İmar Planının İptali Davası ve İmar Planına İtiraz

İmar planının iptali davası, onaylanan nazım veya uygulama imar planının hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. İmar planına itiraz ise bu davadan ayrı, idareye yapılan bir başvurudur. Plan onaylandıktan sonra ilan edilir (askıya çıkar) ve imar planına itiraz bu askı süresi içinde belediye başkanlığına yapılır (3194 sayılı İmar Kanunu m.8/b). İmar planının iptali davası altmış gün içinde açılır ve süre ilan tarihini izleyen günden başlar (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1, m.7/4). Kesinleşen imar planına karşı dava ise kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde açılabilir (3194 sayılı Kanun m.8).

1. İmar Planının İptali Davası Nedir?

İmar planının iptali davası, imar planının yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle, menfaati ihlal edilen kişinin açtığı iptal davasıdır (İYUK m.2/1-a). İmar planları nazım imar planı ve uygulama imar planından oluşur; belediye sınırları içinde bu planlar ilgili belediyelerce yapılır ve belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer (3194 sayılı Kanun m.8/b).

İmar planı belirli bir kişiye değil, plan alanındaki herkese uygulanan düzenleyici bir işlemdir. Bu nedenle imar planının iptali davasında süre, kişiye yapılan bir tebliğden değil ilandan başlar: ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren işler (İYUK m.7/4). İmar planının iptali davası, planın yalnız davacının parseline etkisini değil, plan kararının hukuka uygunluğunu konu alır.

İmar planının iptali davasına idare mahkemesi bakar. İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalar ile ilk derecede Danıştayda çözümlenecek davalar dışındaki iptal davalarını çözer (2576 sayılı Kanun m.5). İptal davasının genel koşulları için iptal davası nedir yazımıza bakabilirsiniz.

1.1. İmar Planının İptali Davası ile İmar Planına İtiraz Arasındaki Fark

İmar planının iptali davası ile imar planına itiraz; merci, süre ve sonuç bakımından birbirinden ayrılır.

	İmar planına itiraz	İmar planının iptali davası
Başvurulan merci	Belediye başkanlığı (belediye ve mücavir alan dışında valilik)	Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi
Süre	Askı süresi: kanunda bir ay, yönet­me­likte otuz gün	Altmış gün, ilan tarihini izleyen günden
Karar veren	Belediye meclisi, on beş gün içinde kesin karar	İdare mahkemesi
Zorunlu mu?	Hayır; itiraz edilmeden de dava açılabilir	Planın yargısal denetimi için tek yol
Dayanak	3194 sayılı Kanun m.8/b	İYUK m.2/1-a, m.7

İmar planına itiraz, planı yapan idareden planın değiştirilmesini isteyen bir başvurudur. İdari dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir ve bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK m.11). Bu yüzden imar planına itiraz, imar planının iptali davasının süresini de etkiler.

2. İmar Planına İtiraz: Nereye, Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

İmar planına itiraz, plan askıdayken yazılı olarak planı yapan idareye yapılır. Belediye sınırları içindeki planlarda plan, onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında eş zamanlı olarak ilan edilir; ilan süresi içinde plana itiraz edilebilir (3194 sayılı Kanun m.8/b).

2.1. İmar Planına İtiraz Süresi: Bir Ay mı, Otuz Gün mü?

İmar planına itiraz süresi kanunda bir ay, yönetmelikte otuz gündür. 3194 sayılı Kanun m.8/b, planın bir ay süreyle ilan edileceğini ve bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebileceğini söyler. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ise planın, onay tarihinden itibaren en geç on beş iş günü içinde otuz gün süreyle ilan edileceğini ve plana itirazın otuz günlük ilan süresi içinde idareye yapılacağını düzenler (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.33/1, m.33/4).

İki metin arasındaki fark, bazı aylarda birkaç günlük bir farka yol açar. İmar planına itirazın askının ilk otuz günü içinde yapılması, iki metnin de öngördüğü süreyi karşılar ve bu farktan doğabilecek bir tartışmayı ortadan kaldırır. İtirazın hangi tarihte idareye ulaştığını gösteren evrak kaydı saklanmalıdır.

