Sahte Hesap Açma Cezası: Adıma Hesap Açıldıysa Ne Yapılır?

Sahte hesap açma cezası, hesabın kendisine değil, hesapla yapılan fiile göre belirlenir: Türk Ceza Kanunu sahte hesap açmayı adıyla ayrı bir suç olarak tanımlamaz. Başkasının adı ve fotoğrafıyla açılan bir hesap kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma suçunu oluşturabilir ve bu suçun cezası iki yıldan dört yıla kadar hapistir (TCK m.136/1). Hesaptan hakaret edilmesi, özel görüntülerin paylaşılması veya tanıdıklardan para istenmesi ise ayrı suçları gündeme getirir. Bu yazı, adına Instagram’da ya da başka bir sosyal ağda hesap açıldığını fark eden kişi için hangi suçun oluşabileceğini, suç duyurusunun nereye ve hangi sürede yapılacağını, hesabın nasıl kapattırılacağını ve tazminat yolunu açıklar.

1. Sahte Hesap Açma Cezası: Öne Çıkanlar

• Sahte hesap açma cezası tek bir maddede düzenlenmez; ceza, hesapla kişisel veri yayma, hakaret, özel hayatı ihlal veya dolandırıcılık gibi hangi fiilin işlendiğine göre belirlenir (TCK m.125, m.134, m.136, m.158).
• Başkasının adı ve fotoğrafının izinsiz yayılması kişisel verileri yayma suçunu oluşturabilir; cezası iki yıldan dört yıla kadar hapistir ve suç şikâyete bağlı değildir (TCK m.136/1, m.139/1).
• Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık şikâyet süresi, failin kim olduğu öğrenildiği günden başlar; hesap sahibi bilinmiyorsa süre işlemez (TCK m.73/2).
• Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır; platformdaki kimlik taklidi bildirimi bundan ayrı ve bağımsız bir yoldur (CMK m.158/1).
• Adı haksız olarak kullanılan kişi hukuk mahkemesinden kullanıma son verilmesini ve tazminat isteyebilir (TMK m.26, TBK m.58).

2. Sahte Hesap Açmak Suç mu?

Sahte hesap açmak, Türk Ceza Kanunu’nda adıyla düzenlenmiş ayrı bir suç değildir; hesabın kimin adına açıldığı ve hesapla ne yapıldığı ceza sorumluluğunu belirler. Hiç kimseyi taklit etmeyen ve kimseye zarar vermeyen takma adlı bir profil ile gerçek bir kişinin adını, fotoğrafını ve kişisel bilgilerini kullanarak onun adına konuşan bir hesap aynı hukuki sonucu doğurmaz.

Gerçek bir kişinin adı, soyadı ve fotoğrafı, o kişiyi tanımlayan bilgiler olduğu için kişisel veridir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kişisel veriyi kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlar (KVKK m.3/1-d). Bu bilgileri izinsiz bir hesapta toplayıp yayımlamak, ceza hukuku bakımından kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma hareketine dönüşebilir (TCK m.136/1). Kavramın ayrıntısı kişisel veri nedir yazısında anlatılır.

2.1. Sahte Hesap ve TCK 268: Kimlik Bilgilerinin Kullanılması

Sahte hesap açmak kural olarak TCK 268 kapsamına girmez. Bu madde, başkasına ait kimliği veya kimlik bilgilerini kullanan kişiyi ancak bir amaçla, işlediği suç nedeniyle kendisi hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla hareket ettiğinde cezalandırır ve cezayı iftira hükümlerine bağlar (TCK m.268/1). Sosyal medyada başkasının adıyla profil açan kişi bu amacı taşımıyorsa ceza, aşağıdaki suçlardan hangisinin oluştuğuna göre belirlenir.

3. Sahte Hesap Açma Cezası Hangi Suçlara Göre Belirlenir?

Sahte hesap açma cezası, hesapla gerçekleştirilen fiilin karşılık geldiği suç tipine göre belirlenir. Aynı hesapla birden fazla fiil işlenmişse her fiil ayrı bir suçun unsurlarını taşıyabilir. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan fiilleri ve karşılık gelen maddeleri gösterir.

