Haciz Nasıl Kaldırılır? Talep, Fek ve İcra Müdürüne Şikâyet

Kısa Cevap

Haciz, borcun ödenmesi, satışın kanuni süre içinde istenmemesi, malın haczedilemez olduğunun tespiti ya da takibin iptali hâllerinde kalkar. Ancak sicildeki şerh kendiliğinden silinmez: icra dairesine talep verilmesi ve dairenin fek müzekkeresi yazması gerekir. İcra müdürü talebi reddederse ya da sebepsiz bekletirse yol icra mahkemesine şikâyettir (İİK m.16). Şikâyet süresi işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür; ancak bir hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması hâlinde her zaman şikâyet edilebilir.

Bu Durumda mısınız?

• Borcu tamamen ödediniz ama tapu veya trafik kaydındaki haciz şerhi hâlâ duruyor.
• Alacak tutarınızın çok üzerinde bir mala haciz konuldu.
• Haciz konulalı uzun zaman oldu, alacaklı satış istemedi; haczin hâlâ geçerli olup olmadığını soruyorsunuz.
• Haczedilmesi mümkün olmayan bir malınıza haciz konuldu.
• İcra dairesine haczin kaldırılması için dilekçe verdiniz, aylardır cevap alamıyorsunuz.
• İcra müdürü talebinizi reddetti ve bir sonraki adımı arıyorsunuz.

Haciz Hangi Hâllerde Kalkar?

Dört ana yol vardır ve her biri farklı belge ile yürür.

1. Borcun ve masrafların ödenmesi. Dosya borcunun tamamı ödendiğinde mevcut hacizlerin dayanağı ortadan kalkar; hacizler aşkın hâle geldiği ve alacaklının hukuki yararı kalmadığı için kaldırılmaları gerekir. Bu kuralın Yargıtay dayanağı ve aşkın haciz yasağının çerçevesi için haciz nedir yazısına bakabilirsiniz. Haczin miktar sınırı kanunda açıktır: alacaklının ana, faiz ve masraflar dahil bütün alacağına yetecek miktar haczedilir, bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85). Dosya kapanış işlemleri için icra dosyası kapatma yazısı yol gösterir.

2. Satışın kanuni süre içinde istenmemesi. Haciz süresiz yaşamaz. Bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya satış talebi geri alınıp da süresi içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110); satış talebi yalnızca bir defa geri alınabilir. Satış isteme süresi bugün hacizden itibaren bir yıldır ve giderlerin talep sırasında peşin yatırılması zorunludur; ayrıntı için icrada satış ve elektronik ihale süreci yazısına bakabilirsiniz. Bu yol borçlu bakımından güçlüdür çünkü alacaklının ihmaline dayanır.

Yargıtay, satış isteme süresinin denetimini yalnız tarafların itirazına bırakmaz. Bir ihalenin feshi uyuşmazlığında şu ölçütü kullanmıştır:

“İcra müdürü, satış talebinin, yukarıdaki maddede öngörülen süreler içinde olup olmadığını re sen gözetmeli, satış talebi, bu sürelerden sonra ise, talebi reddetmelidir. Satış isteme sürelerinin geçmesine rağmen, icra müdürünün satış talebini kabul etmesi, bu hususun kamu düzeninden oluşu nedeniyle süresiz şikayete tabidir.”

(Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2013/16546, K.2013/23211, 20.06.2013 — bozma)

Karardaki taşınır ve taşınmaz için farklı eski süreler, İİK m.106’nın 2021 değişikliğinden önceki metnine aittir ve bugün uygulanmaz. Güncel kural, hacizden itibaren bir yıllık satış isteme süresidir. Karardan bugüne taşınabilecek ilke; icra müdürünün süreyi resen denetlemesi, süresi geçen talebi reddetmesi ve düşen hacze rağmen satış işlemi yapılmasının kamu düzenine ilişkin şikâyete konu olabilmesidir.

3. Malın haczedilemez olması. Kanunen haczi caiz olmayan ya da ancak kısmen haczedilebilen bir mala haciz konulmuşsa haczedilmezlik şikâyeti yapılır. Varlık türüne göre ayrıntılar farklıdır: konut ve ev eşyası için eve haciz gelir mi, ücret için maaş haczi, emekli aylığı için emekli maaşına haciz, bireysel emeklilik için BES haczi, banka hesapları için hangi hesaplara haciz konulamaz.

