TCK 150, yağma suçunda daha az cezayı gerektiren iki hâli düzenler. Birinci fıkraya göre bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil etmek için tehdit veya cebir kullanan kişi yağmadan cezalandırılmaz; ona yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümleri uygulanır (Türk Ceza Kanunu m.150/1). İkinci fıkraya göre yağma suçunun konusu olan malın değeri azsa verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir (TCK m.150/2).
Bu yazı, alacağını tahsil etmek için karşı tarafa zor kullandığı ya da tehditte bulunduğu gerekçesiyle hakkında yağma suçundan soruşturma veya dava açılan kişi ile bu olayın mağduru için, TCK 150’nin hangi şartlarda uygulandığını ve uygulandığında ceza, görevli mahkeme, uzlaştırma, şikâyet ve zamanaşımının nasıl değiştiğini madde dayanaklarıyla açıklar. Yağma suçunun genel kuralları (unsurlar, nitelikli hâller, etkin pişmanlık, tutuklama, infaz) ayrı yazıdadır: yağma (gasp) suçu ve cezası.
1. TCK 150: Öne Çıkanlar
- TCK 150/1’e göre hukuki bir ilişkiye dayanan alacağını tahsil için tehdit veya cebir kullanan kişi yağmadan değil, tehdit veya kasten yaralama hükümlerine göre cezalandırılır (TCK m.150/1).
- TCK 150/1 uygulanırsa dava kural olarak ağır ceza mahkemesinden çıkar ve asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11-12).
- TCK 150/1 kapsamındaki temel tehdit ve kasten yaralama uzlaştırmaya tabidir; yağma değildir (CMK m.253/1-b).
- TCK 150/2’ye göre yağma konusu malın değeri azsa ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir (TCK m.150/2).
- TCK 150/2’de hırsızlıktaki gibi ceza vermekten vazgeçme imkânı yoktur (TCK m.145).
2. TCK 150 Nedir?
TCK 150, Türk Ceza Kanunu’nda “Daha az cezayı gerektiren hâl” başlığını taşıyan ve yağma suçunun (TCK m.148-149) hemen ardından gelen maddedir. Madde iki fıkradan oluşur ve iki fıkra birbirinden farklı sonuç doğurur:
- TCK 150/1: Fiilin yağma olarak nitelendirilmesini engeller. Kişi yağmadan değil, yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümlerine göre cezalandırılır.
- TCK 150/2: Fiil yağma olarak kalır, ama malın değeri azsa ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir.
Bu fark önemlidir: 150/1 uygulanırsa ortada artık bir yağma suçu yoktur; 150/2 uygulanırsa yağma suçu vardır ve yalnız cezası indirilir. Birincisinde suçun adı, görevli mahkeme ve usul kuralları değişir; ikincisinde yalnız ceza miktarı değişir.
3. TCK 150/1: Alacağını Tahsil Amacıyla Tehdit veya Cebir
TCK 150/1’e göre kişi bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanırsa, ona ancak tehdit veya kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır (TCK m.150/1). Örneğin borcunu ödemeyen kişiden alacağını almak için ona zor kullanan veya onu tehdit eden alacaklı, yağma suçundan değil, fiiline göre tehdit veya kasten yaralama suçundan yargılanır.
3.1. TCK 150/1’in Şartları
TCK 150/1’in uygulanabilmesi için madde metninden şu şartlar çıkar:
- Bir alacak bulunmalıdır: Fail kendi alacağını tahsil etmeye çalışmalıdır.
- Alacak bir hukuki ilişkiye dayanmalıdır: Madde “bir hukuki ilişkiye dayanan alacak” der. Hukuki bir ilişkiye dayanmayan bir talebi zorla elde etmeye çalışan kişi bu fıkradan yararlanamaz.
- Amaç tahsil olmalıdır: Tehdit veya cebir alacağı tahsil etmek amacıyla kullanılmalıdır.
