SEGBİS Nedir? Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi ile Duruşma

SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi), UYAP içinde ses ve görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı sistemdir; ceza muhakemesinde savcılık, hâkim veya mahkeme bu sistemle başka yerdeki sanığı sorguya çeker, tanığı ve bilirkişiyi dinler ya da kişiyi duruşmaya bağlar (Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.3/1-c). Bu yazı, SEGBİS ile ifade vermesi, sorguya çekilmesi veya duruşmaya bağlanması istenen sanık, tanık, mağdur ve onların avukatları için SEGBİS’in hangi hâllerde kullanıldığını, nasıl işlediğini ve hukuk davalarındaki e-Duruşmadan farkını madde dayanaklarıyla anlatır.

1. SEGBİS: Öne Çıkanlar

• SEGBİS ile yurt içindeki sanığın sorgusu, hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda yapılabilir ve sanığın duruşmalara bu yolla katılmasına karar verilebilir (CMK m.196/4).
• SEGBİS ile tanık veya bilirkişi, duruşmaya getirilmesi mümkün değilse ve teknik imkân varsa aynı anda görüntülü ve sesli iletişimle dinlenir (CMK m.180/5).
• SEGBİS ile tutuklama sorgusu mümkündür: yirmi dört saat içinde hâkim önüne çıkarılamayan yakalanan kişinin sorgusu, yakalandığı yer adliyesindeki sistemle yapılır (CMK m.94/2).
• SEGBİS kayıtlarının kendisi taraflara verilmez; yazılı tutanağa dönüştürülen kayıt verilebilir, kayıt makam gözetiminde izletilebilir (SEGBİS Yönetmeliği m.8).
• SEGBİS Yönetmeliği ceza muhakemesini düzenler; hukuk davalarında uzaktan katılım HMK m.149’a dayanan e-Duruşma ile yapılır ve talep duruşmadan en az iki iş günü önce gönderilir (HMK m.149; e-Duruşma Yönetmeliği m.8/2).

2. SEGBİS Nedir? Açılımı, Kanuni Dayanağı ve SEGBİS Yönetmeliği

SEGBİS, “Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi”nin kısaltmasıdır ve UYAP Bilişim Sistemi içinde ses ile görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı sistemi ifade eder (SEGBİS Yönetmeliği m.3/1-c). Sistemi Adalet Bakanlığı UYAP kapsamında kurar, işletir, geliştirir ve bakımını sağlar (m.5/1).

SEGBİS’in kullanım usulünü, 20.09.2011 tarihli ve 28060 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik düzenler. Yönetmeliğin amacı, soruşturma ve kovuşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkemece dinlenmesine gerek görülen kişilerin SEGBİS ile dinlenmesi, kayda alınması, saklanması ve bunun için gereken teknik altyapının kurulmasıdır (m.1/1). Yönetmelik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu’na dayanır (m.2/1). SEGBİS’in kanundaki dayanakları ise CMK m.94/2, m.180/5 ve m.196/4’tür; bu hükümler aşağıda ilgili başlıklarda açıklanır.

SEGBİS ile iletilen görüntü, kişinin yüz ifadelerini, vücut hareketlerini, tavır ve davranışlarını gözlemlemeye imkân vermelidir. Ses de kişinin duygularını anlamaya ve söylediklerini anlaşılır biçimde dinlemeye elverişli olmalıdır (m.4/2). Bilgi, belge ve delillerin elektronik ortamda anında iletilebilmesi de sistemden beklenen bir standarttır (m.4/3).

SEGBİS, duruşma salonundaki kayıt yasağının da kanuni istisnasıdır. Adliye binası içinde ve duruşma başladıktan sonra salonda sesli veya görüntülü kayıt ya da nakil sağlayan aletler kullanılamaz; ancak CMK m.180/5 ve m.196/4’teki görüntülü ve sesli iletişim hükümleri saklıdır (CMK m.183/1).

