Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Süresi Ne Zaman Başlar?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi otuz gündür. Süre, kanunda öngörülen başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren işler; haklı bir mazeret varsa mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde başvurulabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5). Süre içinde yapılmayan başvuru reddedilir ve esası incelenmez.

Bu yazı, derece mahkemelerindeki yargılaması kesin kararla sona ermiş ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmayı düşünen kişi ile başvuruyu onun adına hazırlayan avukat için, otuz günlük sürenin ne zaman başladığını, nasıl hesaplandığını ve kaçırıldığında ne olacağını madde dayanağıyla açıklıyor.

1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi: Öne Çıkanlar

• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi otuz gündür ve başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu yoksa ihlalin öğrenildiği tarihten işler (6216 sayılı Kanun m.47/5).
• Haklı bir mazeret nedeniyle süresinde başvuramayan kişi, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretini belgeleyen delillerle başvurabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5, İçtüzük m.64/2).
• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresinin hesabında başlangıç günü sayılmaz; son gün resmî tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş günü biter (HMK m.92/1, m.93/1).
• HMK’daki adli tatil uzatması yalnız HMK’nın belirlediği süreler için öngörülmüştür; bireysel başvuru süresi 6216 sayılı Kanunda düzenlenmiştir (HMK m.104/1).
• Başvurunun yapıldığı tarih, formun harç makbuzuyla Anayasa Mahkemesine, başka bir mahkemeye veya yurt dışı temsilciliğine teslim edildiği tarihtir (İçtüzük m.63/2).
• Süresinde yapılmayan başvurunun reddine karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir; Komisyonun kararı kesindir (İçtüzük m.66/3).

2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi Kaç Gündür?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi otuz gündür. Kanun, bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmasını şart koşar (6216 sayılı Kanun m.47/5). Aynı kural Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünde de tekrarlanır (İçtüzük m.64/1); Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru süresi böylece hem Kanunda hem İçtüzükte otuz gün olarak yer alır.

Otuz günlük süre, bireysel başvurunun kabul edilebilirlik şartlarından biridir. Kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için 6216 sayılı Kanunun 45 ila 47. maddelerindeki şartların taşınması gerekir (6216 sayılı Kanun m.48/1); süre bu şartların içindedir. Başvurunun konusu, hangi hakların ileri sürülebileceği ve başvurunun nereye yapılacağı için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazımıza bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, istinaf veya temyiz gibi bir kanun yolu değildir: Anayasa, bireysel başvuruda kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamayacağını söyler (Anayasa m.148/4). Otuz günlük süre de kanun yolu sürelerinden ayrı olarak 6216 sayılı Kanunda düzenlenmiş ve kendi başlangıç olayına, yani başvuru yollarının tüketilmesine ve ihlalin öğrenilmesine bağlanmıştır (6216 sayılı Kanun m.47/5).

3. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi Ne Zaman Başlar?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketildiğinde başlar (6216 sayılı Kanun m.45/2, m.47/5). Anayasa da başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasını şart koşar (Anayasa m.148/3). Başvuru yolu öngörülmemiş bir işlem veya eylemde süre, ihlalin öğrenildiği tarihten işler.

3.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresinde Öğrenme Tarihinin Belgelenmesi

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru formunda, başvuru yollarının tüketildiği tarih veya başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih ayrıca yazılır (İçtüzük m.59/2-g). Forma, nihai karar ya da işlemi öğrenme tarihini gösteren belgenin eklenmesi zorunludur (m.59/3-d). Kanun da başvuru dilekçesinde bu tarihin belirtilmesini ister (6216 sayılı Kanun m.47/3).

