İYUK 27. Madde: Yürütmenin Durdurulması Fıkra Fıkra

İYUK 27. madde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun yürütmenin durdurulması başlıklı maddesidir. İYUK 27. maddeye göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (2577 sayılı İYUK m.27/1). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m.27/2). Yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki kararlara, tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (m.27/7).

Bu sayfa İYUK 27. maddeyi fıkra fıkra açıklar. Yürütmenin durdurulmasının ne olduğu, nasıl istendiği ve dava sürecindeki yeri yürütmenin durdurulması nedir yazımızda; dilekçenin yazımı yürütmenin durdurulması dilekçe örneği yazımızdadır. İYUK’un bütün maddeleri için İYUK: 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu Tam Metin sayfamıza bakabilirsiniz.

1. İYUK 27. Madde Metni

Aşağıda İYUK 27. maddenin yürürlükteki metni yer alır. Parantez içindeki (Değişik: …), (Ek: …) ve (İptal cümle: …) ibareleri kanun metninin kendi değişiklik kayıtlarıdır.

2577 sayılı İYUK m.27 — Yürütmenin durdurulması

Madde 27 – (Değişik: 10/6/1994-4001/12 md.)

1. Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz.

2. (Değişik: 2/7/2012-6352/57 md.) Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. Uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. (Ek cümle: 21/2/2014-6526/17 md.) Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz. Yürütmenin durdurulması kararlarında idari işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve işlemin uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur. Sadece ilgili kanun ve ya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez. [20]

3. (Ek: 2/7/2012-6352/57 md.) Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa, davalı idarenin savunması alınmaksızın istem reddedilebilir.

4. Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur. Ancak, 26 ncı maddenin 3 üncü fıkrasına göre işlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında tahsil işlemi devam eder. Bu şekilde işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması ile ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar, tahsil işlemini durdurmaz. Bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. (Ek cümle: 19/1/2022-7351/2 md.) (İptal cümle:Anayasa Mahkemesi’nin 1/6/2022 tarihli ve E.: 2022/14, K.: 2022/70 sayılı Kararı ile.)

5. Yürütmenin durdurulması istemli davalarda 16 ncı maddede yazılı süreler kısaltılabileceği gibi, tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.

6. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak, durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin olarak çıkan anlaşmazlıklar, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hakim tarafından çözümlenir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz.

7. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar; Danıştay dava dairelerince verilmişse konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurullarına, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesine, idare ve vergi mahkemeleri ile tek hakim tarafından verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine (…) [21] kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz edilen merciler, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

8. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır.

9. (Ek: 2/7/2012-6352/57 md.) Yürütmenin durdurulmasına dair verilen kararlar onbeş gün içinde yazılır ve imzalanır.

10. (Ek: 2/7/2012-6352/57 md.) Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.

2. İYUK 27/1: Dava Açmak İdari İşlemi Durdurmaz

İYUK 27. maddenin birinci fıkrasına göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (m.27/1). İdari işlem, dava devam ederken uygulanmaya devam eder. İşlemin uygulanmasının durması için davacının ayrıca yürütmenin durdurulmasını istemesi ve mahkemenin bu yönde karar vermesi gerekir. Vergi davalarındaki tahsil kuralı bu fıkranın istisnasıdır ve dördüncü fıkrada düzenlenmiştir.

3. İYUK 27/2: Yürütmenin Durdurulmasının İki Şartı

İYUK 27. maddenin ikinci fıkrasına göre Danıştay veya idari mahkemeler, iki şart birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m.27/2):

1. İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması,
2. İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması.

İYUK 27/2’ye göre karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir ve kararda gerekçe gösterilir. Yürütmenin durdurulması kararlarında işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır (m.27/2). Yalnız ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez (m.27/2).

3.1. İYUK 27/2’ye göre savunma alınmadan yürütmenin durdurulması

İYUK 27/2, uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemler için bir istisna öngörür: bu işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir (m.27/2). Bu istisnanın amacı, savunma süresi beklenirken işlemin uygulanıp etkisini tamamen göstermesinin önüne geçmektir.

İYUK 27/2 bu istisnanın dışında kalan işlemleri de sayar: kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz (m.27/2). Bu işlemlere karşı açılan davalarda yürütmenin durdurulması kararı ancak savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilebilir.