2.2. İmar Planına İtiraz Nereye Yapılır?

İmar planına itiraz, belediye sınırları içindeki planlarda belediye başkanlığına yapılır. Belediye başkanlığı itirazları belediye meclisine gönderir ve belediye meclisi itirazları ve planları on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Belediye ve mücavir alan dışındaki yerlerde plan valilikçe ilan edilir; itirazlar valiliğe yapılır ve valilik on beş gün içinde kesin karara bağlar (3194 sayılı Kanun m.8/b).

Büyükşehirlerde planı hangi idarenin yaptığı ayrıca kontrol edilmelidir. Büyükşehir belediyesi 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar planını yapar ve onaylar; ilçe belediyelerinin nazım plana uygun olarak hazırladığı uygulama imar planlarını ve bunlardaki değişiklikleri aynen veya değiştirerek onaylar (5216 sayılı Kanun m.7/b). Hangi planın hangi belediyece yapıldığı, imar planına itirazın ve sonra açılacak imar planının iptali davasının hangi idareye yöneltileceğini belirler.

Yönetmelik ayrı bir takvim de öngörür: itirazlar askı süresinin dolduğu tarihten itibaren en geç otuz gün içinde ilgili idarenin karar merciine gönderilir ve en geç otuz gün içinde karara bağlanır (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.33/5). İtirazlar üzerine planda değişiklik yapılırsa planın değişen kısımları için ilan süreci yeniden başlatılır (m.33/6).

2.3. İmar Planının Askıya Çıktığı Nasıl Öğrenilir?

İmar planı kişilere tek tek bildirilmez; askı ilanı ile duyurulur. Kanun ilan yerleri ve internet sayfası dışında iki ek duyuru öngörür: planın nerede askıya çıktığına dair bilgilendirme ilanı askı süresiyle eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıkların panosunda duyurulur; plan değişikliği hakkında ayrıca değişikliğe konu alanda görülebilir şekilde en az iki tabela ile otuz gün süreyle bilgilendirme yapılır (3194 sayılı Kanun m.8).

İmar planları alenidir ve bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir (3194 sayılı Kanun m.8). Planlar, plan notları, açıklama raporları ve ekleriyle birlikte alenidir; idareler planları ücret karşılığında isteyenlere verir ve internet sayfasında sürekli yayımlayabilir (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.34/1-2). Taşınmazı olan kişinin belediyenin ilan yerlerini ve internet sayfasını izlemesi, imar planına itiraz süresini kaçırmamanın tek yoludur.

2.4. İmar Planına İtiraz Edilmeden İptal Davası Açılabilir mi?

İmar planına itiraz edilmeden de imar planının iptali davası açılabilir. Kanun, askı süresinde planlara “itiraz edilebilir” der; itirazı dava açmanın ön şartı olarak aramaz (3194 sayılı Kanun m.8/b). İtiraz edilmeden açılacak davada altmış günlük süre, ilan tarihini izleyen günden itibaren işler (İYUK m.7/1, m.7/4).

İmar planına itiraz edilmesinin iki sonucu vardır. Belediye meclisi itiraz üzerine planı değiştirebilir; bu durumda dava açmaya gerek kalmayabilir. İtiraz reddedilirse, itirazla duran dava süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder (İYUK m.11).

3. İmar Planının İptali Davası Açma Süresi

İmar planının iptali davası açma süresi altmış gündür. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1); ilanı gereken düzenleyici işlemlerde bu süre ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar (İYUK m.7/4).

İmar planında ilan tek günlük bir işlem değil, bir aylık bir askıdır (3194 sayılı Kanun m.8/b). Kanun metni altmış günün askının ilk gününden mi son gününden mi sayılacağını ayrıca söylemez. Hak kaybı riskini ortadan kaldıran hesap, askının başladığı tarihi esas alır ve davayı bu tarihe göre altmış gün içinde açar.