2.1. SEGBİS Ne İşe Yarar?

SEGBİS, duruşmaya veya dinlemeye gelemeyen kişinin bulunduğu yerden ifade vermesini, sorguya çekilmesini ya da duruşmaya katılmasını sağlar ve bu işlemleri kayda alır. Yönetmeliğe göre SEGBİS üç iş görür:

• Uzaktan dinleme ve katılım: Mazereti kabul edilen, ceza infaz kurumunda, tedavi kurumunda veya başka yargı çevresinde bulunan kişi SEGBİS ile dinlenir ya da duruşmaya katılır (SEGBİS Yönetmeliği m.13/1, m.14/1, m.15/1, m.16/1).
• Kayıt ve saklama: Görüntülü ve sesli iletişim olanağı varsa soruşturma ve kovuşturma işlemleri kayda alınır; kayıt elektronik imzayla saklanır ve yazılı tutanağa dönüştürülür (m.9/1, m.6/1, m.7/1).
• Belge ve delil iletimi: Bilgi, belge ve delillerin elektronik ortamda anında iletilebilmesi sistemin standartları arasındadır (m.4/3).

SEGBİS ifadesi, bu sistemle uzaktan alınan ve kayda geçirilen ifade, sorgu veya tanık beyanıdır. Kayıt UYAP’ta yazılı tutanağa dönüştürülür ve elektronik imzayla imzalanır; kovuşturma aşamasında bu işlemi esas mahkemesi yapar (m.7/1-2).

3. SEGBİS Kimler İçin ve Hangi Durumlarda Kullanılır?

SEGBİS; sanığın sorgusunda ve duruşmaya katılmasında, tanık ve bilirkişinin dinlenmesinde, kimliği saklı tanığın dinlenmesinde, ceza infaz kurumunda, tedavi kurumunda veya başka yargı çevresinde bulunan kişinin dinlenmesinde ve yakalanan kişinin sorgusunda kullanılır. Görüntülü ve sesli iletişim olanağı varsa soruşturma veya kovuşturma aşamasında yapılan her türlü işlem SEGBİS ile kayda alınır (SEGBİS Yönetmeliği m.9/1).

3.1. SEGBİS ile Sanığın Sorgusu ve Duruşmaya Katılması

SEGBİS ile sanığın sorgusu, hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda yapılabilir. Aynı koşulla, yurt içinde bulunan sanığın duruşmalara aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle katılmasına da karar verilebilir (CMK m.196/4). Kanun bu yöntemi “zorunlu gördüğü durumlar” ile sınırlar; SEGBİS, sanığın duruşmaya getirilmesinin genel bir alternatifi olarak yazılmamıştır.

SEGBİS ile istinabe aynı yöntem değildir. İstinabede sanık, davaya bakan mahkemenin değil başka bir mahkemenin huzurunda sorguya çekilir; alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda bu yol kullanılamaz ve sorgudan önce sanığa ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulur (CMK m.196/2). SEGBİS’te ise sanık, kendi davasına bakan mahkemenin sorgusuna veya duruşmasına canlı bağlanır (m.196/4).

3.2. SEGBİS ile Tanık ve Bilirkişi Dinlenmesi

SEGBİS ile tanık veya bilirkişi, hastalık, malullük ya da giderilmesi mümkün olmayan başka bir nedenle uzun süre duruşmaya gelemeyecekse veya konutu mahkemenin yargı çevresi dışında olduğu için getirilmesi zorsa dinlenebilir. Bu hâllerde teknik imkân varsa ifade, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle alınır (CMK m.180/1, m.180/2, m.180/5).

CMK, tanık dinlenirken görüntü ve seslerin kayda alınabileceğini söyler; SEGBİS Yönetmeliği ise görüntülü ve sesli iletişim olanağı varsa soruşturma ve kovuşturmadaki her işlemin SEGBİS ile kayda alınacağını düzenler (CMK m.52/3; SEGBİS Yönetmeliği m.9/1). Mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayıp tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu olan kişilerin tanıklığında kayıt her durumda zorunludur (CMK m.52/3; SEGBİS Yönetmeliği m.9/2). Bu yolla elde edilen kayıtlar yalnız ceza muhakemesinde kullanılır (CMK m.52/4). Tanıklığın genel kuralları için: Tanık Ne Demek?

