Koşullu Salıverme (Şartlı Tahliye) Nedir? Oranlar ve Geri Alma

Koşullu salıverme (halk dilinde şartlı tahliye), cezasının kanunda belirtilen kısmını infaz kurumunda iyi hâlle geçiren hükümlünün, kalan süreyi bir denetim süresi içinde dışarıda geçirmesidir (5275 sayılı Kanun m.107/1-2). Süreli hapiste genel oran cezanın yarısıdır; kanunda sayılan suçlarda üçte iki veya dörtte üçtür; ağırlaştırılmış müebbette otuz, müebbette yirmi dört yıldır. Koşullu salıverme kararını infaz hâkimi verir ve denetim süresinde kasıtlı suç işlenirse karar geri alınır. Kendi cezanız için koşullu salıverme tarihini infaz hesaplama programıyla hesaplayabilirsiniz.

Birden fazla mahkûmiyet varsa tahliye tarihini toplama (içtima) kararı belirler. İnfaz hesabı suç tarihi, suç türü, ceza türü ve geçiş hükümlerine göre değişen teknik bir hesaptır. Bu yazı çerçeveyi verir; kesin tarih müddetnamede gösterilir ve dosya üzerinden değerlendirilmelidir.

1. Ceza Hukukunda Tahliye Ne Demek?

Tahliye, bir kişinin ceza infaz kurumundan serbest bırakılmasıdır. Kelime tek başına kişinin neden çıktığını söylemez ve karıştırılan nokta budur. Ceza yargılamasında tahliyenin başlıca dört sebebi vardır:

Tahliye sebebi	Kimin için	Ne anlama gelir
Tutuk­lu­lu­ğun kal­dı­rıl­ması	Şüpheli / sanık	Yargılama sürerken tutukluluk sona erer; dava devam eder
Beraat	Sanık	Kanunda sayılan hâllerde verilen hüküm; kişi ceza­lan­dı­rıl­maz
Koşullu salıverme	Hükümlü	Cezanın kanuni kısmı çekildikten sonra kalan süre denetim altında dışarıda geçirilir
Hak ederek tahliye	Hükümlü	Cezanın süresi tamam­lan­mış­tır

Tutuklu bir kişi soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir; tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim veya mahkeme karar verir ve bu kararlara itiraz edilebilir (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.104/1-2).

Tutukluluğun kaldırılması beraat değildir. Tahliye kişinin suçsuz bulunduğu anlamına gelmez; yalnız tutuklamanın şartlarının artık bulunmadığını gösterir ve dava sürer. Beraat ise bir hükümdür ve kanunda sayılan hâllerde verilir: yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması, suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması, failin kast veya taksirinin bulunmaması, bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması veya suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması (CMK m.223/2).

Bu yazının konusu tablodaki üçüncü hâldir: hükümlünün koşullu salıverilmesi. Tutukluluk ve tahliye istemleri ayrı bir usule tabidir; tutuklama yazısında ele alınmıştır.

2. Koşullu Salıverme Nedir?

Koşullu salıverme, kademeli infaz sisteminin son aşamasıdır. Hapis cezası kural olarak tamamı cezaevinde geçirilen bir süre değildir: hükümlü kapalı kurumdan açık cezaevine, oradan denetimli serbestliğe ayrılabilir; koşullu salıverme tarihinden sonra ceza dışarıda tamamlanır ve hak ederek tahliye tarihinde biter. Koşullu salıvermeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir (m.107/1). Salıverme bu şarta ve denetim süresindeki davranışa bağlıdır; “koşullu” adı buradan gelir.

3. Koşullu Salıverme Şartları: İyi Hâl ve İnfaz Oranları

Koşullu salıverme şartları iki tanedir: iyi hâl ve kanundaki asgari infaz süresi. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar yirmi dört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (m.107/2).

Ceza veya suç	Koşullu salıverilme için kurumda geçecek süre	Dayanak
Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet	30 yıl	m.107/2
Müebbet	24 yıl	m.107/2
Süreli hapis (genel kural)	Cezanın 1/2’si	m.107/2
m.107/2 (a-h) bent­le­rin­deki suçlar	Cezanın 2/3’ü	m.107/2
TCK 102/2, 103, 104/2-3 ve 188 (yetişkin)	Cezanın 3/4’ü	m.108/9
Terörle Mücadele Kanunu kap­sa­mın­daki suçlar	Cezanın 3/4’ü	3713 sayılı Kanun m.17

Oranı belli bir suçun hangi satıra girdiği belirler ve aynı ceza farklı satırlarda çok farklı sürelere karşılık gelir; suç türüne göre infaz hesaplama tablosu bu farkı gün olarak gösterir. Cezanın yarısının infaz edilmiş olması tek başına tahliye anlamına gelmez: oran suça göre daha yüksek olabilir, iyi hâl şartı ayrıca aranır ve bazı hâllerde koşullu salıverilme hiç uygulanmaz. Devletin güvenliğine, anayasal düzene veya milli savunmaya karşı suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyette koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m.107/16).