Hesapla yapılan fiil	Gündeme gelen suç	Ceza	Şikâ­yete bağlı mı?
Baş­ka­sı­nın adı ve fotoğ­ra­fıyla profil oluş­tu­rup yayım­la­mak	Kişisel veri­leri hukuka aykırı olarak yayma	2 yıldan 4 yıla kadar hapis	Hayır (TCK m.139/1)
Hesap­tan mağdura veya baş­ka­la­rına sövmek, onur kırıcı olgu isnat etmek	Hakaret	3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası	Evet (TCK m.131/1)
Kişinin özel haya­tına ilişkin görüntü veya sesleri pay­laş­mak	Özel hayatın giz­li­li­ğini ihlal	2 yıldan 5 yıla kadar hapis	Evet (TCK m.139/1)
Mağ­du­run adına tanı­dık­la­rın­dan para istemek	Bilişim sistemi kul­la­nı­la­rak nite­likli dolan­dı­rı­cı­lık	4 yıldan 10 yıla kadar hapis ve adli para cezası	Hayır
Görün­tü­leri yayım­la­makla tehdit ederek para veya bir dav­ra­nış istemek	Şantaj	1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası	Hayır

Tablonun dayanağı: TCK m.125/1, m.131/1, m.134/2, m.136/1, m.139/1, m.107/1-2, m.158/1-f.

3.1. Sahte Hesapla Kişisel Verileri Yayma (TCK 136)

Sahte hesapla kişisel verileri yayma suçu, başkasının adını, fotoğrafını veya diğer kişisel bilgilerini izinsiz olarak hesapta yayımlayan kişi bakımından gündeme gelir. Kanun kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiyi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır (TCK m.136/1). Bu suç şikâyete bağlı değildir: kanun bu bölümdeki suçları kural olarak şikâyete bağlarken verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçlarını bu kuralın dışında tutar (TCK m.139/1). Savcılık suçu öğrendiğinde mağdurun şikâyetini beklemeden soruşturur. Suçun unsurları ve TCK 134 ile farkı TCK 136 kişisel verileri ele geçirme ve yayma yazısındadır.

3.2. Sahte Hesaptan Hakaret (TCK 125)

Sahte hesaptan hakaret, hesabı kullanan kişinin bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat etmesi ya da sövmesiyle oluşur; cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.125/1). Fiil mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle, örneğin doğrudan mesajla işlenirse aynı cezaya hükmolunur (TCK m.125/2). Hakaret mağdurun yokluğunda yapılmışsa cezalandırılması için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (TCK m.125/1). Hakaret alenen işlenmişse ceza altıda biri oranında artırılır (TCK m.125/4). Hakaret suçu şikâyete bağlıdır (TCK m.131/1). Ayrıntılar sosyal medyada hakaret suçu yazısındadır.

3.3. Sahte Hesapla Özel Görüntü Paylaşmak (TCK 134)

Sahte hesapla özel görüntü paylaşmak, kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etme suçunu oluşturur ve cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK m.134/2). Görüntünün basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezaya hükmolunur (TCK m.134/2). Bu suç şikâyete bağlıdır (TCK m.139/1). Görüntünün internetten kaldırılması için ayrıca 5651 sayılı Kanun’daki erişim engeli yolu kullanılabilir; bu yol aşağıda anlatılır. Suçun ayrıntıları özel hayatın gizliliğini ihlal suçu (TCK 134) yazısındadır.

3.4. Sahte Hesapla Para İstemek: Dolandırıcılık (TCK 157 ve 158)

Sahte hesapla para istemek, hileli davranışla bir kimseyi aldatıp onun zararına yarar sağlandığında dolandırıcılık suçunu oluşturur (TCK m.157/1). Fiil bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenirse nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur; ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır, ancak bu hâlde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz (TCK m.158/1-f). Bu durumda hileyle aldatılıp zarara uğrayan kişi parayı gönderen kişidir; adı kullanılan kişi ise ayrıca kişisel verileri yayma suçunun mağduru olabilir (TCK m.136/1). Ayrıntılar nitelikli dolandırıcılık suçu (TCK 158) yazısındadır.