3.3. SEGBİS ile Kimliği Saklı Tanığın Dinlenmesi

SEGBİS ile kimliği saklı tutulan tanık uzaktan dinlenebilir; bu sırada tanığın bulunduğu yerde yetkili Cumhuriyet savcısı veya hâkim hazır bulunur (SEGBİS Yönetmeliği m.10/2). Kanun, hazır bulunanların huzurunda dinlenmesi tanık için başka türlü önlenemeyecek ağır bir tehlike oluşturuyorsa hâkimin tanığı hazır bulunma hakkı olanlar olmadan dinleyebileceğini, bu durumda ses ve görüntülü aktarma yapılacağını ve soru sorma hakkının saklı olduğunu öngörür (CMK m.58/3). Bu hüküm yalnız bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanır (CMK m.58/5).

3.4. SEGBİS ile Cezaevindeki, Hastanedeki ve Başka Şehirdeki Kişinin Dinlenmesi

SEGBİS ile ceza infaz kurumunda bulunan kişi, teknik altyapı hazırsa dinlenebilir ve duruşmalara katılabilir (SEGBİS Yönetmeliği m.14/1). Tedavi kurumunda bulunan kişi için de aynı imkân vardır (m.15/1). Talep eden makamca mazereti kabul edilen ve bu nedenle hazır bulunamayan kişi de SEGBİS ile dinlenebilir veya duruşmaya katılabilir (m.13/1).

Kişi, mahkemenin yargı çevresi dışında bulunuyorsa talep eden makam, dinleyeceği kişinin adres ve kimlik bilgilerini, varsa isnat edilen suçu veya olayı ve dinleme için yapılması gereken hazırlıkları kişinin bulunduğu yerdeki savcılık veya mahkemeye bildirir (m.16/1). Başka şehirde oturan sanık veya tanığın uzaktan katılımı bu bildirimle kurulur.

3.5. SEGBİS’in Kanun Yollarında ve Uluslararası Adli Yardımlaşmada Kullanılması

SEGBİS, Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri dahil kanun yolu makamlarınca ve CMK’nın uygulandığı diğer durumlarda da kullanılabilir (SEGBİS Yönetmeliği m.21/1). Uluslararası karşılıklı adli yardımlaşma çerçevesinde de SEGBİS kullanılabilir; bu talepler Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılır (m.11/1, m.11/3). İstinaf ve temyiz yollarının genel kuralları için: İstinaf Nedir? · Temyiz Nedir?

4. SEGBİS ile Tutuklama ve Tahliye Olur mu?

SEGBİS ile tutuklama sorgusu yapılabilir. Hâkim veya mahkemenin yakalama emri üzerine yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır; çıkarılamıyorsa aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde, orada yoksa en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle yetkili hâkim veya mahkeme bu kişinin sorgusunu yapar veya ifadesini alır (CMK m.94/1-2). Yönetmelik de yakalanan kişinin, irtibat kurulan makam uygun görürse SEGBİS ile dinlenmek üzere hazır edileceğini ve yakalanan yerde sistem yoksa en yakın yerdeki savcılığa veya mahkemeye götürüleceğini düzenler (SEGBİS Yönetmeliği m.17/1-b).

SEGBİS ile yapılan sorgu, tutuklama kararının şartlarını değiştirmez. Soruşturma evresinde tutuklamaya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde savcının istemi üzerine veya resen mahkeme karar verir (CMK m.101/1). Kararda kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenleri, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gösterilir; tutuklama istendiğinde şüpheli veya sanık bir müdafiin yardımından yararlanır (CMK m.101/2-3). Tutuklamanın genel şartları için: Tutuklama Nedir?

SEGBİS ile tahliye bakımından kanunda ayrı bir usul yoktur. SEGBİS bir katılım yöntemidir; tahliye, tutukluluğun devamı veya tahliye isteminin reddi hakkındaki karar, sanığın duruşmaya SEGBİS ile mi salondan mı katıldığına göre farklı bir usule bağlanmamıştır. Bu kararlar da kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün yetersizliği gösterilerek gerekçelendirilir (CMK m.101/2). Tutuklama yerine uygulanabilecek tedbirler için: Adli Kontrol Nedir?