Bu hükümler birlikte okunduğunda, otuz günlük sürenin hesabında belirleyici olan tarih kesin kararın başvurucu tarafından öğrenildiği ve bunun belgelenebildiği tarihtir. Kanun ve İçtüzük, öğrenmenin hangi yolla gerçekleşeceğini saymaz: tebliğ, elektronik tebligat, duruşmada tefhim ya da kararın başka bir yolla görülmesi arasında ayrım yapan bir hüküm yoktur. Bu nedenle başvurucu için güvenli hesap, kesin kararın gerekçesiyle birlikte ilk öğrenildiği tarihi başlangıç almaktır. Gerekçeli kararın ne olduğu ve kısa karardan farkı için gerekçeli karar ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

3.2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresinde Tebligat ve Elektronik Tebligat

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi kanunda tebliğ tarihine değil, başvuru yollarının tüketildiği tarihe bağlanmıştır (6216 sayılı Kanun m.47/5). Bu ayrım, tebligat hukukundaki iki kuralın süre hesabında nasıl kullanılacağını belirler:

• Elektronik tebligat: Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). Baro levhasına yazılı avukatlara tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur (m.7/a). Beşinci gün kuralı tebligatın yapılmış sayıldığı anı belirler; bireysel başvuru süresi ise öğrenmeye bağlanır. Bu yüzden tebligat beşinci günden önce açılıp karar okunmuşsa, açılış tarihini başlangıç almak daha az risklidir.
• Vekile tebligat: Vekil aracılığıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır (Tebligat Kanunu m.11). Bireysel başvuru formu ise nihai kararı öğrenme tarihini gösteren belgeyi ister (İçtüzük m.59/3-d) ve bu belgenin vekile yapılan tebliğ olması gerektiğini söylemez. Başvurucu kararı vekilden önce öğrenmişse, iki tarihten önce geleni esas almak güvenli hesaptır.

Başvuruyu avukat hazırlıyorsa, kesin kararın başvurucuya hangi tarihte ulaştığı vekâlet ilişkisi kurulurken sorulmalı ve bu tarih belgeyle birlikte dosyaya alınmalıdır.

4. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi Nasıl Hesaplanır?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi gün olarak belirlendiği için başlangıç günü hesaba katılmaz ve süre otuzuncu günün tatil saatinde biter (HMK m.92/1). Resmî tatil günleri süreye dâhildir; sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter (HMK m.93/1).

Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki bu kurallar, bireysel başvuruların incelenmesinde Kanunda ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde usul kanunlarının bireysel başvurunun niteliğine uygun hükümlerinin uygulanacağını söyleyen yollama hükmüyle kullanılır (6216 sayılı Kanun m.49/7, İçtüzük m.84/1).

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi şu sırayla hesaplanır:

1. Kesin kararın veya işlemin öğrenildiği tarih belgesiyle birlikte tespit edilir (İçtüzük m.59/3-d).
2. Öğrenme günü sayılmaz; izleyen gün birinci gün kabul edilir (HMK m.92/1).
3. Otuzuncu gün bulunur. Aradaki hafta sonları ve resmî tatiller süreye dâhildir (HMK m.93/1).
4. Otuzuncu gün resmî tatile rastlıyorsa süre izleyen ilk iş gününün çalışma saati sonunda biter (HMK m.93/1).
5. Başvuru formu harç makbuzuyla birlikte en geç bu gün teslim edilir; teslim tarihi başvurunun yapıldığı tarih sayılır (İçtüzük m.63/2).

Varsayımsal bir örnek: kesin karar 3 Mart’ta öğrenildiyse birinci gün 4 Mart’tır ve otuzuncu gün 2 Nisan’dır. 2 Nisan resmî tatile rastlamıyorsa başvuru en geç o gün yapılmalıdır. “Bir ay sonra” hesabı burada 3 Nisan’ı verir ve bir gün geç kalır. Kanun ay olarak belirlenen süreyi karşılık gelen günde bitirir (HMK m.92/2); bireysel başvuru süresi ise ay olarak değil otuz gün olarak belirlenmiştir (6216 sayılı Kanun m.47/5). Otuz bir çeken aylarda iki hesap arasındaki fark tek başına süre aşımına yol açabilir.

Mahkemeye şahsen yapılan teslimde çalışma saatleri de hesaba girer: Anayasa Mahkemesinin günlük çalışma saatleri 8.30-12.00 ve 13.00-17.30’dur ve Başkanlıkça değiştirilebilir (İçtüzük m.86/1).

