Yabancıların Türkiye'de Şirket Kurması

Kısa Cevap

Yabancı yatırımcılar Türkiye’de serbestçe şirket kurabilir: 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3’e göre doğrudan yabancı yatırım yapılması serbesttir ve yabancı yatırımcı yerli yatırımcıyla eşit muameleye tabidir. Kural olarak Türk yatırımcıyla aynı şirket türlerini (anonim, limited — TTK m.124) ve aynı kuruluş usulünü kullanır. Güncel asgari sermaye anonimde 250.000 TL, limitedde 50.000 TL’dir. Yabancı ortak şirketin müdürü veya yönetim kurulu üyesi olacaksa, ayrıca bağımsız çalışma izni rejimi devreye girer.

Bu Durumda mısınız?

• Türkiye’de şirket kurmak isteyen yabancı gerçek veya tüzel kişiler,
• Türkiye’de şube mi, irtibat bürosu mu, yoksa yeni şirket mi açacağına karar verenler,
• Anonim mi limited mi kuracağına, güncel asgari sermayeye karar veremeyenler,
• Şirketin müdürü/yönetim kurulu üyesi olacak yabancı ortağın çalışma izni durumunu merak edenler,
• Yabancı ortaklı bir şirket kuracak Türk girişimciler,
• Sektöre özgü izin/sınırlama olup olmadığını araştıranlar.

Yabancı yatırımcıya doğrudan verilebilecek İngilizce anlatım için: company formation in Turkey for foreigners. Aynı anlatımın Arapça, Rusça ve Farsça nüshaları da vardır.

Eşit Muamele İlkesi ve Yatırım Serbestisi (4875 sayılı Kanun m.3)

Yabancı yatırımın hukuki temeli iki ilkeye dayanır: serbestlik ve ayrımcılık yasağı.

“Yabancı yatırımcılar tarafından Türkiye’de doğrudan yabancı yatırım yapılması serbesttir.”

“Yabancı yatırımcılar yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabidirler.”

(4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3)

Bu iki cümle, uluslararası anlaşmalar veya özel kanunlar aksini öngörmedikçe geçerlidir. Pratik sonucu şudur: yabancı yatırımcı, kural olarak yatırım yapmak için ön izin almak zorunda değildir ve şirket türleri, kuruluş usulü ile genel ticaret hukuku kuralları bakımından Türk yatırımcıdan daha ağır bir rejime tabi tutulamaz.

Yabancı Yatırımcı Kimdir? Tanım ve Yatırım Güvenceleri

“Yabancı yatırımcı” kavramı kanunda ayrıca tanımlanır — ve bu tanım sanılandan geniştir:

“Yabancı yatırımcı: Türkiye’de doğrudan yabancı yatırım yapan, 1) Yabancı ülkelerin vatandaşlığına sahip olan gerçek kişiler ile yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarını, 2) Yabancı ülkelerin kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişileri ve uluslararası kuruluşları”

(4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.2)

Dikkat çekici nokta: yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları da bu tanım kapsamındadır; yani vatandaşlık tek başına belirleyici değildir. Kanun ayrıca yabancı yatırımcıya önemli bir güvence tanır:

“Doğrudan yabancı yatırımlar, yürürlükteki mevzuat gereğince; kamu yararı gerektirmedikçe ve karşılıkları ödenmedikçe kamulaştırılamaz veya devletleştirilemez.”

(4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3)

Yani yatırımın keyfî biçimde el değiştirmesine karşı kanuni bir koruma vardır: kamulaştırma ancak kamu yararı ve karşılık ödemesi birlikte gerçekleştiğinde mümkündür.

Hangi Şirket Türü? Anonim mi, Limited mi?

Yabancı yatırımcı, Türk yatırımcıdan farklı bir şirket türüne tabi değildir; aynı kanuni çerçeveyi kullanır:

“Ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir. Bu Kanunda, kollektif ile komandit şirket şahıs; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi sayılır.”

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.124)

Uygulamada yabancı yatırımcıların neredeyse tamamı sermaye şirketi türlerinden birini (anonim (TTK m.329) veya limited (TTK m.573)) seçer, çünkü ortağın sorumluluğu şirkete karşı taahhüt ettiği sermaye ile sınırlıdır. İkisi arasındaki en somut fark asgari sermaye tutarındadır ve burada kanunun kendi lafzı ile bugün fiilen uygulanan rakam farklıdır:

“Tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan sermayeyi ifade eden esas sermaye ellibin Türk Lirasından ve sermayenin artırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi yüzbin Türk Lirasından aşağı olamaz. Bu en az sermaye tutarı Cumhurbaşkanınca artırılabilir.”

