Refakat İzni Nedir? Şartları, Süresi ve Refakatçi Raporu

Refakat izni, devlet memurunun ağır kaza geçiren ya da tedavisi uzun süren bir hastalığı bulunan ana, baba, eş, çocuk veya kardeşine refakat edebilmesi için verilen ücretli izindir. Refakat izni için yakının durumunun sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi şarttır. İzin aylık ve özlük hakları korunarak üç aya kadar verilir ve gerektiğinde bir katına kadar uzatılır (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105). Aynı kişi ve aynı vaka için refakat izninin toplam süresi altı ayı geçemez (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/4); ücretli süre bittikten sonra memur on sekiz aya kadar aylıksız izin isteyebilir (657 sayılı Kanun m.108/A). İşçiler için İş Kanununda genel bir refakat izni bulunmaz.

1. Refakat İzni Nedir?

Refakat izni, 657 sayılı Kanunun hastalık iznini düzenleyen 105. maddesinin son fıkrasında yer alan ve memurun kendi hastalığı için değil, yakınına refakat etmek için kullandığı izindir. Kanun bu izni, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâline bağlar (657 sayılı Kanun m.105).

Refakat izninin usulü ayrıca bir yönetmelikle düzenlenmiştir: Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (bu yazıda kısaca Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği). Yönetmelik 657 sayılı Kanunun 1. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki memurlara uygulanır (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.2/1). Refakat iznine esas raporun nasıl düzenleneceği ise Sağlık Raporları Yönetmeliğinde yer alır.

Refakat izninin unsurları tek tabloda şöyle görünür:

Unsur	İçeriği	Dayanak
Kimin için?	Ana, baba, eş, çocuklar ve kardeşler	657 sayılı Kanun m.105
Hangi ilişki?	Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat edilmezse hayatı tehlikeye girecek yakın	657 sayılı Kanun m.105
Hangi hâl?	Ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık	657 sayılı Kanun m.105
Belge	Üç hekimli sağlık kurulu raporu	Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/1
Süre	Üç aya kadar, bir katına kadar uzatma, aynı vaka için toplam altı ay	Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/4
Ücret	Aylık ve özlük hakları korunur	Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/6

2. Refakat İzni Şartları

Refakat izni şartları üç başlıkta toplanır: yakının kim olduğu, memurla yakın arasındaki ilişki ve yakının sağlık durumu. Üçü birlikte gerçekleşmeli ve sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir. Memurlara refakat izni verilebilmesi için bu durumun sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi zorunludur (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/1).

2.1. Refakat İzni Hangi Yakınlar İçin Alınır?

Refakat izni yalnız kanunda sayılan yakınlar için alınır: ana, baba, eş, çocuklar ve kardeşler (657 sayılı Kanun m.105). Kayınvalide, kayınpeder, torun veya amca gibi yakınlar bu sayımda yer almaz.

Yönetmelik bu yakınları memurla ilişkilerine göre iki bende ayırır:

• Bakmakla yükümlü olunan yakın: Memurun bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş ve çocuklarından biri. Bu bentte hayati tehlike şartı yoktur; ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalığın raporla belgelenmesi yeterlidir (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/1-a).
• Bakmakla yükümlü olunmayan yakın: Memurun bakmakla yükümlü olmadığı, fakat refakat edilmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocuklarıyla kardeşlerinden biri (m.10/1-b).

Bu ayrımın sonucu şudur: kardeş için refakat izni yalnız ikinci bent üzerinden alınabilir, çünkü kardeş birinci bentte sayılmamıştır. Kardeşe refakat için raporun, refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunduğunu göstermesi gerekir. Aynı şey, memurun bakmakla yükümlü olmadığı ana, baba, eş veya çocuk için de geçerlidir. Bakmakla yükümlü olunan kişi kavramı için Yönetmelik 5510 sayılı Kanundaki tanıma gönderme yapar (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.4/1-b).

2.2. Refakat İzni Hangi Hâllerde Verilir?

Refakat izni iki hâlde verilir: yakının ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması (657 sayılı Kanun m.105). Kanun bu iki hâl dışında bir sebep saymaz.

Bu nedenle ameliyat veya kısa süreli hastanede yatış tek başına refakat izni sebebi değildir. Örneğin eşi ameliyat olan memur, ameliyatın bir ağır kaza sonucu yapıldığını ya da eşin tedavisi uzun süren bir hastalığı bulunduğunu sağlık kurulu raporuyla gösterebiliyorsa refakat izni isteyebilir. Eşine bakmakla yükümlü değilse raporun ayrıca hayati tehlikeyi de tespit etmesi gerekir (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/1).

