Sel Hasarını Belediye Karşılar mı? İdarenin Sorumluluğu

Sel hasarını belediye veya o yerdeki su ve kanalizasyon idaresi, zarar idarenin görevli olduğu yağmur suyu, kanalizasyon ya da dere ıslahı hizmetinin yapılmamasından, bakımsızlığından veya yetersiz işletilmesinden doğduysa karşılar. İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125). Bu yazı, selde aracı, evi ya da iş yeri zarar gören ve zararını belediyeden veya sigortadan nasıl isteyeceğini araştıran kişi için hazırlandı. Sel hasarı için iki ayrı yol vardır: idareye başvuru ve tam yargı davası ile kaskodaki sel teminatı. İki yol birbirini dışlamaz, ama aynı zarar iki kez tahsil edilemez.

1. Sel Hasarı: Öne Çıkanlar

• Sel hasarını idare, zarar kendi eylem ve işlemlerinden doğduysa ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125).
• Sel hasarı için önce ilgili idareye başvurulur; süre, zararı doğuran eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıldır (İYUK m.13/1).
• İdare başvuruyu reddederse ya da otuz gün içinde cevap vermezse idare mahkemesinde altmış gün içinde tam yargı davası açılabilir (İYUK m.13/1, m.7/1).
• İstanbul’da yağış sularının toplanması ve uzaklaştırılması İSKİ’nin, büyükşehirlerde su ve kanalizasyon hizmetleri ile derelerin ıslahı büyükşehir belediyesinin görevidir (2560 sayılı Kanun m.2/b, 5216 sayılı Kanun m.7/r).
• Kasko sel hasarını yalnız poliçeye ek sözleşmeyle sel ve su baskını teminatı eklenmişse karşılar (Kasko Genel Şartları A.4/4.5).
• Kaskoda beş iş günlük bildirim süresi Genel Şartlardan gelir; süre kaçarsa hak düşmez, zarar arttıysa kusura göre indirim yapılır (Kasko Genel Şartları B.1/1.1, B.3.3.3, TTK m.1446/2).
• Evin veya iş yerinin sigortasında sel teminatı ek sözleşmeyle verilir; boru patlaması ve dahili su sel klozunun dışındadır (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3/3.2).

2. Sel Hasarını Belediye Hangi Durumda Karşılar?

Sel hasarını belediye, zarar ile idarenin bir eylemi veya işlemi arasında bağlantı kurulabildiğinde karşılar. İdarenin sorumluluğunun dayanağı, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olmasıdır (Anayasa m.125). İdare hukukunda bu sorumluluk, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar gören kişinin açtığı tam yargı davasıyla istenir (İYUK m.2/1-b).

Sel hasarında incelenen soru, suyun neden birikip araca, eve veya iş yerine ulaştığıdır. Yağmur suyu hattının hiç yapılmamış olması, mazgal ve kanalların temizlenmemesi, dere yatağının ıslah edilmemesi ya da mevcut tesisin kapasitesinin yerleşime yetmemesi, idarenin görev alanındaki hizmetle ilgili olgulardır. Bu olgular zararın kaynağını gösterdiğinde talep idareye yöneltilir. Zararın idarenin hizmetiyle bağlantısı kurulamıyorsa, örneğin su tamamen özel bir yapının kendi tesisatından geldiyse, idareye karşı tazminat yolu bu olaya uygulanmaz.

Yağışın şiddeti, idarenin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldıran bir kural olarak kanunda yazılı değildir. Tam yargı davasında idarenin görevli olduğu tesisin varlığı, bakımı ve yeterliliği ile zarar arasındaki bağlantı dosyadaki delillerle değerlendirilir. Tam yargı davasının genel şartları ve hizmet kusuru kavramı ayrıca tam yargı davası nedir yazısında anlatılıyor.

3. Sel Hasarı İçin Hangi İdareye Başvurulur?

Sel hasarı için başvuru, zararın kaynağı olan hizmeti yürütmekle görevli idareye yapılır. Hangi idarenin görevli olduğu yerleşim yerine ve zararın kaynağına göre değişir. Kanun bu başvuruyu “ilgili idareye” yapılacak başvuru olarak düzenler (İYUK m.13/1).

