Yoklama kaçağı cezası, tabi olduğu yoklama yılı içinde yoklamasını yaptırmayan yükümlüye kaçak kaldığı her gün için verilen idari para cezasıdır (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.21/1-a, m.24/1). Yoklama kaçağı cezasında kendiliğinden gelen için öngörülen günlük tutar, yakalanan için öngörülenden düşüktür ve iki tutar da her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Cezayı askerlik şubesi başkanı verir; ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Yoklama kaçağı cezasına itiraz, tebliğden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesine değil sulh ceza hâkimliğine yapılır (Kabahatler Kanunu m.27/1). Yoklama kaçağı cezası bir suç cezası değildir; ancak kesinleştikten sonra kanunda sayılan eylemlerden biri işlenirse Askeri Ceza Kanunu m.63 uyarınca hapis cezası gündeme gelir.
1. Yoklama Kaçağı Nedir? Saklı, Bakaya ve Geç İltihak Farkı
Yoklama kaçağı, tabi olduğu yoklama yılı içinde yoklamasını yaptırmayan yükümlüdür (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.21/1-a). Yoklama, yükümlünün sağlık muayenesi yapılarak askerliğe elverişli olup olmadığının, öğrenim durumunun, mesleğinin ve niteliklerinin tespitidir (m.3/1-hh). Askerlik çağı, nüfus kayıtlarına göre 20 yaşına girilen yılın 1 Ocak gününde başlar (m.3/1-a).
Kanun yoklama kaçağının yanında üç durumu daha tanımlar ve dördünü aynı ceza maddesine bağlar (m.21/1). Bu nitelendirmeler yalnız kanunda yazılı mazereti bulunduğuna dair belge ibraz etmeyenler için yapılır; mazeretini belgeyle kanıtlayan kişi bu kategorilere girmez.
| Kavram | Kanuni tanım (m.21/1) | Yoklama kaçağı cezası hangi tarihten işler (m.24/1) |
|---|---|---|
| Yoklama kaçağı | Tabi olduğu yoklama yılı içinde yoklamasını yaptırmayan | Yoklama kaçağı kaldığı tarihten |
| Saklı | 20 yaşına girdiği hâlde ismini nüfus kayıtlarına geçirmemiş olan | Yoklama kaçağı kaldığı tarihten |
| Bakaya | Sevke tabi olduğu hâlde sevkini yaptırmayan veya sevk edildiği birliğe katılmayan | Bakaya kaldığı tarihten |
| Geç iltihak bakayası | Sevkini yaptırdığı hâlde tanınan yol süresi dışında birliğine katılan | Tanınan yol süresinin bitiminden |
Yoklama kaçağı ile bakaya arasındaki fark, günlük cezanın hesabını doğrudan etkiler. Yoklama kaçağında süre yoklamanın yaptırılmadığı yıla, bakayada sevkin yaptırılmadığı tarihe bağlanır; bu yüzden aynı kişi için iki nitelendirme farklı gün sayısı ve farklı tutar üretir. Bakaya cezası da aynı madde ve aynı günlük sistemle hesaplanır (m.24/1).
2. Yoklama Kaçağı Cezası Ne Kadar?
Yoklama kaçağı cezası sabit bir tutar değildir; kaçak kalınan gün sayısı kadar verilen günlük bir idari para cezasıdır. Barışta ve kabul edilebilir bir özür olmaksızın yoklama kaçağı kalan yükümlü, yoklama kaçağı kaldığı tarihten itibaren kaçak kaldığı gün süresi kadar cezalandırılır; kanun, kendiliğinden gelenler için yakalananlara göre daha düşük bir günlük tutar belirler (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1).
Yoklama kaçağı cezasının tutarını dört kural belirler:
- Kabul edilebilir özür yoksa ceza verilir. Fıkra bu koşulu en başa koyar; kabul edilebilir bir özrün varlığı cezanın kendisini tartışmaya açar (m.24/1).
- Ceza gün başınadır. Kaçak kalınan gün sayısı arttıkça toplam tutar da artar.