- Araç tehdit veya cebir olmalıdır: Fıkra, yağmanın araçları olan tehdit ve cebiri kapsar.
Bu şartlardan biri yoksa fiil yağma olarak değerlendirilir ve yağmanın temel şeklinde altı yıldan on yıla kadar hapis cezası gündeme gelir (TCK m.148/1). Alacağın varlığı ve hukuki ilişkiye dayanıp dayanmadığı, soruşturmada ve kovuşturmada delillerle ortaya konması gereken bir olgudur.
3.2. TCK 150/1 Uygulanınca Hangi Ceza Verilir?
TCK 150/1 uygulanınca fail, fiiline göre tehdit veya kasten yaralama suçunun cezasını alır:
| Fiil | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa saldırı tehdidi | 6 aydan 2 yıla kadar hapis | TCK m.106/1 |
| Malvarlığı bakımından büyük zarar veya sair kötülük tehdidi | Şikâyet üzerine 2 aydan 6 aya kadar hapis veya adli para cezası | TCK m.106/1 |
| Silahla veya birden fazla kişiyle tehdit | 2 yıldan 7 yıla kadar hapis | TCK m.106/2 |
| Kasten yaralamanın temel şekli | 1 yıl 6 aydan 3 yıla kadar hapis | TCK m.86/1 |
| Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek yaralama | Şikâyet üzerine 6 aydan 1 yıl 6 aya kadar hapis veya adli para cezası | TCK m.86/2 |
| Silahla veya diğer nitelikli hâllerle yaralama | Ceza yarı oranında artırılır; canavarca hisle işlenmişse bir kat artırılır | TCK m.86/3 |
Tehdidin kadına karşı işlenmesi hâlinde TCK 106/1’deki cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz (TCK m.106/1). Tablodaki tehdit ve kasten yaralama cezaları 4 Haziran 2025’te 7550 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; örneğin silahla tehdidin üst sınırı beş yıldan yedi yıla çıkmıştır. Fiil bu tarihten önce işlenmişse, fiil tarihinde yürürlükte olan kanun ile sonraki kanundan failin lehine olanı uygulanır (TCK m.7/2). Ayrıntılar: tehdit suçu (TCK 106) · kasten yaralama suçu (TCK 86).
3.3. TCK 150/1 ile Yağma Arasındaki Usul Farkları
TCK 150/1 uygulanması yalnız cezayı değil, davanın görüleceği mahkemeyi ve usul kurallarını da değiştirir. Aynı olayın yağma mı yoksa TCK 150/1 kapsamında tehdit veya yaralama mı sayılacağı şu sonuçları doğurur:
| Ölçüt | Yağma (TCK 148) | TCK 150/1 (tehdit veya kasten yaralama) |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Ağır ceza mahkemesi (5235 sayılı Kanun m.12) | Kural olarak asliye ceza mahkemesi (5235 sayılı Kanun m.11) |
| Şikâyet | Şikâyete bağlı değil | TCK 106/1 ikinci cümle ve TCK 86/2 şikâyete bağlı (TCK m.106/1, m.86/2) |
| Uzlaştırma | Yok (CMK m.253/1) | Temel tehdit (TCK 106/1) ve üçüncü fıkra dışındaki kasten yaralama uzlaştırmaya tabi (CMK m.253/1-b) |
| Zorunlu müdafi | Alt sınır 5 yılı aştığı için var (CMK m.150/3) | Temel şekillerde alt sınır 5 yılı aşmadığı için bu fıkra uygulanmaz |
| Dava zamanaşımı | 15 yıl (TCK m.66/1-d) | Üst sınırı 5 yılı aşmayan hâllerde 8 yıl (TCK m.66/1-e) |
| HAGB ve erteleme | Alt sınır 6 yıl olduğundan kural olarak yok | İki yıl veya daha az cezada mümkün olabilir (CMK m.231/5; TCK m.51/1) |
Görevli mahkeme bakımından kanun yağmayı (TCK m.148) ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar arasında adıyla sayar (5235 sayılı Kanun m.12). Ağır ceza mahkemesi ile sulh ceza hâkimliğinin görevi dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11).
