Yakalama Kararı Nedir? Kim Verir, Nasıl Öğrenilir, İtiraz

Yakalama kararı, günlük dilde kullanılan bir ifadedir; kanundaki adı yakalama emridir. Yakalama emri, çağrıya gelmeyen ya da kendisine ulaşılamayan şüpheli, kaçak sanık veya kaçan tutuklu ya da hükümlü hakkında, kişinin yakalanıp yetkili makamın önüne getirilmesi için düzenlenen yazılı karardır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.98). Yakalama kararı soruşturmada sulh ceza hâkiminden, kovuşturmada hâkim veya mahkemeden, kesinleşmiş cezanın infazında ise Cumhuriyet savcısından çıkar (5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.19). Bu yazı, hakkında yakalama kararı bulunduğunu düşünen ya da bir yakını için bunu araştıran kişinin, kararın neden çıktığını, çıkınca ne olacağını, nasıl öğrenileceğini ve hangi yolla itiraz edilip kaldırılabileceğini öğrenmesi için hazırlandı. Araçlar üzerine konulan yakalama şerhi bu yazının konusu değildir.

1. Yakalama Kararı: Öne Çıkanlar

• Yakalama kararının kanundaki adı yakalama emridir; suçüstünde yapılan geçici yakalama ise emir değil, fiilî bir işlemdir (CMK m.90, m.98).
• Soruşturmada yakalama kararını savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada kaçak sanık için hâkim veya mahkeme verir (CMK m.98/1, m.98/3).
• Hükümlü, çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren on gün içinde gelmezse savcı yakalama emri çıkarır; kasten işlenen suçta üç yılı, taksirli suçta beş yılı aşan hapis cezasında emir doğrudan çıkar (5275 sayılı Kanun m.19/1-2).
• Hâkim veya mahkemenin yakalama emri üzerine yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim ya da mahkeme önüne çıkarılır (CMK m.94/1).
• Yakalama emri bulunan kişinin yakalanması için yapılan aramada ayrıca arama kararı gerekmez (Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.30).
• Sulh ceza hâkiminin yakalama emrine iki hafta içinde itiraz edilir; yakalama işlemine karşı başvuru ise ayrı bir yoldur ve yirmi dört saat içinde sonuçlanır (CMK m.268/1, m.91/5).

2. Yakalama Kararı Nedir?

Yakalama kararı, bir kişinin yakalanarak hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı önüne getirilmesini emreden yazılı karardır ve Ceza Muhakemesi Kanunu bu kararı yakalama emri adıyla düzenler. Yakalama emrinde kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği, yüklenen suç ve yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir (CMK m.98/4). Emri kolluk uygular; kişi yakalandığında emrin gösterdiği makama götürülür.

Soruşturma ve kovuşturmadaki yakalama kararı bir mahkûmiyet hükmü değildir. Yakalama kararının amacı, kişinin ifadesinin alınması, sorgusunun yapılması, duruşmada hazır bulunması ya da kesinleşmiş cezasının infaz edilmesi için yetkili makamın önüne getirilmesidir. Bu amaç yerine getirildiğinde emir iade edilir (CMK m.90/6).

2.1. Yakalama Kararı ile Yakalama İşlemi Arasındaki Fark

Yakalama kararı (yakalama emri) önceden düzenlenmiş yazılı bir karardır; yakalama işlemi ise kişinin hürriyetinin fiilen kısıtlandığı andır. İkisi farklı hükümlere bağlıdır:

• Yakalama işlemi (CMK m.90): Kişiye suçu işlerken rastlanırsa ya da suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçma olasılığı varsa veya kimliği hemen belirlenemiyorsa herkes geçici olarak yakalama yapabilir (CMK m.90/1). Kolluk ise tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, savcıya veya amirlerine derhal başvuramıyorsa kendisi yakalama yapabilir (CMK m.90/2).
• Yakalama emri (CMK m.98): Önceden bir hâkim, mahkeme veya kanunun saydığı hâllerde savcı ya da kolluk tarafından düzenlenir; kolluk bu emri uygulayarak kişiyi yakalar.