- Kendiliğinden gelmek günlük tutarı düşürür. Yakalanan kişiye daha yüksek günlük tutar uygulanır.
- Günlük tutar her yıl değişir. Yeniden değerlemede Kabahatler Kanunu m.17/7 uygulanır ve bir Türk lirasının küsuru dikkate alınır (m.24/1).
2.1. Yoklama Kaçağı Cezasının Güncel Günlük Tutarı
Yoklama kaçağı cezasının Askeralma Kanunu m.24/1’de yazılı günlük tutarları 2019 tarihli kanuni tabandır ve bugün uygulanmaz; bu yüzden bu sayfada kanun metnindeki rakamlar gösterilmez. İdari para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu mükerrer m.298 uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler Kanunu m.17/7). Tutar her yıl değiştiği için bu sayfada cari günlük tutar da verilmez. Ödenecek tutar, size tebliğ edilen idari para cezası kararında yazılıdır.
2.2. Yoklama Kaçağı Cezası Hesaplama: Başlangıç Tarihi ve Gün Sayısı
Yoklama kaçağı cezası hesaplanırken önce hangi bendin uygulandığı belirlenir, sonra o bendin başlangıç tarihinden itibaren kaçak kalınan gün sayısı o yılın günlük tutarıyla çarpılır. Madde dört ayrı başlangıç noktası sayar: yoklama kaçakları ve saklılar için yoklama kaçağı kalınan tarih, bakayalar için bakaya kalınan tarih, geç iltihak bakayaları için tanınan yol süresinin bitimi, yedeklerden çağrılanlar için birlikte işleme tabi olanların en son gönderilme tarihi (m.24/1-a ila ç).
Gün sayısı tutarı doğrudan belirlediği için, yoklama kaçağı cezasına itirazda ilk incelenecek nokta hangi bendin uygulandığı ve başlangıç tarihinin doğru saptanıp saptanmadığıdır. Erteleme sürelerine denk gelen günler de hesaptan çıkarılır (m.24/2).
Kaçaklık 7179 sayılı Kanun’un tarihinden (25/6/2019) önce başlamışsa hangi metnin uygulanacağını m.24 kendisi düzenlemez. Kabahatler Kanunu, Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerini kabahatlere de uygular ve kabahati, failin icrai veya ihmali davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayar (Kabahatler Kanunu m.5/1-2). Bu genel kuralın süregelen bir kaçaklığa nasıl uygulanacağı lafızda ayrıca yazılı değildir; eski döneme taşan dosyada bu soru ayrıca incelenmelidir.
3. Yoklama Kaçağı Yakalanınca Ne Olur?
Yoklama kaçağı yakalanınca askerlik şubesine getirilir ve kendisine yakalananlar için öngörülen, daha yüksek günlük tutar üzerinden yoklama kaçağı cezası verilir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1). Yoklama kaçakları ve bakayalar, askerlik ödevlerini yerine getirmek amacıyla yakalanmaları için Milli Savunma Bakanlığınca İçişleri Bakanlığına bildirilir (m.26/1).
Yakalanan kişinin nereye götürüleceği yakalanma saatine göre değişir. Yakalanarak muhafaza altına alınan kişi mesai saatleri içinde en yakın askerlik şubesine getirilir. Mesai saatleri dışında veya askerlik şubesinin bulunmadığı yerlerde yakalanan kişi, ilgili kolluk kuvvetinin hazırladığı tutanağa istinaden derhâl serbest bırakılır (m.26/1).
Yoklama kaçağı cezasını, kolluk tarafından getirilen yükümlü için getirildiği askerlik şubesi başkanı verir (m.24/3). Ceza verildikten sonra yoklama işlemi sürer: erteleme hakkı bulunan yoklama kaçağının, talep etmesi hâlinde yoklaması yapılmadan ertelenir; erteleme hakkı bulunmayan ve muayenesi sonucunda askerliğe elverişli olduğu anlaşılan kişi ilk sınıflandırma kaynağına alınır (m.21/2).