4. Koşullu Salıverme Oranı Üçte İki Olan Suçlar

Koşullu salıverme oranı, 7242 sayılı Kanunla 2020’de genel kuralda üçte ikiden yarıya indirildi; aynı Kanunla m.107/2’ye eklenen cümleler belirli suçlarda üçte iki oranını korudu. Bu suçlar şunlardır (m.107/2, a-h bentleri):

• Kasten öldürme (TCK 81, 82, 83) nedeniyle süreli hapis cezası,
• Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d),
• İşkence (TCK 94, 95) ve eziyet (TCK 96),
• Cinsel saldırı (TCK 102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK 104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (TCK 105),
• Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan (TCK 102-105) hükümlü çocuklar,
• Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK 132-138),
• Uyuşturucu imal ve ticaretinden (TCK 188) hükümlü çocuklar,
• Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK 326-339).

Örgüt kurmak, yönetmek veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan mahkûm olan çocuklarda ve MİT Kanunu (2937) kapsamındaki suçlarda da oran üçte ikidir (m.107/2, son cümleler). Yetişkinlerde örgüt suçlarında oran üçte iki olarak m.107/4’ten gelir ve bu fıkra müebbette otuz, ağırlaştırılmış müebbette otuz altı yıl öngörür.

5. Koşullu Salıverme Oranı Dörtte Üç Olan Suçlar

Koşullu salıverme oranı bazı suçlarda dörtte üçtür ve dayanağı m.107 değil m.108’dir. Nitelikli cinsel saldırı (TCK 102/2), çocukların cinsel istismarı (TCK 103), nitelikli hâliyle reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK 104/2-3) ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK 188) nedeniyle hapis cezasına mahkûm olan yetişkinlerde süreli hapis bakımından oran dörtte üçtür (m.108/9); bu fıkra çocuklar hakkında uygulanmaz (m.108/10). Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda da süreli hapis cezaları bakımından oran dörtte üçtür (3713 sayılı Kanun m.17).

Tekerrür de oranı değiştirir. Birinci defa tekerrürde süreli hapis cezasının üçte ikisi kurumda çekilir; oranı zaten üçte ikiden fazla olan suçlarda tabi olunan oran korunur (m.108/1). İkinci defa tekerrürde süreli hapis cezaları bakımından oran dörtte üçtür ve bu oran 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla eklenmiştir (m.108/3). Ayrıntılar tekerrür yazısındadır.

6. Koşullu Salıverme Kararını Kim Verir?

Koşullu salıverme kararını infaz hâkimi verir; hesaplanan tarih kendiliğinden tahliye anlamına gelmez. Ceza infaz kurumu idaresi, hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında gerekçeli bir rapor hazırlar ve bunu infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verir. İnfaz hâkimi raporu uygun bulursa hükümlünün koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir; uygun bulmazsa gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir (m.107/11).

7. Koşullu Salıverme Süresi Nasıl Hesaplanır?

Koşullu salıverme süresi, cezanın suça uygun oranla çarpılmasıyla bulunur; tutuklulukta ve gözaltında geçen süre bu sonuçtan düşülür (TCK m.63). Birden fazla kesinleşmiş hüküm varsa, koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanabilmesi için önce infaz hâkimliğinden bir toplama kararı istenir (m.99/1); ayrıntısı içtima yazısındadır. Toplanan cezalarda kanun üst sınır koyar: birden fazla süreli hapis cezasında koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süre en fazla yirmi sekiz yıldır (m.107/3). Tutuklulukta geçen sürenin düşülmesi mahsup yazısında açıklanmıştır.

Çocuk hükümlülerde koşullu salıverme süresinin hesabında, hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün iki gün olarak dikkate alınır; kasten öldürme (TCK 81, 82, 83), TCK 102 ve 103, uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK 220) bu kuralın dışındadır (m.107/5, 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla değişik).

Hesaptaki kalemler hükümlünün müddetnamesinde gösterilen tarihe yansır. Toplama kararı, mahsup veya oran seçimindeki bir hata tahliye tarihini değiştirebileceği için müddetnamenin denetlenmesi gerekir; çektirilecek cezanın hesabında duraksama varsa infaz hâkimliğinden karar istenir (m.98/1-b).

