Faturaya İtiraz: TTK 21 ve Sekiz Günlük Süre

Kısa Cevap

Bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m.21/2). Ancak bu karinenin kapsamı sanıldığından dardır: itiraz edilmemesi yalnızca fatura içeriğinin kesinleşmesi sonucunu doğurur; faturaya tek taraflı eklenen vade farkı gibi kayıtların kabul edildiği anlamına gelmez. Bu sınır, bağlayıcı bir içtihadı birleştirme kararıyla belirlenmiştir.

Bu Durumda mısınız?

• Tedarikçinizden gelen faturada anlaştığınızdan farklı bir tutar veya kalem var.
• Faturaya “bedel süresinde ödenmezse vade farkı ödenir” kaydı eklenmiş ve bunun sizi bağlayıp bağlamadığını bilmiyorsunuz.
• Sekiz günlük süreyi kaçırdınız ve hâlâ itiraz edebilir misiniz diye düşünüyorsunuz.
• Alacaklısınız; müşteriniz faturaya itiraz etmedi ve bunun size ne kazandırdığını netleştirmek istiyorsunuz.
• Hiç sözleşme imzalanmamış, ilişki tamamen fatura ve teslimat üzerinden yürümüş.

Fatura karinesinin sınırları uygulamada sıkça yanlış anlaşıldığından ve sekiz günlük süre çok kısa olduğundan, tartışmalı bir faturada avukata danışmanız yerinde olur.

Fatura İtiraz Süresi: Sekiz Gün

Kural açıktır ve istisnasızdır:

“Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.”

Sürenin başlangıcı faturanın düzenlenme tarihi değil, alındığı tarihtir. Bu ayrım, postayla veya elektronik ortamda gecikmeli ulaşan faturalarda belirleyici olur.

Aynı maddenin birinci fıkrası, fatura istemeyi bir hak olarak düzenler:

“Ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş görmüş veya bir menfaat sağlamış olan tacirden, diğer taraf, kendisine bir fatura verilmesini ve bedeli ödenmiş ise bunun da faturada gösterilmesini isteyebilir.”

Sekiz Gün Geçerse Ne Olur? Karinenin Sınırı

İtiraz edilmemesinin sonucu bir kabul karinesidir. Ancak bu karine, faturayı düzenleyenin lehine sınırsız bir ispat aracı yaratmaz. Fatura, tek taraflı düzenlenen bir belgedir; itiraz edilmemesi onu iki taraflı bir sözleşmeye dönüştürmez.

Uygulamada üç yanılgı sık görülür:

1. “İtiraz etmedi, demek ki sözleşme var.” Karine, taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisinin varlığını kanıtlamaz.
2. “İtiraz etmedi, demek ki faturaya yazdığım her kaydı kabul etti.” Bu, aşağıda ele alınan içtihadı birleştirme kararıyla açıkça reddedilmiştir.
3. “İtiraz etmedi, demek ki borcunu kabul etti ve ödedi.” Kabul karinesi ödeme anlamına gelmez; ödeme ayrıca ispatlanır.

Bağlayıcı İçtihat: Vade Farkı Kaydı Kabul Edilmiş Sayılmaz

Ticari hayatta yaygın bir uygulama, faturaya “bedelin belli bir sürede ödenmemesi hâlinde vade farkı ödenir” kaydının eklenmesi ve karşı taraf itiraz etmediğinde bu kaydın kabul edildiğinin ileri sürülmesidir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu bu tartışmayı kesin olarak sonuçlandırmıştır:

“Taraflar arasında yazılı şekilde yapılmamış olmakla birlikte geçerli sözleşme ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda faturalara (bedelin belli bir sürede ödenmemesi halinde vade farkı ödenir) ibaresinin yazılarak karşı tarafa tebliği ve karşı tarafça TTK.nun 23/2. maddesi uyarınca sekiz gün içinde itiraz edilmemesi halinde bu durum sadece fatura münderecatının kesinleşmesi sonucunu doğurup vade farkının davalı yanca kabul edildiği ve istenebileceği anlamına gelmeyeceğine 27.06.2003 tarihli ilk toplantıda üçte iki çoğunlukla karar verildi.”

(Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, E. 2001/1, K. 2003/1, T. 27.06.2003)

Karardaki madde numarası hakkında: Bu karar, mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu döneminde verilmiştir ve o Kanun’un 23/2. maddesine atıf yapar. Mülga Kanun’un “Fatura ve teyit mektubu” başlıklı 23. maddesi, faturayı alan kimsenin sekiz gün içinde “münderecatı” hakkında itiraz etmemesi hâlinde münderecatı kabul etmiş sayılacağını düzenliyordu.

Yürürlükteki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun aynı başlıklı 21. maddesinin ikinci fıkrası da aynı sekiz günlük kuralı, “münderecat” yerine “içerik” ifadesiyle sürdürmektedir. Kararın bugünkü karşılığı bu nedenle TTK m.21/2’dir; kararın sonucu yürürlükteki hüküm bakımından da geçerlidir.

İçtihadı birleştirme kararları, Yargıtay Kanunu uyarınca daireleri, Genel Kurulları ve alt mahkemeleri bağlayan tek formel içtihat türüdür. Bu nedenle vade farkı tartışmasında dayanılacak kaynak budur.

Pratik sonuç: alacaklıysanız vade farkı talebinizi faturaya yazılmış bir kayda değil, sözleşmeye veya kanuni bir dayanağa oturtmanız gerekir. Borçluysanız, sırf faturaya itiraz etmemiş olmanız vade farkı yükümlülüğü doğurmaz.

İtiraz Nasıl Yapılır? İspat Yükü

Kanun itiraz için bir şekil şartı öngörmemiştir; itiraz kural olarak her yolla yapılabilir. Buradaki asıl mesele şekil değil ispattır: sekiz günlük süre içinde itiraz edildiğini ileri süren taraf bunu ispatlamak durumundadır.

Bu nedenle uygulamada tarihi ve içeriği belgelenebilir yollar tercih edilir:

• Noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi,
• İadeli taahhütlü mektup,
• Kayıtlı elektronik posta (KEP).

Sıradan e-posta veya telefon görüşmesiyle yapılan itirazlar, karşı taraf inkâr ettiğinde ispat sorunu doğurur. İtirazın içeriğinin de somut olması önemlidir: hangi kaleme, hangi tutara, hangi gerekçeyle itiraz edildiği belirtilmelidir.

Faturaya ilişkin vergi mevzuatındaki elektronik itiraz ve iptal süreçleri, TTK m.21’deki sekiz günlük ticari itirazdan ayrı bir düzenleme konusudur; birinin usulüne uyulması diğerinin sonuçlarını kendiliğinden karşılamaz.

Cari Hesap İlişkisinde Fatura: Sekiz Gün mü, Bir Ay mı?

Taraflar arasında geçerli bir cari hesap sözleşmesi varsa, itiraz rejimi ikiye ayrılır ve süreler karıştırılmamalıdır.

• Tek tek faturalara itiraz süresi TTK m.21/2 uyarınca sekiz gündür ve kanun şekil öngörmez.
• Hesap devresi sonunda çıkarılan bakiye cetveline itiraz süresi ise TTK m.94/2 uyarınca bir aydır ve kanun burada şekli sayar: noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza içeren bir yazıyla.

Ayrım yalnız süreyle sınırlı değildir. Geçerli bir cari hesap sözleşmesi varsa TTK m.97’deki bütünlük ilkesi gereği kalemler ayrılmaz bir bütün oluşturur ve hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılmaz; yani tek bir faturanın ayrıca dava edilmesi kural olarak mümkün olmaz.

Burada sık yapılan hata, muhasebedeki “cari hesap” kartını cari hesap sözleşmesi sanmaktır. TTK m.89/2 yazılı şekli geçerlilik şartı yaptığından, yazılı sözleşme yoksa ilişki cari hesap değil açık hesap sayılır ve fatura karinesi olağan biçimde işler. Ayrıntı için bkz. cari hesap sözleşmesi.

