Bilirkişi Ne Demek? Kimdir, Ne İş Yapar, Raporu Bağlar mı?

Bilirkişi, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde sözlü veya yazılı oy ve görüşü için başvurulan gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisidir (6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.2/1-b). Hukuk davasında bilirkişiyi mahkeme, ceza soruşturmasında Cumhuriyet savcısı da görevlendirebilir (HMK m.266; CMK m.63/3). Bilirkişi karar vermez. Görüşü bir delildir ve hâkim onu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK m.282).

Bu yazı, davası bilirkişiye gönderilen ya da dosyasına bilirkişi raporu gelen taraf için bilirkişinin kim olduğunu, nasıl seçildiğini, raporun ne kadar sürede geldiğini, ücretin kimden alındığını ve rapora karşı hangi yolların bulunduğunu açıklar.

1. Bilirkişi: Öne Çıkanlar

• Bilirkişi, hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görüş bildirir; hukuki bilgiyle çözülebilecek konuda mahkeme bilirkişiye başvuramaz (HMK m.266).
• Bilirkişi, bilirkişilik bölge kurulunun hazırladığı listedeki kişiler arasından mahkemece seçilir (HMK m.268/1).
• Bilirkişi raporu için verilen süre üç ayı geçemez; basit yargılama usulüne tabi işlerde bu süre iki aydır (HMK m.274/1).
• Bilirkişi raporu hâkimi bağlamaz; hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282).
• Taraflar rapora, kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir (HMK m.281/1).
• Bilirkişi ücreti yargılama gideridir ve dava sonunda kural olarak aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.323/1-e, m.326/1).

2. Bilirkişi Nedir, Ne İş Yapar?

Bilirkişi, hâkimin kendi bilgisiyle çözemeyeceği teknik bir soruyu, uzmanlık alanındaki bilgiyle inceleyip mahkemeye görüş bildiren kişidir. Bir yapıdaki hasarın nedeni, bir taşınmazın değeri, ticari defterlerdeki kayıtların birbiriyle uyumu veya bir trafik kazasındaki kusur dağılımı bu tür sorulara örnektir. Bilirkişi, görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirir (Bilirkişilik Kanunu m.3/1).

Bilirkişinin görevi, mahkemenin davetine uyup belirlenen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve bilgisine başvurulan konuda süresinde oy ve görüşünü bildirmeyi kapsar (HMK m.269/1). Geçerli özrü olmadan gelmeyen, yemin etmekten ya da süresinde görüş bildirmekten kaçınan bilirkişiye tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir (HMK m.269/2).

Bilirkişi incelemesini yürütürken şu yükümlülüklere uyar:

• Görevi bizzat yapma: Bilirkişi, kendisine verilen görevi kısmen veya tamamen başka birine bırakamaz (HMK m.276).
• Bir hafta içinde haber verme: Görev uzmanlık alanına girmiyorsa, başka bir uzmanla işbirliği gerekiyorsa veya görevi kabul etmemesini haklı kılan bir mazereti varsa, bunu bir hafta içinde mahkemeye bildirir. İnceleme için belge veya kayıt getirtilmesi gerekiyorsa bunu da bir hafta içinde talep eder (HMK m.275).
• Sır saklama: Görevi sırasında öğrendiği sırları saklar ve kendi ya da başkasının yararına kullanmaz (HMK m.277).
• Mahkemenin yönetiminde çalışma: Bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür; görevinin sınırından tereddüt ederse bunun giderilmesini mahkemeden ister. Mahkeme uygun bulursa tarafların bilgisine başvurabilir, ancak bir tarafı diğeri bulunmadan dinleyemez (HMK m.278/1-3).

3. Bilirkişiye Ne Zaman Başvurulur?

Bilirkişiye, uyuşmazlığın çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektirdiğinde başvurulur. Mahkeme bu kararı taraflardan birinin talebiyle ya da kendiliğinden verir (HMK m.266). Ceza yargılamasında da aynı ölçüt geçerlidir: bilirkişi görüşünün alınmasına re’sen ya da Cumhuriyet savcısının, katılanın, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin ya da vekilinin istemi üzerine karar verilir (Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK m.63/1). İdari yargıda bilirkişiler bölge kurullarının listelerinden seçilir ve onlar hakkında Bilirkişilik Kanunu ile HMK’nın ilgili hükümleri uygulanır (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.31/1). İdari davaların genel işleyişi idari yargı nedir yazısında anlatılmıştır.

