Kamulaştırma Nedir? Şartları, Aşamaları ve Bedeli

Kamulaştırma, devletin ve kamu tüzel kişilerinin kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılığını peşin ödeyerek özel mülkiyetteki bir taşınmazın tamamını veya bir kısmını kanunda gösterilen usulle edinmesidir (Anayasa m.46). Kamulaştırma, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na göre yürür: idare önce satın alma (uzlaşma) usulünü uygular, anlaşma olmazsa taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde kamulaştırma bedelinin tespitini ve tescili ister (2942 sayılı Kanun m.8, m.10). Kamulaştırma işlemine karşı malikin dava açma süresi, mahkemece yapılan tebligattan veya onun yerine geçen ilandan itibaren otuz gündür (m.14). Kamulaştırmada mülkiyet, mahkemenin tescil kararıyla idareye geçer (m.25).

1. Kamulaştırma Nedir?

Kamulaştırma, mülkiyet hakkına kamu yararı amacıyla ve karşılığı ödenerek yapılan bir müdahaledir. Kamulaştırma yetkisi Anayasa’da tanınmıştır: devlet ve kamu tüzel kişileri, gerçek karşılığını peşin ödemek şartıyla özel mülkiyetteki taşınmazların tamamını veya bir kısmını kamulaştırabilir ve bunlar üzerinde idari irtifak kurabilir (Anayasa m.46). Kamulaştırmanın konusu yalnız taşınmazın mülkiyeti değildir; idareler kaynakları ve irtifak haklarını da kamulaştırabilir (2942 sayılı Kanun m.3).

Günlük dilde kamulaştırma için “istimlak” sözcüğü de kullanılır. Kanunun adı ve bütün usul hükümleri “kamulaştırma” terimini kullanır.

2. Kamulaştırmanın Şartları Nelerdir?

Kamulaştırmanın şartları Anayasa m.46 ile 2942 sayılı Kanun m.3’te birlikte düzenlenir. Kamulaştırma ancak şu koşullar bir arada bulunduğunda yapılabilir:

• Kamu yararı: Kamulaştırma yalnız kamu yararının gerektirdiği hallerde yapılır (Anayasa m.46). İdare, kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmakla yükümlü olduğu kamu hizmeti veya teşebbüs için gerekli taşınmazı kamulaştırabilir (2942 m.3).
• Gerçek karşılık ve peşin ödeme: Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin ödenir (Anayasa m.46).
• Kanunda gösterilen usul: Kamulaştırma, kanunla gösterilen esas ve usullere göre yapılır (Anayasa m.46). Bu usul 2942 sayılı Kanun’dur.
• Ödenek: İdare yeterli ödenek temin etmeden kamulaştırma işlemlerine başlayamaz (2942 m.3).

Kamulaştırma bedelinin peşin ödenmesi kuralının istisnası, Cumhurbaşkanınca kabul olunan büyük enerji ve sulama projeleri, iskân projeleri, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amaçlı kamulaştırmalardır. Bu hallerde bedelin Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktarı peşin ödenir; bu miktar kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz ve kalan kısım en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte eşit taksitlerle ödenir (2942 m.3). Toprağı doğrudan işleten küçük çiftçiye ait kamulaştırma bedeli her halde peşin ödenir (m.3; Anayasa m.46).

3. Kamulaştırma Kararını Kim Alır?

Kamulaştırmada kamu yararı kararını veren merci, kamulaştırmanın kimin yararına yapıldığına göre değişir (2942 m.5). Belediye yararına kamulaştırmada belediye encümeni, köy yararına kamulaştırmada köy ihtiyar kurulu, il özel idaresi yararına kamulaştırmada il daimi encümeni, devlet yararına kamulaştırmada il idare kurulu kamu yararı kararı verir. Ayrı illere bağlı birden çok kamu tüzel kişisi yararına ya da birden çok il sınırındaki devlet yararına kamulaştırmalarda karar Cumhurbaşkanınındır (m.5).

