TCK 82: Kasten Öldürmenin Nitelikli Hâlleri ve Cezası

TCK 82, nitelikli kasten öldürmeyi, yani kasten öldürme suçunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren nitelikli hâllerini sayar: tasarlama, canavarca his veya eziyet, yangın ve bombalama gibi araçlar, üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı, çocuğa ya da kendini savunamayacak kişiye karşı, kadına karşı, kamu görevi nedeniyle, suçu gizleme amacı, infial, kan gütme ve töre saiki (TCK m.82/1). Kasten öldürmenin temel cezası müebbet hapistir (TCK m.81); fiil bu on bir hâlden biriyle işlenirse ceza ağırlaştırılmış müebbete yükselir. Bu yazı, kasten öldürme soruşturması veya kovuşturmasında suçlamanın TCK 81’den mi TCK 82’den mi yapıldığını, hangi cezanın ve hangi infaz koşullarının uygulanacağını anlamak isteyen sanık, şüpheli ve maktul yakınları için hazırlanmıştır.

1. TCK 82: Öne Çıkanlar

• TCK 82’deki nitelikli hâllerden biri gerçekleşirse kasten öldürmenin cezası müebbet yerine ağırlaştırılmış müebbet hapistir; madde tek fıkradan oluşur ve on bir bent sayar (TCK m.82/1).
• TCK 82’den mahkûm olan kişi koşullu salıverilme için 30 yılı ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmelidir; birden fazla ağırlaştırılmış müebbette bu süre 36 yıldır (5275 sayılı Kanun m.107/2, m.107/3-a).
• Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü tek kişilik odada kalır, hiçbir suretle izin alamaz ve cezasının infazına hiçbir surette ara verilemez (5275 sayılı Kanun m.25/1-a, g, ı).
• 04.06.2025 ve sonrasında işlenen fiillerde nitelikli kasten öldürmeye teşebbüsün cezası 14 yıldan 21 yıla kadar hapistir; önceki fiillerde 13-20 yıl uygulanır (TCK m.35/2, TCK m.7/2).
• TCK 82’nin (d) bendine “boşandığı eş” 2021’de, (f) bendinin “Kadına karşı” biçimi 2022’de girmiştir; olay tarihinde yürürlükte olan metin esas alınır (TCK m.7/2).
• TCK 82 kapsamındaki suçlarda dava zamanaşımı 30 yıldır ve davaya ağır ceza mahkemesi bakar (TCK m.66/1-a, 5235 sayılı Kanun m.12).

2. TCK 82 Nedir? Kasten Öldürmenin Nitelikli Hâlleri

TCK 82, kasten öldürme suçunun daha ağır cezayı gerektiren hâllerini düzenleyen maddedir. Nitelikli kasten öldürmede suçun türü değişmez: fail yine bir insanı kasten öldürmüştür, ancak fiil maddede sayılan bentlerden birine uyduğu için ceza müebbet hapis yerine ağırlaştırılmış müebbet hapistir (TCK m.81, m.82/1).

TCK 82 yalnız bir fıkradan oluşur. Madde, kasten öldürme suçunun bentlerde sayılan hâllerle işlenmesi hâlinde kişinin ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılacağını söyler ve başka fıkra içermez (TCK m.82/1). Bu nedenle “TCK 82/2” veya “TCK 82/3” diye bir hüküm yoktur; uygulamada “82/1-d” veya “82/1-f” biçiminde anılan şey birinci fıkranın bentleridir.

TCK 82’deki nitelikli hâller sınırlı sayıdadır. Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz ve bu hükümler kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz (TCK m.2/3). Örneğin (d) bendi üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş ve kardeşi sayar; nişanlı, kayınvalide veya yeğen bu listede olmadığı için başka bir bent uymuyorsa bu kişilere karşı işlenen öldürme TCK 81 kapsamında kalır. Kasten öldürmenin temel hâli, unsurları ve kastın belirlenmesi için: TCK 81 kasten adam öldürme cezası.