8. Koşullu Salıverme ve Denetimli Serbestlik Farkı

Koşullu salıverme ile denetimli serbestlik farklı aşamalardır. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün, talebi hâlinde, cezasının koşullu salıverilme tarihine kadarki kısmını kurum dışında geçirmesidir ve açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmayı gerektirir (m.105/A-1); açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışında ayrılamayan hükümlüler de yararlanabilir (m.105/A-2). Koşullu salıverme ise bu tarihten sonra başlar. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar açık kurumlara ayrılamadığı için (Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m.8/1-a) bu cezada denetimli serbestlik uygulanmaz ve koşullu salıverilmeye kadar geçen süre kapalı kurumda geçer.

9. Koşullu Salıverme Sonrası Denetim Süresi

Koşullu salıverme sonrası hükümlü serbesttir ama denetim altındadır. Denetim süresi, kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır; süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemez (m.107/6). Hükümlü denetim süresinde kurumda öğrendiği meslek veya sanatı icra etmek üzere çalıştırılabilir (m.107/7); on sekiz yaşından küçük hükümlüler eğitimlerine devam eder (m.107/8). İnfaz hâkimi, iki yılı geçmemek üzere hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir (m.107/9). Yükümlülüklerin izlenmesinde kullanılan araçlar için elektronik kelepçe yazısına bakın. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m.107/14).

10. Koşullu Salıverme Geri Alınır mı?

Koşullu salıverme geri alınabilir; kurumun “koşullu” olmasının anlamı budur. Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır (m.107/12).

Geri almanın sonucu ağırdır. Yeni suç hâlinde, sonraki suçun işlendiği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla, sonraki her suç için verilen hapis cezasının iki katı süre; yükümlülük ihlalinde ise ihlal tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla takdir edilecek bir süre ceza infaz kurumunda aynen çektirilir. Geri almadan sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez (m.107/13). Yeni suç ayrıca tekerrür hükümlerini de doğurabilir. Tahliye edilen hükümlü hak ederek tahliye tarihine kadar denetim altındadır; bu süre içinde işlenen kasıtlı suç kararı geri aldırır.

11. Koşullu Salıverme İçin Hangi Tarihteki Kural Uygulanır?

Koşullu salıverme, infaz kurallarının derhal uygulanması ilkesinin istisnasıdır. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2); infaz rejimine ilişkin hükümler derhal uygulanır, ancak hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar bu kuralın dışındadır (TCK m.7/3).

Bunun iki pratik sonucu vardır. Birincisi, 7242 sayılı Kanun öncesinde işlenmiş suçlarda oran bakımından eski ve yeni hükümlerden lehe olan uygulanır. İkincisi, kanun koyucu geçiş dönemleri için ayrıca geçici maddeler koymuştur:

• Geçici m.6: 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlarda, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve terör suçları gibi maddede sayılan istisnalar dışında, denetimli serbestliğin bir yıllık süresi üç yıl olarak uygulanır (Geçici m.6/1).
• Geçici m.10/6: 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlarda, maddede sayılan istisnalar dışında, açık kuruma erken ayrılma ve denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkânı vardır. Fıkra 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla değiştirilmiş; “31/7/2023 tarihi itibarıyla” ibaresi “31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle” olmuş ve istisna listesine kasten öldürmenin TCK 82/1-(d), (e), (f) bentleri, deprem kaynaklı öldürme suçları ile TCK 102, 103 ve 104/2-3 eklenmiştir.

Hangi rejimin uygulanacağı suç tarihine ve suç türüne bağlıdır. Eski ve yeni oranlar ile geçici madde rejimleri birbirinden farklı olduğu için suç tarihi hesabın anahtarıdır; aynı cezanın suç yılına göre nasıl değiştiği yıllara göre infaz hesaplama bölümünde gösterilmiştir.

İlgili yazılar: Açık Cezaevi Nedir, Kimler Gidebilir? Ayrılma Şartları, Kuralları ve İzinler · Elektronik Kelepçe Nedir? Kimlere Takılır, İhlalin Sonucu Ne Olur? · İçtima Ne Demek? Suçların İçtimaı ve Cezaların Toplanması · Müebbet Hapis Kaç Yıl? Ağırlaştırılmış Müebbet ve Koşullu Salıverme Süreleri (Güncel) · Mahsup Ne Demek? Cezadan Mahsup ve Şartları · Tekerrür Ne Demek? Suçta Tekerrür ve Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi (TCK 58)