Durum	Süre ne zaman işler?	Dayanak
Askı süresinde itiraz edilmedi	Altmış gün, ilan tarihini izleyen günden	İYUK m.7/1, m.7/4
İtiraz edildi, idare otuz gün içinde reddetti	Süre ret üzerine yeniden işler; itiraza kadar geçen süre hesaba katılır	İYUK m.11
İtiraz edildi, otuz gün içinde cevap verilmedi	Otuzuncu günün sonunda istek reddedilmiş sayılır; süre kaldığı yerden işler	İYUK m.11
Plan uygulandı (ruhsat, parselasyon, kamu­laş­tırma gibi)	Düzenleyici işlem, uygulama işlemi veya ikisi birlikte dava edilebilir	İYUK m.7/4
Plan kesinleşti	Plana karşı dava, kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde	3194 sayılı Kanun m.8

İdari davada dava açma süresinin genel kuralları için idari davada dava açma süresi yazımıza bakabilirsiniz.

3.1. İmar Planına İtiraz Edilirse Dava Açma Süresi Nasıl Hesaplanır?

İmar planına itiraz edildiğinde dava açma süresi durur. İdari dava açılmadan önce işlemin değiştirilmesi, işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir ve bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (İYUK m.11).

Bu hesapta altmış gün baştan başlamaz. Örneğin askının başlamasından yirmi gün sonra itiraz eden kişinin, itiraz reddedildiğinde kalan kırk gün içinde imar planının iptali davasını açması gerekir. Bu örnek, sürenin askının başladığı tarihten sayıldığı güvenli hesaba göre kurulmuştur.

İYUK m.11, 2021 yılında 7331 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bu tarihten önce yapılmış bir itiraz söz konusuysa, itiraz tarihinde yürürlükte olan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

3.2. İmar Planına İtiraza Geç Cevap Gelirse Dava Süresi Yeniden Başlar mı?

İmar planına itiraza süresi geçtikten sonra gelen cevap, kanun metninde yeni bir dava süresi başlatan hükme bağlanmamıştır. İYUK m.10/2, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceğini söyler. Askı itirazının dava süresine etkisini düzenleyen İYUK m.11’de ise böyle bir cümle yoktur.

Bu nedenle itiraz otuz gün içinde cevaplanmadıysa kişi, belediyeden aylar sonra gelen ret yazısını beklememeli; süreyi otuzuncu günün sonundan itibaren kalan süre üzerinden hesaplamalıdır (İYUK m.11).

4. Kesinleşen İmar Planının İptali: Beş Yıllık Sınır

Kesinleşen imar planının iptali davası, kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde açılabilir. 3194 sayılı Kanun’a 2020 yılında eklenen fıkraya göre kesinleşen imar planlarına veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir (3194 sayılı Kanun m.8).

Planın ne zaman kesinleştiğini yönetmelik belirler: itiraz olmaması hâlinde planlar askı süresinin sonunda kesinleşir; itirazların reddedilmesi hâlinde planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın ret kararı tarihinde kesinleşir (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.33/4).

Kesinleşen imar planının iptali, çoğunlukla plan uygulandığında gündeme gelir. İlanı gereken düzenleyici işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz (İYUK m.7/4). Bu yol, somut bir uygulama işleminin (yapı ruhsatı, parselasyon, kamulaştırma gibi) varlığını gerektirir.

Beş yıllık sınır, plana karşı açılacak davayı sınırlar. Kanun metni, uygulama işleminin kendisine karşı açılacak dava için ayrı bir beş yıllık sınır koymaz; uygulama işlemi kendi bildirim tarihine göre altmış günlük süreye tabidir (İYUK m.7/1). Parselasyon planına dayalı uygulamalar için 18. madde uygulaması ve düzenleme ortaklık payı yazılarımıza bakabilirsiniz.

5. İmar Planının İptali Davasını Kimler Açabilir?