Bu yazıda “yakalama kararı” ifadesi ikinci anlamda, yani kişi hakkında çıkarılmış ve henüz uygulanmamış emir için kullanılmıştır. Suçüstü yakalamadan sonraki gözaltı süresi ayrı bir konudur: gözaltı süresi (CMK 91).

3. Yakalama Kararı Hangi Durumlarda Çıkar?

Yakalama kararı, kanunun saydığı dört durumda çıkar. Hangi durumun söz konusu olduğu, kararı kimin verdiğini ve itiraz yolunu da belirler.

1. Soruşturmada çağrıya gelmeyen veya çağrılamayan şüpheli: Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya kendisine çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi yakalama emri düzenleyebilir (CMK m.98/1).
2. Tutuklama isteminin reddine itiraz: Tutuklama istemi reddedilir ve bu ret kararına itiraz edilirse, itirazı inceleyen merci de yakalama emri düzenleyebilir (CMK m.98/1).
3. Kaçan şüpheli, sanık, tutuklu veya hükümlü: Yakalanmışken kolluğun elinden kaçan şüpheli veya sanık ile tutukevinden ya da ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilir (CMK m.98/2).
4. Kovuşturmada kaçak sanık: Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri, hâkim veya mahkeme tarafından re’sen ya da savcının istemi üzerine düzenlenir (CMK m.98/3). Kaçak, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan ya da yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle kendisine ulaşılamayan kişidir (CMK m.247/1).

Kaçma şüphesi ile delilleri yok etme veya tanık ve mağdur üzerinde baskı kurma şüphesi, kanunda yakalama emrinin değil tutuklamanın nedenleri olarak düzenlenmiştir (CMK m.100/2). Yakalama kararı için aranan koşul, yukarıdaki dört durumdan birinin varlığıdır (CMK m.98); kişinin tutuklanıp tutuklanmayacağı ise yakalandıktan sonra hâkim önünde ayrıca değerlendirilir (CMK m.101/1).

Bunlardan ayrı olarak kesinleşmiş hapis cezasının infazı için de yakalama emri çıkarılır; bu emir CMK’ya değil infaz kanununa dayanır ve aşağıda ayrıca anlatılmıştır.

3.1. Yakalama Kararı İfade İçin Çıkarsa: Davetiye ve Zorla Getirme

Yakalama kararının kanunda sayılan nedenlerinden biri, ifadeye çağrılan şüphelinin gelmemesidir. İfadesi alınacak kişi davetiye ile çağrılır; davetiyede çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145). Çağrıldığı hâlde gelmeyen şüpheli veya sanık hakkında önce zorla getirme kararı verilebilir (CMK m.146/1).

Zorla getirme kararı ile yakalama kararı aynı sonuca, yani kişinin makamın önüne getirilmesine hizmet eder; farkları süre ve bildirimdedir. Zorla getirme kararının bir örneği şüpheli veya sanığa verilir ve kişi derhal, olanak yoksa yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran makamın önüne götürülür (CMK m.146/3-4). Çağrı yapılamayan şüpheli için ise sulh ceza hâkimi doğrudan yakalama emri düzenleyebilir (CMK m.98/1). Zorla getirmenin ayrıntısı ayrı yazıdadır: zorla getirme kararı ve ihzar müzekkeresi. İfade sürecinde neyle karşılaşılacağı ise ifadeye çağrıldım yazısında anlatılmıştır.

3.2. Yakalama Kararı Hükümlü İçin: İnfaz Yakalama Emri

Yakalama kararı, ceza kesinleştikten sonra da çıkabilir ve bu durumda dayanağı CMK m.98 değil, infaz kanunudur. Hükümlü, hapis cezası veya güvenlik tedbirinin infazı için gönderilen çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren on gün içinde gelmez, kaçar ya da kaçacağına dair şüphe uyandırırsa Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarır (5275 sayılı Kanun m.19/1).

Bazı cezalarda çağrı kâğıdı gönderilmez. Kasten işlenen suçlarda üç yıldan, taksirle işlenen suçlarda beş yıldan fazla hapis cezasının infazı için doğrudan yakalama emri çıkarılır (5275 sayılı Kanun m.19/2). Adli para cezasından çevrilen hapsin infazında ise hükümlüye öncelikle çağrı kâğıdı gönderilir (5275 sayılı Kanun m.19/3). Cezanın ne kadarının cezaevinde geçirileceği ayrı bir hesaptır: cezaevinde ne kadar yatarım.