5. SEGBİS ile Duruşmaya Katılma Talebi ve Dinleme Süreci

SEGBİS ile duruşmaya katılma talebi davaya bakan savcılık veya mahkemeye yapılır; SEGBİS ile duruşma, davaya bakan savcılık veya mahkemenin (talep eden makam) kararı ve bildirimiyle kurulur; kişi, bulunduğu yerde dinleme odasında hazır edilir ve kimliği tespit edildikten sonra canlı bağlantı başlar. Başka yargı çevresindeki bir kişi için süreç şu sırayla işler:

1. Hazır bulunamayacak kişi mazeretini ve SEGBİS ile katılma isteğini davanın görüldüğü makama bildirir; mazereti kabul edilen kişi SEGBİS ile dinlenebilir veya duruşmaya katılabilir (SEGBİS Yönetmeliği m.13/1).
2. Talep eden makam, dinlenecek kişinin adres ve kimlik bilgilerini, varsa isnat edilen suçu veya olayı ve dinleme için gereken hazırlıkları kişinin bulunduğu yerdeki savcılığa veya mahkemeye (talep edilen makam) bildirir (m.16/1).
3. Talep edilen makam, kişinin dinleme odasında hazır edilmesini ve dinleme talebinde belirtilen kişi olduğuna dair tutanak düzenlenmesini sağlar; talep eden makam başka bir şey belirtmemişse kimlik, adliyede yazı işleri müdürü veya görevlendirilen personel tarafından tespit edilir (m.16/2-3).
4. Dinlenecek kişiye görüntü ve ses kaydı yapılacağı bildirilir (m.19/1). Dinleme sırasında kişinin bulunduğu yerde savcı veya hâkimin hazır bulunması, talep eden makamın isteğine bağlıdır (m.18/1).
5. Dinleme SEGBİS ile kayda alınır; kayıt nitelikli elektronik imzayla imzalanarak talep eden makamca saklanır ve UYAP’ta yazılı tutanağa dönüştürülür (m.9/1, m.6/1, m.7/1).

Ceza infaz kurumundaki kişiyi dinleme odasında kurum görevlisi, tedavi kurumundaki kişiyi ise kolluk görevlisi hazır eder ve kimliğine ilişkin tutanağı düzenler (m.14/2-4, m.15/2-4).

5.1. SEGBİS Talep Dilekçesinde Yer Alacak Bilgiler

SEGBİS talep dilekçesi, davanın görüldüğü savcılığa veya mahkemeye verilir ve mahkemenin mazereti değerlendirip kişinin bulunduğu yere bildirim yapabilmesi için gereken bilgileri taşır. Yönetmelik bir dilekçe biçimi öngörmez; talep eden makamın bildirmesi gereken bilgiler ise sayılmıştır (SEGBİS Yönetmeliği m.13/1, m.16/1). Bu nedenle dilekçede şu bilgilerin yer alması, mahkemenin talebi değerlendirmesini ve bildirimi yapmasını kolaylaştırır:

• Dosya bilgisi: Talebin hangi soruşturma veya kovuşturma dosyasına ilişkin olduğu ve duruşma tarihi.
• Talep eden kişinin sıfatı: Sanık, tanık, katılan veya bilirkişi olarak hangi sıfatla dinleneceği.
• Mazeret: Duruşmada hazır bulunmayı engelleyen durum; Yönetmelik SEGBİS ile katılımı, talep eden makamca kabul edilen mazerete bağlar (m.13/1).
• Bulunulan yer ve kimlik bilgisi: Kişinin bulunduğu il, ilçe veya kurum ile adres ve kimlik bilgileri; talep eden makam bunları kişinin bulunduğu yerdeki savcılığa veya mahkemeye bildirir (m.16/1).
• Talep: Duruşmaya veya dinlemeye bulunulan yerdeki adliyeden, ceza infaz kurumundan ya da tedavi kurumundan SEGBİS ile katılma isteği.

Sanığın SEGBİS ile sorgusu veya duruşmaya katılması ayrıca hâkim ya da mahkemenin zorunlu gördüğü durumlara bağlıdır (CMK m.196/4); dilekçe bu değerlendirmenin yerine geçmez.