İmar planının iptali davasını, plan nedeniyle menfaati ihlal edilen kişi açabilir. İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı oldukları gerekçesiyle iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davasıdır (İYUK m.2/1-a).

Kanun bu ölçütü kişi listesiyle değil menfaat ilişkisiyle kurar. Plan alanındaki taşınmazın maliki gibi planla somut bir hukuki ilişkisi olan kişi bu ölçütü karşılayabilir. Menfaat ilişkisinin bulunup bulunmadığı her davada kişinin plan alanıyla bağına göre ayrıca değerlendirilir.

İmar planına itiraz bakımından kanun daha geniştir: plana itiraz edebilecek kişiyi sınırlamaz, yalnız “bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir” der (3194 sayılı Kanun m.8/b). Birden fazla kişinin tek dilekçeyle dava açabilmesi için hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir (İYUK m.5/2).

6. İmar Planının İptali Davası Kime Karşı Açılır?

İmar planının iptali davası, dava konusu planı yapan ve onaylayan idareye karşı açılır. Belediye sınırları içinde nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır ve belediye meclisince onaylanır; belediye ve mücavir alan dışında planlar valilik veya ilgilisince yapılır ve valilikçe onaylanır (3194 sayılı Kanun m.8/b).

Büyükşehirlerde nazım imar planını büyükşehir belediyesi onaylar; uygulama imar planını ilçe belediyesi hazırlar, büyükşehir belediyesi aynen veya değiştirerek onaylar (5216 sayılı Kanun m.7/b). Dava dilekçesinde tarafların adları ve unvanları gösterilir (İYUK m.3/2-a); bu nedenle planın hangi idarece yapıldığı ve onaylandığı, dilekçe hazırlanmadan önce plan onay kararından kontrol edilmelidir.

7. İmar Planının İptali Sebepleri: Mahkeme Planı Neye Göre Denetler?

İmar planının iptali sebepleri, planın yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırılığıdır (İYUK m.2/1-a). İdari yargı yetkisi, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; idare mahkemeleri yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (İYUK m.2/2).

Hukuka uygunluğun ölçütleri imar mevzuatındadır. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği, her tür ve ölçekteki planın uyması gereken planlama ilke ve esaslarını sayar (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.7/1). Bunlardan imar planının iptali davasında en sık dayanılabilecek olanlar şunlardır:

• Kamu yararı: Planlar kamu yararı amacıyla yapılır (m.7/1-a).
• Plan kademesi: Üst kademe planlar alt kademedeki planlara hedef koyar ve ilke belirler; nazım imar planları üzerinden ölçü alınarak uygulama yapılamaz (m.7/1-ç, m.7/1-d).
• Çevredeki planlarla uyum: Planlar, çevresindeki veya bitişiğindeki mevcut planlarla uyumlu hazırlanır (m.7/1-l).
• Afet ve zemin verileri: Deprem, sel ve taşkın, heyelan gibi tehlikelere ilişkin kurum verileri, jeolojik ve hidrolojik bilgiler ve il afet risk azaltma planlarındaki önlemler esas alınır (m.7/1-ğ).
• Katılım: Planların hazırlanmasında anket, toplantı, internet duyurusu gibi yöntemlerle kurum ve kuruluşlar ile ilgili tarafların görüşlerinin alınması esastır (m.7/1-j).

Usul yönünden aykırılık da imar planının iptali sebebidir. Planın askı ilanına, muhtarlık duyurusuna ve plan değişikliğinde tabela duyurusuna uyulmaması; planın Bakanlık elektronik ortamına yüklenerek Plan İşlem Numarası almaması; itirazların kanundaki usulle karara bağlanmaması bu türdendir (3194 sayılı Kanun m.8/b).