2.1. TCK 82 Maddesi: Nitelikli Hâllerin Listesi

TCK 82’ye göre kasten öldürme suçunun aşağıdaki hâllerden biriyle işlenmesi hâlinde kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.82/1):

Bent	Nitelikli hâl	Ölçüt
(a)	Tasar­la­ya­rak	Failin iç dünyası (öldürme kararının önceden alınması)
(b)	Canavarca hisle veya eziyet çektirerek	Öldürmenin işleniş biçimi
(c)	Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle	Kullanılan araç veya yöntem
(d)	Üstsoy veya altsoydan birine ya da eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı	Mağdurla fail arasındaki bağ
(e)	Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savu­na­ma­ya­cak durumda bulunan kişiye karşı	Mağdurun durumu
(f)	Kadına karşı	Mağdurun cinsiyeti
(g)	Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle	Mağdurun görevi
(h)	Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolay­laş­tır­mak ya da yaka­lan­ma­mak amacıyla	Failin amacı
(i)	Bir suçu işle­ye­me­mek­ten dolayı duyduğu infialle	Failin saiki
(j)	Kan gütme saikiyle	Failin saiki
(k)	Töre saikiyle	Failin saiki

Tablonun üçüncü sütunu kanun metninde yer almaz; bentlerin neyi ölçü aldığını göstermek için eklenmiştir. Bu ayrım, hangi delilin önemli olduğunu belirler: (d), (e) ve (f) bentlerinde mağdurun kimliği ve durumu, (a), (i), (j) ve (k) bentlerinde failin iç dünyası ve saiki, (b) ve (c) bentlerinde ise öldürmenin nasıl işlendiği ispat edilir. Hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir (CMK m.217/1).

3. TCK 82 Cezası Nedir? Ağırlaştırılmış Müebbet ve Değişen Ceza Aralıkları

TCK 82’nin cezası ağırlaştırılmış müebbet hapistir ve madde bu cezayı tek, sabit bir yaptırım olarak öngörür (TCK m.82/1). Teşebbüs, haksız tahrik, olası kast, yaş küçüklüğü, yardım etme ve takdiri indirim ise ağırlaştırılmış müebbet hapsi süreli hapse veya müebbet hapse çevirir. Aşağıdaki tablo TCK 82 kapsamındaki bir öldürmede her hâlin kanundaki karşılığını gösterir.

Hâl	Dayanak	TCK 82’de ceza
Nitelikli kasten öldürme	TCK m.82/1	Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet hapis
Teşebbüs	TCK m.35/2	14–21 yıl (04.06.2025 öncesi fiillerde 13–20 yıl)
Haksız tahrik	TCK m.29	18–24 yıl
Olası kast	TCK m.21/2	Müebbet hapis
Takdiri indirim	TCK m.62/1	Müebbet hapis
Yardım etme	TCK m.39/1	15–20 yıl
Fail 15–18 yaş arasındaysa	TCK m.31/3	19–27 yıl
Fail 12–15 yaş arasındaysa (ceza sorumluluğu varsa)	TCK m.31/2	13–18 yıl
İhmali davranışla öldürme	TCK m.83/3	20–25 yıl (indirim yapıl­ma­ya­bi­lir)

Bu aralıklar mahkemenin belirleyeceği hapis cezasının sınırlarıdır. Birden fazla indirim nedeni bir arada varsa mahkeme sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenlerini uygulayarak sonuç cezayı belirler (TCK m.61/5). Cezaevinde geçirilecek süre ise ayrıca 5275 sayılı Kanun’a göre hesaplanır.

3.1. TCK 82’de Birden Fazla Nitelikli Hâl Varsa Ceza Artar mı?

TCK 82’de birden fazla nitelikli hâlin birlikte gerçekleşmesi cezayı artırmaz; örneğin eşini tasarlayarak ve eziyet çektirerek öldüren kişiye de tek bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Hâkim temel cezayı suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında belirler (TCK m.61/1); TCK 82 ise alt ve üst sınırı olan bir aralık değil, tek bir yaptırım öngörür. Kanunda açıkça yazılmış olmadıkça cezalar ne artırılabilir, ne eksiltilebilir, ne de değiştirilebilir (TCK m.61/10). Buna karşılık her nitelikli hâlin ayrı ayrı ispatı önemini korur: bentlerden biri delillerle kanıtlanamazsa diğeri cezayı ağırlaştırılmış müebbette tutabilir.