4. Yakalama Kararını Kim Verir?

Yakalama kararını kimin verdiği, dosyanın hangi evrede olduğuna ve kişinin durumuna göre değişir:

Durum	Yakalama kararını veren	Dayanak
Soruş­tur­mada çağrıya gelmeyen veya çağ­rı­la­ma­yan şüpheli	Savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi	CMK m.98/1
Tutuklama isteminin reddine itiraz	İtirazı inceleyen merci	CMK m.98/1
Kolluğun elinden, tutu­ke­vin­den veya cezaevinden kaçan kişi	Cumhuriyet savcısı ve kolluk	CMK m.98/2
Kovuş­tur­mada kaçak sanık	Hâkim veya mahkeme (re’sen ya da savcının istemiyle)	CMK m.98/3
Kesinleşmiş hapis cezasının infazı	Cumhuriyet savcısı	5275 sayılı Kanun m.19

Yakalama kararını veren makam aynı zamanda itirazın ve kaldırma isteminin nereye yapılacağını da belirler. Bu yüzden emrin hangi dosyadan ve hangi makamdan çıktığını öğrenmek, sonraki bütün adımlardan önce gelir.

5. Yakalama Kararı Çıkarsa Ne Olur?

Yakalama kararı çıkan kişi, kolluk tarafından yakalanır ve emrin gösterdiği makama götürülür. Kolluk, hakkında yetkili mercilerce verilmiş yakalama emri bulunan kişiyi yakalamaya yetkilidir (Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.5/d). Yakalama anından sonra kanun şu işlemleri öngörür:

1. Hakların bildirilmesi: Kolluk, kişinin kaçmasını veya kendisine ya da başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra yakalanan kişiye kanuni haklarını derhal bildirir (CMK m.90/4). Bu bildirim yakalama sebebini, susma ve müdafiden yararlanma haklarını ve yakalamaya itiraz hakkını kapsar ve kural olarak yazılı yapılır (Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.6).
2. Yakınlara haber verilmesi: Yakalanan kişinin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye Cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin haber verilir; yakalanan yabancı ise yazılı olarak karşı çıkmadıkça durumu konsolosluğuna bildirilir (CMK m.95).
3. Yakalama tutanağı: Yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır; tutanakta kişinin hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, nerede ve ne zaman yakalandığı, yakalamayı kimin yaptığı ve haklarının anlatıldığı yazılır (CMK m.97).
4. Hâkim önüne çıkarılma: Hâkim veya mahkemenin verdiği yakalama emri üzerine yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır. Bu süre içinde çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde, yoksa en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle yetkili hâkim veya mahkeme tarafından sorgusu yapılır ya da ifadesi alınır (CMK m.94/1-2). Bu sistem SEGBİS olarak bilinir.

Hâkim önüne çıkarılan şüpheli hakkında şartları varsa tutuklama kararı ya da tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (CMK m.101/1, m.109/1). Tutuklamanın şartları ayrı yazıdadır: tutuklama nedir (CMK 100). Adli kontrol tedbirleri için: adli kontrol nedir.

5.1. Yakalama Kararı Mesai Dışında Uygulanırsa: Taahhütle Serbest Bırakılma

Yakalama kararı yalnız ifade almak için düzenlenmişse ve kişi mesai saatleri dışında yakalanmışsa, belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılmasını Cumhuriyet savcısı emredebilir (CMK m.94/3). Bu imkân her yakalama emri için yalnız bir kez uygulanır. Taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye, yakalama emrinin düzenlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası verilir (CMK m.94/3).

5.2. Yakalama Kararı Olan Kişinin Evine Gelirler mi?

Yakalama kararı olan kişinin evine gelinebilir ve bunun için ayrıca bir arama kararı gerekmez. Hakkında tutuklama kararı ile yakalama emri veya zorla getirme kararı bulunan kişilerin yakalanması için yapılacak aramalarda ayrıca arama kararı verilmesi gerekli değildir; bu durumda yalnız yakalanacak kişiyle ilişkili işlemler yapılabilir ve o yerde bulunan diğer kişiler hakkında ayrıca karar verilmemişse arama yapılamaz (Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.30).

