Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru: Şartlar, Süre ve Harç

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Anayasada güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında da korunan bir temel hakkı kamu gücü tarafından ihlal edilen kişinin, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru otuz gün içinde, Mahkemenin resmî başvuru formuyla yapılır; 2026 yılı başvuru harcı 6.024,10 TL’dir. Süre kaçırılırsa başvurunun esası incelenmez.

Bu yazı, derece mahkemelerindeki yargılaması sona ermiş ve kesin kararla bir temel hakkının ihlal edildiğini düşünen kişi ile başvuruyu onun adına hazırlayacak kanuni temsilci için hazırlandı. Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun şartları, süresi, harcı, başvurunun nereye ve nasıl yapılacağı, UYAP Avukat Portal yolu, inceleme aşamaları ve ihlal kararının sonuçları aşağıda madde dayanağıyla açıklanıyor.

1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru: Öne Çıkanlar

• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır; haklı mazerette mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş günlük ek süre vardır (6216 sayılı Kanun m.47/5).
• Başvuru için ihlal edilen hakkın hem Anayasada hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında bulunması gerekir (6216 sayılı Kanun m.45/1).
• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu, güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişi yapabilir; kamu tüzel kişileri başvuramaz (6216 sayılı Kanun m.46/1-2).
• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru resmî başvuru formuyla yapılır ve 2026 yılı başvuru harcı 6.024,10 TL’dir (İçtüzük m.59/1; 98 Seri No.lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği).
• Avukatlar, Anayasa Mahkemesinin yayımladığı kılavuza göre 1 Ekim 2025’ten beri başvuruyu UYAP Avukat Portal üzerinden de yapabilmektedir; avukatsız başvurucu formu Mahkemeye, diğer mahkemelere veya yurt dışı temsilciliklerine teslim eder (İçtüzük m.63/1).
• Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda kanun yolunda gözetilmesi gereken hususları incelemez; derece mahkemesinin delili veya kanunu farklı değerlendirmesi tek başına başvuru sebebi değildir (Anayasa m.148/4).
• İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa kural yeniden yargılamadır; yeniden yargılamada hukuki yarar yoksa tazminata hükmedilebilir (6216 sayılı Kanun m.50/2).

2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nedir?

Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru, herkesin Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmesidir (6216 sayılı Kanun m.45/1). Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır (Anayasa m.148/3).

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bir üst derece mahkemesi incelemesi değildir. Anayasa bireysel başvuruda kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamayacağını açıkça söyler (Anayasa m.148/4). Kanun da bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel başvurularda incelemeyi, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesiyle sınırlar (6216 sayılı Kanun m.49/6). Bu nedenle başvuruda derece mahkemesinin delili farklı değerlendirmesi ya da kanunu farklı yorumlaması tek başına yeterli değildir; iddianın bir temel hakkın ihlaline dayanması gerekir.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun usul kuralları iki metindedir: 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.45-51 ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü m.59-83. Anayasa bireysel başvuruya ilişkin usul ve esasların kanunla düzenleneceğini öngörür (Anayasa m.148/5).

2.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Hangi Haklar İçin Yapılabilir?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, hem Anayasada hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerde korunan haklar için yapılabilir; yalnızca Anayasada yer alıp Sözleşme kapsamında bulunmayan bir hak için başvuru yapılamaz (6216 sayılı Kanun m.45/1). Aşağıdaki tablo, bireysel başvuruda ihlal edildiği ileri sürülebilecek hakları Anayasadaki madde ile Sözleşmedeki karşılığı üzerinden eşleştirir; liste örnek olarak verilmiştir.