3.1. Sel Hasarında İstanbul: İSKİ ve Belediyeler

Sel hasarı İstanbul’da yağmur suyu ve kanalizasyon tesislerinden doğduysa başvurulacak idare çoğu durumda İSKİ’dir. İSKİ’nin görevleri arasında kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve bu amaçla tesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımının yapılması sayılır (2560 sayılı Kanun m.2/b). Yağmur sularının uzaklaştırılmasına ilişkin tesisleri İSKİ yapar veya işletir; bu harcamaları ilgili belediyeler karşılar (m.25).

Bu düzen, sel hasarında belediyenin tamamen dışarıda kaldığı anlamına gelmez. Büyükşehir belediyesi ana yolların, bulvar ve caddelerin yapımı, bakımı ve onarımıyla da görevlidir (5216 sayılı Kanun m.7/g); zarar bu alanların durumuyla bağlantılıysa belediye de ilgili idare olur. Zararın kaynağı belirsizse başvurunun, kaynağı olabilecek idarelerin her birine ayrı ayrı yapılması süre kaybını önler.

3.2. Sel Hasarında Antalya ve Diğer Büyükşehirler

Sel hasarı Antalya gibi büyükşehirlerde su, kanalizasyon ve dere kaynaklıysa görevli idare büyükşehir belediyesidir. Büyükşehir belediyesinin görevleri arasında su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, gerekli tesisleri kurmak ve işletmek ile derelerin ıslahını yapmak sayılır (5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.7/r). Hizmet büyükşehir belediyesine bağlı bir su ve kanalizasyon kuruluşu eliyle yürütülüyorsa, başvurunun o kuruluşa da yapılması süre kaybını önler.

3.3. Sel Hasarında Büyükşehir Dışındaki Belediyeler

Sel hasarı büyükşehir dışındaki bir yerleşimde olduysa su ve kanalizasyon hizmeti belediyenin kentsel altyapı görevleri arasındadır. Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla imar, su ve kanalizasyon ve ulaşım gibi kentsel altyapı hizmetlerini yapar veya yaptırır (5393 sayılı Belediye Kanunu m.14/a).

4. Sel Hasarı İçin İdareye Başvuru Süresi

Sel hasarı için idareye başvuru süresi, zararı doğuran eylemin yazılı bildirim üzerine veya başka bir yolla öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıldır (İYUK m.13/1). Sel gibi herkesin aynı gün öğrendiği olaylarda bir yıllık sürenin selin yaşandığı günden işlemeye başladığı kabul edilerek hareket etmek güvenli olandır.

İdareye başvuru dava açmadan önce yapılması gereken bir aşamadır. İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların, idari dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekir (İYUK m.13/1).

İdare başvuruyu kısmen veya tamamen reddederse ret işleminin tebliğini izleyen günden, otuz gün içinde cevap vermezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi işler (İYUK m.13/1). Otuz günlük cevap süresi 2021’de yapılan değişiklikle altmış günden otuz güne indirilmiştir (7331 sayılı Kanun). Eski tarihli kaynaklarda altmış gün yazıyorsa bu değişiklik dikkate alınmalıdır. Sürelerin hesaplanması ve zamanaşımı ayrıntıları tam yargı davasında süre ve zamanaşımı yazısındadır.

5. Sel Hasarı İçin Tam Yargı Davası

Sel hasarı için idare mahkemesinde açılan dava tam yargı davasıdır. İdare mahkemeleri tam yargı davalarını çözümler (2576 sayılı Kanun m.5/1-b). Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1); bu süre idarenin ret cevabının tebliğinden veya otuz günlük cevap süresinin dolmasından sonra işler (İYUK m.13/1).

Sel hasarı davasında yetkili mahkeme, zarar bir hizmetten veya idarenin bir eyleminden doğduğu için hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesidir (İYUK m.36/b). Selin yaşandığı ilçe hangi idare mahkemesinin yargı çevresindeyse dava orada açılır.

Dilekçede zararın hangi olaydan doğduğu, hangi idarenin hangi tesisle ilgili görevinin bulunduğu ve zarar kalemleri ayrı ayrı gösterilir. Örnek bir yapı tam yargı davası dilekçe örneği yazısında yer alıyor.

6. Sel Hasarında Delil Nasıl Toplanır?

Sel hasarında delil, su çekildikten sonra kısa sürede kaybolabileceği için olayın hemen ardından toplanır. Fotoğraf ve video kayıtları, suyun ulaştığı yüksekliği, mazgal ve kanalların durumunu, aracın veya eşyanın bulunduğu yeri göstermelidir. Onarım yapılmadan önce hasarın kapsamı belgelenmezse zararın miktarı sonradan ispat edilemeyebilir.