Kanun ve Yönetmelik, hastanın hastanede yatıyor olmasını refakat izni şartları arasında saymaz; sayılan şart ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalıktır (657 sayılı Kanun m.105). Raporda ise refakati gerektiren tıbbi sebepler ile sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği yazılır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/2).

3. Refakat İzni Kaç Gün?

Refakat izni üç aya kadar verilir ve gerektiğinde bir katına kadar uzatılır (657 sayılı Kanun m.105). Yönetmelik, uzatmanın aynı koşullarda yapılacağını ve raporda refakat süresinin üç ayı geçmeyecek şekilde gösterileceğini belirtir (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/2).

“Üç aya kadar” ifadesi bir üst sınırdır. Refakat izni süresi, sağlık kurulunun raporda gösterdiği refakat süresine göre belirlenir. Sağlık Raporları Yönetmeliği de refakat iznine esas raporun bir defada en fazla üç ay süreli düzenlenebileceğini ve kurul gerek görürse geçerlilik süresinin en fazla üç aya kadar daha uzatılabileceğini söyler (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/3). Bu hükümler asgari bir süre koymaz; yalnız üst sınır koyar.

Aşama	Süre	Dayanak
İlk rapor ve izin	En fazla 3 ay	657 sayılı Kanun m.105
Uzatma	Bir katına kadar (en fazla 3 ay daha)	Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/3
Aynı kişi ve aynı vaka için ücretli izin toplamı	En fazla 6 ay	Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/4
Ücretli süre bittikten sonra aylıksız izin	18 aya kadar	657 sayılı Kanun m.108/A

3.1. Refakat İzninde Aynı Kişi ve Aynı Vaka İçin Üst Sınır

Refakat izninin toplam süresi, aynı kişi ve aynı vakaya dayalı olarak altı ayı geçemez (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/4). Sağlık Raporları Yönetmeliği aynı sınırı rapor tarafında kurar: aynı kişiye aynı tanıda düzenlenecek ücretli refakat izni raporlarının geçerlilik süresi toplamda altı ayı geçemez (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/4).

Sınır izni kullanan memura göre değil, hastaya ve vakaya (tanıya) göre kurulmuştur. Buna göre iki kardeş aynı hasta ve aynı hastalık için sırayla izin kullanarak altı aylık sınırı aşamaz.

3.2. Refakat İzni Bittikten Sonra Aylıksız İzin

Ücretli refakat izni bittiğinde refakat ihtiyacı devam ediyorsa memura, refakat izninin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla ve isteği üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir (657 sayılı Kanun m.108/A). Bu izin “verilebilir” biçiminde düzenlendiği için ücretli refakat izninden farklı olarak idarenin takdirine bağlıdır.

Sağlık Raporları Yönetmeliği bu aşamayı “ücretsiz refakat izni” olarak anar: ücretli süre bittikten sonra ücretsiz refakat izni için genel durum değerlendirmesi amaçlı durum bildirir sağlık kurulu raporu düzenlenir (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/3). Aylıksız izin süresi bitmeden mazeret ortadan kalkarsa memur on gün içinde göreve dönmek zorundadır; dönmeyen memur memuriyetten çekilmiş sayılır (657 sayılı Kanun m.108/F).

4. Refakat İzni İçin Refakatçi Raporu: Sağlık Kurulu Raporu Nasıl Alınır?

Refakat izni için gereken belge, halk arasında “refakatçi raporu” da denen refakat iznine esas sağlık kurulu raporudur. Bu rapor üç hekimli sağlık kurulunda düzenlenir (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/1). Sağlık kurulu raporu, tek hekimin yetkisi dışında kalan hususlarda üç veya daha fazla uzman hekim tarafından düzenlenen rapordur (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.4/1-l). Bu nedenle aile hekiminin veya tek bir uzman hekimin düzenlediği istirahat ya da durum bildirir rapor, memurun refakat izni için yeterli değildir.

Rapor memur için değil, refakat edilecek hasta için düzenlenir; memur refakat izni talebini bu rapora dayandırır. Sağlık kurulu raporunun hangi belgelerle ve nasıl istendiği heyet raporu nasıl alınır yazısında ayrıca anlatılmıştır.