Hak	Anayasa	Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Yaşam hakkı, maddi ve manevi varlık	m.17 (Kişinin doku­nul­maz­lığı, maddi ve manevi varlığı)	m.2 (Yaşam hakkı) · m.3 (İşkence yasağı)
Kişi özgürlüğü ve güvenliği	m.19 (Kişi hürriyeti ve güvenliği)	m.5 (Özgürlük ve güvenlik hakkı)
Adil yargılanma hakkı	m.36 (Hak arama hürriyeti)	m.6 (Adil yargılanma hakkı)
Suç ve cezaların kanuniliği	m.38 (Suç ve cezalara ilişkin esaslar)	m.7 (Kanunsuz ceza olmaz)
Özel hayata saygı, konut ve haberleşme	m.20 · m.21 · m.22	m.8 (Özel ve aile hayatına saygı hakkı)
Din ve vicdan özgürlüğü	m.24 (Din ve vicdan hürriyeti)	m.9 (Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü)
İfade özgürlüğü	m.25 · m.26 (Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti)	m.10 (İfade özgürlüğü)
Toplantı ve dernek özgürlüğü	m.33 · m.34	m.11 (Toplantı ve dernek kurma özgürlüğü)

Başvuru formunda ihlal edildiği iddia edilen her hak ayrı ayrı açıklanır ve açıklamalar birbiriyle ilişkilendirilir (İçtüzük m.59/2-e). Hangi hakkın hangi nedenle ihlal edildiği, gerekçe ve delillerle birlikte özlü biçimde yazılmalıdır (m.59/2-d).

3. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Şartları

Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun kabul edilebilir bulunması için 6216 sayılı Kanunun 45 ila 47. maddelerindeki şartların birlikte taşınması gerekir (6216 sayılı Kanun m.48/1). Bu şartlar şunlardır:

• Kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali: İhlal iddiası, kamu gücünün bir işlemine, eylemine veya ihmaline yönelmelidir (6216 sayılı Kanun m.45/1).
• Hakkın ortak koruma alanında olması: İhlal edildiği ileri sürülen hak hem Anayasada hem de Sözleşme ve ek protokoller kapsamında bulunmalıdır (m.45/1).
• Başvuru yollarının tüketilmesi: Kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı başvurudan önce tüketilmiş olmalıdır (m.45/2).
• Güncel ve kişisel hak: Başvurucunun güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenmiş olmalıdır (m.46/1).
• Süre: Başvuru otuz gün içinde yapılmalıdır (m.47/5).
• Form ve harç: Başvuru resmî formla yapılmalı, harcın ödendiğine dair belge eklenmelidir (m.47/2-3, İçtüzük m.59).

Şartlar taşınsa bile Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamı ile sınırlarının belirlenmesi bakımından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir (6216 sayılı Kanun m.48/2). Kabul edilemezlik sebeplerinin ayrıntısı için bireysel başvuruda kabul edilemezlik kararı yazımıza bakınız.

3.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Başvuru Yollarının Tüketilmesi

Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudan önce, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmiş olmalıdır (6216 sayılı Kanun m.45/2). Devam eden bir yargılamada karar kesinleşmeden yapılan başvuru bu şartı karşılamaz.

Tüketme şartı yalnız yargısal yolları kapsamaz. Kanun bir işleme karşı önce idareye başvurmayı öngörüyorsa, bu idari başvuru da tüketilmesi gereken yollardandır. Yargısal yol bakımından ise istinaf ve temyiz aşamaları varsa kullanılmış olmalıdır. Başvuru formunda başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar tarih sırasıyla yazılır ve kanun yolu dilekçelerinin onaylı örnekleri eklenir (İçtüzük m.59/2-f, m.59/3-g).

3.2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Konusu Olamayan İşlemler

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan yapılamaz; Anayasa Mahkemesi kararları ve Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz (6216 sayılı Kanun m.45/3).

Bu sınır, bir kanunun ya da yönetmeliğin iptali için bireysel başvuru yapılamayacağı anlamına gelir. Yönetmelik gibi düzenleyici bir işlemin iptali idari yargıda iptal davası yoluyla istenir. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda ise normun başvurucunun somut olayına uygulanması sonucunda doğan hak ihlali ileri sürülebilir; bu durumda başvurunun konusu normun kendisi değil, ona dayanan somut işlem veya karardır.

4. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruyu Kimler Yapabilir?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu, ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişi yapabilir (6216 sayılı Kanun m.46/1). Henüz gerçekleşmemiş bir zarara ya da yalnızca başkasının hakkına dayanan iddia bu şartı karşılamaz.

Başvurucu	Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkı
Gerçek kişi (Türk vatandaşı)	Baş­vu­ra­bi­lir; hakkı güncel ve kişisel olarak etkilenmiş olmalıdır (m.46/1)
Yabancı gerçek kişi	Baş­vu­ra­bi­lir; yalnızca Türk vatan­daş­la­rına tanınan haklarla ilgili olarak başvuramaz (m.46/3)
Özel hukuk tüzel kişisi (şirket, dernek, vakıf)	Yalnızca tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerek­çe­siyle baş­vu­ra­bi­lir (m.46/2)
Kamu tüzel kişisi	Başvuramaz (m.46/2)

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru için avukat zorunlu değildir. Başvuru bizzat başvurucu, kanuni temsilcisi ya da avukatı tarafından yapılabilir; avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılan başvurularda temsile dair yetki belgesinin sunulması zorunludur (İçtüzük m.61/1). Başvurucu avukatla temsil ediliyorsa vekâletname sunulur (6216 sayılı Kanun m.47/4). Avukat ya da kanuni temsilci varsa ona yapılan yazışma ve tebligatlar başvurucuya yapılmış sayılır (İçtüzük m.61/2).

5. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Süresi: 30 Gün

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi otuz gündür. Süre, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren işler (6216 sayılı Kanun m.47/5, İçtüzük m.64/1).

Başvuru formuna nihai karar ya da işlemi öğrenme tarihini gösteren belge eklenir (İçtüzük m.59/3-d) ve formda başvuru yollarının tüketildiği veya ihlalin öğrenildiği tarih ayrıca yazılır (m.59/2-g). Bu yüzden otuz günlük sürenin hesabında belirleyici olan, kesin kararın başvurucu tarafından öğrenildiği ve bunun belgelenebildiği tarihtir. Sürenin hangi olayla başladığı, tebligat ve tutukluluk gibi özel durumlar için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi yazımıza bakınız.

Haklı bir mazeret nedeniyle süresinde başvuramayan kişi, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretini belgeleyen delillerle başvurabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5). İçtüzük haklı mazerete örnek olarak mücbir sebep ve ağır hastalığı sayar; Komisyon önce mazeretin geçerli olup olmadığını inceler (İçtüzük m.64/2). Mazeret varsa formda açıklanır ve mazereti ispatlayan belgeler eklenir (m.59/2-ğ, m.59/3-ğ).

Süresinde yapılmayan başvuru Komisyonlar Başraportörü tarafından reddedilir; bu karara tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir ve Komisyonun itiraz üzerine verdiği karar kesindir (İçtüzük m.66/3).

İnternette anılan dört ya da altı aylık süreler Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruya uygulanmaz. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört ay içinde başvurulabileceğini öngörür (AİHS m.35/1); Anayasa Mahkemesi için süre otuz gündür.

6. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Mahkemenin internet sitesinde yayımlanan resmî başvuru formu doldurularak ve harç ödenerek yapılır (İçtüzük m.59/1, m.62/1). Serbest metinli dilekçe bu formun yerine geçmez; forma uygun olmayan başvuru şekil eksikliği nedeniyle reddedilebilir (İçtüzük m.66/3). Başvuru şu sırayla hazırlanır:

1. Başvurucu, başvuru yollarının tüketildiği tarihi ve kesin kararı öğrendiği tarihi gösteren belgeyi hazırlar (İçtüzük m.59/3-d).
2. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin internet sitesindeki Bireysel Başvuru Elektronik Formu sayfasından formu indirir ve resmî dilde doldurur (İçtüzük m.59/1).
3. Formda olayların tarih sırasına göre özeti, ihlal edildiği iddia edilen her hak için ayrı açıklama, başvuru yollarının tüketilme aşamaları ve talepler yazılır (m.59/2-ç, e, f, h). Form ekler hariç on sayfayı geçerse olayların özeti ayrıca eklenir (m.60/2).
4. Başvuru harcı Maliye veznesine yatırılır ya da adli yardım talebi gerekçesiyle forma yazılır (m.62/1, m.59/3-h).
5. Zorunlu belgeler veya onaylı örnekleri forma eklenir; belgeler tarih sırasıyla numaralandırılıp dizi pusulasına bağlanır (m.59/3, m.60/3).
6. Form harç makbuzuyla birlikte Anayasa Mahkemesine, diğer mahkemelere ya da yurt dışı temsilciliklerine teslim edilir ve alındı belgesi alınır (m.63/1-2).

Formun bölüm bölüm nasıl doldurulacağı ve ihlal açıklamasının içeriği için bireysel başvuru formu nasıl doldurulur yazımıza bakınız.

6.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nereye Yapılır?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Mahkemeye şahsen yapılabileceği gibi diğer mahkemeler ya da yurt dışı temsilcilikleri vasıtasıyla da yapılabilir (İçtüzük m.63/1; 6216 sayılı Kanun m.47/1). Usulünce hazırlanan form harç tahsil makbuzuyla birlikte bu yerlerden birine teslim edildiğinde başvurucuya ya da temsilcisine alındı belgesi verilir ve bu tarih başvurunun yapıldığı tarih sayılır (İçtüzük m.63/2).

Başvuru başka bir mahkemeye ya da yurt dışı temsilciliğine teslim edildiğinde de başvuru tarihi teslim tarihidir; form ve ekleri kayıt işlemleri yapıldıktan sonra fiziki ve elektronik ortamda Anayasa Mahkemesine gönderilir (İçtüzük m.63/3). Bu nedenle otuz günün son günlerinde başvurucu, bulunduğu yerdeki bir mahkemeye formu teslim ederek süreyi koruyabilir.

6.2. Anayasa Mahkemesine UYAP Avukat Portal Üzerinden Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesinin yayımladığı UYAP Avukat Portal Üzerinden Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Formu Hazırlama Kılavuzuna göre 1 Ekim 2025 tarihinden itibaren avukatlar UYAP Avukat Portal üzerinden Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapabilmektedir. Bu yol avukatlara açıktır; portal hesabı ve e-imza gerektirir. Kılavuz, harcın portal üzerinden kartla ödenebileceğini, banka veya vergi dairesine yatırıldıysa makbuzun sisteme yüklenmesi gerektiğini ve harç ödenmeden ya da adli yardım istenmeden başvurunun tamamlanamadığını belirtir (kılavuz, Anayasa Mahkemesi). Kılavuz bir kurum yayınıdır, mevzuat değildir ve Resmî Gazete’de yayımlanmaz.

Elektronik başvurunun dayanağı İçtüzüktür: Genel Kurul, elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak başvuru yapılabilmesine ilişkin karar alabilir (İçtüzük m.63/4). Kanun da başvurunun diğer yollarla kabulüne ilişkin usulün İçtüzükle düzenleneceğini öngörür (6216 sayılı Kanun m.47/1). Avukatsız başvuran kişi için yol değişmemiştir; form fiziki olarak teslim edilir.

6.3. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Gerekli Belgeler

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru formuna aşağıdaki belgelerin asılları ya da onaylı örnekleri eklenir (İçtüzük m.59/3). Onaylı örnek, mevzuat gereği suret çıkarma yetkisi bulunan kişi veya makamlarca onaylanmış örnektir (m.60/1).