SEGBİS odası, Yönetmelikte “dinleme odası” olarak geçer (m.14/3, m.15/3, m.16/2). UYAP’taki duruşma bildirimlerinin ne anlama geldiği için: Duruşma Evrakı Hazırlandı Ne Demek?

6. SEGBİS Zorunlu mu? Sanığın Duruşmada Bizzat Bulunma Hakkı

SEGBİS ile duruşmaya katılım kanunda kural olarak değil, hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlara özgü bir yöntem olarak düzenlenmiştir (CMK m.196/4). Kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz (CMK m.193/1). Suçla itham edilen herkesin kendisini bizzat savunma veya seçtiği bir müdafiin yardımından yararlanma hakkı da vardır (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.6/3-c).

SEGBİS kararı gerekçeli olmak zorundadır; hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı gerekçeli yazılır (CMK m.34/1). Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, mahkemenin SEGBİS’e karar verirken sanığın bizzat getirilmesini hangi durumun engellediğini gerekçede göstermesi beklenir. Kanun lafzı, SEGBİS için sanığın ayrıca rıza göstermesini bir şart olarak yazmaz; ölçüt, m.196/4’teki “zorunlu gördüğü durumlar” ifadesidir. Duruşmada bizzat bulunmak isteyen sanık bu isteğini ve gerekçesini mahkemeye bildirebilir.

SEGBİS ile sorguda sanığın savunma güvenceleri aynen geçerlidir. Sanığa müdafi seçme hakkı, müdafiin sorguda hazır bulunabileceği ve yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı bildirilir; ifade ve sorgunun kaydında teknik imkânlardan yararlanılır (CMK m.147/1-c, e, h). Sanığın hakları için: Sanık Ne Demek? · müdafiin rolü için: Müdafi Ne Demek?

7. SEGBİS ile Avukatın (Müdafi veya Vekilin) Duruşmaya Katılması

SEGBİS ile avukatın duruşmaya katılması, ceza ve hukuk yargılamasında farklı kurallara bağlıdır. Hukuk yargılamasında talep eden tarafın vekili, mahkemenin kararıyla ses ve görüntü nakli yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılabilir ve usul işlemleri yapabilir (HMK m.149/1). e-Duruşma talep eden vekil avukatlık bürosundan, baronun bu amaçla belirlediği bölümden, adliyede tahsis edilen yerden veya Yönetmelikteki şartları taşıyan başka uygun bir yerden katılabilir (e-Duruşma Yönetmeliği m.11/1).

Ceza muhakemesinde SEGBİS Yönetmeliği, talep eden makamca kabul edilen mazereti nedeniyle hazır bulunamayan “kişi”nin SEGBİS ile dinlenebileceğini ve duruşmalara katılabileceğini söyler (SEGBİS Yönetmeliği m.13/1). Hüküm müdafi veya vekili ayrıca adıyla saymaz; kanunda da müdafiin SEGBİS ile katılımına ilişkin ayrı bir madde yoktur. CMK m.196/4 yalnız sanığın sorgusunu ve duruşmalara katılmasını düzenler.

8. SEGBİS Kayıtları: Saklanma, Tutanak ve Taraflara Verilmesi

SEGBİS kayıtlarının kendisi taraflara verilmez; yazılı tutanağa dönüştürülen kayıtlar kanundaki şartlara uygun olarak verilebilir (SEGBİS Yönetmeliği m.8/1). Talep veya itiraz hâlinde ses ve görüntü kayıtları, kanundaki şartlara uygun olarak soruşturma ve kovuşturma makamının gözetiminde ilgilisine izletilebilir (m.8/2).

SEGBİS ile elde edilen kayıtlar nitelikli elektronik imzayla imzalanır ve talep eden makam tarafından güvenli biçimde saklanır (m.6/1). Kayıtlar UYAP’ta yazılı tutanağa dönüştürülüp elektronik imzayla imzalanır; bu işlemi soruşturma aşamasında soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığı veya hâkim, kovuşturma aşamasında esas mahkemesi yapar (m.7/1-2). Kanun yoluna başvurulursa ses ve görüntü kayıtları itiraz, istinaf veya temyiz merciine gönderilir (m.22/1).