3.2. TCK 82’de İki veya Daha Fazla Kişi Öldürülürse Ceza Nasıl Belirlenir?

TCK 82’de iki veya daha fazla kişi öldürülmüşse zincirleme suç hükümleri uygulanmaz ve her maktul için ayrı ceza belirlenir (TCK m.43/3). Birden fazla kişinin öldürülmesi TCK 82’deki bentler arasında sayılmamıştır; bu nedenle her ölüm için ceza, o öldürmede gerçekleşen nitelikli hâle göre ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapistir.

Birden fazla ceza, koşullu salıverilme süresini uzatır. İnfaz kurumunda geçirilmesi gereken süre birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde 36 yıl, bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla 36 yıldır (5275 sayılı Kanun m.107/3-a, c). İçtima kurallarının geneli için: suçların içtimaı.

4. TCK 82 Kaç Yıl Yatar? Koşullu Salıverilme Süresi

TCK 82’den ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan kişi, koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için 30 yılı ceza infaz kurumunda çekmelidir (5275 sayılı Kanun m.107/2). Bu süre cezanın kendisi değil, koşullu salıverilmenin gündeme gelebileceği eşiktir: koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi de gerekir (m.107/1). Müebbet hapiste aynı eşik 24 yıldır (m.107/2); TCK 81 ile TCK 82 arasındaki farkın infazdaki ilk sonucu bu altı yıldır.

TCK 82’den ağırlaştırılmış müebbet yerine süreli hapis verilmişse, örneğin teşebbüs veya haksız tahrik nedeniyle, koşullu salıverilme oranı yarı değil üçte ikidir; kasten öldürme suçlarından (TCK m.81, 82 ve 83) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m.107/2-a).

Koşullu salıverilen hükümlü, infaz kurumunda geçirmesi gereken süre kadar denetim süresine tabi olur (5275 sayılı Kanun m.107/6). Denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenirse koşullu salıverilme kararı geri alınır (m.107/12).

7593 sayılı Kanun’la gelen istisna: 08.08.2026’da değiştirilen 5275 sayılı Kanun m.107/5’e göre hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılır; ancak kasten öldürme suçları (TCK m.81, 82 ve 83) bu kuralın dışında tutulmuştur (5275 sayılı Kanun m.107/5). Koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler derhal uygulanan infaz kuralları arasında sayılmaz (TCK m.7/3); bu nedenle değişikliğin hangi fiillere uygulanacağı fiil tarihine göre ayrıca değerlendirilir.

Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbetin bütün infaz süreleri, örgüt ve çocuk istisnaları için: müebbet hapis kaç yıl yatar?.

5. TCK 82 İnfaz Rejimi: Ağırlaştırılmış Müebbet Hükümlüsü Nasıl Kalır?

TCK 82’den ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlü, müebbet hükümlüsünden farklı olarak kanunda tek tek sayılmış özel bir infaz rejimine tabidir: tek kişilik odada kalır, günde bir saat açık havaya çıkar, izin alamaz ve cezasının infazına hiçbir surette ara verilemez (5275 sayılı Kanun m.25/1). “Ağırlaştırılmış” sıfatı bu nedenle yalnız koşullu salıverilme süresinde değil, cezaevindeki günlük yaşamda da somutlaşır.

Konu	Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet hükümlüsü	Dayanak
Barındırma	Tek kişilik oda	5275 m.25/1-a
Açık hava ve spor	Günde bir saat	5275 m.25/1-b
Sürenin uzatılması ve temas	Risk ve güvenlik gerekleri, iyileştirme çalış­ma­la­rın­daki gayret ve iyi hâle göre açık hava süresi uza­tı­la­bi­lir; aynı ünitedeki hüküm­lü­lerle sınırlı temasa izin verilebilir	5275 m.25/1-c
Sanat veya meslek	Yaşadığı yerin olanak verdiği ve idare kurulunun uygun gördüğü bir etkinlik yürü­tü­le­bi­lir	5275 m.25/1-d
Telefon	Kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde, on beş günde bir, en çok on dakika	5275 m.25/1-e
Ziyaret	Eş, altsoy, üstsoy, kardeşler ve vasi; on beş günlük aralıklarla, günde en çok bir saat	5275 m.25/1-f
Kurum dışında çalışma ve izin	Hiçbir suretle yok	5275 m.25/1-g
Spor ve iyileştirme faa­li­yet­leri	Kurum iç yönet­me­li­ğinde belir­ti­len­ler dışında katılamaz	5275 m.25/1-h
İnfaza ara verme	Hiçbir surette yok; sağlık tedbirleri kural olarak kurumda, mümkün değilse Devlet veya üniversite has­ta­ne­le­ri­nin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuş­la­rında uygulanır	5275 m.25/1-ı

