İYUK 31. Madde: İdari Yargıda HMK ve VUK Uygulanan Haller

İYUK 31. madde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller başlıklı maddesidir. İYUK 31. maddeye göre İYUK’ta hüküm bulunmayan hususlarda, maddede sayılan konular bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır (2577 sayılı İYUK m.31/1). Bu atıf genel değildir: İYUK’ta boşluk bulunan her konuda HMK’ye gidilmez, yalnız maddedeki listede yer alan konularda gidilir. Vergi uyuşmazlıklarında ise, bu atıflar saklı kalmak üzere Vergi Usul Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır (m.31/2).

İYUK’un bütün maddeleri için İYUK: 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu Tam Metin sayfamıza bakabilirsiniz. Madde metninde geçen “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu”, yürürlükten kaldırılan 1086 sayılı Kanundur; mevzuatta bu Kanuna yapılan yollamalar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun karşılık gelen maddelerine yapılmış sayılır (6100 sayılı HMK m.447/2). Maddenin 2016’da eklenen cümlesi de 6100 sayılı Kanunu adıyla anar (İYUK m.31/1).

1. İYUK 31. Madde Metni

Aşağıda İYUK 31. maddenin yürürlükteki metni yer alır. Köşeli parantez içindeki sayılar resmî metnin dipnot işaretleridir.

2577 sayılı İYUK m.31 — Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller

Madde 31 –

Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 5/4/1990-3622/11 md.; Değişik:10/6/1994-4001/14 md.) Ancak, davanın ihbarı (…) [23] Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re’sen yapılır. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/22 md.) Bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. [24] [25] [26]

Bu Kanun ve yukarıdaki fıkra uyarınca Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa atıfta bulunulan haller saklı kalmak üzere, vergi uyuşmazlıklarının çözümünde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.

2. İYUK 31. Maddeye Göre HMK’nin Uygulandığı Konular

İYUK 31. maddenin birinci fıkrası, İYUK’ta hüküm bulunmayan hâllerde HMK’nin uygulanacağı konuları tek tek sayar (m.31/1):

Konu grubu	Maddede sayılanlar
Hâkim	Hâkimin davaya bakmaktan memnuiyeti (yasaklılığı) ve reddi
Taraflar	Ehliyet; üçüncü şahısların davaya katılması; davanın ihbarı; tarafların vekilleri
Dosya ve dava	Dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi; feragat ve kabul; teminat; mukabil (karşı) dava
Delil	Bilirkişi; keşif; delillerin tespiti
Giderler	Yargılama giderleri; adli yardım
Duruşma	Duruşma sırasında mahkemenin sükûnunu ve inzibatını bozan hareketlere karşı işlemler; ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrası
Teknik	Elektronik işlemler

İYUK 31. maddedeki bu liste, idari yargının kendi usul kanununda düzenlemediği konuları HMK’ye bağlar. Listede olmayan bir konuda İYUK’ta hüküm bulunmuyorsa, maddenin lafzı o konu için HMK’ye atıf yapmaz.

3. İYUK 31. Maddeye Göre Davanın İhbarı Re’sen Yapılır

İYUK 31. madde davanın ihbarını HMK’ye atıf yapılan konular arasında sayar, ama aynı fıkrada bir istisna koyar: idari yargıda davanın ihbarı Danıştay, mahkeme veya hâkim tarafından re’sen yapılır (m.31/1). Yani ihbarın yapılması taraflardan birinin talebine bağlı değildir; ihbar yargı mercii tarafından kendiliğinden yapılır.

4. İYUK 31. Maddeye Göre Bilirkişi Seçimi

İYUK 31. maddeye 2016’da eklenen cümleye göre idari yargıda bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir. Bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır (m.31/1). Bilirkişi ve keşif, İYUK’ta ayrıca kanun yolu bakımından da önem taşır: bölge idare mahkemesi, keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği hâlde yaptırılmadan karar verilmişse kararı kaldırıp dosyayı geri gönderebilir, ama bu eksikliği kendisi de giderebilir (m.45/5-f).

5. İYUK 31. Maddeye Göre Vergi Davalarında Vergi Usul Kanunu

İYUK 31. maddenin ikinci fıkrasına göre, İYUK ve birinci fıkra uyarınca HMK’ye atıf yapılan hâller saklı kalmak üzere, vergi uyuşmazlıklarının çözümünde Vergi Usul Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır (m.31/2). Sıralama şöyledir: önce İYUK’un kendi hükmüne bakılır; İYUK’ta hüküm yoksa ve konu birinci fıkradaki listede ise HMK uygulanır; bunların dışında kalan vergi uyuşmazlığı konularında Vergi Usul Kanunu uygulanır.

İYUK vergi davaları için ayrıca kendi özel kurallarını da içerir: vergi mahkemelerinde dava açma süresi otuz gündür (m.7/1) ve vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, dava konusu edilen bölümün tahsil işlemlerini kural olarak durdurur (m.27/4). Yürütmenin durdurulmasına ilişkin bu kural İYUK 27. madde sayfamızda anlatılmıştır.