Hükümlü hakkında çıkarılan infaz yakalama emrinde kural farklıdır. Hakkında yakalama emri çıkarılan hükümlünün yakalanabilmesi için konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yapılması gerektiğinde CMK m.119 hükümleri uygulanır ve hâkim tarafından verilecek arama kararlarını sulh ceza hâkimi verir (5275 sayılı Kanun m.19/4). Yani yönetmelikteki “ayrıca arama kararı gerekmez” kuralı, hükümlünün yakalanması için yapılan konut aramasına kanunun bu özel hükmüyle uygulanmaz.

6. Yakalama Kararı Sorgulama: Hakkımda Yakalama Kararı Var mı, Nasıl Öğrenirim?

Yakalama kararı sorgulaması yapmak, yani hakkında yakalama kararı bulunup bulunmadığını öğrenmek isteyen kişi için kanunda bir tebliğ kuralı yoktur: CMK m.98, yakalama emrinin kişiye önceden bildirileceğini düzenlemez. Zorla getirme kararında durum farklıdır; zorla getirme kararının bir örneği şüpheli veya sanığa verilir (CMK m.146/3). Bu nedenle yakalama emrinin varlığı aşağıdaki kaynaklardan anlaşılabilir.

• İfade davetiyesi: İfadeye çağrılan kişiye gönderilen davetiyede çağrılma nedeni ve gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145). Davetiye alıp gitmeyen kişi hakkında zorla getirme veya yakalama kararı çıkabileceğini bu belgeden bilir. Davetiye gelmeden önce savcılığa kendiliğinden başvurmak da mümkündür; bu konuda hakkımda şikâyet var mı yazısına bakılabilir.
• İnfaz çağrı kâğıdı: Kesinleşmiş hapis cezasında hükümlüye önce çağrı kâğıdı gönderilir ve yakalama emri, tebliğden itibaren on gün içinde gelinmezse çıkar (5275 sayılı Kanun m.19/1). Üç yılı (taksirli suçta beş yılı) aşan cezalarda ise çağrı kâğıdı aşaması yoktur (5275 sayılı Kanun m.19/2).
• Müdafinin dosya incelemesi: Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin örneğini harçsız alabilir (CMK m.153/1). Soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse ve suç kanunda sayılan suçlardan biriyse bu yetki hâkim kararıyla kısıtlanabilir (CMK m.153/2). Müdafinin rolü için: müdafi ne demek.
• Adli sicil kaydı: Adli sicile Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri ile bunların infazına ilişkin kararlar kaydedilir; kanunun saydığı kayıtlar arasında yakalama emri yer almaz (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1). Bu nedenle adli sicil kaydı belgesi, hakkında yakalama kararı bulunup bulunmadığını göstermez. Sicil kaydının kapsamı için: adli sicil kaydı nasıl silinir.
• Dosya ve e-Devlet sorgusu: Kişinin taraf olduğu soruşturma ve dava dosyalarını nasıl izleyebileceği savcılık dosya sorgulama yazısında anlatılmıştır. e-Devlet Kapısı’nda İçişleri Bakanlığı’nın Karar Bilgileri Sorgulama adlı bir hizmeti de bulunur; hizmetin hangi kayıtları gösterdiği kimlik doğrulaması yapılmadan yayımlanmadığı için bu yazıda yakalama emrini gösterip göstermediği doğrulanamamıştır.

7. Yakalama Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?

Yakalama kararına itiraz, emri kimin verdiğine göre farklı yollardan yapılır. Ayrıca yakalama emrine itiraz ile yakalama işlemine karşı başvuru, kanunda iki ayrı yoldur ve süreleri çok farklıdır.