4. Yoklama Kaçağı Cezası Uygulanmayan Hâller
Yoklama kaçağı cezası; askerliğe elverişli olmadığı anlaşılana, muafiyet hakkı olana ve erteleme sürelerine denk gelen günler için erteleme hakkı olana uygulanmaz (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/2). Bu fıkra üç ayrı durumu düzenler:
- Askerliğe elverişsizlik: Yapılan muayenesinde askerliğe elverişli olmadığı anlaşılan kişiye yoklama kaçağı cezası uygulanmaz. Muayene sonucu ceza tebliğ edildikten sonra ortaya çıkmışsa, bu sonuç itiraz gerekçesi olarak ileri sürülebilir.
- Muafiyet hakkı: Askerlikten muafiyet hakkı olanlar da cezanın kapsamı dışındadır. Muafiyet, askerlik hizmetinin kanunda yazılı nedenlerle yerine getirilmemesidir (m.3/1-o).
- Erteleme hakkı: Kanunda belirtilen nedenlerle erteleme hakkı olduğu hâlde süresi içinde işlem yaptırmayan kişiye, erteleme sürelerine denk gelen günler için ceza uygulanmaz. Bu kural cezayı tümüyle kaldırmaz; o döneme isabet eden günler hesaptan çıkarılır.
Bakaya için ayrıca bir kural vardır. Sevk için çağrıldığı hâlde kendi tutukluluğu veya hükümlülüğü, sağlık kurumu raporuyla belgelendirilmiş istirahat gerektiren hastalığı, eşinin veya ikinci derece dâhil kan ya da kayın hısımlarından birinin hayati tehlike gösteren hastalığı, sevkten önceki veya sonraki on beş gün içinde bu kişilerden birinin ölümü ya da evlenme, sevkten önceki veya sonraki iki ay içinde çocuğunun doğması gibi kanunda sayılan nedenlerle sevkini yaptırmayan ve bu mazeretlerini kanıtlayan belgeleri askerlik şubesine teslim eden bakayaya, bu süreler için günlük ceza uygulanmaz (m.23/1-2). Bu kural bakaya kolunu düzenler; yoklama kaçağı için dayanak m.24/2’dir.
5. Yoklama Kaçağı Cezasını Kim Keser, Nereden Öğrenilir?
Yoklama kaçağı cezasını askerlik şubesi başkanı verir; hangi şubenin yetkili olduğu kişinin şubeye nasıl ulaştığına göre değişir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/3):
| Durum | Yetkili makam |
|---|---|
| Yükümlü askerlik şubesine bizzat müracaat etmişse | Müracaat ettiği askerlik şubesi başkanı |
| Yükümlü kolluk kuvvetleri tarafından getirilmişse | Getirildiği askerlik şubesi başkanı |
| Diğer durumlarda | Nüfusa kayıtlı olduğu yer askerlik şubesi başkanı |
Yükümlünün bizzat müracaat ettiği veya getirildiği şubenin başkanı cezayı verirse, ceza derhâl yükümlünün nüfusa kayıtlı olduğu yer askerlik şubesi başkanlığına bildirilir (m.24/3). Yoklama kaçağı cezası kişiye tebliğ edilen idari para cezası kararıyla öğrenilir; bir aylık ödeme süresi de on beş günlük itiraz süresi de bu tebliğden işler. Yetkili makamın doğru belirlenip belirlenmediği, idari yaptırım kararının hukuka uygunluğu incelenirken ileri sürülebilecek bir konudur.
6. Yoklama Kaçağı Cezası Nasıl ve Ne Zaman Ödenir?
Yoklama kaçağı cezası, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1). Kabahatler Kanunu’nun genel hükümleri idari para cezası gerektiren bütün fiillere uygulanır (Kabahatler Kanunu m.3/1-b) ve bu hükümler ödemeye ilişkin üç sonuç doğurur:
- Yüzde yirmi beş indirim: İdari para cezası ödeme süresi içinde ödenirse cezadan yüzde yirmi beş oranında indirim yapılır (m.17/6). Askeralma Kanunu’nda bu indirimi düzenleyen ya da dışlayan ayrı bir hüküm yoktur.