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.332/1)

“Limited şirketin esas sermayesi en az onbin Türk Lirasıdır. Bu maddede yazılı en az tutar, Cumhurbaşkanınca on katına kadar artırılabilir.”

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.580)

Kanunun kendisine tanıdığı bu artırma yetkisi kullanılmıştır: Anonim ve Limited Şirketler İçin En Az Sermaye Tutarının Artırılmasına İlişkin Karar (Karar Sayısı: 7887; 25.11.2023 tarihli ve 32380 sayılı Resmî Gazete), TTK m.332/1’de anonim şirketler için ellibin Türk Lirası olan en az esas sermaye tutarını ikiyüzellibin (250.000) Türk Lirasına, kayıtlı sermaye sistemindeki halka açık olmayan anonim şirketlerde yüzbin Türk Lirası olan en az başlangıç sermayesini beşyüzbin (500.000) Türk Lirasına, m.580/1’de limited şirketler için onbin Türk Lirası olan en az esas sermaye tutarını ise ellibin (50.000) Türk Lirasına yükseltmiştir. Bu Karar 1/1/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Ölçüt	Anonim Şirket	Limited Şirket
Dayanak	TTK m.329 vd.	TTK m.573 vd.
Asgari sermaye (kanun lafzı)	50.000 TL	10.000 TL
Asgari sermaye (güncel, Karar Sayısı 7887)	250.000 TL (kayıtlı sermaye sisteminde 500.000 TL)	50.000 TL
Kurucu/ortak sayısı	En az 1, üst sınır yok (TTK m.338)	En az 1, en çok 50 (TTK m.574)
Zorunlu yönetim	Yönetim kurulu — ortak olmayanlardan da oluşabilir	En az bir ortağın yönetim/temsil yetkisi şart (TTK m.623)

Bu tutarların Cumhurbaşkanı kararıyla belirlendiği ve yeniden değişebileceği unutulmamalıdır; kuruluş öncesinde güncel rakam ayrıca teyit edilmelidir. Türlerin ayrıntılı karşılaştırması için şirket türleri nelerdir, anonim şirket nedir ve limited şirket nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kuruluş Adımları

Kuruluş süreci genel hatlarıyla şu adımları içerir:

1. MERSİS üzerinden kuruluş işlemlerinin başlatılması,
2. Kuruluş belgelerinin (esas sözleşme/şirket sözleşmesi) hazırlanması ve gerekli tasdikler,
3. Sermayenin ilgili kurallara göre taahhüdü/ödenmesi,
4. Ticaret Sicili Müdürlüğüne tescil ve ilan,
5. Yasal defterlerin tasdiki ve vergi dairesi işlemleri.

Tüzel kişiliğin ne zaman doğduğu kanunda açıktır:

“Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır.”

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.355)

Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar, bu işlem ve taahhütlerden kural olarak şahsen ve müteselsilen sorumludur (TTK m.355/2). Yabancı ortak veya temsilci için kimlik, vergi kimlik numarası, vekâletname ve yeminli tercüme gibi ek belgeler gerekebilir; sürecin belge yönü gecikmeleri önlemek için baştan planlanmalıdır.

Yeni bir şirket kurmak yerine mevcut yabancı şirketin Türkiye şubesini açmak ya da yalnızca temsil amaçlı, ticari faaliyette bulunamayan bir irtibat bürosu kurmak da mümkündür; üçünün hukuki niteliği, sorumluluk yapısı ve vergilendirilmesi farklıdır (bkz. yabancı şirketin irtibat bürosu ve yabancı şirketin Türkiye’de vergilendirilmesi).

Yabancı Ortak/Müdür ve Çalışma İzni

Yabancı bir ortağın şirketi fiilen yönetmesi, salt ortak olmaktan farklı bir hukuki rejime girer. Önce yönetim yetkisinin kime verilebileceğine bakmak gerekir:

“Şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesi ile düzenlenir. Şirketin sözleşmesi ile yönetimi ve temsili, müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa veya tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir. En azından bir ortağın, şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir.”