Kamulaştırmada kamu yararı kararı çoğu durumda tek başına yetmez; m.6’da sayılan onay mercii tarafından onaylanır. Örneğin belediye encümeni kararları ilçelerde kaymakamın, il merkezlerinde valinin onayıyla tamamlanır. Cumhurbaşkanı veya bakanlıklarca verilen kamu yararı kararları ayrıca onaylanmaz (2942 m.6).

Kamulaştırma onaylı bir imar planına veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan ve projeye göre yapılacaksa ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur. Bu durumda yetkili icra organı, kamulaştırma işlemine başlandığını gösteren bir karar alır (2942 m.6). Kamulaştırma işlemine karşı açılacak iptal davasında bu ayrım önem taşır: imar planına dayalı kamulaştırmada dosyada ayrı bir kamu yararı kararı bulunmaz, kamulaştırmaya başlandığını gösteren karar ve dayandığı onaylı plan bulunur (2942 m.6). İptal davasının sebepleri kamulaştırma kararının iptali davası yazısında açıklanmıştır.

4. Kamulaştırma Aşamaları Nelerdir?

Olağan kamulaştırmada aşamalar şu sırayla ilerler:

1. Kamulaştırma kararı: Kamu yararı kararı alınır ve onaylanır ya da onaylı plana göre başlama kararı alınır (2942 m.5, m.6).
2. Kamulaştırmada tespit ve idari şerh: İdare taşınmazın ölçekli planını yapar, malikleri tapu, vergi ve nüfus kayıtlarından tespit ettirir ve kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini tapu idaresine bildirir (m.7).
3. Kıymet takdiri: İdare, en az üç kişilik kıymet takdir komisyonuna taşınmazın tahmini bedelini belirletir (m.8).
4. Satın alma (uzlaşma) görüşmesi: İdare, malike pazarlıkla satın alma veya trampa isteğini taahhütlü yazıyla bildirir; anlaşma olursa tutanak düzenlenir ve taşınmaz idare adına tescil edilir (m.8).
5. Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası: Anlaşma olmazsa idare asliye hukuk mahkemesine başvurur (m.10).
6. Ödeme ve tescil: Bedel bankaya yatırılır, mahkeme taşınmazın idare adına tesciline ve bedelin hak sahibine ödenmesine karar verir (m.10). Mülkiyet tescil kararıyla geçer (m.25).

İdare bu sırayı izlemeden taşınmazı fiilen kullanmaya başlarsa durum kamulaştırmasız el atma olarak değerlendirilir. Olağan sıranın önüne mahkeme kararıyla bir el koyma aşaması eklenmesi ise acele kamulaştırmadır.

4.1. Kamulaştırmada İdari Şerh (7. Madde Belirtmesi)

Kamulaştırmada idare, kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini taşınmazın kayıtlı olduğu tapu idaresine bildirir. Bildirimden sonra malik değişirse tapu idaresi bu değişikliği kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır (2942 m.7).

Kamulaştırma şerhi süresiz değildir. İdare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde m.10’a göre bedel tespiti ve tescil isteğinde bulunduğuna dair mahkemeden alacağı belgeyi tapu idaresine ibraz etmezse şerh tapu idaresince resen sicilden silinir (m.7). Bu şerhin satışa etkisi ve silinmesi kamulaştırma 7. madde şerhi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

4.2. Kamulaştırmada Satın Alma (Uzlaşma) Usulü

Kamulaştırmada idareler, tapuda kayıtlı taşınmazlar için satın alma usulünü öncelikle uygulamak zorundadır (2942 m.8). İdare, kendi bünyesinden en az üç kişilik bir kıymet takdir komisyonuna taşınmazın tahmini bedelini belirletir; bunun için uzman kişi ve kurumlardan rapor alabilir, ticaret odaları ile emlak bürolarından bilgi toplayabilir. Pazarlığı yürütmek üzere ayrıca en az üç kişilik bir uzlaşma komisyonu görevlendirilir (m.8).