- Ödemek itirazı engellemez: Ödeme yapılması, kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (m.17/6). Yoklama kaçağı cezasını indirimli ödeyen kişi, on beş günlük süre içinde sulh ceza hâkimliğine yine başvurabilir.
- Taksit: Kişinin ekonomik durumu müsait değilse, ilk taksitin peşin ödenmesi koşuluyla cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitte ödenmesine karar verilebilir. Taksitler zamanında ve tam ödenmezse kalan kısmın tamamı tahsil edilir (m.17/3).
İdari para cezalarının ödenmesi ve tahsili hakkındaki genel çerçeve için idari para cezası nedir yazısına bakabilirsiniz.
7. Yoklama Kaçağı Cezasına İtiraz: Süre ve Merci
Yoklama kaçağı cezasına itiraz, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır; bu süre içinde başvurulmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir (Kabahatler Kanunu m.27/1). Mücbir sebep nedeniyle süre geçirilmişse, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir; bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez, ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (m.27/2).
Başvuru, bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından iki nüsha dilekçeyle yapılır. Dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve karara karşı ileri sürülen deliller açıkça gösterilir; süre mücbir sebeple kaçırılmışsa bu sebep de dayanaklarıyla yazılır (m.27/3-4).
7.1. Yoklama Kaçağı Cezasına İtiraz Neden İdare Mahkemesinde Değil?
Yoklama kaçağı cezasına itirazda görevli merci sulh ceza hâkimliğidir, çünkü ceza bir idari para cezasıdır ve Askeralma Kanunu buna karşı ayrı bir yol göstermez. Sonuç üç maddenin birlikte okunmasından çıkar:
- Kabahatler Kanunu’nun kanun yolu hükümleri genel kuraldır. Bu hükümler, idari yaptırım kararlarına karşı, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanır (Kabahatler Kanunu m.3/1-a).
- Askeralma Kanunu aksine hüküm koymaz. Askeralma Kanunu m.24 cezanın miktarını, yeniden değerlemesini, ödeme süresini ve yetkili makamı düzenler; ceza karşısında ayrı bir başvuru yolu ya da görevli mahkeme göstermez. Kanunda “itiraz” sözcüğü yalnız sağlık kararına itiraz bakımından geçer (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.17/1).
- Başvuru mercii sulh ceza hâkimliğidir. Kabahatler Kanunu m.27/1 lafzında “sulh ceza mahkemesi” der; kanunlarda sulh ceza mahkemesine yapılan atıflardan idari yaptırım kararlarına karşı başvurulara ilişkin olanlar sulh ceza hâkimine yapılmış sayılır (5320 sayılı Kanun ek m.1/1-a).
Kabahatler Kanunu bu genel kurala tek bir istisna koyar: idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür (m.27/8). Bu istisna dışında yoklama kaçağı cezası için idare mahkemesinde iptal davası açmak doğru merci değildir ve on beş günlük süreyi tüketebilir. İdari para cezalarına itirazın genel çerçevesi için idari para cezasına itiraz yazısına bakabilirsiniz.
7.2. Yoklama Kaçağı Cezasına İtirazda İleri Sürülebilecek Gerekçeler
Yoklama kaçağı cezasına itirazda ileri sürülebilecek gerekçeler, doğrudan m.21, m.23 ve m.24’ün koşullarından çıkar:
- Gün sayısının hatalı hesaplanması: Yanlış bendin uygulanması veya başlangıç tarihinin hatalı saptanması (m.24/1).
- Erteleme günlerinin düşülmemesi: Erteleme sürelerine denk gelen günlerin hesaptan çıkarılmaması (m.24/2).
- Elverişsizlik veya muafiyet: Askerliğe elverişsizlik ya da muafiyet hakkının gözetilmemesi (m.24/2).
- Yanlış tarife: Kendiliğinden başvurulduğu hâlde yakalananlar için öngörülen günlük tutarın uygulanması (m.24/1).