4.1. Refakat İzni Raporunda Neler Yazar?

Refakat izni raporunda şu bilgiler açıkça yer alır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/2):

• hastanın ICD tanı veya tanıları ve genel sağlık durumu,
• refakati gerektiren tıbbi sebepler,
• refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunup bulunmadığı,
• birden fazla tanı varsa hangi tanıların hayati tehlike kapsamında değerlendirildiği,
• sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği,
• varsa refakat edecek kişinin taşıması gereken özel nitelikler.

Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği buna üç ayı geçmeyecek şekilde refakat süresini de ekler (m.10/2). Raporda iki şey bulunmaz: “refakat izni kullanması uygundur” veya “uygun değildir” biçiminde bir karar ve refakat izni kullanacak kişinin isim ve kimlik bilgileri (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/2). Rapor hastanın durumunu tespit eder; izni kimin kullanacağı raporda değil, memurun kurumundaki izin işleminde belirlenir.

4.2. Refakat İzni Raporuna İtiraz

Refakat izni raporu, refakat ihtiyacını veya hayati tehlikeyi tespit etmiyorsa rapora itiraz yolu vardır. Sağlık kurulu raporuna adına rapor düzenlenen kişi, onun velisi veya vasisi ya da raporu isteyen kurum itiraz edebilir. İtiraz, raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu veya adına rapor düzenlenen kişinin ikamet ettiği ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.55/1).

Refakat raporu hasta adına düzenlendiği için kişisel itirazı yapabilecek olan kural olarak hastanın kendisi veya velisi ya da vasisidir; memur, hastanın velisi veya vasisi değilse kendi adına bu sayımda yer almaz. Kişi itirazı, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde yapılır; süre geçtikten sonra yapılan itiraz kabul edilmez (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63/1). İl sağlık müdürlüğü kişiyi hakem hastaneye gönderir; iki rapor aynı yöndeyse rapor kesinleşir, çelişki varsa bölge hakem hastanesinin kararı kesindir (m.55/2, m.55/3). Hakem hastane zincirinin ayrıntısı için sağlık kurulu raporuna itiraz yazısına bakılabilir.

5. Refakat İzni Ücretli mi?

Refakat izni ücretlidir. Kanun izni “aylık ve özlük hakları korunarak” verilecek biçimde düzenler (657 sayılı Kanun m.105) ve Yönetmelik refakat izni kullanılırken memurun aylık ve özlük haklarının korunduğunu ayrıca tekrar eder (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/6). Memur izin boyunca aylığını almaya devam eder.

Ücretsiz olan, ücretli sürenin tükenmesinden sonra istenebilen aylıksız izindir (657 sayılı Kanun m.108/A). Yani “refakat izni ücretli mi ücretsiz mi” sorusunun cevabı aşamaya göre değişir: ilk üç ay ve uzatma süresi ücretli refakat iznidir; bunun ardından istenen on sekiz aya kadar izin aylıksızdır. Bu yönüyle refakat izni, işçilerde işverenle anlaşarak kullanılan ücretsiz izinden ayrılır.

6. Refakat İzni Süresince Memurun Yükümlülükleri

Refakat izni, raporda belirtilen refakat ihtiyacına bağlı bir izindir ve iki kuralla sınırlanır.

• Aynı hasta için aynı dönemde tek memur: Aynı kişiyle ilgili olarak aynı dönemde birden fazla memur refakat izni kullanamaz (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/3). Sağlık Raporları Yönetmeliği de refakat izninin aynı anda tek kişi tarafından kullanılmasını zorunlu tutar (m.29/2). Hastanın iki memur çocuğu varsa izni aynı anda değil, ancak sırayla ve toplam altı aylık sınır içinde kullanabilirler.
• Durum ortadan kalkarsa göreve dönüş: İzin süresi içinde refakati gerektiren durum ortadan kalkarsa memur, iznin bitmesini beklemeden göreve başlar (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/5).

Aynı hüküm, göreve başlamamanın sonucunu da bağlar: refakati gerektiren durum ortadan kalktığı hâlde veya izin süresi bittiğinde göreve başlamayan memur izinsiz ve özürsüz olarak görevini terk etmiş sayılır ve hakkında 657 sayılı Kanun ile özel kanunların ilgili hükümlerine göre işlem yapılır (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/5). Bu işlemin disiplin tarafı memur disiplin cezaları yazısında anlatılmıştır.