İdare, kıymet takdir komisyonunun belirlediği tahmini bedeli belirtmeden, taşınmazı pazarlıkla satın almak veya başka bir taşınmazla trampa etmek istediğini malike resmi taahhütlü yazıyla bildirir (m.8). Malik veya temsilcisi bu yazının tebliğinden itibaren on beş gün içinde satmak veya trampa isteğiyle idareye başvurursa, komisyonun belirlediği tarihte pazarlık görüşmesi yapılır. Tahmini değeri geçmeyen bir bedelde anlaşılırsa anlaşma tutanağı düzenlenir ve malik ile komisyon üyelerince imzalanır. Bu tutanak malikin ferağ beyanı ve tescilin hukuki sebebi sayılır (m.8).

Kamulaştırmada anlaşma tutanağının düzenlenmesinden itibaren en geç kırk beş gün içinde bedel hazır edilir, taşınmaz tapuda idare adına resen tescil edilir ve tescilden sonra bedel malike ödenir (2942 m.8). Satın alma usulünde kabul edilen sonucun önemli bir etkisi vardır: bu yolla satın alınan taşınmaz kamulaştırma yoluyla alınmış sayılır ve bu kamulaştırmaya veya bedeline karşı itiraz davası açılamaz (m.8). Anlaşma olmazsa ya da malik ferağ vermezse m.10’a göre işlem yapılır.

4.3. Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası

Kamulaştırma satın alma usulüyle yapılamazsa idare, m.7 ve m.8 uyarınca topladığı belgelerle taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine başvurur ve kamulaştırma bedelinin tespitiyle taşınmazın idare adına tescilini ister (2942 m.10). Mahkeme, başvurudan itibaren en geç otuz gün sonrası için duruşma günü belirler ve malike meşruhatlı davetiye çıkarır; adresi bulunamayanlara ilan yoluyla tebligat yapılır (m.10).

Davetiyede malikin kamulaştırma işlemine karşı dava açabileceği, husumetin kime yöneltileceği, bedelin hangi bankaya yatırılacağı ve savunma ile delillerin tebliğden itibaren on gün içinde yazılı bildirilmesi gerektiği belirtilir (2942 m.10). İlk duruşmada hâkim tarafları bedelde anlaşmaya davet eder; anlaşma olmazsa en geç on gün içinde keşif yapılır ve bilirkişi kurulu raporunu on beş gün içinde verir (m.10). Davanın aşamaları ve malikin süreleri kamulaştırma davası yazısında ayrıntılı açıklanmıştır.

5. Kamulaştırma Bedeli Nasıl Belirlenir?

Kamulaştırma bedelini mahkeme, en az üç kişilik bilirkişi kurulunun raporundan yararlanarak belirler. Bilirkişilerden birinin taşınmaz geliştirme alanında yüksek lisans veya doktora yapmış bir uzman ya da Sermaye Piyasası Kanunu’na göre yetkilendirilmiş bir gayrimenkul değerleme uzmanı olması zorunludur (2942 m.15). Bilirkişi kurulu, mahkeme heyetiyle birlikte taşınmazın bulunduğu yere giderek ilgilileri dinler ve taşınmazın şu unsurlarını ayrı ayrı belirtir (m.11):

• cins ve nevi, yüzölçümü ve değerini etkileyebilecek bütün nitelikler;
• varsa vergi beyanı ve kamulaştırma tarihindeki resmi kıymet takdirleri;
• arazilerde, taşınmazın mevkii ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir;
• arsalarda, kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değeri;
• yapılarda, resmi birim fiyatları, yapı maliyeti ve yıpranma payı.

Kamulaştırma bedelinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ileride düşünülen kullanma şekillerinin getireceği kâr dikkate alınmaz (2942 m.11). Değer tespitinde idarenin belgeleri mahkemeye verdiği gün esas alınır (m.15). Hesaplama yöntemleri, ödeme zamanı, banka ve malik ölmüşse mirasçılara ödeme kamulaştırma bedeli yazısında açıklanmıştır. Tarafların bilirkişi raporuna itirazları duruşmada dinlenir; anlaşma olmazsa hâkim gerektiğinde yeni bir bilirkişi kurulu görevlendirir ve raporlardan yararlanarak “adil ve hakkaniyete uygun” bir kamulaştırma bedeli tespit eder (m.10).