3.5. Sahte Hesapla Tehdit ve Şantaj (TCK 106 ve 107)

Sahte hesapla şantaj, bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek hususların açıklanacağı tehdidiyle kendisine veya başkasına yarar sağlamak istendiğinde oluşur ve cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m.107/2, m.107/1). Fail tanınmamak için kendisini tanınmayacak bir hâle koyarak tehdit ederse tehdit suçunun cezası iki yıldan yedi yıla kadar hapse çıkar (TCK m.106/2-b). Sahte hesabın bu hükümdeki tanınmamaya yönelik araç sayılıp sayılmayacağı somut olayda hesabın nasıl kullanıldığına göre değerlendirilir. Ayrıntılar şantaj suçu (TCK 107) ve tehdit suçu (TCK 106) yazılarındadır.

4. Sahte Hesap Şikâyeti: Suç Duyurusu Nereye Yapılır?

Sahte hesap şikâyeti, ceza soruşturması için Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılır (CMK m.158/1). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ya da şikâyet de ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/2). Şikâyet yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/5). Genel usul suç duyurusu nasıl yapılır yazısında anlatılır.

Şikâyetin somut olması gerekir. Kanuna göre ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir (CMK m.158/6). Bu nedenle sahte hesap şikâyetinde şu bilgiler açıkça yazılır:

• Hesabın adresi: Hesabın kullanıcı adı ve profil bağlantısı (URL); hesap kapanırsa sonradan bu bilgiye ulaşmak güçleşir.
• Kullanılan kişisel veriler: Adınızın, fotoğraflarınızın veya diğer bilgilerinizin hesapta hangi biçimde kullanıldığı.
• Hesapla yapılan fiil: Hakaret içeren paylaşım, gönderilen mesajlar, para istenen kişiler veya paylaşılan görüntüler; her biri tarihiyle.
• Kayıtlar: Paylaşımların ve mesajların ekran görüntüleri ile bu içerikleri gören ya da mesaj alan kişilerin adları.

İçerik silinmeden önce kayda alınması gerekiyorsa ekran görüntüsünün yanında noter aracılığıyla yapılan tespit de kullanılabilir; yöntemi ve ekran görüntüsünden farkı e-Tespit nedir, nasıl yapılır yazısında anlatılır.

4.1. Sahte Hesap Şikâyet Süresi

Sahte hesap şikâyet süresi, yalnız şikâyete bağlı suçlarda uygulanır ve altı aydır; şikâyet hakkı olan kişi bu süre içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1). Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m.73/2). Sahte hesabın arkasındaki kişi bilinmiyorsa altı aylık süre, dava zamanaşımı aşılmamak koşuluyla hesabın kime ait olduğunun öğrenildiği günden işlemeye başlar.

Hakaret suçu bakımından ek bir üst sınır vardır: şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/2). Kişisel verileri yayma ve dolandırıcılık gibi şikâyete bağlı olmayan suçlarda şikâyet süresi yoktur; bu suçlarda sınır dava zamanaşımıdır. Kişisel verileri yayma, hakaret, özel görüntülerin ifşası ve şantaj suçlarında dava zamanaşımı sekiz yıl, bilişim yoluyla nitelikli dolandırıcılıkta on beş yıldır (TCK m.66/1-d, m.66/1-e).

5. Sahte Hesabın Kime Ait Olduğunu Öğrenme

Sahte hesabın kime ait olduğunu öğrenmek için ceza soruşturması gerekir; hesap sahibine ilişkin bilgi Cumhuriyet savcısı tarafından istenir. Türkiye’den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, adli makamlardan gelen talepleri yerine getirmek için Türkiye’de en az bir temsilci belirlemek zorundadır (5651 sayılı Kanun ek m.4/1).

Bu temsilcinin faile ulaşmak için gerekli bilgileri savcılığa verme yükümlülüğü ise kanunda sayılan suçlarla sınırlıdır: çocukların cinsel istismarı, halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma, devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma, anayasal düzene karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (5651 sayılı Kanun ek m.4/5). Hakaret, kişisel verileri yayma, özel hayatın gizliliğini ihlal ve dolandırıcılık bu listede yer almaz. Bu suçlarda hesap sahibinin tespiti bu kanuni yükümlülüğe dayanmaz; şikâyette hesapla ilişkili telefon numarası, e-posta adresi, ödeme bilgisi veya hesabı tanıyan kişiler gibi faile ulaştırabilecek bilgiler şikâyette ayrıca yazılır.