Raporda sürekli ve yakın bakım gerekip gerekmediği ayrıca yazılır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.29/2). Refakat izni bu raporda gösterilen refakat ihtiyacı için verilir ve ihtiyaç ortadan kalkınca memur göreve başlar (Hastalık ve Refakat İzni Yönetmeliği m.10/5).

7. Refakat İzni Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?

Refakat izni talebi reddedilirse iki yol birbirinden ayrılmalıdır, çünkü muhatapları ve süreleri farklıdır:

	Rapora itiraz	Ret işlemine karşı dava
Neye karşı?	Sağlık kurulu raporunun tıbbi tespitine	İdarenin izin talebini reddeden işlemine
Kim?	Adına rapor düzenlenen kişi, velisi veya vasisi, raporu isteyen kurum	İşlemin muhatabı memur
Nereye?	İl sağlık müdürlüğü	İdare mahkemesi
Süre	E-Devlet akta­rı­mın­dan itibaren 30 gün	Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün
Dayanak	Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63/1	İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7

Ret, raporun kendisinden kaynaklanıyorsa (örneğin rapor hayati tehlike tespit etmediği için kardeşe refakat izni verilmediyse) sorunun kaynağı tıbbi tespittir ve yol rapora itirazdır. Rapor şartları taşıdığı hâlde idare izni vermiyorsa ret işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdari davalarda dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7). Süre hesabının ayrıntısı idari davada dava açma süresi, davanın kendisi iptal davası nedir yazısındadır.

Kanun lafzı da bu ayrım için önemlidir: şartlar sağlık kurulu raporuyla belgelenmişse refakat izni “verilir” (657 sayılı Kanun m.105). Aylıksız izin ise “verilebilir” biçiminde düzenlenmiştir (657 sayılı Kanun m.108/A). İlki kanunda şartlara bağlanmış bir izin, ikincisi takdire bırakılmış bir izindir.

8. Refakat İzni ile Hastalık İzni Arasındaki Fark

Refakat izni ile hastalık izni aynı maddede düzenlenir, ama farklı kişiler için verilir. Hastalık izni memurun kendi hastalığı içindir: memura, raporda gösterilecek lüzum üzerine, kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç gösteren hastalıklarda on sekiz aya kadar, diğer hastalık hâllerinde on iki aya kadar izin verilir (657 sayılı Kanun m.105).

İzin türü	Kimin için?	Süre	Belge
Uzun süreli tedavi gerek­ti­ren has­ta­lık izni	Memurun kendisi	18 aya kadar	Raporda gös­te­ri­len lüzum
Diğer has­ta­lık izni	Memurun kendisi	12 aya kadar	Raporda gös­te­ri­len lüzum
Refakat izni	Memurun yakını	3 aya kadar, bir kat uzatma	Sağlık kurulu raporu

Bu yüzden refakat izni, memurun kendi hastalık raporunun yerine geçmez. Refakat izni kullanan memur kendisi hastalanırsa, kendi adına düzenlenen rapora göre hastalık izni kullanır. Hastalık izninin sonunda hastalığın devam ettiği resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilirse izin aynı süreler kadar uzatılır; bu sürenin sonunda da iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır (657 sayılı Kanun m.105).

Aynı maddede daha korumacı bir hüküm de vardır: görevi sırasında veya görevinden dolayı bir kazaya veya saldırıya uğrayan ya da meslek hastalığına tutulan memur, iyileşinceye kadar izinli sayılır (657 sayılı Kanun m.105). Bu hâlde süre sınırı yoktur, ölçüt iyileşmedir.

9. Refakat İzni ile Hastanede Refakatçi Kalmak Arasındaki Fark

Refakat izni ile hastanede refakatçi kalmak farklı mevzuata dayanır ve farklı sonuç doğurur. Refakat izni memuru işten izinli sayar (657 sayılı Kanun m.105). Refakatçi kalmak ise hastanın yanında kalma ve bunun giderlerinin karşılanmasıyla ilgilidir: genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yatarak tedavileri sırasında, hekimin veya diş hekiminin tıbben göreceği lüzum üzerine yanında kalan refakatçinin yatak ve yemek giderleri bir kişiyle sınırlı olarak Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanır (5510 sayılı Kanun m.65).