(6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.623 — limited şirket)

Yabancı ortak müdür veya yönetim kurulu üyesi sıfatıyla fiilen çalışacaksa, bu artık bir istihdam meselesidir. 4875 sayılı Kanun bunu açıkça köprüler:

“Bu Kanun kapsamında kurulan şirket, şube ve kuruluşlarda istihdam edilecek yabancı uyruklu personele, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çalışma izni verilir.”

(4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3)

Genel kural katıdır:

“Bu Kanun kapsamında yer alan yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.6/2)

Ancak şirket ortağı olan yönetici için ayrı ve daha uygun bir yol öngörülmüştür — bağımsız çalışma izni. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği m.29/1-c uyarınca, TTK’ya göre kurulmuş limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürüne, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesine ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağına bağımsız çalışma izni verilebilir.

Yani şirket ortağı olan ve aynı zamanda müdür/yönetim kurulu üyesi sıfatıyla görev yapan yabancı, işverene bağlı standart çalışma izni yerine bağımsız çalışma izni kapsamına girebilir. Bu yalnızca ortak olmayı değil, hem ortak hem de yönetici sıfatını birlikte taşımayı gerektirir; salt pay sahibi olup yönetimde yer almayan bir yabancı ortağın çalışma izni almasına gerek yoktur, çünkü fiilen “çalışmamaktadır”. Çalışma izni türleri ve bağımsız çalışma izninin genel koşulları için çalışma izni türleri: süreli, süresiz, bağımsız yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Yabancıya özel ağır kural beklemek. Kural olarak eşit muamele geçerlidir; yabancı yatırımcı yerli ile aynı çerçevededir (4875 sayılı Kanun m.3/a).
• Ön izin sanmak. Yatırım kural olarak serbesttir; ön izin ancak özel kanunla getirilir (m.3/a).
• Kanunun lafzındaki eski asgari sermaye rakamına güvenmek. TTK m.332/580’deki 50.000/10.000 TL değil, Karar Sayısı 7887 ile güncellenen 250.000/50.000 TL uygulanır.
• Ortak olmakla müdürlüğü karıştırmak. Salt pay sahibi olmak çalışma izni gerektirmez; fiilen müdür/yönetim kurulu üyesi olarak “çalışan” ortak için bağımsız çalışma izni gerekir (m.6; Uygulama Yönetmeliği m.29/1-c).
• Şube, irtibat bürosu ve yeni şirketi karıştırmak. Üçünün sorumluluk ve vergi yapısı farklıdır; seçim iş modeline göre yapılmalıdır.
• Sektör mevzuatını atlamak. Bazı düzenlemeye tabi sektörlerde özel sınırlama/izin bulunabilir.
• Vergi numarasını unutmak. Yabancı ortak/temsilci için vergi kimlik numarası kuruluşun ön koşuludur.

Özet

• Yabancı yatırımcılar Türkiye’de serbestçe ve yerli yatırımcılarla eşit muamele ilkesi altında şirket kurabilir (4875 sayılı Kanun m.3/a); yatırım kural olarak ön izne bağlı değildir.
• Yabancı yatırımcı tanımı geniştir — yabancı uyruklu gerçek/tüzel kişileri, yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarını ve uluslararası kuruluşları kapsar (m.2/a); yatırım ancak kamu yararı ve karşılık ödemesiyle kamulaştırılabilir (m.3/b).
• Kullanılan şirket türleri (anonim, limited) TTK m.124 çerçevesindedir; güncel asgari sermaye anonimde 250.000 TL, limitedde 50.000 TL’dir (Karar Sayısı 7887); kanunun kendi lafzındaki 50.000/10.000 TL değil.
• Tüzel kişilik ticaret siciline tescil ile kazanılır (TTK m.355).
• Yabancı ortak şirketin müdürü/yönetim kurulu üyesi olarak fiilen çalışacaksa, kural olarak çalışma izni gerekir; ancak TTK’ya göre kurulmuş şirketin ortağı olan yöneticisine bağımsız çalışma izni verilebilir (6735 sayılı Kanun m.6; Uygulama Yönetmeliği m.29/1-c).

İlgili yazılar: Şirket Türleri Nelerdir? Ticaret Şirketlerinde Sorumluluk · Çalışma İzni Türleri: Süreli, Süresiz ve Bağımsız · Yabancı Şirketin Türkiye’de Vergilendirilmesi