6. Instagram Sahte Hesap Şikâyeti ve Hesabın Kapattırılması

Instagram sahte hesap şikâyeti, hesabın kapatılması amacıyla platforma yapılan bildirimdir ve ceza soruşturmasından bağımsızdır. Instagram Yardım Merkezi’nin “Instagram’da sizi taklit eden bir hesabı şikayet edin” sayfasına göre Instagram hesabı olan kişi kimlik taklidini uygulama üzerinden, hesabı olmayan kişi ise Instagram’la iletişime geçerek bildirebilir; fikri mülkiyet ihlali bildirimi dışındaki şikâyetler isimsiz yapılır ve şikâyet edilen hesap kendisini kimin bildirdiğini görmez. Bu sayfa şirketin kendi yayımıdır, kanun değildir ve tarih taşımaz; usul şirket tarafından değiştirilebilir.

Platform bildirimi ile suç duyurusu birbirinin ön şartı değildir. Hesabın platform tarafından kapatılması suçu ortadan kaldırmaz; ancak hesap kapanmadan önce kullanıcı adının, bağlantının ve paylaşımların kaydedilmesi, sonradan yapılacak şikâyetin somut olması için gereklidir.

Hesapta özel hayata ilişkin görüntü veya bilgi yayımlanıyorsa ayrıca Siber Güvenlik Başkanlığı’na doğrudan başvurularak içeriğe erişimin engellenmesi istenebilir. Başvuruda yayının tam adresi (URL), hakkın hangi açıdan ihlal edildiğinin açıklaması ve kimliği ispatlayan bilgiler yer alır; erişim sağlayıcılar tedbiri en geç dört saat içinde yerine getirir (5651 sayılı Kanun m.9/A-1, m.9/A-2, m.9/A-3). Talep yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunulur (m.9/A-5). Bu yolun ayrıntıları internetten içerik ve haber kaldırma yazısındadır.

7. Sahte Hesap Nedeniyle Tazminat ve Hukuk Davası

Sahte hesap nedeniyle hukuk davası, ceza soruşturmasından ayrı olarak hesabın kapatılmasını ve zararın giderilmesini sağlamak için açılır. Kişilik hakkına hukuka aykırı olarak saldırılan kişi hâkimden korunma isteyebilir; kişilik hakkı zedelenen kişinin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetki bulunmadıkça her saldırı hukuka aykırıdır (TMK m.24).

Davacı mahkemeden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir (TMK m.25). Adı haksız olarak kullanılan kişi ayrıca buna son verilmesini; haksız kullanan kusurluysa maddi zararının giderilmesini ve uğradığı haksızlığın niteliği gerektiriyorsa manevi tazminat ödenmesini isteyebilir (TMK m.26). Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören kişi manevi tazminat isteyebilir; hâkim tazminatın yanında saldırıyı kınayan bir karar verip yayımlanmasına da hükmedebilir (TBK m.58).

Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.2/1) ve davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (TMK m.25). Dava belirli bir davalıya karşı açılır; hesap sahibi bilinmiyorsa hukuk davası için önce ceza soruşturmasında hesap sahibinin belirlenmesi gerekir. Hesabın dava sürerken kullanılmaya devam etmesi ciddi bir zarar doğuracaksa ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389/1); ayrıntısı ihtiyati tedbir nedir yazısındadır.

Hukuka aykırılığı hâkim veya mahkeme kararıyla tespit edilen içerik sosyal ağ sağlayıcıya bildirildiğinde, sağlayıcı yirmi dört saat içinde içeriği çıkarmaz veya erişimi engellemezse doğan zararların tazmin edilmesinden sorumlu olur; bu sorumluluk için içerik sağlayıcıya dava açılmış olması şartı aranmaz (5651 sayılı Kanun ek m.4/14). Tazminatın hesaplanması manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir yazısında anlatılır.