4. TCK 150/2: Malın Değerinin Azlığı
TCK 150/2’ye göre yağma suçunun konusunu oluşturan malın değeri azsa verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir (TCK m.150/2). Bu fıkra suçun niteliğini değiştirmez: fiil yağma olarak kalır, davaya ağır ceza mahkemesi bakar ve yağmanın usul kuralları uygulanır; yalnız ceza indirilir.
TCK 150/2 hakkında madde metninden şu sonuçlar çıkar:
- İndirim takdiridir: Kanun “indirilebilir” der. Mahkeme değerin az olduğu kanaatine varsa bile indirimi uygulayıp uygulamamakta ve oranı üçte bir ile yarı arasında belirlemekte takdir yetkisine sahiptir.
- Tutar eşiği yoktur: Kanun “değerin azlığı” için bir para miktarı belirlememiştir. Değerin az olup olmadığı somut olayda mahkemece değerlendirilir.
- Nitelikli yağmayı dışlamaz: Fıkra “yağma suçunun konusunu oluşturan mal” der ve temel yağma (TCK m.148) ile nitelikli yağma (TCK m.149) arasında ayrım yapmaz.
- Ölçüt malın değeridir: İndirim, kullanılan cebir veya tehdidin ağırlığına değil, yağma konusu malın değerine bağlanmıştır.
4.1. TCK 150/2 ile Hırsızlıkta Değer Azlığı (TCK 145) Farkı
Hırsızlıkta ve yağmada değer azlığı farklı sonuç doğurur. Hırsızlıkta malın değeri azsa ceza indirilebileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m.145). Yağmada ise kanun yalnız üçte birden yarıya kadar indirim öngörür; ceza vermekten vazgeçme imkânı yoktur (TCK m.150/2). Ayrıntı: hırsızlık suçu ve cezası.
| Ölçüt | Hırsızlık (TCK 145) | Yağma (TCK 150/2) |
|---|---|---|
| İndirim | İndirim yapılabilir (oran belirtilmemiş) | Üçte birden yarıya kadar |
| Ceza vermekten vazgeçme | Mümkün | Mümkün değil |
5. TCK 150 ile Etkin Pişmanlık ve Diğer İndirimler
TCK 150/2 ile etkin pişmanlık farklı olgulara bağlanır. TCK 150/2 malın değerinin azlığına, etkin pişmanlık ise failin mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla gidermesine bağlıdır (TCK m.168/1). Kanunda iki indirimin aynı olayda birlikte uygulanmasını yasaklayan bir hüküm yoktur.
Yağmada etkin pişmanlık indirimi, zarar kovuşturma başlamadan önce giderilmişse cezanın yarısına kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmişse üçte birine kadardır (TCK m.168/3). Zarar kısmen giderilmişse indirim için mağdurun rızası da aranır (TCK m.168/4). Ayrıntı: etkin pişmanlık nedir.
TCK 150/1 uygulandığında ise etkin pişmanlık hükmü yağma bakımından değil, fiilin dönüştüğü suç bakımından değerlendirilir. TCK 168 etkin pişmanlığı hırsızlık, dolandırıcılık ve yağma gibi malvarlığı suçları için düzenler; tehdit ve kasten yaralama bu maddede sayılmamıştır (TCK m.168/1-3). Bu suçlarda zararın giderilmesi ancak uzlaştırma veya takdiri indirim (TCK m.62) gibi başka kurumlar üzerinden sonuç doğurabilir.
Cezanın belirlenmesinde hâkim önce temel cezayı belirler, varsa ağırlaştırıcı ve hafifletici nitelikli hâlleri uygular, ardından teşebbüs, iştirak, haksız tahrik, yaş küçüklüğü ve takdiri indirim gibi indirimleri sırasıyla uygular (TCK m.61/1, 61/4-5). Ayrıntı: takdiri indirim (TCK 62).
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 150 nedir?