Yol	Neye karşı	Kim başvurur	Nereye	Süre	Dayanak
İtiraz	Sulh ceza hâkiminin verdiği yakalama emri	İlgililer	Kararı veren hâkimliğe dilekçe veya zabıt kâtibine beyan; inceleme numara olarak izleyen sulh ceza hâkim­li­ğinde	Kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta	CMK m.267, m.268/1, m.268/3-a
Hâkime başvuru	Yakalama işlemi, gözaltına alma ve gözaltı süresini uzatan savcı emri	Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi, birinci veya ikinci derece kan hısımı	Sulh ceza hâkimi	Hâkim evrak üzerinden, yirmi dört saat dolmadan karar verir	CMK m.91/5
Duraksama başvurusu	İnfaz edilecek cezanın hesabı veya cezanın yerine getirilip geti­ri­le­me­ye­ceği	Kanun başvuranı ayrıca saymaz	İnfaz hâkimliği	Başvuru infazı ken­di­li­ğin­den ertelemez	5275 sayılı Kanun m.98

İtiraz, hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı gidilen yoldur (CMK m.267). Kanunda ayrıca hüküm yoksa itiraz, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır (CMK m.268/1). Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir (CMK m.268/2). Sulh ceza hâkimliği kararına yapılan itirazı, o yerde birden fazla hâkimlik varsa numara olarak kendisini izleyen sulh ceza hâkimliği inceler (CMK m.268/3-a). İtiraz dilekçesinin yazımı için örnek: sulh ceza hâkimliğine itiraz dilekçesi.

Hâkime başvuru yolu ise yakalama gerçekleştikten sonra kişinin hemen serbest bırakılmasını amaçlar. Sulh ceza hâkimi yakalamanın yerinde olduğu kanısına varırsa başvuruyu reddeder ya da yakalananın derhal soruşturma evrakıyla birlikte Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verir (CMK m.91/5).

7.1. Yakalama Kararına İtiraz Avukatsız Yapılabilir mi?

Yakalama kararına itiraz avukatsız yapılabilir: kanun itirazı, ilgililerin kararı veren mercie verecekleri bir dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla yapılabilecek bir işlem olarak düzenler (CMK m.268/1). Yakalama işlemine karşı başvuruyu da yakalanan kişinin kendisi yapabilir (CMK m.91/5). Kişinin bu işlemleri yaparken dikkat etmesi gereken usul kuralları şunlardır:

• Süre: Sulh ceza hâkiminin yakalama emrine itiraz, emrin öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır (CMK m.268/1).
• Merci: İtiraz, emri veren hâkimliğe verilir; itirazı inceleyecek merci ayrıdır (CMK m.268/1, m.268/3-a).
• Yolun seçimi: Emrin kendisine yöneltilen itiraz ile yakalama anındaki işleme karşı başvuru farklı sonuçlara yöneliktir; biri emrin kaldırılmasını, diğeri hemen serbest bırakılmayı amaçlar (CMK m.268, m.91/5).
• İnfaz emri: Hükümlü hakkındaki emirde cezanın hesabı veya cezanın yerine getirilip getirilemeyeceği tartışılıyorsa başvuru infaz hâkimliğine yapılır ve infazı kendiliğinden durdurmaz (5275 sayılı Kanun m.98).

Emrin hangi dosyadan çıktığının ve hangi yolun uygun olduğunun belirlenmesi için bir avukattan destek alınabilir.

8. Yakalama Kararı Nasıl Kaldırılır?

Yakalama kararı, emrin konusu olan işlem yerine getirildiğinde kaldırılır: yakalama emrinin çıkarılma amacı ortadan kalktığında mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı emrin derhal iadesini ister (CMK m.90/6). İfade için çıkarılmış bir emirde amaç ifadenin alınmasıdır; kişinin ifadesi alındığında emrin çıkarılma amacı da gerçekleşmiş olur. Bu nedenle ifade için aranan kişinin emri veren makama kendiliğinden başvurması, emrin iadesiyle sonuçlanabilir.

Yakalama kararının kaldırılmasına ilişkin diğer hükümler şunlardır:

• Kaçak sanıkta elkoyma: Kaçak hakkında mallarına elkonulmuşsa, kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelerek teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verilir (CMK m.248/4). Kaçak hakkında yokluğunda tutuklama kararı da verilebilir (CMK m.248/5).
• Hukuka aykırı emir: Emrin kanundaki koşullar bulunmadan verildiği düşünülüyorsa kaldırılması itiraz yoluyla istenir (CMK m.267-268).
• Tekrar yakalama yasağı: Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle bir daha yakalanamaz (CMK m.91/6).