Bu ölçütlerin dilekçe açısından sonucu şudur: taşınmazın değer kaybettiği iddiası tek başına planın hukuka aykırılığını göstermez. İmar planının iptali davasında güçlü iddia, plan kararının kamu yararı, üst ölçekli plan, çevredeki planlar, sosyal ve teknik altyapı standartları veya afet verileri gibi mevzuattaki bir ölçüte aykırı olduğunu somut olarak gösterir.

7.1. İmar Planı Değişikliğinin İptali

İmar planı değişikliğinin iptali de aynı dava yoluyla istenir; onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de aynı ilan ve itiraz usulüne tabidir (3194 sayılı Kanun m.8). Revizyon, ilave ve değişiklikler için yönetmelik de aynı usulü uygular (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.33/7).

Plan değişikliğine ilişkin ölçütler yönetmelikte ayrıca sayılmıştır. İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.26/1-2).

Sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesi zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Yol hariç bu alanlar ancak aynı hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alan ayrılarak kaldırılabilir veya küçültülebilir; eşdeğer alanda yüzölçümü ve konum özellikleri korunur (m.26/3). Tek bir parsel için yapılan plan değişikliği de bu ölçütlere tabidir.

7.2. Nazım İmar Planı mı, Uygulama İmar Planı mı Dava Edilmeli?

İmar planının iptali davasında hangi planın dava edileceği, itiraz edilen kararın hangi plandan geldiğine bağlıdır. Arazi kullanımı ve yapılaşmada yalnız mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur; alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde üst kademe planlara uygun hâle getirilmesi zorunludur (3194 sayılı Kanun m.8/d).

Uygulama imar planındaki kullanım kararı nazım imar planından geliyorsa, yalnız uygulama planına yönelik dava sorunun kaynağını ortadan kaldırmayabilir; nazım plan yürürlükte kaldıkça alt plan ona uygun hâle getirilir. Aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı tek dilekçeyle dava açılabilir (İYUK m.5/1). Bu nedenle nazım ve uygulama imar planı aynı davada birlikte dava konusu yapılabilir.

7.3. İmar Planının İptali Davasında Keşif ve Bilirkişi

İmar planının iptali davasında keşif ve bilirkişi incelemesi yapılabilir. İYUK’ta hüküm bulunmayan hâllerde bilirkişi, keşif ve delillerin tespiti konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır; bilirkişiler bilirkişilik bölge kurullarının hazırladığı listelerden seçilir (İYUK m.31/1).

Planın kamu yararına, plan kademesine ve sosyal ve teknik altyapı standartlarına uygunluğu teknik bir incelemeyi gerektirir. Bu yüzden dava dilekçesinde hangi konunun bilirkişi incelemesiyle ortaya konulacağının açıkça belirtilmesi, mahkemenin incelemeyi doğru soruya yöneltmesine yardımcı olur.

8. İmar Planının İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

İmar planının iptali davasında görevli mahkeme idare mahkemesidir (2576 sayılı Kanun m.5). Yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir: imar, kamulaştırma, yıkım, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme, taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.34/1).

İdare mahkemesinin yetkisi kamu düzenindendir (İYUK m.32/2). Başka yerdeki bir idare mahkemesine açılan dava, yetki yönünden incelemeye takılır; dilekçe hazırlanırken taşınmazın bulunduğu yerin bağlı olduğu idare mahkemesi belirlenmelidir.

9. İmar Planının İptali Davasında Yürütmenin Durdurulması

İmar planının iptali davası planın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). Planın uygulanmasının durdurulması için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir.

Mahkeme, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27/2). İki şart birlikte arandığı için dilekçede hukuka aykırılık yanında, plan uygulanırsa doğacak zararın (yapılaşma, ruhsat, kamulaştırma gibi) somut olarak anlatılması gerekir.

Yürütmenin durdurulması istemi hakkında idare mahkemesinin verdiği karara karşı, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus itiraz edilebilir (İYUK m.27/7). Kurumun ayrıntısı ve istemin dilekçede nasıl yazılacağı için yürütmenin durdurulması nedir yazımıza bakabilirsiniz.

10. İmar Planı İptal Edilirse Ne Olur?