Ceza muhakemesindeki SEGBİS Yönetmeliği, bağlantının kesilmesi veya sesin anlaşılamaması hâlinde ne yapılacağını ayrıca düzenlemez. Yönetmelik yalnız sistemden beklenen asgari niteliği belirler: görüntü yüz ifadesini ve davranışı gözlemlemeye, ses söylenenleri anlaşılır biçimde dinlemeye elverişli olmalıdır (m.4/2). Kesinti hâlinde izlenecek yol hukuk yargılamasındaki e-Duruşma için açıkça yazılmıştır (aşağıda).

9. SEGBİS ile e-Duruşma Arasındaki Fark

SEGBİS ceza muhakemesinin, e-Duruşma ise hukuk yargılamasının uzaktan katılım yoludur. e-Duruşma, hukuk yargılamasında tarafın veya vekilinin ses ve görüntü nakli yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılmasını, usul işlemi yapmasını ve tanığın, bilirkişinin, uzmanın dinlenmesini ifade eder (Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik m.3/1-b). Bu Yönetmelik 30.06.2021 tarihli ve 31527 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olup HMK m.149/5’e dayanır (e-Duruşma Yönetmeliği m.2/1).

Ölçüt	SEGBİS	e-Duruşma
Yargılama türü	Ceza muhakemesi (soruşturma ve kovuşturma)	Hukuk yargılaması
Kanuni dayanak	CMK m.94/2, m.180/5, m.196/4	HMK m.149
Usul düzenlemesi	SEGBİS Yönetmeliği (RG 20.09.2011, 28060)	e-Duruşma Yönetmeliği (RG 30.06.2021, 31527)
Kim karar verir	Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda (CMK m.196/4)	Taraf talebiyle veya tanık, bilirkişi, uzman için resen mahkeme (HMK m.149/1-2)
Talep yolu ve süresi	Yönet­me­likte süre yok; mazeret talep eden makamca kabul edilir (m.13/1)	UYAP portalı veya mobil uygulama, duruşmadan en az iki iş günü önce (m.8/2)
Katılım yeri	Dinleme odası: adliye, ceza infaz kurumu, tedavi kurumu (m.14-16)	Vekil için avukatlık bürosu dahil; taraf ve tanık için adliye veya ceza infaz kurumu (m.11)
Kayıt	Görüntülü ve sesli iletişim olanağı varsa her işlem kayda alınır (m.9/1)	Kayıt ancak yar­gı­la­ma­nın zorunlu kıldığı hâllerde, gerekçeli kararla (m.15/1)

9.1. e-Duruşma Talebi Nasıl Yapılır?

e-Duruşma talebi, UYAP mobil uygulamaları, avukat portalı veya vatandaş portalı üzerinden, duruşma gününden en az iki iş günü önce davanın görüldüğü mahkemeden yapılır (e-Duruşma Yönetmeliği m.8/2). Taraf veya vekili bu talebi gerekçesiyle birlikte yapar (m.8/1). Talep, vatandaşlar için UYAP Vatandaş Portalı, avukatlar için UYAP Avukat Portalı üzerinden iletilir.

1. Taraf veya vekili, duruşmaya e-Duruşma ile katılmayı ya da tanığın, bilirkişinin veya uzmanın bu yolla dinlenmesini gerekçesiyle ister (m.8/1).
2. Talep, duruşma gününden en az iki iş günü önce portal veya mobil uygulama üzerinden gönderilir (m.8/2).
3. Hâkim, duruşma gününden en az bir iş günü önce talebi kabul veya reddeder; bu karar kesindir (m.9/1).
4. Karar, UYAP üzerinden veya diğer usullerle talep edene bildirilir (m.9/4).
5. Katılan kişi Bakanlığın teknik kriterlerini sağlar, bulunduğu yerin güvenli ve dinlemeye elverişli olmasını sağlar ve belirlenen gün ve saatte sistemde hazır bulunur (m.17/1).

e-Duruşma talebi; süresinde yapılmamışsa, hakkın kötüye kullanılması veya yargılamayı sürüncemede bırakma amacı taşıyorsa ya da e-Duruşmayı zorlaştıran hukuki, fiilî veya teknik engel varsa gerekçe gösterilerek reddedilebilir (m.9/2). Hastalığı, yaşlılığı veya engelliliği nedeniyle mahkemeye gelmekte zorlanacak taraf, tanık, bilirkişi ve uzmanın talebi hâlinde ise öncelikle e-Duruşma ile dinlenmesine karar verilir (m.9/3); bu kişiler meskenlerinden veya bulundukları kurumdan da katılabilir (m.11/4).