5.1. Kamulaştırma Bedelinde Arazi ve Arsa Ayrımı

Kamulaştırma bedeli, taşınmazın arazi mi arsa mı olduğuna göre farklı yöntemle hesaplanır. Arazilerde (tarla, bağ, bahçe) esas alınan ölçü, taşınmazın olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelirdir. Arsalarda ise kamulaştırma gününden önceki, özel amaç taşımayan emsal satışlara göre değer belirlenir (2942 m.11). Taşınmazın tapudaki ve fiilî niteliği bu nedenle bilirkişi raporunda ayrıca incelenir; niteliğin yanlış belirlenmesi, uygulanacak yöntemi ve dolayısıyla kamulaştırma bedelini değiştirir.

5.2. Kısmi Kamulaştırmada Kalan Kısmın Değer Kaybı

Kısmi kamulaştırmada, yani taşınmazın yalnız bir bölümü kamulaştırıldığında, bedel kalan kısmın durumuna göre hesaplanır (2942 m.12):

• Kalan kısmın değeri değişmiyorsa bedel, taşınmazın m.11’e göre takdir edilen değerinden kamulaştırılan kısma düşen miktardır.
• Kalan kısmın değeri kamulaştırma nedeniyle düşüyorsa, eksilen değer kamulaştırılan kısmın bedeline eklenir.
• Kalan kısmın değeri kamulaştırma nedeniyle artıyorsa, artış miktarı bedelden düşülür; ancak bu indirim kamulaştırma bedelinin yüzde ellisini geçemez.

Kısmi kamulaştırmada kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişliyse, kesilen bina, duvar, kanalizasyon, su ve elektrik tesisatı gibi yapıların eski niteliğiyle kullanılabilir hale getirilmesi için gereken gider de bedele eklenir (2942 m.12). Kalan kısım yararlanmaya elverişli değilse, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde malik en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvuru yaparak bu kısmın da kamulaştırılmasını isteyebilir; bu durumda idare kalan kısmı kamulaştırmak zorundadır (m.12). Bu maddenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar adli yargıda çözülür (m.12).

6. Kamulaştırma Bedeli Ne Zaman ve Kime Ödenir?

Kamulaştırma bedeli kural olarak nakden ve peşin ödenir (Anayasa m.46). Satın alma usulünde bedel, tapuda idare adına tescilden sonra malike ödenir (2942 m.8). Dava yolunda ise mahkeme, tespit ettiği bedelin kendi belirlediği banka hesabına yatırılması ve makbuzun ibrazı için idareye on beş gün süre verir; bu süre gerektiğinde bir defa uzatılabilir (m.10). Makbuz ibraz edilince mahkeme taşınmazın idare adına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verir; karar tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir (m.10).

Kamulaştırma bedeli, hak sahibi tespit edilemediyse ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere bloke edilir ve mahkeme bedelin üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılması için gerekli tedbirleri alır (2942 m.10). Tapu malikinin dava sırasında önceden öldüğü anlaşılırsa dava mirasçıları da dahil edilerek devam eder (m.14). Kanun yolunda kesinleşen bedel, hak sahibine ödenen tutardan azsa aradaki fark ilgilisinden istenir (m.10).

Taksitli ödeme yalnız m.3/2’de sayılan projelerde mümkündür; bu durumda mahkeme, ilk taksidin peşin ve nakit olarak yatırılması için idareye süre verir (2942 m.10). Ödenmemiş kamulaştırma bedellerine kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır (Anayasa m.46).

7. Kamulaştırmada Mülkiyet Ne Zaman İdareye Geçer?

Kamulaştırmada mülkiyet idareye kendiliğinden değil, mahkemece verilen tescil kararıyla geçer (2942 m.25). Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından ise kamulaştırma işlemi malik için daha önce, m.10 uyarınca mahkemece yapılan tebligatla başlar (m.25).