“Ağırlaştırılmış müebbet koğuşu” veya “hücresi” diye aranan şey, kanunda tek kişilik oda (m.25/1-a) ve hastanedeki tek kişilik, yüksek güvenlikli mahkûm koğuşu (m.25/1-ı) olarak geçer. Tek kişilik odada kalma kuralı mutlak bir tecrit anlamına gelmez; (c) bendi risk, güvenlik ve iyi hâl koşullarına göre aynı ünitedeki hükümlülerle sınırlı temasa izin verilebileceğini açıkça düzenler.

6. TCK 82/1-a: Tasarlayarak Öldürme

TCK 82’nin (a) bendi kasten öldürmenin tasarlanarak işlenmesini nitelikli hâl sayar ve cezayı ağırlaştırılmış müebbete çıkarır (TCK m.82/1-a). Kanun “tasarlayarak” sözcüğünü kullanır ama tasarlamanın ne olduğunu tanımlamaz; bentte süre, hazırlık hareketi veya plan gibi bir ölçüt yazılı değildir.

Kanun ölçüt koymadığı için tasarlamanın varlığı, diğer bütün olgular gibi, duruşmaya getirilmiş ve huzurda tartışılmış delillerle ortaya konur (CMK m.217/1). Tasarlama failin öldürme kararına ilişkin bir olgudur; bu nedenle savunma ile iddia arasındaki tartışma çoğu zaman öldürmenin gerçekleşip gerçekleşmediği değil, kararın ne zaman ve hangi koşullarda verildiği üzerinde yoğunlaşır.

Tasarlama iddiası kanıtlanamazsa ve başka bir nitelikli hâl yoksa suç TCK 81 kapsamında kalır ve ceza müebbet hapistir (TCK m.81). Tasarlayarak öldürmeye teşebbüste ceza, 04.06.2025 ve sonrasındaki fiillerde 14 yıldan 21 yıla kadar hapistir (TCK m.35/2).

7. TCK 82/1-b: Canavarca Hisle veya Eziyet Çektirerek Öldürme

TCK 82’nin (b) bendi kasten öldürmenin canavarca hisle veya eziyet çektirerek işlenmesini nitelikli hâl sayar (TCK m.82/1-b). Bent iki ayrı hâl sayar: canavarca his failin iç dünyasına, eziyet çektirme ise öldürmenin işleniş biçimine ilişkindir. Kanun iki kavramı da tanımlamaz; bu nitelikli hâlin varlığı da duruşmada tartışılan delillerle ortaya konur (CMK m.217/1).

Öldürme kastı bulunmadan bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışlar ise ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir; ayrıntısı eziyet suçu (TCK 96) yazısındadır.

8. TCK 82/1-c: Yangın, Bombalama veya Kimyasal Silahla Öldürme

TCK 82’nin (c) bendi öldürmenin yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle işlenmesini nitelikli hâl sayar (TCK m.82/1-c). Bu bent, TCK 82’de öldürmede kullanılan aracı veya yöntemi ölçü alan tek benttir.

Bıçak ve ateşli silah bu bentte sayılmamıştır. Ceza kanunlarının uygulanmasında “silah” deyimi ateşli silahları, patlayıcı maddeleri ve kesici, delici veya bereleyici aletleri de kapsar (TCK m.6/1-f); ancak (c) bendi genel “silah” kavramına değil, yalnız nükleer, biyolojik veya kimyasal silaha yer verir. Kıyas yasağı nedeniyle bent genişletilemez (TCK m.2/3). Bu yüzden bıçakla veya tabancayla işlenen kasten öldürme, başka bir bent uygulanmıyorsa TCK 81 kapsamındadır ve cezası müebbet hapistir.