9.2. e-Duruşmanın Hukuki Sonucu, Feragat ve Sulh Beyanı

e-Duruşma, mahkeme huzurunda yapılan duruşmayla aynı hukuki sonuçları doğurur (e-Duruşma Yönetmeliği m.13/1). Birden fazla vekille takip edilen dosyada yalnız talepte bulunan ve talebi kabul edilen vekiller e-Duruşmaya katılabilir (m.13/2). Davaya son veren feragat, kabul veya sulh beyanı e-Duruşmada yapılırsa mahkeme yeni bir duruşma günü belirler; beyan o gün mahkeme huzurunda yenilenip tutanak beyan eden tarafından imzalanırsa geçerli hâle gelir (m.13/4).

HMK m.149’a 7589 sayılı Kanun ile yeni bir fıkra eklenmiştir. Buna göre ses ve görüntü nakli yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmasına karar verilenler hakkında, HMK m.154/3-ç’de sayılan ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh hâlleri dışında, elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz (7589 sayılı Kanun m.22). Kanun 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır; bu hüküm yayımı tarihinden itibaren üç ay sonra yürürlüğe girer (7589 sayılı Kanun m.26/1-b). Yeni fıkra üçüncü fıkradan sonra geldiği için HMK m.149’un bugünkü dördüncü ve beşinci fıkraları yürürlükle birlikte beşinci ve altıncı fıkra olur; bu yazıdaki HMK m.149 fıkra numaraları değişiklik öncesi metne göredir.

9.3. e-Duruşmada Bağlantı Kesilirse Ne Olur?

e-Duruşmada ses ve görüntü aynı anda sağlanamazsa veya kesinti beyanların anlaşılmasını güçleştirirse e-Duruşma yeniden açılır; aksaklık sürerse gerekçesi belirtilerek e-Duruşma sonlandırılır ve bu durum tutanağa geçirilir (e-Duruşma Yönetmeliği m.13/8). Taraf veya vekilin kusuru olmadan teknik sebeple e-Duruşma yapılamazsa, duruşmaya gelmeyen taraf için öngörülen dosyanın işlemden kaldırılması kuralı o taraf veya vekil yönünden uygulanmaz (m.13/9; HMK m.150/1). Teknik sorunlar ve kaynağı, istenirse Adalet Bakanlığı tarafından mahkemeye bildirilir (m.13/10).

9.4. SEGBİS Hukuk Davalarında Kullanılır mı?

SEGBİS adı hukuk yargılamasında da geçer, ancak hukuk mahkemesinde uzaktan katılımın dayanağı HMK m.149’dur. Mahkeme, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesine resen karar verebilir (HMK m.149/3). İsticvap edilecek veya yemin edecek kişi mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyorsa ve bulunduğu yerde ses ve görüntü nakli mümkün değilse istinabe yoluna gidilir (HMK m.172/1, m.236/1); e-Duruşma Yönetmeliği bu kişilerin öncelikle e-Duruşma ile isticvap edileceğini veya yemin ettirileceğini düzenler (e-Duruşma Yönetmeliği m.10/3).

Hukuk yargılamasında duruşma sırasında fotoğraf çekilemez ve ses ve görüntü kaydı yapılamaz; yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde mahkeme kayıt alabilir (HMK m.153/1). e-Duruşma kaydı alınmışsa Merkezi Kayıt Sisteminde iki hafta saklanır ve süre sonunda geri döndürülemeyecek biçimde silinir (e-Duruşma Yönetmeliği m.15/2). Adli yargıdaki yazı işleri düzenlemesine göre SEGBİS veya benzeri sistemlerle elde edilen ses ve görüntü verileri, HMK m.199 anlamında elektronik belge hükmündedir (Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik m.218/4). Hukuk usulünün genel çerçevesi için: HMK Tam Metin · ceza usulü için: CMK Tam Metin