Mahkemeye delil tespiti başvurusu, ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti için keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi gibi işlemlerin yapılmasını sağlar (HMK m.400/1). Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2). Bu yolun işleyişi delil tespiti nedir yazısında anlatılıyor.

Selden sonra izlenecek işlem sırası şöyledir:

1. Hasar fotoğraf, video ve varsa tanık bilgileriyle belgelenir; kaskolu araçta rizikonun gerçekleştiği yerde zorunlu hâller dışında değişiklik yapılmaz (Kasko Genel Şartları B.1/1.4).
2. Kaskoda sel teminatı varsa hasar sigortacıya bildirilir (Kasko Genel Şartları B.1/1.1).
3. Hasarın kapsamı onarımdan önce tespit edilmeli ise mahkemeden delil tespiti istenir (HMK m.400/1).
4. Zararın kaynağı olan hizmetle görevli idareye yazılı başvuru yapılır (İYUK m.13/1).
5. Başvuru reddedilir veya otuz gün cevapsız kalırsa idare mahkemesinde tam yargı davası açılır (İYUK m.13/1, m.7/1).

Sel hasarında iki yolun süreleri ve başvuru yerleri şöyledir:

Yol	Nereye	Süre	Dayanak
İdareye başvuru	Zararın kaynağı olan hiz­metle görevli idare	Öğren­me­den iti­ba­ren 1 yıl, her hâlde 5 yıl; ida­re­nin cevap süresi 30 gün	İYUK m.13/1
Tam yargı davası	Hiz­me­tin görül­düğü yer idare mah­ke­mesi	Ret veya cevap­sız­lık­tan sonra 60 gün	İYUK m.7/1, m.36/b
Kaskoya bil­di­rim	Sigorta şirketi	En geç 5 iş günü; ödeme borcu ihbar­dan 45 gün sonra muaccel	Kasko Genel Şart­ları B.1/1.1, B.3.3.4.1
Sigorta Tahkim Komis­yonu	Komis­yon	Şirkete baş­vu­ru­dan sonra ret ya da 15 iş günü cevap­sız­lık	5684 sayılı Kanun m.30/13

7. Sel Hasarı Kaskodan Nasıl Alınır? Kasko Genel Şartlarındaki Sel Teminatı

Sel hasarı kaskodan ancak poliçede sel ve su baskını teminatı bulunuyorsa alınır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, “Sel ve su baskını ile meydana gelen zararlar”ın “ancak ek sözleşmeyle teminat altına alınabilir” olduğunu söyler (Kasko Genel Şartları A.4/4.5). Poliçede bu ek teminatın yazılı olup olmadığı, sel hasarının kaskodan karşılanıp karşılanmayacağını belirleyen ilk bilgidir.

Kasko Genel Şartları bir kanun maddesi değildir; sigorta sözleşmesine uygulanan genel şartlardır ve metni Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (SEDDK) sitesinde yayımlanır. Belgede yürürlük tarihi 1 Nisan 2013 olarak yazılıdır; ayrı bir güncelleme tarihi yoktur. Poliçe, Genel Şartlardan farklı özel şartlar da taşıyabilir; bu nedenle poliçedeki ek sözleşme metni ayrıca okunmalıdır.

7.1. Sel Hasarında Kaskoya Bildirim Süresi: Beş İş Günü

Sel hasarı, Kasko Genel Şartlarına göre “Rizikonun gerçekleştiğini öğrendiği tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde” sigortacıya bildirilir (Kasko Genel Şartları B.1/1.1). Beş iş günlük süre Genel Şartlardan gelir; kanunda yazılı bir süre değildir. Türk Ticaret Kanunu, sigorta ettirenin rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu “gecikmeksizin” sigortacıya bildirmesini ister (TTK m.1446/1).

Sel hasarı bildirimi beş iş günü içinde yapılmazsa tazminat hakkı kendiliğinden düşmez. Genel Şartlara göre yükümlülük yerine getirilmez “ve bunun sonucu zarar miktarında bir artış olursa” tazminattan “kusurunun ağırlığına göre indirim yapılır” (Kasko Genel Şartları B.3.3.3). Kanun da aynı sonucu bağlar: geç bildirim tazminatta artışa neden olmuşsa kusurun ağırlığına göre indirim yapılır (TTK m.1446/2). Sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse bu indirimi uygulayamaz (TTK m.1446/3).