9. TCK 82/1-d: Eşe, Boşandığı Eşe, Üstsoy, Altsoy veya Kardeşe Karşı Öldürme

TCK 82’nin (d) bendine göre üstsoy veya altsoydan birine ya da eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı işlenen kasten öldürmenin cezası ağırlaştırılmış müebbet hapistir (TCK m.82/1-d). Bent, mağdurla fail arasındaki bağı ölçü alır; eşini, anne veya babasını, çocuğunu, torununu ya da kardeşini öldüren kişi bu bent kapsamındadır.

“Boşandığı eş” ibaresi sonradan eklenmiştir. 08.07.2021 tarihli 7331 sayılı Kanun, bentteki “eş” ibaresini “eş, boşandığı eş” olarak değiştirmiştir. Olay tarihinde yürürlükte olan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2); bu nedenle değişiklikten önce boşanılmış eşe karşı işlenen öldürmede (d) bendi uygulanmaz; başka bir bendin koşulları varsa o bent ayrıca değerlendirilir.

Bentte sayılmayan yakınlar (nişanlı, eski nişanlı, kayın hısımları, amca, dayı, yeğen) bu bende dâhil edilemez (TCK m.2/3). Bu kişilere karşı işlenen öldürme, başka bir bent uymuyorsa TCK 81 kapsamında kalır.

10. TCK 82/1-e: Çocuğa veya Kendini Savunamayacak Kişiye Karşı Öldürme

TCK 82’nin (e) bendi çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen kasten öldürmeyi nitelikli hâl sayar (TCK m.82/1-e). Ceza kanunlarının uygulanmasında çocuk, henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişidir (TCK m.6/1-b); bu nedenle mağdurun 18 yaşından küçük olması (e) bendinin ilk kolunun uygulanması için yeterlidir.

Bendin ikinci kolu yaşa değil, mağdurun durumuna bakar: 18 yaşını doldurmuş olsa da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen öldürme de bu kapsamdadır. Kanun bu durumu belirli hastalık veya engel türleriyle sınırlamaz; mağdurun fiil anında kendisini savunamayacak durumda olduğu delillerle ortaya konur (CMK m.217/1).

11. TCK 82/1-f: Kadına Karşı Öldürme ve 2022 Değişikliği

TCK 82’nin (f) bendine göre kadına karşı işlenen kasten öldürmenin cezası ağırlaştırılmış müebbet hapistir (TCK m.82/1-f). Bentteki ifade yalnız “Kadına karşı”dır; kanun metni mağdurun kadın olması dışında ek bir koşul saymaz.

Bent 2022’de değişti. 12.05.2022 tarihli 7406 sayılı Kanun’un 2. maddesi, TCK 82’nin birinci fıkrasının (f) bendini “Kadına karşı” biçiminde değiştirmiştir (7406 sayılı Kanun m.2); değişiklik 27.05.2022’de yürürlüğe girmiştir. TCK 82’nin ilk metninde (f) bendi “Gebe olduğu bilinen kadına karşı” biçimindeydi. Cezayı ağırlaştıran bu değişiklik geriye yürümez; 27.05.2022’den önce işlenen fiillerde, fiil tarihinde yürürlükte olan metin esas alınır ve bent yalnız gebe olduğu bilinen kadına karşı öldürmeyi kapsar (TCK m.7/2).

Aynı kanun, kadına karşı işlenen kasten yaralama suçunu da tutuklama nedeninin var sayılabileceği suçlar arasına eklemiştir (CMK m.100/3-i). Kasten öldürme ise bu listede zaten ayrıca sayılmıştır (CMK m.100/3-a-3).

12. TCK 82/1-g, h ve i: Kamu Görevi, Suçu Gizleme ve İnfial

TCK 82’nin (g), (h) ve (i) bentleri öldürmenin mağdurun görevi veya failin amacı ya da saiki nedeniyle ağırlaştığı üç hâli düzenler (TCK m.82/1-g, h, i):

• Kamu görevi nedeniyle (g): Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle öldürülmesi nitelikli hâldir. Bent mağdurun kamu görevlisi olmasını değil, öldürmenin o görev nedeniyle işlenmesini arar. Kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir (TCK m.6/1-c).
• Suçu gizlemek veya yakalanmamak amacıyla (h): Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla işlenen öldürme nitelikli hâldir. Bu bentte ölçü failin amacıdır; bent, gizlenmek istenen suçun ne olduğunu sınırlamaz.
• İnfial (i): Bir suçu işleyememekten dolayı duyulan infialle işlenen öldürme nitelikli hâldir. Bu bent TCK’ya 29.06.2005 tarihli 5377 sayılı Kanun’la eklenmiştir.