- Belgeli mazeret: Mazeretini belgeleyen kişinin yoklama kaçağı ya da bakaya sayılması (m.21/1, m.23/1-2).
- Yetkisiz makam: Cezanın m.24/3’te gösterilmeyen bir askerlik şubesi başkanınca verilmesi.
Sulh ceza hâkimliği idari yaptırım kararını hukuka uygun bulursa başvuruyu reddeder, hukuka aykırı bulursa kararı kaldırır (Kabahatler Kanunu m.28/8).
7.3. Yoklama Kaçağı Cezasında Sulh Ceza Kararına Karşı Kanun Yolu
Yoklama kaçağı cezası hakkında sulh ceza hâkimliğinin verdiği karar her zaman kesin değildir; belirleyici olan cezanın tutarıdır. On beş bin Türk lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (Kabahatler Kanunu m.28/10). Bu eşiğin üzerindeki cezalarda, mahkemenin son kararına karşı tebliğden itibaren en geç iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre itiraz edilebilir (m.29/1).
Eşik tutarı 7499 sayılı Kanunla değiştirilmiş ve yeni tutar 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiştir; daha eski tarihli bir dosyada karar tarihinde yürürlükte olan metne bakmak gerekir.
8. Yoklama Kaçağı Cezası Silinir mi? Af ve Zamanaşımı
Yoklama kaçağı cezası kendiliğinden silinmez: Askeralma Kanunu m.24 kesinleşmiş cezayı ortadan kaldıran bir yol öngörmez, tersine kesinleşmeyi ceza dosyasının ön şartı yapar (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/4). Ceza, kanunda gösterilen şu yollarla sona erer:
- Ödeme: Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (m.24/1).
- Sulh ceza hâkimliğinin kaldırma kararı: Süresinde yapılan başvuruda idari yaptırım kararı hukuka aykırı bulunursa kaldırılır (Kabahatler Kanunu m.28/8-b).
- Yerine getirme zamanaşımı: Zamanaşımı dolarsa idari para cezasına ilişkin karar artık yerine getirilemez. Süre cezanın miktarına göre üç, dört, beş veya yedi yıldır ve kararın kesinleşmesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren işler (Kabahatler Kanunu m.21/1, 2 ve 4).
Yerine getirme zamanaşımı, yalnız paranın tahsil edilemeyeceği sonucunu doğurur. Kesinleşmiş ceza, sonraki bir eylem bakımından Askeri Ceza Kanunu m.63’teki suçun ön şartı olmaya devam eder; bu iki sonucu birbirine karıştırmamak gerekir.
9. Yoklama Kaçağı Cezası Kesinleşirse Ne Olur? Hapis Cezası
Yoklama kaçağı cezası kesinleştikten sonra dosya kapanmaz. Barışta, verilen idari para cezası kesinleştikten sonra m.24/1’de sayılan eylemlerden herhangi birini işleyenler hakkında askerlik şubesince suç dosyası hazırlanır ve yükümlünün nüfusa kayıtlı olduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/4). Bu aşamada yaptırım artık para cezası değil, hapis cezasıdır.
Fıkra aynı eylemin sürdürülmesini aramaz. Kesinleşmiş bir ceza varken m.24/1’de sayılan eylemlerden herhangi biri işlenirse fıkra uygulanır. Yoklama kaçaklığından ceza alıp bu cezası kesinleşen, ardından yoklamasını tamamlayıp sevkine icabet etmeyerek bakaya kalan kişi de bu kapsamdadır.