4. Takibin iptali veya borçsuzluğun tespiti. Takip iptal edilirse ya da borçlu olmadığınız mahkeme kararıyla sabit olursa haciz dayanaksız kalır. Bu yolun kendisi için menfi tespit davası, ödeme yapıldıktan sonrası için istirdat davası yazısına bakabilirsiniz.

Bunların dışında, haczedilen mal üçüncü kişiye aitse yol haczedilmezlik değil istihkak davasıdır; araca özgü uygulamalar için araç haczi nasıl kaldırılır yazısı ayrıca ele alır.

Talep Nasıl Yapılır?

Süreç üç adımdır. Birincisi, takibin yürüdüğü icra dairesine yazılı talep verilir; talepte haczin hangi sebeple kalkması gerektiği ve dayanağı (ödeme makbuzu, süre hesabı, haczedilmezlik gerekçesi, mahkeme kararı) açıkça gösterilir. İkincisi, icra müdürü talebi karara bağlar. Üçüncüsü, haciz kaldırıldıysa icra dairesinin ilgili sicili tutan idareye fek müzekkeresi yazması gerekir; tapu ve trafik kaydındaki şerh bu yazı üzerine terkin edilir. Bu üçüncü adım takip edilmezse borç bitmiş olsa bile kayıt üzerinde şerh görünmeye devam eder.

Bir ayrım baştan yapılmalıdır: vergi dairesi ya da sosyal güvenlik kurumu tarafından amme alacağı için konulan e-haciz bu yazıdaki rejime tabi değildir. O hacizler Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a dayanır ve itiraz yolu vergi mahkemesidir; ayrıntı için e-hacze itiraz ve iptal davası yazısına bakabilirsiniz.

İcra Müdürü Reddederse: İİK m.16 Şikâyet

İcra dairesinin kararı son söz değildir. Kanun, icra dairelerinin işlemlerine karşı özel bir denetim yolu kurar:

“Kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar müstesna olmak üzere İcra ve İflas dairelerinin yaptığı muameleler hakkında kanuna muhalif olmasından veya hadiseye uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesi ne şikayet olunabilir. Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır. Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikayet olunabilir.”

(İcra ve İflas Kanunu m.16)

Bu fıkra üç ayrı bilgi taşır ve üçü de pratikte belirleyicidir.

Şikâyetin iki sebebi. İşlem ya kanuna muhalif olacak ya da hadiseye uygun bulunmayacak. İkincisi, işlemin kanuna aykırı olmasa bile somut olaya uygun düşmemesini kapsar; bu, takdir hatalarını da şikâyet konusu yapmaya imkân verir.

Yedi günlük süre öğrenmeden işler. İşlemin yapıldığı tarih değil, sizin öğrendiğiniz tarih esas alınır. Bu nedenle icra dosyasını düzenli izlemek ve öğrenme tarihini belgelemek önemlidir.

Sürüncemede bırakmada süre yoktur. Talebinize hiç karar verilmemişse ya da sebepsiz bekletiliyorsa yedi günlük süre işlemez; her zaman şikâyet edebilirsiniz. Uygulamada haciz kaldırma taleplerinin cevaplanmaması tam bu kapsama girer.

Şikâyet kabul edilirse mahkemenin ne yapacağı da belirlenmiştir:

“Şikayet icra mahkemesi nce, kabul edilirse şikayet olunan muamele ya bozulur, yahut düzeltilir. Memurun sebepsiz yapmadığı veya geciktirdiği işlerin icrası emrolunur.”

(İcra ve İflas Kanunu m.17)

Son cümle, cevapsız bırakılan talepler bakımından doğrudan sonuç doğurur: mahkeme icra müdürüne işi yapmasını emreder. Yani şikâyetin sonucu yalnızca bir iptal değil, gerektiğinde bir yapma emridir.

Şikâyetin Usulü: İvedi İş ve Basit Yargılama

Şikâyetin görülme biçimi de ayrıca düzenlenmiştir:

“İcra mahkemesine arzedilen hususlar ivedi işlerden sayılır ve bu işlerde basit yargılama usulü uygulanır. Şu kadar ki, talep ve cevaplar dilekçe ile olabileceği gibi icra mahkemesi ne ifade zaptettirmek suretiyle de olur.”