Tescil kararı tarihinden itibaren malik, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmazda yeni inşaat veya ekim yapamaz, mevcut inşaatta esaslı değişiklik yapamaz; bundan sonra yapılanların değeri dikkate alınmaz (2942 m.25). Mahkemece yapılan tebligattan sonra taşınmazın başkasına devri de yasaktır (m.31/b); bu yasağın tapuya yansıması 31/b şerhi yazısında açıklanmıştır. İdare adına tescil edilen taşınmazın boşaltılması icra memurundan istenir ve içindekilere on beş günlük süre verilir; ekili arazinin boşaltılması kural olarak hasat sonuna bırakılır (m.20).

8. Kamulaştırma İşlemine Karşı Dava Açma Süresi

Kamulaştırma işlemine karşı malik, m.10 uyarınca mahkemece yapılan tebligat gününden, kendisine tebligat yapılamamışsa mahkemece yapılan gazete ilanı tarihinden itibaren otuz gün içinde dava açabilir (2942 m.14). Bu sürede iki ayrı dava açılabilir:

• İptal davası (idari yargı): Kamulaştırma işleminin hukuka aykırılığı, örneğin kamu yararı kararının yetkisiz mercice verilmesi veya onaylanmamış olması, idari yargıda iptal davasıyla ileri sürülür. İdari yargıda açılan bu davalar öncelikle görülür (m.14).
• Düzeltim davası (adli yargı): Kamulaştırma belgelerindeki maddi hatalar adli yargıda düzeltim davasıyla ileri sürülür (m.14). İdare de belgeleri mahkemeye verdiği günden itibaren otuz gün içinde maddi hatalara karşı düzeltim davası açabilir.

Kamulaştırmada paylı veya elbirliği mülkiyetinde her paydaşın tek başına dava hakkı vardır (2942 m.14). İdari yargıda iptal davası açan malik dava açtığını belgelendirmezse kamulaştırma işlemi kesinleşir ve taşınmaz mahkemece tespit edilen bedel üzerinden idare adına tescil edilir; bu sonuç malike gönderilen davetiyede ayrıca yazılır (2942 m.10).

8.1. Kamulaştırmada Tescil Hükmü Kesin mi?

Kamulaştırmada bugünkü metne göre tescil hükmü kesindir, ancak tarafların bedele ilişkin istinaf ve temyiz hakları saklıdır (2942 m.10). Bu nedenle mülkiyetin idareye geçişi kesinleşirken kamulaştırma bedeli kanun yollarında tartışılmaya devam edebilir.

Tescil hükmünün kesinliğine ilişkin “Tescil hükmü kesin olup” ibaresi iptal edilmiştir ve iptal 21.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar karara bağlanan dosyalarda bugünkü kural uygulanır; bu tarihten sonra verilecek tescil kararlarında kanun yolu rejimi o tarihte yürürlükte olan metne göre ayrıca incelenmelidir.

9. Kamulaştırmadan Vazgeçme ve Geri Alma Hakkı

Kamulaştırmada idare, kamulaştırmanın her safhasında kamulaştırma kararını veren ve onaylayan merciin kararıyla kamulaştırmadan kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Vazgeçme dava sırasında olursa dava giderleri, harç ve mahkemece takdir edilecek maktu avukatlık ücreti idareye yükletilir (2942 m.21).

Kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmazın kamulaştırma amacına veya başka bir kamu yararı ihtiyacına tahsisine gerek kalmazsa, idare bunu malike veya mirasçılarına tebligatla duyurur. Malik veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmazı geri alabilir; iade kamulaştırmanın ve bedelin kesinleşmesinden sonraki bir yıl içinde gerçekleşirse faiz alınmaz (2942 m.22). Bu duyuruya rağmen taşınmazı geri almayı kabul etmeyenlerin m.23’teki geri alma hakkı da düşer; m.22 kamulaştırmanın kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmişse uygulanmaz (m.22).

Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde idare taşınmazda kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapmaz ya da taşınmazı bir kamu yararı ihtiyacına tahsis etmeden olduğu gibi bırakırsa, malik veya mirasçıları bedeli kanuni faiziyle ödeyerek taşınmazı geri alabilir (2942 m.23). Bu geri alma hakkı doğumundan itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer; süreler geçtikten sonra eski malik veya mirasçıları idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat isteyemez ve dava açamaz (m.23). Aynı amaçla birden çok taşınmaz birlikte kamulaştırılmışsa bu taşınmazlar bir bütün olarak değerlendirilir; m.3/2’deki hallerde ve Arsa Ofisi Kanunu’na dayanan kamulaştırmalarda m.23 uygulanmaz (m.23).

10. Kamulaştırma, Acele Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma Farkı

Kamulaştırma, acele kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma aynı taşınmazda karşılaşılabilen ama dava konusu, merci ve süre bakımından ayrılan üç durumdur. Hangi yolun izleneceği, idarenin hangi işlemi yaptığına göre belirlenir:

Durum	İda­re­nin işlemi	Malikin yolu	Merci ve süre
Olağan kamu­laş­tırma	Kamu yararı kararı, satın alma teklifi, bedel tespiti ve tescil davası (2942 m.8, m.10)	Kamu­laş­tırma işle­mine karşı iptal veya maddi hataya karşı düzel­tim davası; bedel tespiti dava­sında bedele itiraz	İptal: idari yargı; düzel­tim: adli yargı; teb­li­gat veya ilandan iti­ba­ren otuz gün (m.14)
Acele kamu­laş­tırma	Kıymet takdiri dışın­daki işlem­ler son­ra­dan tamam­lan­mak üzere mah­ke­me­den el koyma kararı alın­ması (m.27)	Aynı iptal ve düzel­tim yolları; el koyma kara­rın­dan sonra taşın­maz boşal­tı­lır	El koyma kararı: mahkeme, ida­re­nin isteği üzerine yedi gün içinde değer tespiti (m.27)
Kamu­laş­tır­ma­sız el atma	Kamu­laş­tırma usulü izlen­me­den taşın­ma­zın fiilen kul­la­nıl­ması	Bedel veya taz­mi­nat davası	Ayrı yazıda açık­la­nan dava yolu

Acele kamulaştırmada idarenin talebi üzerine mahkeme yedi gün içinde taşınmazın değerini bilirkişiye tespit ettirir; değer mal sahibi adına bankaya yatırılınca taşınmaza el konulabilir ve el koyma kararı tapu kütüğüne devir yasağı olarak şerh edilir (2942 m.27). Ayrıntılar acele kamulaştırma yazısındadır. İdarenin hiçbir kamulaştırma işlemi yapmadan taşınmazı kullandığı durum ise kamulaştırmasız el atma yazısında incelenmiştir; malikin kendisinin idare dışındaki bir kişiye karşı mülkiyetini koruması için başvurduğu dava el atmanın önlenmesi davasıdır.

Kamulaştırmanın özel bir biçimi de mülkiyet alınmadan taşınmaz üzerinde irtifak kurulmasıdır: amaç için yeterliyse taşınmazın belirli kesimi, yüksekliği veya derinliği üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir (Anayasa m.46; 2942 m.4). Kamulaştırma yoluyla irtifak kurulduğunda taşınmazda meydana gelen kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir (2942 m.11). Elektrik direği ve enerji nakil hattı geçen taşınmazlardaki uygulama elektrik direği kamulaştırma bedeli yazısında açıklanmıştır.

İlgili yazılar: Acele Kamulaştırma · Kamulaştırma Kararının İptali Davası · Kamulaştırma 7. Madde Şerhi · 31/b Şerhi · Kamulaştırmasız El Atma · Elektrik Direği Kamulaştırma Bedeli · Düzenleme Ortaklık Payı (DOP)