İmar planı iptal edilirse idare, mahkeme kararının gereğine göre yeni işlem tesis etmek zorundadır. İdare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur; bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez (İYUK m.28/1).

Planların iptal edilmesi hâlinde daha önce alınan kurum ve kuruluş görüşleri ile birlikte yapılan analiz ve sentez çalışmaları, yeni plan hazırlanmasında yönetmelik kapsamında yeniden değerlendirilir (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.7/1-k). Mahkeme kararlarına göre işlem tesis edilmeyen hâllerde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK m.28/3).

İptal edilen plana dayanılarak verilmiş yapı ruhsatının durumu ayrı bir işlemin konusudur; ayrıntısı için yapı ruhsatının iptali yazımıza bakabilirsiniz. Planla getirilen kısıtlamanın tazminat boyutu ise iptal davasından ayrıdır; bu konu için hukuki el atma ve kamulaştırmasız el atma yazılarımıza bakabilirsiniz.

11. İmar Planına İtiraz Dilekçesi ve Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

İmar planına itiraz dilekçesi ile imar planının iptali davası dilekçesi farklı mercilere yazılır ve farklı kurallara tabidir. İtiraz dilekçesi belediye başkanlığına (belediye ve mücavir alan dışında valiliğe) yazılır; dava dilekçesi idare mahkemesi başkanlığına hitaben yazılır ve içeriği İYUK m.3’te sayılmıştır.

11.1. İmar Planına İtiraz Dilekçesi

İmar planına itiraz dilekçesinin biçimi kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; kanun yalnız itirazın askı süresi içinde yapılmasını ve belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilmesini düzenler (3194 sayılı Kanun m.8/b). Belediye meclisinin itirazı değerlendirebilmesi için dilekçede şu bilgilerin bulunması yararlıdır:

• İtiraz edenin kimliği ve adresi: Ad, soyad ve iletişim adresi; itiraz vekil aracılığıyla yapılıyorsa vekilin bilgileri.
• Plan bilgisi: Planın türü ve ölçeği (nazım veya uygulama imar planı, plan değişikliği), onay tarihi ve askı tarihleri.
• Taşınmaz bilgisi: İl, ilçe, mahalle, ada ve parsel numarası ile itirazın planın hangi kısmına yöneldiği.
• İtiraz sebepleri: Plan kararının hangi ölçüte aykırı olduğu; örneğin kamu yararı, üst ölçekli plana uygunluk, çevredeki planlarla uyum veya sosyal ve teknik altyapı standartları (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.7/1, m.26/1-2).
• Talep: Planın hangi kısmının hangi yönde değiştirilmesinin istendiği.
• Tarih, imza ve ekler: Tapu kaydı, plan paftasının ilgili kısmı ve iddiayı destekleyen belgeler.

İtiraz dilekçesi belediyenin evrak birimine verilerek kayıt numarası alınmalı veya idarenin sunduğu elektronik başvuru yolu kullanılmalıdır. İtirazın tarihi, dava süresinin durduğu günü gösterdiği için kayıt belgesi saklanmalıdır (İYUK m.11).

11.2. İmar Planının İptali Davası Dilekçesi

İmar planının iptali davası, idare mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dilekçeyle açılır (İYUK m.3/1). Dilekçede şunlar gösterilir (İYUK m.3/2):

• tarafların ve varsa vekillerinin ad, soyad veya unvanları ile adresleri ve gerçek kişilerin T.C. kimlik numarası;
• davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller;
• davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi (imar planında bu yerde askı tarihleri ve varsa itirazın ret tarihi belirtilir).

Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir; dilekçe ve ekli evrakın örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur (İYUK m.3/3). İmar planının iptali davası dilekçesinde plan onay kararı, askı ilanı, varsa itiraz dilekçesi ve ret kararı ile tapu kaydı eklenir; yürütmenin durdurulması isteniyorsa gerekçesi ayrı bir başlıkta açıklanır (İYUK m.27/2).