Suçun kendisi Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenmiştir. Madde, idari para cezasının kesinleşmesini ve Askeralma Kanunu m.23’teki mazeretlerden birinin bulunmamasını suçun koşulu yapar (1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu m.63/1). Ceza, maddenin saydığı başlangıç tarihlerinden itibaren geçen süreye ve kişinin kendiliğinden gelip gelmediğine göre üç kademede belirlenir (m.63/1):
| Başlangıçtan itibaren | Kendiliğinden gelenler | Yakalananlar |
|---|---|---|
| Dört ay içinde | Altı aya kadar hapis | İki aydan altı aya kadar hapis |
| Dört aydan sonra bir yıl içinde | İki aydan bir yıla kadar hapis | Dört aydan bir yıla kadar hapis |
| Bir yıldan sonra | Dört aydan iki yıla kadar hapis | Altı aydan üç yıla kadar hapis |
Kendiliğinden gelmek burada da lehe sonuç doğurur: her kademede kendiliğinden gelenin alt sınırı yakalananınkinden düşüktür; üçüncü kademede üst sınır da ayrılır.
9.1. Yoklama Kaçağı Cezası ile Askeri Ceza Kanunu m.63 Arasındaki Fark
Yoklama kaçağı cezası bir kabahat yaptırımıdır; Askeri Ceza Kanunu m.63 ise bir suç tanımıdır. İkisi aynı kişiye aynı olaydan sonra uygulanabilir, ama merci, ön şart ve süre başlangıcı bakımından ayrı hükümlerdir:
| Yoklama kaçağı cezası | Askeri Ceza Kanunu m.63 suçu | |
|---|---|---|
| Niteliği | İdari para cezası | Suç, hapis cezası |
| Dayanak | 7179 sayılı Kanun m.24/1 | 1632 sayılı Kanun m.63/1 |
| Kim işleme koyar | Askerlik şubesi başkanı (7179 m.24/3) | Askerlik şubesi suç dosyası hazırlar, Cumhuriyet başsavcılığına gönderir (7179 m.24/4) |
| Ön şart | Kabul edilebilir bir özrün bulunmaması (7179 m.24/1) | İdari para cezasının kesinleşmesi ve 7179 m.23’teki mazeretlerin bulunmaması (1632 m.63/1) |
| Yoklama kaçağında süre başlangıcı | Yoklama kaçağı kalınan tarih (7179 m.24/1-a) | Birlikte yoklamaya tabi olunan doğumluların normal sevk yılı içindeki son kafilesinin gönderilme tarihi (1632 m.63/1-a) |
| Saklı | Yoklama kaçaklarıyla aynı bentte (7179 m.24/1-a) | Ayrı bent yok; saklı, yalnız sevk edildiği kıtasına katılmayan veya geç katılan kişi olarak (d) bendinde anılır (1632 m.63/1-d) |
| Başvuru yolu | On beş gün içinde sulh ceza hâkimliği (5326 m.27/1) | Ceza soruşturması ve kovuşturması |
İki hükmün süre başlangıcı farklı olduğundan, idari para cezasındaki gün sayısı ile hapis cezasının kademesini belirleyen süre aynı hesap değildir. Bakaya için ise iki hüküm de bakaya kalınan tarihi esas alır (7179 m.24/1-b, 1632 m.63/1-b).
9.2. Yoklama Kaçağı Cezasının Kesinleşmesi ve Tebligat
Yoklama kaçağı cezasının kesinleşmesi tebliğe bağlıdır: on beş günlük başvuru süresi kararın tebliği veya tefhimi tarihinden işler ve süre geçince karar kesinleşir (Kabahatler Kanunu m.27/1). Askeri Ceza Kanunu m.63/1 de suçu, idari para cezası kesinleştikten sonra işlenen eyleme bağlar. İki hüküm birlikte okunduğunda, tebliğin tarihi ve usulü yalnız itiraz süresini değil, hapis cezası gerektiren suçun ön şartını da belirler.
Usule aykırı yapılmış bir tebliğ, muhatap tebliğden haberdar olmuşsa geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.32). Bu yüzden ceza dosyasında, idari para cezasının hangi tarihte ve hangi usulle tebliğ edildiği ile muhatabın tebliği ne zaman öğrendiği ayrıca incelenir. Tebliğ usulünün genel çerçevesi için tebligat nedir yazısına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yoklama kaçağı ne demek?