Kanun bilirkişiye başvurmayı üç durumda kapatır. Genel bilgi veya tecrübeyle çözülebilecek konular bilirkişiye götürülmez (HMK m.266). Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ve ona bağlı sistemlerden ulaşılabilen bilgiler ya da çözülebilen sorunlar için de bilirkişiye başvurulmaz (Bilirkişilik Kanunu m.3/8). Üçüncü durum hukuki konulardır ve aşağıda ayrıca açıklanır.

Aynı konuda bir kez rapor alınması esastır. Rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebilir (Bilirkişilik Kanunu m.3/7). Bu kural, tarafın beğenmediği her rapordan sonra yeni bir bilirkişi atanacağı beklentisini sınırlar; yeni bilirkişi atanması itiraz üzerine ya da mahkemenin gerekli görmesiyle olur (HMK m.281/1, m.281/3).

3.1. Bilirkişiye Hukuki Konuda Başvurulamaz

Bilirkişiye, hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek bir konuda başvurulamaz (HMK m.266; Bilirkişilik Kanunu m.3/3). Sınır iki yönlüdür. Mahkeme hukuki bir soruyu bilirkişiye soramaz; bilirkişi de raporunda ve sözlü açıklamalarında uzmanlık alanı dışında açıklama yapamaz, hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (HMK m.279/4).

Bir sözleşmenin hangi tür sözleşme olduğu, bir işlemin hukuka uygun olup olmadığı veya bir talebin hangi hükme dayandığı hukuki nitelendirmedir ve hâkime aittir. Bilirkişi ise bu nitelendirmeye esas olacak teknik olguyu belirler: yapının hangi tarihte hangi nedenle hasar gördüğünü, hesabın nasıl yapıldığını, bir belgedeki imzanın kime ait olduğunu. Raporunda hukuki sonuca varan bilirkişiye karşı taraf, itirazında bu aykırılığı HMK m.279/4’e dayanarak ileri sürebilir.

Aynı ilke bilirkişinin kim olabileceğini de etkiler. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduklarını belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m.266; CMK m.63/1). Mali müşavirlik veya mühendislik gibi ayrı bir uzmanlığını belgeleyen bir hukukçu, yalnız o teknik alanda bilirkişilik yapabilir. Bu cümleler 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’nun 49. maddesiyle 3 Kasım 2016’da HMK’ya eklenmiş ve değiştirilmiştir.

4. Bilirkişi Kimdir, Kimler Bilirkişi Olabilir?

Bilirkişi, gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olabilir (Bilirkişilik Kanunu m.2/1-b). Bilirkişilik bölge kurulunun listesine kaydolmak isteyen gerçek kişide şu şartlar aranır (Bilirkişilik Kanunu m.10/1):

• Kasten işlenen bir suçtan bir yıldan fazla hapis cezasına ya da zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, gerçeğe aykırı bilirkişilik, yalan tanıklık ve kanunda sayılan diğer suçlardan mahkûm olmamak.
• Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak.
• Daha önce kendi isteği dışında bilirkişilik sicilinden çıkarılmamış olmak.
• Disiplin yoluyla meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış, meslek veya sanat icrasından yasaklanmamış olmak.
• Başka bir bölge kurulunun listesine kayıtlı olmamak.
• Bilirkişilik temel eğitimini tamamlamak.
• Uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak; daha uzun süre öngörülmüşse o süre kadar çalışmış olmak.
• Mesleğin gerektirdiği diploma, mesleki yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak.
• Temel ve alt uzmanlık alanına göre belirlenen yeterlilik koşullarını taşımak.

Bilirkişilik temel eğitimi, bilirkişilik faaliyetinden önce verilen zorunlu eğitimdir (Bilirkişilik Kanunu m.2/1-e). Özel hukuk tüzel kişisi bünyesinde bilirkişi olarak çalışacak kişilerde de aynı şartlar aranır ve raporda bu kişilerin adı, soyadı ve imzası bulunur (Bilirkişilik Kanunu m.10/2). Başvurusu mesleki yeterlilik bakımından reddedilen kişi, bir yıl geçmeden yeniden başvuramaz (Bilirkişilik Kanunu m.10/3).

Listeden bağımsız bir de resmî bilirkişi kategorisi vardır. Kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara, görevlendirildikleri konularda öncelikle başvurulur. Kamu görevlilerine ise bağlı oldukları kurumla ilgili dava ve işlerde bilirkişilik görevi verilemez (HMK m.268/3). Adli tıp raporları ve onlara karşı başvuru yolu adli tıp raporuna itiraz yazısında ayrıca ele alınmıştır.