7.2. Sel Hasarında Sigortacının Ödeme Süresi ve Ret

Sel hasarında sigortacı, istediği belgeler eksiksiz verildikten ve eksper raporu teslim edildikten sonra en geç on iş günü içinde incelemesini tamamlayıp tazminatı ödemekle yükümlüdür; tazminat borcu her hâlde hasarın ihbarından itibaren 45 gün sonra muaccel olur (Kasko Genel Şartları B.3.3.4.1). Sigortacı rizikonun teminat dışında kaldığını ileri sürüyorsa bunu ispat etmek zorundadır (TTK m.1409/2).

Sigortacı sel hasarını reddeder veya eksik öderse uyuşmazlık için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Bunun için önce sigorta şirketine başvurulmuş ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığı belgelenmiş olmalıdır; şirketin başvuru tarihinden itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30/13). Kasko zorunlu bir sigorta olmadığından, Komisyona başvurabilmek için sigorta şirketinin tahkim sistemine üye olması gerekir (m.30/1). Uyuşmazlık mahkemeye taşınmışsa Komisyona başvurulamaz (m.30/14). Başvurunun ayrıntıları Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru, ret gerekçelerine itiraz ise kasko hasar ödemesinin reddi yazısında anlatılıyor.

8. Sel Hasarını Kasko Ödediyse Belediyeye Kim Başvurur?

Sel hasarını kasko ödediğinde, sigortacı ödediği tutar kadar sigortalının yerine geçer ve idareye karşı hak bu tutar kadar sigortacıya intikal eder (TTK m.1472/1). Bu durumda idareden ödenen kısmı sigortacı ister. Sigortacının sorumlu idareye başvurması sigorta şirketinin rücu davası yazısında anlatılan halefiyet kuralına dayanır.

Sigortacı sel hasarının yalnız bir kısmını ödemişse, sigortalı kalan kısımdan dolayı sorumlulara karşı başvurma hakkını korur (TTK m.1472/2). Poliçedeki muafiyet tutarı ya da kaskonun karşılamadığı zarar kalemleri için idareye başvuru hakkı araç sahibinde kalır. Sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edecek şekilde davranırsa sigortacıya karşı sorumlu olur (TTK m.1472/2); araç sahibi idareyle anlaşma yapmadan önce bu kuralı dikkate almalıdır.

9. Sel Hasarını Trafik Sigortası ve DASK Karşılar mı?

Sel hasarını trafik sigortası karşılamaz. Zorunlu mali sorumluluk sigortası, işletenin motorlu aracın işletilmesi sırasında başkasının ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebep olmasından doğan sorumluluğunu karşılamak için yaptırılır (Karayolları Trafik Kanunu m.91/1, m.85/1). Aracın kendisinde selden doğan hasar bu sorumluluğun konusu değildir. Trafik sigortasının kapsamı zorunlu trafik sigortası nedir yazısında ayrıca anlatılıyor.

Sel hasarını zorunlu deprem sigortası (DASK) da karşılamaz. Zorunlu deprem sigortası, binalarda depremin doğrudan neden olduğu maddi zararlar ile deprem nedeniyle ortaya çıkan yangın, infilak, tsunami ve yer kayması sonucu oluşan maddi zararları teminat altına alır (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu m.2/1-ğ). Evini su basan kişi için sel hasarında başvurulacak yol idarenin sorumluluğudur; evin ya da eşyanın sigortasındaki sel teminatı aşağıdaki bölümde anlatılıyor.

10. Sel Hasarı Evde veya İş Yerindeyse: Konut Sigortası ve Kiracı

Sel hasarı ev ya da iş yerinde olduysa zarar gören kişi için üç ayrı yol vardır: zararın kaynağı olan hizmetle görevli idareye başvuru, evin veya iş yerinin sigortasındaki sel teminatı ve zararın kaynağına göre kiraya verene ya da bina malikine başvuru. İdareye başvuru ve tam yargı davası yukarıdaki bölümlerde anlatılan kurallarla yürür (İYUK m.13/1). Aşağıdaki yollar onun yerine değil, yanında değerlendirilir.

10.1. Sel Hasarında Konut Sigortası: Sel veya Su Baskını Klozu

Sel hasarı, ev veya iş yeri için yapılan sigorta Yangın Sigortası Genel Şartlarına dayanıyorsa, ancak poliçeye ek sözleşmeyle sel teminatı eklenmişse karşılanır. Genel Şartlar “Sel ve su baskını” hâlini, ek sözleşme ile teminat kapsamına alınabilecek hâller arasında sayar (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3/3.2). Bu şartlar da kanun maddesi değildir; metni SEDDK’nın sitesinde yayımlanır, belgede yürürlük tarihi 1 Ocak 1993 olarak yazılıdır ve ayrı bir güncelleme tarihi yoktur.