4. İYUK 27/3: Savunma Alınmadan Ret

İYUK 27. maddenin üçüncü fıkrasına göre dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa, istem davalı idarenin savunması alınmaksızın reddedilebilir (m.27/3). Savunma beklemeden yalnız ret kararı verilebilir; kabul kararı için ikinci fıkradaki usul uygulanır.

5. İYUK 27/4: Vergi Davalarında Tahsilatın Durması

İYUK 27. maddenin dördüncü fıkrası, vergi davaları için birinci fıkranın tersine bir kural koyar. Vergi mahkemelerinde vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur (m.27/4).

İYUK 27/4’teki tahsil durması üç durumda uygulanmaz (m.27/4):

• 26. maddenin üçüncü fıkrasına göre işlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında tahsil işlemi devam eder.
• İşlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulmasıyla açılan davalar tahsil işlemini durdurmaz.
• İhtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsil işlemini durdurmaz.

Bu üç durumda tahsilatın durması için yürütmenin durdurulması istenebilir (m.27/4).

6. İYUK 27/5, 27/6 ve 27/8: Süre, Teminat ve Öncelik

İYUK 27. maddenin beşinci fıkrasına göre yürütmenin durdurulması istemli davalarda İYUK 16. maddede yazılı tebligat ve cevap süreleri kısaltılabilir; tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir (m.27/5).

İYUK 27/6’ya göre yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin anlaşmazlıkları, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz (m.27/6).

İYUK 27/8’e göre yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır (m.27/8). İYUK 27/9’a göre yürütmenin durdurulmasına dair kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır (m.27/9).

7. İYUK 27/7: Yürütmenin Durdurulması Kararına İtiraz

İYUK 27. maddenin yedinci fıkrasına göre yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir (m.27/7). İtiraz hem kabul hem ret kararına karşı yapılabilir; fıkra “istemleri hakkında verilen kararlar” der.

İYUK 27/7’de itiraz mercii kararı verene göre değişir:

Kararı veren	İtiraz mercii
Danıştay dava daireleri	Konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulu
Bölge idare mahkemesi	En yakın bölge idare mahkemesi
İdare ve vergi mahkemeleri ile tek hâkim	Bölge idare mahkemesi

İtiraz edilen merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m.27/7). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda ve merkezî sınav davalarında ise yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez (m.20/A-2-e, m.20/B-1-d); bu iki usul İYUK 20/A ve 20/B sayfamızda anlatılmıştır.

8. İYUK 27/10: Aynı Sebeple İkinci Kez Talep Yasağı

İYUK 27. maddenin onuncu fıkrasına göre aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz (m.27/10). Yasak, aynı sebeplere dayanan tekrar talebe ilişkindir. Reddedilen bir talebe karşı başvurulacak yol, yedi günlük itirazdır (m.27/7).

9. İYUK 27. Madde ile Karıştırılan Hükümler

İYUK 27. madde dava devam ederken idari işlemin yürütülmesinin durdurulmasını düzenler. Mahkeme kararının yürütülmesini durdurmak ve mahkeme kararını uygulamak ise başka maddelerdedir:

Hüküm	Neyin yürü­tül­mesi	Kim karar verir	Dayanak
İYUK 27. madde	Dava konusu idari işlem	Davaya bakan mahkeme; itiraz üzerine üst merci	m.27/2, m.27/7
İYUK 52. madde	Temyiz veya istinaf edilen mahkeme kararı	Temyizi ince­le­yen Danış­tay dairesi veya kurulu ya da isti­nafı ince­le­yen bölge idare mah­ke­mesi	m.52/1
İYUK 28. madde	Yürüt­me­nin dur­du­rul­ması kara­rı­nın idarece uygu­lan­ması	İdare, teb­liğ­den iti­ba­ren en geç otuz gün içinde	m.28/1

İYUK 52. maddeye göre temyiz veya istinaf yoluna başvurulması mahkeme kararlarının yürütülmesini durdurmaz. Kanun yolu merciinin bu kararlarla ilgili yürütmeyi durdurma kararı teminat karşılığında verilir; davanın reddine ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulduğunda dava konusu işlem hakkında yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi 27. maddedeki koşulun varlığına bağlıdır (m.52/1). Temyiz ve istinaf incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir (m.52/4). Yürütmenin durdurulması kararının idarece uygulanması için İYUK 28. madde sayfamıza bakabilirsiniz.