Fatura, Defter Kaydı ve İspat

Faturaya itiraz edilmemiş olması, alacağın varlığını ve miktarını tek başına ispatlamaz. Uyuşmazlıkta genellikle fatura ile ticari defter kayıtları birlikte değerlendirilir; defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı ispat gücünü doğrudan etkiler. Ticari defterlerin delil olarak kullanılma koşulları ayrı bir yazının konusudur: ticari defterlerin delil niteliği.

Uyuşmazlık dava aşamasına taşınacaksa, konusu bir miktar para olan ticari alacak davalarında arabuluculuk dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Bkz. ticari davalarda zorunlu arabuluculuk.

Teyit Mektubu: Aynı Süre, Farklı Konu

Sekiz günlük kural yalnız faturaya özgü değildir. Sözlü veya elektronik olarak kurulan sözleşmelerde de aynı süre işler.

6102 sayılı Kanun m.21/3 — Teyit mektubu

“Telefonla, telgrafla, herhangi bir iletişim veya bilişim aracıyla veya diğer bir teknik araçla ya da sözlü olarak kurulan sözleşmelerle yapılan açıklamaların içeriğini doğrulayan bir yazıyı alan kişi, bunu aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itirazda bulunmamışsa, söz konusu teyit mektubunun yapılan sözleşmeye veya açıklamalara uygun olduğunu kabul etmiş sayılır.”

Bu hüküm, yazılı sözleşme imzalanmadan e-posta ve telefonla yürütülen ticari ilişkilerde önemlidir: karşı tarafın gönderdiği “görüşmemizi teyiden” başlıklı yazıya sekiz gün içinde itiraz edilmezse, o yazının anlaşmaya uygun olduğu kabul edilmiş sayılır.

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi fatura tarihinden başlatmak. Süre faturanın alındığı tarihten işler.
• Vade farkı kaydına güvenmek. Bağlayıcı içtihadı birleştirme kararı, itiraz edilmemesinin vade farkını kabul anlamına gelmediğini belirlemiştir.
• İtirazı ispatlanamaz yolla yapmak. Süre içinde itiraz edildiğinin ispatı itiraz edene aittir.
• Kabul karinesini sözleşme ispatı sanmak. Fatura tek taraflı belgedir; sözleşme ilişkisi ayrıca ortaya konulmalıdır.
• Teyit mektubunu göz ardı etmek. TTK m.21/3, e-posta ile yürüyen ilişkilerde aynı sekiz günlük sonucu doğurur.
• İtirazı belirsiz yapmak. Hangi kaleme ve gerekçeye itiraz edildiği somut biçimde yazılmalıdır.

Özet

• Faturaya itiraz süresi, faturanın alındığı tarihten itibaren sekiz gündür (TTK m.21/2).
• İtiraz edilmezse faturanın içeriği kabul edilmiş sayılır; bu karine sözleşmenin varlığını veya ödemeyi ispatlamaz.
• Faturaya yazılan vade farkı kaydı, itiraz edilmemiş olsa dahi kabul edilmiş sayılmaz (İBK, E. 2001/1, K. 2003/1, T. 27.06.2003).
• Karar mülga 6762 sayılı Kanun’un m.23/2 hükmüne atıf yapar; yürürlükteki karşılığı TTK m.21/2’dir.
• İtirazın süresinde yapıldığını ispat yükü itiraz edendedir; noter, iadeli taahhütlü mektup veya KEP tercih edilmelidir.
• Aynı sekiz günlük süre teyit mektupları için de geçerlidir (TTK m.21/3).
• Cari hesap ilişkisinde bakiye cetveline itiraz süresi sekiz gün değil bir aydır ve şekli sayılıdır (TTK m.94/2).
• Konusu bir miktar para olan ticari alacak davasında arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).