Basit Yargılama Usulü Nedir? Şartları ve 1/4 İndirim

Kısa Cevap

Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin hafif suçlarda duruşma yapmadan, dosya üzerinden karar verebildiği hızlandırılmış yargılamadır (CMK 251). Adli para cezası veya üst sınırı iki yıl ve altı hapis gerektiren suçlarda uygulanabilir; taraflar beyanlarını iki hafta içinde yazılı verir. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir indirilir; hükme itiraz edilirse dava genel hükümlere göre duruşmalı görülür.

Bu Durumda mısınız?

• Mahkemeden “basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilmiştir; iki hafta içinde yazılı savunmanızı sunun” tebligatı aldınız.
• Duruşmaya hiç gitmeden ceza aldığınızı öğrendiniz ve bunun nasıl mümkün olduğunu soruyorsunuz.
• 1/4 indirimden yararlanıp yararlanamayacağınızı merak ediyorsunuz.
• Basit yargılamayla verilen hükme itiraz edip etmemekte kararsızsınız.

İki haftalık yazılı savunma süresi bu usulün kalbidir ve kaçırılması aleyhinize sonuç doğurabilir; tebligatı alır almaz bir avukata danışın.

Basit Yargılama Usulü Nedir? (CMK 251)

2019’daki 7188 sayılı Kanun’la ceza usulüne giren bu kurum, hafif suçlarda yargılamayı dosya üzerinden bitirme imkânı verir. Kanunun temel fıkrası şöyledir:

“(1) Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir. (Ek cümle:8/7/2021-7331/23 md.) 175 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz.”

(Ceza Muhakemesi Kanunu m.251)

Üç nokta öne çıkar: usul yalnızca asliye ceza mahkemesinde uygulanır; iddianamenin kabulünden sonra ama duruşma günü belirlenmeden önce karar verilmelidir (2021’deki 7331 eklemesi); ve uygulanması mahkemenin takdirindedir (“karar verilebilir”).

Hangi Suçlarda Uygulanır?

Ölçüt suçun kanuni cezasıdır: adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis gerektiren suçlar (CMK 251/1). Uygulamada tipik örnekler; hakaret, tehdidin basit hâli, taksirle yaralamanın basit hâli gibi asliye cezalık hafif suçlardır. Suçun somut olayda alacağı ceza değil, kanundaki üst sınırı esas alınır; bu yüzden kapsam tartışması iddianamedeki sevk maddelerine göre yapılır.

Süreç: Duruşmasız Yargılama Nasıl İşler?

Mahkeme basit yargılamaya karar verirse süreç yazılı yürür (CMK 251/2-3):

1. Tebligat: İddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilir; beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı bildirmeleri istenir. Tebligatta, duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği açıkça belirtilir.
2. Belge toplama: Gerekli belgeler kurumlardan istenir.
3. Karar: Süre dolunca mahkeme, duruşma açmadan ve savcı görüşü almadan, cezanın belirlenmesi kurallarını uygulayarak CMK 223’teki hükümlerden birini verir:

“(3) Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra mahkemece duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesi dikkate alınmak suretiyle, 223 üncü maddede belirtilen kararlardan birine hükmedilebilir. Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.”

(Ceza Muhakemesi Kanunu m.251)

Mahkeme gerek görürse her aşamada duruşma açıp genel hükümlere dönebilir (CMK 251/6). Koşulları varsa kısa süreli hapis seçenek yaptırımlara çevrilebilir, ertelenebilir ya da, sanık yazılı karşı çıkmadıkça, HAGB uygulanabilir (CMK 251/4).

1/4 Ceza İndirimi

Usulün sanık yönünden en somut avantajı, mahkûmiyet hâlinde sonuç cezanın dörtte bir oranında indirilmesidir (CMK 251/3). Yargıtay Ceza Genel Kurulu da bu indirimi kurumun sanık lehine niteliğinin kanıtı sayar: kapsama giren suçlarda, hüküm verildikten sonra yürürlüğe girmiş olsa bile basit yargılamanın uygulanıp uygulanmayacağının değerlendirilmesi gerekir; bu değerlendirme yapılmadan kurulan hükümler bozulmaktadır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/288, K. 2024/40, T. 24.01.2024).

Hangi Hâllerde Uygulanmaz?

Kanun dört sınır çizer (CMK 251/1, 7, 8):

• Duruşma günü belirlendikten sonra artık uygulanamaz (f.1, 7331 eklemesi).
• Yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde uygulanmaz (f.7). Fıkrada eskiden yer alan “sağır ve dilsizlik” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (E. 2024/66, K. 2024/188, T. 05.11.2024); maddenin güncel metnindeki ”(…)” boşluğu bu iptalin izidir. Aynı kararla seri muhakeme usulünü düzenleyen CMK 250/12’deki aynı ibare de iptal edilmiştir.
• Soruşturma veya kovuşturması izne ya da talebe bağlı suçlarda uygulanmaz (f.7).
• Kapsama giren suç, kapsama girmeyen bir suçla birlikte işlenmişse uygulanmaz (f.8).

İtiraz Edilirse Ne Olur?