8.1. Yakalama Kararı Ne Zaman Düşer?

Kanun yakalama emri için ayrı bir geçerlilik süresi öngörmez; CMK m.98 emrin kaç gün veya ay geçerli olacağını düzenlemez. Emir, çıkarılma amacı ortadan kalkana kadar uygulanabilir ve amaç ortadan kalktığında iadesi istenir (CMK m.90/6). Emrin dayandığı soruşturma veya kovuşturmanın kendisi ise zamanaşımına tabidir; dava zamanaşımının süreleri ve sonuçları ayrı yazıda anlatılmıştır: dava zamanaşımı (TCK 66).

9. Yakalama Kararı Yurt Dışına Çıkışı Engeller mi?

Yakalama kararı, Pasaport Kanunu’nda pasaport verilmemesi sebepleri arasında ayrıca sayılmaz. Pasaport Kanunu pasaport veya seyahat vesikası verilmemesini ve yurt dışına çıkışın engellenmesini, yurt dışına çıkışı mahkemelerce yasaklanmış olmaya ve kanunda sayılan diğer hâllere bağlar (5682 sayılı Pasaport Kanunu m.22). Mahkemenin koyduğu yurt dışına çıkış yasağı ayrı bir tedbirdir: yurt dışına çıkış yasağı nasıl kaldırılır.

Bu, yakalama kararı olan kişinin sınır kapısından sorunsuz geçeceği anlamına gelmez. Kolluk, hakkında yetkili mercilerce verilmiş yakalama emri bulunan kişiyi yakalamaya yetkilidir (Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.5/d). Yurt dışında bulunduğu için kendisine ulaşılamayan kişi ise kanundaki şartlar gerçekleşirse kaçak sayılabilir (CMK m.247/1).

Yurt dışında bulunan ve hakkında yakalama emri verilen kişinin Türkiye’ye iadesi, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırılabilmesi ya da mahkûmiyetin infazı amacıyla adli merciler tarafından istenebilir (6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu m.22/1). Türkiye’nin iade talebi ve yabancı devletlerin Türkiye’deki kişiler için yürüttüğü iade süreci kırmızı bülten ve iade süreci yazısında anlatılmıştır.

10. Yakalama Kararı ile Zorla Getirme ve Tutuklama Farkı

Yakalama kararı, zorla getirme kararı ve tutuklama kararı birbirine karıştırılır; üçü de kişinin hürriyetini etkiler, ama amaçları ve süreleri farklıdır:

	Yaka­lama kararı (yaka­lama emri)	Zorla getirme kararı	Tutuk­lama kararı
Amaç	Kişinin yaka­la­nıp yetkili makam önüne geti­ril­mesi	Çağrıya gel­me­yen kişinin ifade veya sorgu için geti­ril­mesi	Kişinin hâkim kara­rıyla hür­ri­ye­tin­den yoksun bıra­kıl­ması
Kim verir	Sulh ceza hâkimi, hâkim veya mahkeme; kanunun saydığı hâl­lerde savcı ve kolluk	Kişiyi çağıran hâkim, mahkeme veya Cum­hu­ri­yet savcısı	Soruş­tur­mada sulh ceza hâkimi, kovuş­tur­mada mahkeme
Kişiye bil­di­rim	Kanunda önceden tebliğ hükmü yok	Kararın bir örneği kişiye verilir	Kararın içeriği sözlü bil­di­ri­lir, bir örneği verilir
Süre	Hâkim önüne en geç 24 saat içinde çıkarma	Derhal, olanak yoksa yol süresi hariç en geç 24 saat	Azami tutuk­lu­luk süre­leri kanunda ayrıca düzen­le­nir (CMK m.102)
Dayanak	CMK m.94/1, m.98	CMK m.146	CMK m.100, m.101

Zorla getirme kararı tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi hakkında da verilebilir; yakalama emri ise şüpheli, sanık, tutuklu veya hükümlü içindir (CMK m.146/7, m.98). Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin farkı için: kovuşturma ne demek. Yakalama kararını düzenleyen hükümlerin güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde Ceza Muhakemesi Kanunu ve Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği sayfalarından okunabilir.