(İcra ve İflas Kanunu m.18)

İki kolaylık dikkat çeker: işler ivedi sayılır ve talep mutlaka dilekçe ile verilmek zorunda değildir; mahkemeye ifade zaptettirmek de yeterlidir. Aynı madde, icra mahkemesinin şikâyet konusu işlemi yapan icra dairesinin açıklama yapmasına ve duruşma yapılmasına gerek olup olmadığını takdir edeceğini, duruşma yapılmasını uygun gördüğü takdirde ilgilileri en kısa zamanda duruşmaya çağıracağını belirtir. Dolayısıyla her şikâyette duruşma yapılmaz; dosya üzerinden karar verilmesi mümkündür.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Haczin hangi sebeple kalkması gerektiğini belirleyin: ödeme, süre, haczedilmezlik ya da takibin iptali.
2. Dayanak belgeyi hazırlayın: ödeme makbuzu, haciz ve satış talebi tarihlerini gösteren dosya dökümü, haczedilmezlik gerekçesi veya mahkeme kararı.
3. Takibin yürüdüğü icra dairesine yazılı talep verin; hem haczin kaldırılmasını hem sicildeki şerhin fekkini açıkça isteyin.
4. Karar verilmişse öğrenme tarihini not edin; şikâyet süreniz o tarihten yedi gündür.
5. Talebiniz cevapsız bırakılıyorsa yedi günlük süreyi beklemeyin ve süre kaygısı taşımayın; sürüncemede bırakmada her zaman şikâyet edilebilir.
6. Şikâyet dilekçenizde yalnızca işlemin iptalini değil, gerekiyorsa işin yapılmasının emredilmesini de talep edin (İİK m.17).
7. Haciz kaldırıldıktan sonra fek müzekkeresinin ilgili sicile gönderildiğini takip edin; şerh bu yazı ile silinir.

Sık Yapılan Hatalar

Borç ödenince şerhin kendiliğinden silineceğini sanmak. Fek için icra dairesine talep gerekir; şerh idarece resen silinmez.

Şikâyet süresini işlemin yapıldığı tarihten saymak. Yedi günlük süre işlemin öğrenildiği tarihten işler.

Cevapsız bırakılan talepte süre kaçırma korkusuyla hareket etmek. Sürüncemede bırakmada her zaman şikâyet edilebilir; yedi günlük süre uygulanmaz.

Aşkın hacze itiraz etmemek. Haciz alacağa yetecek miktarla sınırlıdır; aşan kısım şikâyet konusudur (İİK m.85).

Satış isteme süresini hesaplamamak. Süre kaçırılmışsa haciz kalkmıştır; bu, borçlu için en kolay kaldırma sebebidir.

Amme alacağı e-haczini aynı yolla kaldırmaya çalışmak. O hacizler farklı kanuna tabidir ve itiraz yolu vergi mahkemesidir.

Üçüncü kişi olarak haczedilmezlik şikâyeti yapmak. Malın size ait olduğunu iddia ediyorsanız yol istihkak davasıdır.

Özet

• Haciz; borcun ödenmesi, satışın kanuni süre içinde istenmemesi, malın haczedilemez olması ya da takibin iptali hâllerinde kalkar.
• Sicildeki şerh kendiliğinden silinmez; icra dairesine talep verilmesi ve fek müzekkeresi yazılması gerekir.
• Haciz, alacaklının ana, faiz ve masraflar dahil bütün alacağına yetecek miktarla sınırlıdır; aşan haciz şikâyet konusudur (İİK m.85).
• Satış kanuni süre içinde istenmez veya talep geri alınıp yenilenmezse haciz kalkar (İİK m.110); süre hacizden itibaren bir yıldır.
• İcra dairelerinin işlemlerine karşı, kanuna muhalefet veya hadiseye uygun bulunmama sebebiyle icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.16).
• Şikâyet süresi işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür; bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde her zaman şikâyet edilebilir.
• Şikâyet kabul edilirse işlem bozulur veya düzeltilir; memurun sebepsiz yapmadığı işlerin icrası emrolunur (İİK m.17).
• Şikâyet ivedi iştir ve basit yargılama usulüne tabidir; talep dilekçeyle ya da ifade zaptettirmek suretiyle yapılabilir, duruşma zorunlu değildir (İİK m.18).
• Amme alacağı için konulan e-haciz farklı bir rejime tabidir; itiraz yolu vergi mahkemesidir.
• Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası haczedilmezlik şikâyeti değil istihkak davası ile ileri sürülür.