Sel teminatının kapsamı Genel Şartlara ekli “Sel veya Su Baskını Klozu”nda yazılıdır. Klozun kapsadığı zararlar şunlardır:

• Sigorta konusu yerin civarındaki nehir, çay, dere ve kanalların taşmasından doğan zararlar.
• “Yağışlar nedeniyle meydana gelen sel veya su baskınının” doğrudan neden olduğu zararlar.
• Pis suların kanalizasyon ve fosseptik çukurlarından yağışlar nedeniyle geri tepmesinden doğan zararlar.
• Yeraltı sularının sigortalı şeylerde doğrudan neden olduğu zararlar.

Sel teminatı her su hasarını kapsamaz. Klozun teminat dışında saydığı hâller arasında “Bina içindeki veya dışındaki su borularının patlaması” ile kalorifer tesisatının patlaması, dahili su ve “yağmur derelerinin ve oluklarının taşması” sonucu oluşan zararlar vardır. Dahili su, Genel Şartlarda ayrıca ek sözleşmeyle eklenebilen ayrı bir hâldir (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3/3.2). Evi su basan kişi için sigortadan ödeme alıp alamayacağını belirleyen ilk bilgi, suyun nereden geldiğidir: dereden, yağış selinden ve yağışla geri tepen kanalizasyondan gelen su sel klozuna, binanın kendi tesisatından gelen su dahili su teminatına girer.

Sel hasarı bu poliçede de rizikonun öğrenildiği tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde sigortacıya bildirilir (Yangın Sigortası Genel Şartları B.1/1.1). Geç bildirimin sonucu kasko bölümünde anlatılan kanun kuralıyla aynıdır: geç bildirim tazminatta artışa neden olmuşsa kusurun ağırlığına göre indirim yapılır (TTK m.1446/2).

10.2. Sel Hasarında Kiracının Hakları

Sel hasarı kiralanan ev ya da iş yerini kullanılamaz hâle getirdiyse kiracı kiraya verenden ayıbın giderilmesini, kira bedelinden ayıpla orantılı indirim yapılmasını ya da zararının giderilmesini isteyebilir (TBK m.305). Kiraya veren, kiralananı sözleşme süresince sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda bulundurmakla yükümlüdür ve bu kural konut ile çatılı iş yeri kiralarında kiracı aleyhine değiştirilemez (TBK m.301). Önemli bir ayıp varsa kiracının sözleşmeyi feshetme hakkı saklıdır (TBK m.305).

Sel hasarında kiracının kendi eşyasındaki zarar, kira ilişkisinden ayrı olarak da istenebilir. Zarar idarenin yağmur suyu veya kanalizasyon hizmetinden doğduysa eşyanın sahibi olarak kiracı da ilgili idareye başvurabilir (Anayasa m.125, İYUK m.13/1).

10.3. Sel Hasarı Binanın Bakımsızlığından Doğduysa: Yapı Malikinin Sorumluluğu

Sel hasarı binanın yapımındaki bir bozukluktan veya bakımındaki bir eksiklikten doğduysa bina maliki bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.69). Örneğin bodrum kattaki deponun veya kapalı otoparkın, binanın bakımı yapılmamış tahliye sistemi nedeniyle su alması bu kuralın konusu olabilir; incelenen soru suyun binaya hangi eksiklik yüzünden girdiğidir. İntifa ve oturma hakkı sahipleri, bakım eksikliğinden doğan zarardan malikle birlikte müteselsilen sorumludur (TBK m.69). Bu sorumluluğun genel şartları yapı malikinin sorumluluğu yazısında anlatılıyor.

10.4. Sel Hasarı Afet Sayılırsa: 7269 Sayılı Kanun

Sel hasarı geniş bir bölgede yapıları etkilediyse 7269 sayılı Kanun gündeme gelebilir. Kanun, deprem, yangın, su baskını, yer kayması ve benzeri afetlerde, yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derecede zarar gören yerlerde alınacak tedbirler ve yapılacak yardımlar hakkında uygulanır (7269 sayılı Kanun m.1). Bu Kanunun yardımları, olayın genel hayata etkili afet sayılmasına bağlıdır; her su baskını bu kapsama girmez.