TCK 150, yağma suçunda daha az cezayı gerektiren iki hâli düzenler. Birinci fıkraya göre hukuki bir ilişkiye dayanan alacağını tahsil etmek için tehdit veya cebir kullanan kişi yağmadan değil, yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümlerine göre cezalandırılır. İkinci fıkraya göre yağma konusu malın değeri azsa verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir (TCK m.150).
Alacağımı zorla aldım; yağmadan mı yargılanırım?
Alacak bir hukuki ilişkiye dayanıyor ve cebir veya tehdit bu alacağı tahsil amacıyla kullanılmışsa yağma hükümleri uygulanmaz; kişi yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümlerine göre cezalandırılır (TCK m.150/1). Alacak hukuki bir ilişkiye dayanmıyorsa veya amaç alacağı tahsil değilse fiil yağma olarak değerlendirilir ve altı yıldan on yıla kadar hapis cezası gündeme gelir (TCK m.148/1).
TCK 150/1 uygulanırsa hangi ceza verilir?
Fiile göre tehdit veya kasten yaralama cezası verilir. Hayata veya vücut dokunulmazlığına saldırı tehdidinde ceza altı aydan iki yıla (TCK m.106/1), silahla tehditte iki yıldan yedi yıla kadar hapistir (m.106/2). Kasten yaralamanın temel şeklinde ceza bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir (TCK m.86/1).
TCK 150/1'de dava hangi mahkemede görülür?
TCK 150/1 uygulandığında fiil yağma olmaktan çıkar. Yağma davaları ağır ceza mahkemesine aittir (5235 sayılı Kanun m.12); tehdit ve kasten yaralamanın temel şekilleri ise ağır ceza ve sulh ceza hâkimliğinin görevi dışında kaldığından asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11). Soruşturmada fiilin nasıl nitelendirildiği bu nedenle görevli mahkemeyi de belirler.
TCK 150/1'de uzlaştırma yapılır mı?
Tehdidin temel şekli (TCK m.106/1) ve üçüncü fıkra dışındaki kasten yaralama (TCK m.86) uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1-b). Yağma ise uzlaştırma listesinde yer almaz. Bu nedenle fiilin TCK 150/1 kapsamında tehdit veya yaralama sayılması, yağmada kapalı olan uzlaştırma yolunu açabilir. Silahla tehdit ve silahla yaralama gibi nitelikli hâller ise uzlaştırma kapsamı dışındadır.
Yağmada malın değeri azsa ne kadar indirim yapılır?
Yağma suçunun konusu olan malın değeri azsa verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir (TCK m.150/2). İndirim hâkimin takdirine bağlıdır; kanun 'indirilebilir' der. Kanun değer azlığı için bir tutar eşiği belirlememiştir. Hırsızlıktaki değer azlığından farklı olarak yağmada ceza vermekten vazgeçilemez; yalnız indirim yapılabilir (TCK m.145).
TCK 150/2 nitelikli yağmada da uygulanır mı?
TCK 150/2'nin lafzı indirimi yağmanın temel şekliyle sınırlamaz; 'yağma suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı' der. Nitelikli yağma (TCK m.149) da yağma suçunun bir şeklidir. Madde bu indirime ilişkin başka bir istisna öngörmemiştir. Değerin az olup olmadığını ve indirim oranını, somut olayın özelliklerine göre mahkeme belirler.
TCK 150 ile etkin pişmanlık birlikte uygulanır mı?
İki kurum farklı olgulara bağlanır: TCK 150/2 malın değerinin azlığına, etkin pişmanlık ise zararın aynen geri verme veya tazminle giderilmesine (TCK m.168/3). Kanunda ikisinin birlikte uygulanmasını yasaklayan bir hüküm yoktur. Yağmada etkin pişmanlık indirimi, zarar kovuşturmadan önce giderilmişse yarıya, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilmişse üçte bire kadardır.
İlgili çalışma alanı: Ceza Hukuku
← Tüm makaleler