	Refakat izni	Hastanede refakatçi
Kim yararlanır?	İzni kullanan memur	Hastanın yanında kalan kişi (memur olması gerekmez)
Ne sağlar?	Çalışmaktan izinli sayılma	Yatak, yemek ve sevkte yol ve gündelik gideri
Belge	Üç hekimli sağlık kurulu raporu	Hekimin tıbben lüzum görmesi
Dayanak	657 sayılı Kanun m.105	5510 sayılı Kanun m.65

Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği iki ayrıntı ekler. 18 yaşını doldurmamış çocuklar için refakatçi kalınmasının tıbben lüzum görülmesi şartı aranmaz (Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği m.16/2). Yerleşim yeri dışına sevkte refakatçinin yol ve gündelik gideri, sevki düzenleyen hekimin refakati tıbben lüzumlu görmesi ve refakatçi eşliğinde gelindiğinin veya kalındığının belirtilmesi hâlinde bir kişiyle sınırlı olarak ödenir; 18 yaşını doldurmamış çocukların sevklerinde bu şart aranmaz (m.16/5).

Buna göre hastanede refakatçi olarak kalabilmek için verilen hekim onayı, memurun refakat izni için yeterli değildir. Hastanın yanında kalacak memurun işten izinli sayılması için ayrıca refakat iznine esas sağlık kurulu raporu gerekir.

10. Refakat İzni İşçilere Verilir mi?

Refakat izni işçilere memurdaki biçimiyle verilmez. 4857 sayılı İş Kanununda yakına refakat için genel bir izin yoktur; “refakat” sözcüğü Kanunun metninde geçmez. İşçi tarafında bu ihtiyaca en yakın hüküm, mazeret iznini düzenleyen maddedeki dar bir izindir: işçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir (4857 sayılı Kanun ek m.2).

Bu iznin sınırları memurdaki refakat izninden belirgin biçimde dardır:

• Yalnız çocuk için: Eş, ana, baba veya kardeş bu iznin kapsamında değildir.
• Çocuğun durumu: Çocuğun en az yüzde yetmiş oranında engelli olması ya da süreğen bir hastalığının bulunması gerekir.
• Tek ebeveyn: İzin, çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılabilir.
• Süre: Bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar.
• Belge: Sağlık kurulu raporu değil, hastalık raporu aranır.

10.1. Refakat İzni Yerine İşçinin Kullanabileceği İzinler

Refakat izni bulunmayan işçinin yakınına refakat etmesi gerektiğinde kullanabileceği yol, kanunda tanınmış bir refakat izni değildir. İşçi yıllık izin kullanabilir ya da işverenle ücretsiz izin üzerinde anlaşabilir. İş Kanunu bazı ücretsiz izinleri doğrudan hak olarak tanır; örneğin koruyucu aile olan işçiye çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir (4857 sayılı Kanun m.74). Ancak bu izinlerin hiçbiri yakına refakat amacına ayrılmış değildir. Ana veya babasının, eşinin, kardeşinin veya çocuğunun ölümü hâlinde ise işçiye üç gün ücretli izin verilir (4857 sayılı Kanun ek m.2).

11. Refakat İzni Dışında Memurun Kullanabileceği Kısa Süreli İzinler

Refakat izni şartları oluşmadığında, örneğin yakının kısa süreli bir tedavisi için bir veya birkaç günlük izin gerektiğinde, memurun başvurabileceği izinler 657 sayılı Kanunun mazeret iznini düzenleyen 104. maddesindedir:

• Takdire bağlı mazeret izni: Kanunda sayılan hâller dışında, atamaya yetkili amir, vali, kaymakam veya misyon şefi tarafından, birim amirinin muvafakatiyle, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde mazeret sebebiyle on gün izin verilebilir (657 sayılı Kanun m.104/C). Bu izin “verilebilir” biçiminde düzenlendiği için idarenin takdirindedir ve refakat izni gibi sağlık kurulu raporuna bağlı değildir.
• Engelli veya süreğen hastalıklı çocuk için mazeret izni: En az yüzde 70 oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması hâlinde, hastalık raporuna dayalı olarak ana veya babadan sadece biri tarafından kullanılmak üzere bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar mazeret izni verilir (657 sayılı Kanun m.104/E).
• Ölüm hâlinde izin: Eşin, çocuğun, memurun kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hâlinde memura isteği üzerine yedi gün izin verilir (657 sayılı Kanun m.104/B).

Yıllık izin ve mazeret izinleri sırasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç malî haklar ile sosyal yardımlara dokunulmaz (657 sayılı Kanun m.104/G). Bu izinler refakat izninin yerine geçmez; refakat izni için aranan ağır kaza veya uzun süren hastalık ile sağlık kurulu raporu şartları gerçekleşmişse memur refakat izni isteyebilir.