Basit yargılamayla verilen hükümde itiraz usulü ve sonuçları gösterilir (CMK 251/5). Süresinde itiraz edilirse mahkeme duruşma açar ve yargılama genel hükümlere göre devam eder (CMK 252); bu durumda duruşmalı yargılama sonunda verilecek hükümde 1/4 indirim korunmayabilir. Yani itiraz, “duruşmalı yargılanma hakkını” geri getirir ama indirimin kaybı riskini de taşır. İtiraz kararı bu denge gözetilerek, dosya bazında verilmelidir.

Hangi Tarihteki Kural Uygulanır? (7188 → 7331 → AYM İptalleri)

Basit yargılama genç ama çok değişmiş bir kurumdur; eski kaynak okurken şu kronoloji bilinmelidir:

Tarih	Değişiklik	Etki
17.10.2019 — 7188 sK	CMK 251 yeniden düzenlendi	Kurum sisteme girdi (01.01.2020’de uygulamada)
AYM E. 2020/81, K. 2021/4	7188’in geçiş hükmündeki “kovuşturma evresine geçilmiş / hükme bağlanmış” ibareleri basit yargılama yönünden iptal	Derdest ve hükme bağlanmış (kesinleşmemiş) dosyalarda da uygulama değerlendirmesi zorunlu hâle geldi — Yargıtay bu değerlendirme yapılmadan kurulan hükümleri bozar (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/1561, K. 2023/5720, T. 18.12.2023)
08.07.2021 — 7331 sK	f.1’e ek cümle	Duruşma günü belirlendikten sonra uygulama kapandı
AYM E. 2024/66, K. 2024/188	f.7’de kısmi iptal	Maddenin güncel metnindeki ”(…)” boşluğu

Usul kuralları kural olarak derhâl uygulanır; ancak 1/4 indirim cezayı etkilediğinden Yargıtay, kurumun lehe niteliğini gözeterek geçmiş dosyalarda da değerlendirme arar (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/288, K. 2024/40). Eski tarihli makale ve kararlardaki kapsam anlatımları bu kronoloji süzgecinden geçirilmelidir.

Hukuk Davalarındaki “Basit Yargılama” ile Karıştırmayın

Aynı ad, hukuk usulünde de vardır: HMK’daki basit yargılama usulü; kira, işçilik alacağı gibi hukuk davalarının hızlandırılmış görülme biçimidir ve bu yazının konusu olan ceza kurumundan tamamen ayrıdır. Buradaki CMK 251 usulü yalnız ceza dosyalarında, asliye ceza mahkemesinde uygulanır; 1/4 indirim ve iki haftalık yazılı savunma da yalnız ceza tarafına özgüdür.

Sık Yapılan Hatalar

• İki haftalık yazılı savunmayı boş geçmek. Duruşma olmayacağı için dosyadaki tek savunmanız bu dilekçedir; delil ve itirazlarınızı eksiksiz yazın.
• Tebligatı “nasılsa duruşma olur” diye önemsememek. Tebligatta açıkça yazar: duruşma yapılmaksızın hüküm verilebilir.
• İtirazı düşünmeden vermek. İtiraz duruşmalı yargılamaya döndürür ama 1/4 indirimi riske atar; lehe-aleyhe hesabı yapılmadan itiraz edilmemelidir.
• Eski kapsam anlatımlarına güvenmek. 7331 sınırı ve AYM iptalleri kapsamı değiştirdi; 2020-2021 tarihli içerikler günceli yansıtmayabilir.

Özet

• Basit yargılama = asliye cezada, hafif suçlarda duruşmasız yazılı usul (CMK 251; 7188 ile 2019’da geldi).
• Kapsam: adli para ve/veya üst sınırı ≤2 yıl hapis; duruşma günü belirlenmeden (7331) ve iddianame kabulünden sonra.
• Mekanik: iki hafta yazılı savunma → dosya üzerinden hüküm → mahkûmiyette 1/4 indirim; HAGB/erteleme mümkün.
• İtiraz duruşmalı genel usule döndürür (CMK 252) — indirim riski tartılmalı.
• Değişiklik zinciri: 7188 → AYM 2021/4 (derdest dosyalara genişleme) → 7331 (duruşma-günü sınırı) → AYM 2024/188 (f.7 kısmi iptal, metindeki ”(…)”).

İlgili yazılar: Asliye Ceza Mahkemesi Nedir? Görevleri, Baktığı Davalar ve Yargılama Usulü · İddianame Nedir? Hazırlanması, İadesi, Kabulü ve Sonrası · Kovuşturma Ne Demek? Soruşturma ile Kovuşturma Farkı · Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartları ve Denetim Süresi · Adli Para Cezası Nedir? Hesaplanması, Hapisten Çevrilmesi ve Ödenmemesi · TCK 61: Cezanın Belirlenmesi — Temel Ceza, Alt Sınırdan Uzaklaşma ve Hesap Sırası · TCK 31: Yaş Küçüklüğü — Çocuklarda Ceza Sorumluluğu, Yaş Tespiti ve İndirim Tabloları · TCK 32: Akıl Hastalığı ve Ceza Sorumluluğu — Kusur Yeteneği, Rapor Şartı ve 2025 Değişikliği