13. TCK 82/1-j ve k: Kan Gütme ve Töre Saiki

TCK 82’nin (j) bendi kan gütme saikiyle, (k) bendi töre saikiyle işlenen kasten öldürmeyi nitelikli hâl sayar ve iki hâlde de ceza ağırlaştırılmış müebbet hapistir (TCK m.82/1-j, k). İki bent ayrı ayrı düzenlenmiştir; kanun ikisini birbirinin yerine kullanılabilecek kavramlar olarak saymaz.

Kanun “kan gütme” ve “töre” kavramlarını tanımlamaz. Saik failin iç dünyasına ilişkin bir olgu olduğu için varlığı, diğer olgular gibi duruşmaya getirilmiş ve huzurda tartışılmış delillerle ortaya konur (CMK m.217/1). Saik kanıtlanamazsa bu iki bent uygulanmaz; ceza ancak başka bir bendin koşulları varsa ağırlaştırılmış müebbet olarak kalır.

“Namus cinayeti” kanunda geçmez. TCK 82’de “namus” sözcüğü yoktur; bent yalnız “Töre saikiyle” der. Namus gerekçesiyle işlendiği ileri sürülen bir öldürme, töre saiki delillerle kanıtlanırsa (k) bendine, kanıtlanamazsa başka bir bent uymadığı sürece TCK 81’e girer. Mağdur kadınsa ve fiil 27.05.2022 veya sonrasında işlenmişse (f) bendi saikten bağımsız olarak ayrıca uygulanabilir (TCK m.82/1-f).

14. TCK 82’de Teşebbüs: Nitelikli Kasten Öldürmeye Teşebbüs Cezası

TCK 82 kapsamındaki bir öldürmeye teşebbüs edilirse fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 14 yıldan 21 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.35/2). Teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır (TCK m.35/1).

Teşebbüs cezası 2025’te arttı. 7550 sayılı Kanun’un 8. maddesi TCK m.35/2’deki “onüç yıldan yirmi yıla” ibaresini “ondört yıldan yirmibir yıla”, “dokuz yıldan onbeş yıla” ibaresini “on yıldan onsekiz yıla” olarak değiştirmiştir (7550 sayılı Kanun m.8). Değişiklik 04.06.2025’te yürürlüğe girmiştir. Cezayı artıran kanun geriye yürümediği için bu tarihten önce işlenen teşebbüs fiillerinde eski aralık uygulanır (TCK m.7/2).

Kasten öldürmeye teşebbüs	04.06.2025 öncesi fiiller	04.06.2025 ve sonrası fiiller
TCK 82 kapsamında (ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet gerektiren hâl)	13–20 yıl	14–21 yıl
TCK 81 kapsamında (müebbet gerektiren hâl)	9–15 yıl	10–18 yıl

Teşebbüs hâlinde kalan suçlarda dava zamanaşımı son hareketin yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Teşebbüsün hazırlık hareketinden ayrımı için: suça teşebbüs (TCK 35).

14.1. TCK 82’de Gönüllü Vazgeçme ve Etkin Pişmanlık

TCK 82’de fail icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla ölümün gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; tamamlanan kısım başka bir suç oluşturuyorsa, örneğin mağdur yaralanmışsa, yalnız o suçun cezası verilir (TCK m.36). TCK 81, 82 ve 83’te etkin pişmanlık hükmü yoktur. Ölüm gerçekleştikten sonra gösterilen pişmanlık ise takdiri indirim nedenleri arasında fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığı gösteren davranış olarak göz önünde bulundurulabilir (TCK m.62/2).

15. TCK 82’de Haksız Tahrik, Takdiri İndirim ve Olası Kast

TCK 82 kapsamındaki bir öldürmede haksız tahrik, takdiri indirim ve olası kast cezayı ağırlaştırılmış müebbetten aşağı çeker; TCK 82’nin hiçbir bendi bu hükümlerin uygulanmasını dışlamaz.