4.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi Adli Tatilde Uzar mı?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresinin adli tatilde uzadığını söyleyen bir hüküm ne 6216 sayılı Kanunda ne de İçtüzükte vardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, adli tatile tabi dava ve işlerde “bu Kanunun tayin ettiği sürelerin” tatile rastlaması hâlinde, bu sürelerin adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılacağını düzenler (HMK m.104/1).

Uzatma, lafzı gereği HMK’nın belirlediği sürelere ilişkindir; otuz günlük bireysel başvuru süresi ise 6216 sayılı Kanunda belirlenmiştir (m.47/5).

Usul kanunlarına yapılan yollama da yalnız “bireysel başvurunun niteliğine uygun” hükümleri kapsar (6216 sayılı Kanun m.49/7). Bu nedenle 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasındaki adli tatile (HMK m.102/1) rastlayan bir sürede otuzuncu günü tatilin bitimine göre ertelemek güvenli değildir; süre, adli tatil yokmuş gibi hesaplanmalıdır. Adli yargıdaki tatil süreleri ve hangi işlerin tatilde görüldüğü için adli tatil ne zaman yazımıza bakabilirsiniz.

5. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi Geçerse Ne Olur?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi geçtikten sonra yapılan başvuru, Komisyonlar Başraportörü tarafından reddedilir ve bu karar başvurucuya tebliğ edilir (İçtüzük m.66/3). Başvurunun esası, yani temel hakkın ihlal edilip edilmediği incelenmez. Süreyi kaçıran başvurucu için Kanunun tanıdığı ek süre yalnız haklı mazeret hâlinde vardır (6216 sayılı Kanun m.47/5).

5.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresinde Haklı Mazeret ve On Beş Günlük Ek Süre

Haklı bir mazereti nedeniyle süresinde başvuramayan kişi, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5). İçtüzük haklı mazerete örnek olarak mücbir sebebi ve ağır hastalığı sayar (İçtüzük m.64/2). Hüküm “gibi” sözcüğüyle kurulduğu için sayım örnek niteliğindedir; Komisyon ileri sürülen mazeretin geçerli olup olmadığını her başvuruda ayrıca inceler (m.64/2).

Mazeretle yapılan başvuruda üç işlem gerekir:

• Başvuru formunda, başvurunun mazeret nedeniyle süresi içinde yapılamadığına dair açıklama yazılır (İçtüzük m.59/2-ğ).
• Mazereti ispatlayan belgeler forma eklenir (m.59/3-ğ). Belge sunulamıyorsa bunun gerekçesi belirtilir (m.59/4).
• On beş günlük ek süre, mazeretin başladığı tarihten değil kalktığı tarihten işler (6216 sayılı Kanun m.47/5).

Komisyonlar raportörlüğü mazeretin kabulünün gerekip gerekmediği konusunda taslak hazırlar ve Komisyon, önce mazeretin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek mazereti kabul veya reddeder (İçtüzük m.64/2). Başvurunun niteliği uygunsa mazeret ve kabul edilebilirlik tek taslakla birlikte karara bağlanabilir (m.64/3).

5.2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi Aşımında Ret ve İtiraz

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi geçtiği için Komisyonlar Başraportörünün verdiği ret kararına, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir; Komisyonun bu konuda verdiği karar kesindir (İçtüzük m.66/3). Yedi günlük itiraz süresi, otuz günlük başvuru süresinden ayrı ve çok daha kısa bir süredir.

Süre aşımı kabul edilebilirlik incelemesinde Komisyon kararıyla da ele alınabilir. Komisyonun kabul edilemezlik kararları kesindir ve ilgililere tebliğ edilir (6216 sayılı Kanun m.48/4). Kabul edilemezlik sebepleri ve idari ret ile kabul edilemezlik arasındaki fark için Anayasa Mahkemesi kabul edilemezlik kararı yazımıza bakabilirsiniz.

6. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi İçinde Başvuru Nasıl Yapılır?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi, başvuru formunun harç makbuzuyla birlikte teslim edildiği tarihte korunmuş olur: teslim üzerine alındı belgesi verilir ve bu tarih başvurunun yapıldığı tarih kabul edilir (İçtüzük m.63/2). Başvuru, Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanan başvuru formuyla yapılır (m.59/1).