Yoklama kaçağı, tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayan yükümlüdür. Bu nitelendirme, kanunda yazılı bir mazereti bulunduğuna dair belge ibraz etmeyenler için yapılır (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.21/1-a). Yoklama, yükümlünün sağlık muayenesi yapılarak askerliğe elverişli olup olmadığının, öğrenim durumunun, mesleğinin ve niteliklerinin tespitidir (m.3/1-hh).
Yoklama kaçağı ile bakaya arasındaki fark nedir?
Yoklama kaçağı yoklamasını yaptırmayan yükümlüdür; bakaya ise sevke tabi olduğu hâlde sevkini yaptırmayan ya da sevk edildiği birliğe katılmayan yükümlüdür. Sevkini yaptırdığı hâlde tanınan yol süresi dışında birliğine katılan kişi geç iltihak bakayasıdır (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.21/1). Dördü de aynı ceza maddesine bağlıdır, ama günlük cezanın başlangıç tarihi her biri için ayrıdır (m.24/1).
Yoklama kaçağı cezası ne kadar?
Yoklama kaçağı cezası günlüktür. Yükümlü, yoklama kaçağı kaldığı tarihten itibaren kaçak kaldığı gün sayısı kadar idari para cezası öder; kendiliğinden gelen için öngörülen günlük tutar, yakalanan için öngörülenden düşüktür (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1). Kanun metnindeki günlük tutarlar taban değerdir; her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır (Kabahatler Kanunu m.17/7). Ödenecek tutar, tebliğ edilen idari para cezası kararında yazılıdır.
Yoklama kaçağı cezası nasıl hesaplanır?
Yoklama kaçağı cezası, kaçak kalınan gün sayısı ile o yıl için geçerli günlük tutarın çarpımıyla bulunur. Gün sayısı yoklama kaçakları ve saklılar için yoklama kaçağı kalınan tarihten, bakayalar için bakaya kalınan tarihten, geç iltihak bakayaları için tanınan yol süresinin bitiminden başlar (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1). Kendiliğinden gelen kişiye düşük, yakalanan kişiye yüksek günlük tutar uygulanır.
Yoklama kaçağı yakalanınca ne olur?
Yoklama kaçağı, yakalanması için İçişleri Bakanlığına bildirilir. Yakalanan kişi mesai saatleri içinde en yakın askerlik şubesine getirilir; mesai saatleri dışında veya askerlik şubesi bulunmayan yerde yakalanan kişi, kolluğun hazırladığı tutanağa istinaden derhâl serbest bırakılır (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.26/1). Yakalanan için kendiliğinden gelene göre daha yüksek günlük ceza tutarı uygulanır (m.24/1).
Kendiliğinden gitmek yoklama kaçağı cezasını azaltır mı?
Azaltır. 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1, kendiliğinden gelenler için yakalananlara göre daha düşük bir günlük tutar öngörür. Kesinleşmiş cezadan sonra Askeri Ceza Kanunu m.63/1 uyarınca açılan ceza dosyasında da her kademede kendiliğinden gelenin alt sınırı yakalananınkinden düşüktür.
Yoklama kaçağı cezasını kim keser, nereden öğrenilir?
Yoklama kaçağı cezasını askerlik şubesi başkanı verir. Şubeye bizzat müracaat eden için müracaat ettiği, kolluk tarafından getirilen için getirildiği askerlik şubesi başkanı, diğer durumlarda nüfusa kayıtlı olunan yer askerlik şubesi başkanı yetkilidir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/3). Ceza kişiye tebliğ edilir; ödeme ve itiraz süreleri bu tebliğden işler.
Yoklama kaçağı cezası ne kadar sürede ödenir, indirim var mı?
Yoklama kaçağı cezası tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/1). Kabahatler Kanunu'nun genel hükümlerine göre ödeme süresi içinde ödenen idari para cezasından yüzde yirmi beş indirim yapılır ve ödeme, karara karşı başvuru hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.3/1-b, m.17/6). Ekonomik durumu müsait olmayan kişi için, ilk taksit peşin ödenmek koşuluyla bir yıl içinde dört eşit taksit kararı verilebilir (m.17/3).
Askerliğe elverişsiz çıkarsam yoklama kaçağı cezası uygulanır mı?