5. Bilirkişi Nasıl Seçilir ve Görevlendirilir?

Bilirkişi, bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınarak bilirkişilik bölge kurulunun hazırladığı listedeki kişiler arasından mahkemece seçilir (HMK m.268/1). Taraf bilirkişi incelemesi talep edebilir, ancak kimin görevlendirileceğine mahkeme karar verir. Bölge listesinde ilgili uzmanlıkta bilirkişi yoksa diğer bölge kurullarının listelerine, orada da yoksa kanunun aradığı şartları taşıyan liste dışı bir kişiye başvurulabilir; liste dışından görevlendirilen bilirkişi bölge kuruluna bildirilir (HMK m.268/2). Bölge kurulu bilirkişi listeleri alenidir; listede bilirkişinin adı, soyadı, mesleği ve uzmanlık alanları yer alır (Bilirkişilik Kanunu m.12/3). Bölge kurullarının listelerine Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığının Bölge Bilirkişi Listeleri sayfasından ulaşılır.

Mahkeme kural olarak tek bir bilirkişi görevlendirir. Gerekçesini açıkça göstererek tek sayıda, birden fazla kişiden oluşan bir kurulu da bilirkişi olarak görevlendirebilir (HMK m.267/1). Bilirkişi kurulunda üyeler arasında görüş ayrılığı çıkarsa bunun sebebi rapora yazılır ve azınlıkta kalan bilirkişi görüşünü ayrı bir raporla sunabilir (HMK m.279/2).

Bilirkişi görevlendirme kararı, tarafların görüşü alınarak verilir ve üç unsuru içermek zorundadır (HMK m.273/1):

1. İnceleme konusunun bütün sınırlarıyla ve açıkça belirlenmesi.
2. Bilirkişinin cevaplaması gereken sorular.
3. Raporun verilme süresi.

Listeye kayıtlı bilirkişi, bölge kurulu veya il adli yargı adalet komisyonu huzurunda bir kez yemin eder ve her dosyada yeniden yemin etmez; görevlendirme yazısında bu yemine bağlı olduğu hatırlatılır. Liste dışından görevlendirilen bilirkişiye ise mahkeme, göreve başlamadan önce huzurda yemin verdirir (HMK m.271). Listelerde yer alanlar ve mesleği gereği konuyu bilenler bilirkişilik görevini kabul etmekle yükümlüdür; bu kişiler ancak tanıklıktan çekinme sebeplerine veya mahkemenin kabul edeceği başka bir sebebe dayanarak görevden çekinebilir (HMK m.270).

6. Bilirkişi Raporu Ne Kadar Sürede Gelir?

Hukuk davasında bilirkişi raporunun hazırlanması için verilen süre üç ayı geçemez. Bilirkişi talep ederse, onu görevlendiren mahkeme gerekçe göstererek süreyi en çok üç ay daha uzatabilir. Basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki ay olarak uygulanır (HMK m.274/1). Somut dosyadaki süre, görevlendirme kararında yazan süredir (HMK m.273/1-c).

Süresinde raporunu vermeyen bilirkişi görevden alınıp yerine başka biri görevlendirilebilir. Mahkeme görevden alınan bilirkişiden o ana kadar yaptığı işlemleri açıklamasını ve kendisine teslim edilen dosyayı hemen geri vermesini ister. Ayrıca bilirkişiye ücret ve masraf adı altında hiçbir ödeme yapılmamasına karar verebilir ve bölge kurulundan yaptırım uygulanmasını talep eder (HMK m.274/2).

Bilirkişi raporu, incelenmek üzere teslim edilen şeylerle birlikte mahkemeye verilir, verildiği tarih rapora yazılır ve raporun birer örneği duruşma gününden önce taraflara tebliğ edilir (HMK m.280). Rapora itiraz süresi bu tebliğden itibaren işlemeye başlar (HMK m.281/1).

7. Bilirkişi Raporu Nedir, Neleri İçerir?

Bilirkişi raporu, bilirkişinin incelemesi sonunda mahkemeye yazılı olarak sunduğu oy ve görüştür. Mahkeme, görüşün yazılı ya da sözlü bildirilmesine karar verir; sözlü açıklama tutanağa geçirilir ve bilirkişiye imzalatılır (HMK m.279/1, m.279/3). Raporda şu bilgilerin bulunması gerekir (HMK m.279/2):

• Tarafların adı ve soyadı.
• Bilirkişinin görevlendirildiği konular.
• Gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar.
• Gerekçe ve varılan sonuçlar.
• Bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa bunun sebebi.
• Raporun düzenlenme tarihi ve bilirkişinin ya da bilirkişilerin imzası.