• Temsil belgesi: Başvuru avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılıyorsa temsile yetkili olunduğunu gösteren belge (m.59/3-a).
• Harç belgesi: Harcın ödendiğini gösteren makbuz; adli yardım isteniyorsa mali durumu gösteren belgeler (m.59/3-b, h).
• Kimlik belgesi: Başvuru bizzat yapılıyorsa kimliği tespite yarayan resmî belgenin onaylı örneği; tüzel kişide temsil yetkisini gösteren resmî belge (m.59/3-c, ç).
• Öğrenme tarihi belgesi: Nihai karar ya da işlemin öğrenildiği tarihi gösteren belge; otuz günlük sürenin hesabı bu belgeye dayanır (m.59/3-d).
• Delil belgeleri: Hak ihlali iddialarını temellendiren belgelerin onaylı örnekleri (m.59/3-e).
• Kanun yolu dilekçeleri: Olağan ve olağanüstü kanun yolu başvuru dilekçelerinin onaylı örnekleri; tüketme şartı bunlarla gösterilir (m.59/3-g).
• Zarar belgeleri: Tazminat isteniyorsa uğranılan zarar ve buna ilişkin belgeler (m.59/3-f).
• Mazeret belgeleri: Başvuru süresinde yapılamamışsa mazereti ispatlayan belgeler (m.59/3-ğ).

Başvurucu bu belgelerden birini sunamıyorsa bunun gerekçesini ve varsa ilgili bilgileri forma ekler; Mahkeme mazereti kabul ederse ve gerekli görürse belgeleri resen toplar (İçtüzük m.59/4). Başvuru evrakında eksiklik bulunursa eksikliğin tamamlanması için on beş günü geçmemek üzere kesin süre verilir ve bu sürede tamamlanmazsa başvurunun reddedileceği bildirilir (6216 sayılı Kanun m.47/6, İçtüzük m.66/1-2).

7. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Harcı (Başvuru Ücreti) Ne Kadar?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harcı, yani başvuru ücreti, 2026 yılı için 6.024,10 TL’dir. Tutar, 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (1) sayılı Tarife’nin “A) Mahkeme harçları” bölümünde, “I- Başvurma harcı” kaleminin “Anayasa Mahkemesinde” bendinde yer alır ve 98 Seri No.lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile belirlenmiştir.

Bireysel başvurular harca tabidir (6216 sayılı Kanun m.47/2) ve harç Maliye veznelerine yatırılır (İçtüzük m.62/1). Harcın ödendiğine dair belge başvuru formuna eklenmek zorundadır (6216 sayılı Kanun m.47/3). Bireysel başvuru dışındaki başvurular, Mahkemenin kararları ve bunlarla ilgili işlemler ise harca tabi değildir (6216 sayılı Kanun m.64).

Güncellik: Başvurma harcı her yıl Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile güncellenen bir tutardır. 6.024,10 TL 2026 yılı tutarıdır; önceki yıllara ait tutarlar bugün uygulanmaz. Başvuru öncesinde cari yıl tutarı teyit edilmelidir.

7.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Adli Yardım

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harcını ve yargılama giderlerini karşılayamayacak durumdaki başvurucu adli yardım isteyebilir. Talep, başvurunun kabul edilebilirliği hakkında karar verecek Bölüm veya Komisyon tarafından genel hükümlere göre karara bağlanır (İçtüzük m.62/2).

Adli yardım talebinde başvuru formuna, başvurucunun yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeler ile mevzuatta adli yardım talebi için öngörülen diğer belgeler eklenir (İçtüzük m.59/3-h). Genel hükümlerdeki adli yardım koşulları için adli yardım başvurusu yazımıza bakınız.

8. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nasıl İncelenir?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru iki aşamada incelenir: önce Komisyonlar başvurunun kabul edilebilir olup olmadığını inceler, kabul edilebilir bulunan başvurunun esasını ise Bölümler inceler (6216 sayılı Kanun m.48/3, m.49/1). İnceleme şu adımlarla ilerler:

1. Kayıt ve dağıtım: Mahkemeye ulaşan başvuru numara verilerek kaydedilir ve UYAP ortamında taranır; dosyalar Bölümler ve Komisyonlar arasında otomatik olarak dağıtılır (İçtüzük m.65, m.67/1).
2. Şekil incelemesi: Bireysel Başvuru Bürosu formu ve ekleri şekil eksikliği bakımından inceler; eksiklik için on beş günü geçmeyen kesin süre verilir (İçtüzük m.66/1). Süresinde yapılmayan, şekil şartlarına uymayan veya eksikliği tamamlanmayan başvuru Komisyonlar Başraportörü tarafından reddedilir; bu karara yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir (m.66/3).
3. Kabul edilebilirlik incelemesi: Komisyon, şartların taşınmadığına oy birliğiyle karar verirse kabul edilemezlik kararı verir; oy birliği sağlanamayan dosya Bölüme gönderilir (6216 sayılı Kanun m.48/3). Kabul edilemezlik kararları kesindir (m.48/4).
4. Adalet Bakanlığının görüşü: Kabul edilebilir bulunan başvurunun bir örneği Adalet Bakanlığına gönderilir; Bakanlık gerekli görürse görüşünü yazılı bildirir (6216 sayılı Kanun m.49/2). Bakanlık görüşünü otuz gün içinde bildirir ve bu görüş başvurucuya tebliğ edilir; başvurucu karşı beyanını on beş gün içinde sunar (İçtüzük m.71/2-3).
5. Esas incelemesi: Bölüm incelemeyi kural olarak dosya üzerinden yapar; gerekli görürse duruşma yapılmasına karar verebilir (6216 sayılı Kanun m.49/4). Bölümler kararlarını salt çoğunlukla alır (İçtüzük m.72/1).

8.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda “Komisyonlar Önünde İncelemede” Ne Demek?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun komisyonlar önünde incelemede olması, başvurunun kabul edilebilirlik aşamasında olduğunu gösterir; çünkü kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır (6216 sayılı Kanun m.48/3). Bu aşamada başvurunun süre, tüketme, güncel ve kişisel hak ve konu bakımından şartları taşıyıp taşımadığı incelenir. Komisyon oy birliğiyle kabul edilemezlik kararı verebilir ya da dosyayı Bölüme gönderebilir; esasa ilişkin ihlal değerlendirmesi Bölüm aşamasında yapılır (m.48/3, m.49/1).

8.2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun sonuçlanması için Kanunda ve İçtüzükte bağlayıcı bir azami süre yoktur. Başvurular kural olarak geliş sırasına göre incelenerek karara bağlanır; ancak Mahkeme, başvuruların konusunun önemini ve aciliyetini göz önünde bulundurarak belirlediği ölçütlere göre farklı bir inceleme sırası uygulayabilir (İçtüzük m.68/1).

Kanunun süre bağladığı tek durum tedbirdir. Tedbir kararı verilen başvurunun esası hakkındaki karar en geç altı ay içinde verilmelidir; bu süre içinde karar verilmezse tedbir kararı kendiliğinden kalkar (6216 sayılı Kanun m.49/5, İçtüzük m.73/4).

8.3. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Sorgulama

Anayasa Mahkemesine yapılmış bireysel başvuruların listesi ve başvuru durumları e-Devlet’teki Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Sorgulama hizmetinden görüntülenebilir. Bu hizmet başvuru yapmaya değil, yapılmış başvurunun durumunu izlemeye yarar. Başvurucu başvuru formunda kısa mesaj veya elektronik posta yoluyla bilgilendirme isteyip istemediğini de belirtir (İçtüzük m.59/2-j).

9. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Tedbir Kararı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuruya konu işlemin infazını veya icrasını kendiliğinden durdurmaz; Kanun başvurunun yapılmasına böyle bir sonuç bağlamaz. Başvurucunun temel haklarını korumak için Bölümler, esas inceleme aşamasında zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verebilir (6216 sayılı Kanun m.49/5).