Uygulanmaz. Yapılan muayenesinde askerliğe elverişli olmadığı anlaşılanlar ile askerlikten muafiyet hakkı olanlara idari para cezası uygulanmaz (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/2).
Erteleme hakkım vardı ama işlem yaptırmadım, yoklama kaçağı cezası kesilir mi?
Erteleme sürelerine denk gelen günler için kesilmez. Kanunda belirtilen nedenlerle erteleme hakkı olduğu hâlde süresi içinde işlem yaptırmayanlara, erteleme sürelerine denk gelen günler için idari para cezası uygulanmaz (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/2). Yoklama kaçağı durumuna düşen ve erteleme hakkı bulunan kişi, talep ederse yoklaması yapılmadan ertelenir (m.21/2).
Yoklama kaçağı cezasına nereye itiraz edilir, idare mahkemesi mi?
Hayır, sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir. Kabahatler Kanunu'nun kanun yoluna ilişkin hükümleri, başka kanunda aksine hüküm yoksa uygulanır (m.3/1-a); Askeralma Kanunu m.24 ayrı bir başvuru yolu veya görevli mahkeme göstermez. Bu nedenle başvuru, tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gün içinde yapılır (Kabahatler Kanunu m.27/1). Kanundaki sulh ceza mahkemesi atfı, idari yaptırım kararlarına karşı başvurularda sulh ceza hâkimine yapılmış sayılır (5320 sayılı Kanun ek m.1/1-a).
Yoklama kaçağı cezasına itiraz süresi kaçırılırsa ne olur?
On beş günlük süre içinde başvurulmazsa idari yaptırım kararı kesinleşir (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27/1). Süre mücbir sebeple geçirilmişse, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir; bu başvuru kesinleşmeyi engellemez, ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (m.27/2).
Yoklama kaçağı para cezası silinir mi, affı var mı?
Askeralma Kanunu m.24 kesinleşmiş cezayı silen bir yol öngörmez; tersine, kesinleşmeyi ceza dosyasının ön şartı yapar (m.24/4). Ceza, süresinde yapılan başvuruda sulh ceza hâkimliği idari yaptırım kararını hukuka aykırı bulursa kaldırılır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.28/8-b). Kesinleşmiş ceza, yerine getirme zamanaşımı dolarsa artık yerine getirilemez; süre cezanın miktarına göre üç ile yedi yıl arasındadır ve kesinleşmenin rastladığı takvim yılını takip eden yıl başından işler (m.21).
Yoklama kaçağı cezası kesinleşirse dosya kapanır mı?
Kapanmaz. Barışta, verilen idari para cezası kesinleştikten sonra kanunda sayılan eylemlerden herhangi birini işleyenler hakkında askerlik şubesince suç dosyası hazırlanır ve nüfusa kayıtlı olunan yer Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (7179 sayılı Askeralma Kanunu m.24/4). Aranan şey aynı eylemin sürmesi değildir; yoklama kaçaklığı cezası kesinleştikten sonra bakaya kalmak da kapsamdadır.
Yoklama kaçaklığının hapis cezası var mı?
Var, ama yalnız idari para cezası kesinleştikten sonra. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu m.63/1, Askeralma Kanunu m.24 uyarınca verilen idari para cezası kesinleştikten sonra, aynı Kanunun m.23'ündeki mazeretlerden biri bulunmaksızın sayılan eylemleri işleyenlere hapis cezası öngörür. Ceza, geçen süreye ve kişinin kendiliğinden gelip gelmediğine göre üç kademede değişir; en ağır kademe bir yıldan sonra yakalananlar için altı aydan üç yıla kadardır.
Sulh ceza hâkimliğinin yoklama kaçağı cezası kararına karşı itiraz edilebilir mi?
Cezanın tutarına bağlıdır. On beş bin Türk lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.28/10). Bu eşiğin üzerindeki cezalarda karara karşı, tebliğden itibaren en geç iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre itiraz edilebilir (m.29/1).
İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku
← Tüm makaleler