Form Mahkemeye şahsen teslim edilebileceği gibi diğer mahkemeler ya da yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla da verilebilir (İçtüzük m.63/1, 6216 sayılı Kanun m.47/1). Formun bu yerlere teslim edildiği tarih başvuru tarihi sayıldığından (İçtüzük m.63/2), başvurucu formu otuzuncu gün bulunduğu yerdeki bir mahkemeye teslim ederek de süreyi koruyabilir. Teslim edilen form ve ekleri, kayıt işlemleri yapıldıktan sonra Mahkemeye gönderilir (m.63/3).

Başvuru evrakında eksiklik bulunursa, eksikliğin giderilmesi için başvurucuya veya avukatına on beş günü geçmemek üzere ayrıca süre verilir (6216 sayılı Kanun m.47/6). Formun zorunlu ekleri ve bölümlerine ne yazılacağı için bireysel başvuru formu yazımıza bakabilirsiniz. Harcı karşılayamayan başvurucu adli yardım talep edebilir; bu talep için gereken mali durum belgeleri forma eklenir (İçtüzük m.59/3-h). Adli yardımın genel koşulları adli yardım başvurusu yazımızda açıklanıyor.

7. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Diğer Süreler

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi otuz gündür; başvuru yapıldıktan sonra işleyen süreler ise ayrı hükümlerde, ayrı olaylara bağlanmıştır. Bu süreler birbirinin yerine geçmez:

Süre	Kimin için	Ne zaman başlar	Dayanak
30 gün	Baş­vu­rucu, birey­sel başvuru için	Başvuru yol­la­rı­nın tüke­til­diği tarih; yol yoksa ihlalin öğre­nil­diği tarih	6216 sayılı Kanun m.47/5; İçtüzük m.64/1
15 gün	Maze­reti olan baş­vu­rucu	Maze­re­tin kalk­tığı tarih	6216 sayılı Kanun m.47/5; İçtüzük m.64/2
En çok 15 gün (kesin süre)	Baş­vu­rucu veya avukatı, eksik­liği tamam­la­mak için	Mah­ke­me­nin eksik­lik yazı­sıyla verilir	6216 sayılı Kanun m.47/6; İçtüzük m.66/1
7 gün	Baş­vu­rucu, Baş­ra­por­tö­rün ret kara­rına itiraz için	Ret kara­rı­nın tebliği	İçtüzük m.66/3
30 gün (30 güne kadar uza­tı­la­bi­lir)	Adalet Bakan­lığı, görüş bil­dir­mek için	Baş­vu­ru­nun Bakan­lığa bil­di­rimi	İçtüzük m.71/2
15 gün	Baş­vu­rucu, Bakan­lık görü­şüne karşı beyan için	Bakan­lık ceva­bı­nın tebliği	İçtüzük m.71/3
En geç 6 ay	Bölüm, tedbir verilen dosyada esas kararı için	Tedbire karar veril­mesi	6216 sayılı Kanun m.49/5

Tedbir kararı verilen dosyada esas hakkındaki karar altı ay içinde verilmezse tedbir kararı kendiliğinden kalkar (6216 sayılı Kanun m.49/5). Bu tek istisna dışında Kanunda ve İçtüzükte esas inceleme için bağlayıcı bir azami süre yer almaz; başvurunun sonuçlanma süresine ilişkin ayrıntı Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazımızdadır.

8. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi ile AİHM Başvuru Süresi Arasındaki Fark

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi otuz gündür (6216 sayılı Kanun m.47/5). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine ise iç hukuk yolları tüketildikten sonra, iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört ay içinde başvurulabilir (AİHS m.35/1). Dört ay ve altı ay rakamları Anayasa Mahkemesine uygulanmaz; altı ay rakamı Sözleşme’nin bugünkü metninde yer almaz.

İki süre farklı başvurulara aittir ve farklı olaylardan işler. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bir iç hukuk yoludur. AİHM için dört aylık sürenin başladığı “iç hukuktaki kesin karar” hakkında ayrıntı, AİHM başvurusunun koşulları ve kabul edilebilirlik ölçütleriyle birlikte AİHM başvurusu yazımızda ele alınıyor. 6216 sayılı Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sisteminde yayımlanır.