Bilirkişi, görüş açıklayabilmek için bir şey üzerinde inceleme yapmak zorundaysa bunu mahkeme kararıyla yapar ve taraflar da inceleme sırasında hazır bulunabilir (HMK m.278/4). Mahkeme olay yerini bizzat inceleyecekse keşif kararı verir ve gerektiğinde keşfe bilirkişiyle gider (HMK m.288/1). Bu ayrımın ayrıntısı keşif ne demek yazısındadır.

8. Bilirkişi Raporu Hâkimi Bağlar mı?

Bilirkişi raporu hâkimi bağlamaz. Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Rapor bir delildir; hüküm kurma yetkisi hâkimdedir. Bu nedenle aleyhe bir bilirkişi raporu, davanın o yönde sonuçlanacağı anlamına gelmez; ancak rapora süresinde itiraz edilmezse raporun eksiklikleri mahkemenin önüne taraf talebiyle getirilmemiş olur.

Mahkeme, rapordaki eksiklik veya belirsizliği gidermek için kendiliğinden de hareket edebilir. Bilirkişiye yeni sorular yöneltip ek rapor alabilir veya bilirkişiyi belirleyeceği duruşmada sözlü açıklama yapmak üzere dinleyebilir (HMK m.281/2). Gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni bir bilirkişi görevlendirerek tekrar inceleme de yaptırabilir (HMK m.281/3).

8.1. Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi

Bilirkişi raporuna itiraz süresi, raporun tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır. Taraf bu süre içinde rapordaki eksiklerin bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsiz konularda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilir. İtirazın bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1). Sürenin hesabı, dilekçe iskeleti ve itirazdan sonraki süreç bilirkişi raporuna itiraz yazısında ayrıntılı açıklanmıştır. Rapordan sonra talep sonucunu artırmak isteyen taraf için ayrı bir yol olan ıslah, davada ıslah nedir yazısında ele alınmıştır.

9. Bilirkişi Ücretini Kim Öder?

Bilirkişi ücretini önce, bilirkişi incelemesini delil olarak isteyen taraf avans olarak yatırır. Taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır; iki taraf aynı delili birlikte istemişse gideri yarı yarıya öder (HMK m.324/1). Avansı yatırması gereken taraf ödemezse diğer taraf yatırabilir; o da yatırmazsa talep edilen delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.324/2).

Bu avans, davacının dava açarken yatırdığı gider avansından ayrıdır. HMK, gider avansını düzenlerken delil avansına ilişkin 324. madde hükümlerini saklı tutar (HMK m.120/1, m.120/3). Hangi giderin hangi avanstan karşılandığı gider avansı ve delil avansı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Dava sonunda bilirkişiye ödenen ücret ve giderler yargılama gideri olarak hesaba katılır (HMK m.323/1-e). Kanunda yazılı hâller dışında yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.326/1). Yani avansı yatıran taraf davayı kazanırsa bu tutar, hükümle karşı taraftan alınmasına karar verilen giderlerin içinde yer alır.

Bilirkişiye, emek ve mesaisiyle orantılı bir ücret ile inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri ödenir. Bunun için Adalet Bakanlığının çıkardığı ve her yıl güncellediği tarife esas alınır (HMK m.283). Tutar tarifeye ve inceleme konusuna göre değiştiği için belirli bir dosyadaki ücret, mahkemenin avans için belirlediği tutardan öğrenilir.

10. Bilirkişinin Reddi ve Görevden Alınması

Bilirkişinin reddi, hâkimin reddini gerektiren sebeplerin bilirkişide bulunması hâlinde istenir; hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret kuralları bilirkişiye de uygulanır (HMK m.272/1). Bilirkişinin aynı davada daha önce tanık olarak dinlenmiş olması tek başına ret sebebi değildir (HMK m.272/1). Tanık ile bilirkişi arasındaki fark için tanık ne demek yazısına bakılabilir.

• Yasaklılık sebebi: Bilirkişide hâkimin yasaklılık sebeplerinden biri varsa mahkeme hüküm verilinceye kadar her zaman onu kendiliğinden görevden alabilir; bilirkişi de görevden alınmayı isteyebilir (HMK m.272/2).
• Ret sebebi: Ret sebeplerinden biri varsa taraflar bilirkişinin reddini talep edebilir, bilirkişi de kendini reddedebilir. Talep, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmalıdır ve ret sebebinin ispatı için yemin teklif edilemez (HMK m.272/3).
• Karar: Talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden inceler. Kabul kararı kesindir; red kararına karşı ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna başvurulabilir (HMK m.272/4).

