya verenin rızası aranır (TCK m.168/4). Temel şekilde şikâyet devam ediyorsa kiraya verenin şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürür (TCK m.73/4). Etkin pişmanlığın genel koşulları etkin pişmanlık nedir yazısında anlatılmıştır.