• Haksız tahrik: Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kişiye ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18 yıldan 24 yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m.29). Haksız fiilin varlığı ve failin bu fiilin etkisi altında hareket ettiği delillerle ortaya konur. Ayrıntı: TCK 29 haksız tahrik indirimi.
• Takdiri indirim: Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenler varsa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis verilir (TCK m.62/1). Failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz ve takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir (TCK m.62/2). Ayrıntı: TCK 62 iyi hal indirimi.
• Olası kast: Kişi suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlerse olası kast vardır; bu hâlde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına hükmolunur (TCK m.21/2). Olası kast ile bilinçli taksir ayrımı için: olası kast ve bilinçli taksir farkı.

Meşru savunmanın şartları varsa ise indirim değil cezasızlık söz konusudur (TCK m.25/1); bu konu için: meşru müdafaa (TCK 25).

16. TCK 82’de 18 Yaş Altı Failin Cezası

TCK 82 kapsamındaki suçu 18 yaşını doldurmamış kişi işlemişse ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine süreli hapis verilir. Fail fiil tarihinde 15-18 yaş arasındaysa ceza 19 yıldan 27 yıla kadar hapistir (TCK m.31/3). Fail 12-15 yaş arasındaysa ve işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği varsa ceza 13 yıldan 18 yıla kadar hapistir (TCK m.31/2). Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur (TCK m.31/1).

08.08.2026’da eklenen TCK m.31/4’e göre mahkeme, kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli veya daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyet hususlarından birini veya birkaçını göz önünde bulundurarak, kasten öldürme (TCK m.81, 82) suçunu işleyen 15-18 yaş arasındaki kişi hakkında üçüncü fıkrayı uygulamayabilir; ceza sorumluluğu bulunan 12-15 yaş arasındaki kişi hakkında ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkrayı uygulayabilir (TCK m.31/4). Cezayı ağırlaştıran bu değişiklik geriye yürümez (TCK m.7/2). Ayrıntı: TCK 31 yaş küçüklüğü.

17. TCK 82’de Azmettirme ve Yardım Etme

TCK 82 kapsamındaki bir öldürmeye yardım eden kişiye 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m.39/1). Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek veya kullanılan araçları sağlamak ve suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak yardım etme sayılır (TCK m.39/2). Faillik, azmettirme ve yardım etme ayrımı için: suça iştirak ne demek.

18. TCK 82 Davasında Görevli Mahkeme ve Tutuklama

TCK 82 kapsamındaki davaya ağır ceza mahkemesi bakar. Ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir; çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır (5235 sayılı Kanun m.12). Görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez, kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırı göz önünde bulundurulur (5235 sayılı Kanun m.14); bu nedenle haksız tahrik veya teşebbüs gibi indirimler görevi değiştirmez. Mahkemenin yapısı için: ağır ceza mahkemesi nedir.

TCK 82 kapsamındaki kasten öldürme, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçlar arasındadır (CMK m.100/3-a-3). Tutuklama kararı için yine kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller gerekir ve tutuklama işin önemi ile ölçülü olmalıdır (CMK m.100/1). Ayrıntı: tutuklama nedir (CMK 100).

19. TCK 82’de Zamanaşımı

TCK 82 kapsamındaki suçlarda dava zamanaşımı 30 yıldır: ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda kamu davası otuz yıl geçmesiyle düşer (TCK m.66/1-a). TCK 81’deki temel hâlde bu süre 25 yıldır (m.66/1-b).

Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (TCK m.66/3); yani TCK 82’deki bir bendin uygulanabileceğini gösteren delil varsa süre 30 yıl üzerinden hesaplanır. Zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden itibaren işler (TCK m.66/6). Fiili 12-15 yaş arasında işleyenler hakkında sürenin yarısı, 15-18 yaş arasında işleyenler hakkında üçte ikisi geçince kamu davası düşer (TCK m.66/2). Ayrıntı: dava zamanaşımı (TCK 66).

İlgili yazılar: TCK 81 Kasten Adam Öldürme Cezası · Müebbet Hapis Kaç Yıl? · Taksirle Öldürme (TCK 85)