11. Bilirkişinin Sorumluluğu

Bilirkişi, Türk Ceza Kanunu anlamında kamu görevlisidir (HMK m.284). Yargı mercileri tarafından görevlendirilen bilirkişinin gerçeğe aykırı mütalaada bulunması suçtur ve üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür (Türk Ceza Kanunu m.276/1). Gerçeğe aykırı bilirkişilik suçundan mahkûm olmamak, bilirkişiliğe kabul şartlarından biridir (Bilirkişilik Kanunu m.10/1-a).

Bilirkişinin kasten veya ağır ihmalle düzenlediği gerçeğe aykırı rapor mahkemece hükme esas alınır ve bundan zarar doğarsa, zarar gören kişi Devlete karşı tazminat davası açabilir. Devlet ödediği tazminat için sorumlu bilirkişiye rücu eder (HMK m.285). Rapor ilk derece mahkemesince hükme esas alınmışsa dava o mahkemenin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde, bölge adliye mahkemesince hükme esas alınmışsa Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesinde görülür (HMK m.286/1).

12. Bilirkişi Ceza Yargılamasında Nasıl Atanır?

Bilirkişiyi ceza yargılamasında kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı atar. Birden çok bilirkişi atanması gerekçe gösterilerek yapılır (CMK m.63/2-3). Bilirkişiler burada da bölge kurulunun listesinden seçilir (CMK m.64/1).

Atama kararında bilirkişinin cevaplayacağı sorular, inceleme konusu ve görevin süresi belirtilir. Süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez; özel sebepler zorunlu kıldığında bilirkişinin istemiyle ve gerekçeli kararla en çok üç ay daha uzatılabilir (CMK m.66/1). Bilirkişi, ceza yargılamasında da hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (CMK m.67/3).

Ceza yargılamasında rapora itiraz için HMK’daki gibi iki haftalık sabit bir süre yoktur. İnceleme tamamlandığında Cumhuriyet savcısına, katılana, şüpheli veya sanığa ve vekil ya da müdafiye yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verilir; bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m.67/5). Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi için de geçerlidir ve ret istemini davayı gören hâkim veya mahkeme inceler; soruşturma evresinde savcının kabul etmediği ret istemini sulh ceza hâkimi inceler (CMK m.69/1, m.69/3). Ceza yargılamasının genel çerçevesi Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) yazısındadır.

13. Bilirkişi, Bilimsel Mütalaa ve Keşif Arasındaki Fark

Bilirkişi incelemesi, uzman görüşü (bilimsel mütalaa) ve keşif, teknik bir olgunun mahkemeye taşınmasının üç ayrı yoludur. Aralarındaki temel fark, incelemeyi kimin istediği ve yaptığıdır:

Ölçüt	Bilir­kişi	Uzman görüşü (bilim­sel mütalaa)	Keşif
Kim yapar	Mah­ke­me­nin görev­len­dir­diği bilir­kişi	Tarafın kendi seçtiği uzman	Hâkim, gerek­ti­ğinde bilir­ki­şiyle
Kim baş­la­tır	Mahkeme, talep üzerine veya ken­di­li­ğin­den	Taraf	Mahkeme, talep üzerine veya ken­di­li­ğin­den
Nasıl seçilir	Bölge kurulu lis­te­sin­den	Taraf ser­bestçe seçer	Seçim yoktur, hâkim bizzat inceler
Süre etkisi	Mahkeme rapor süresi belir­ler	Yalnız bu nedenle ayrıca süre iste­ne­mez	Sözlü yar­gı­la­maya kadar karar veri­le­bi­lir
Dayanak	HMK m.266, m.268	HMK m.293	HMK m.288

Taraflar dava konusu olay hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; hâkim talep üzerine veya kendiliğinden bu uzmanı duruşmada dinleyebilir, hâkim ve taraflar ona soru sorabilir. Çağrıldığı duruşmaya geçerli özrü olmadan gelmeyen uzmanın raporu değerlendirmeye alınmaz (HMK m.293). Ceza yargılamasında da taraflar bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilir ve uzmanın duruşmada dinlenmesini isteyebilir (CMK m.67/6, m.68/3). Uzman görüşü, bilirkişi raporuna itiraz dilekçesini teknik yönden desteklemek için de kullanılır; ancak bilirkişi raporunun yerine geçmez, mahkemenin değerlendireceği bir delil olarak dosyaya girer.

Bilirkişiliğe ilişkin temel metinler Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) yazısında ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu metninde yer alır.