İçtüzük 5 Ağustos 2025 tarihli değişiklikle tedbirin koşulunu şöyle yazar: başvurucunun temel haklarına, özellikle yaşamına ya da maddi veya manevi varlığına yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması (İçtüzük m.73/1). Esas hakkında karar verilmeden önce tedbire başvurulmaması hâlinde böyle bir tehlike doğacaksa Komisyon kabul edilebilirlik incelemesini derhâl yapar ve tedbir konusunu karara bağlaması için başvuruyu Bölüme gönderir (m.73/2). Tedbir talebi ve gerekçesi başvuru formunda yazılır (m.59/2-l).

10. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Sonucu: İhlal Kararı ve Tazminat

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda esas inceleme sonunda başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilirse ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir; ancak yerindelik denetimi yapılamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez (6216 sayılı Kanun m.50/1).

İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, ihlal kararında açıklanan ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir (6216 sayılı Kanun m.50/2). İçtüzük bu kararın ivedilikle verilmesini ister (İçtüzük m.79/1-a).

Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir (6216 sayılı Kanun m.50/2). Tazminat miktarının belirlenmesi daha ayrıntılı inceleme gerektiriyorsa Bölüm bu konuyu kendisi karara bağlamadan genel mahkemelerde dava açılması yolunu gösterebilir (İçtüzük m.79/1-c). Tazminat isteyen başvurucu, uğradığı zararı başvuru dilekçesinde belirtir ve zarara ilişkin belgeleri forma ekler (6216 sayılı Kanun m.47/3, İçtüzük m.59/3-f).

Bölümlerin esas hakkındaki kararları gerekçeleriyle birlikte ilgililere ve Adalet Bakanlığına tebliğ edilir ve Mahkemenin internet sayfasında yayımlanır (6216 sayılı Kanun m.50/3). Bölüm ve Komisyon kararları kesindir (İçtüzük m.81/3).

10.1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Düşme Kararı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvurucunun açıkça feragat etmesi, davasını takipsiz bırakması veya ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması gibi hâllerde düşürülebilir (İçtüzük m.80/1; 6216 sayılı Kanun m.50/5). Bölüm ya da Komisyon, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması, temel hakların kapsamının belirlenmesi veya insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir (İçtüzük m.80/2).

10.2. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hakkını istismar edici, yanıltıcı ve benzeri davranışlarla açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucunun başvurusu incelemenin her aşamasında reddedilir. Başvurucu aleyhine yargılama giderlerinin dışında ayrıca disiplin para cezasına hükmedilebilir (6216 sayılı Kanun m.51/1, İçtüzük m.83/1). Formdaki bilgilerde ya da başvuruyla ilgili koşullarda değişiklik olduğunda bunun Mahkemeye bildirilmesi zorunludur (İçtüzük m.59/5).

11. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ile AİHM Başvurusu Arasındaki Fark

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bir iç hukuk yoludur; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru ise iç hukuk yolları tüketildikten sonra yapılır (AİHS m.35/1). İki yol süre, dayanak ve kabul edilebilirlik ölçütleri bakımından ayrıdır:

Ölçüt	Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru	Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru
Dayanak	Anayasa m.148/3 · 6216 sayılı Kanun m.45	AİHS m.34
Korunan haklar	Anayasa ile Sözleşme ve ek pro­to­kol­le­rin ortak koruma alanı (m.45/1)	Sözleşme ve pro­to­kol­le­rinde tanınan haklar (m.34)
Süre	Başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün (m.47/5)	İç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört ay (m.35/1)
Önemli zarar ölçütü	Önem taşımayan ve önemli zarar bulunmayan başvuru kabul edilemez bulunabilir (m.48/2)	Baş­vu­ru­cu­nun önemli bir zarar görmemiş olması kabul edilemezlik sebebidir (m.35/3-b)
Başvuru biçimi	İçtüzük ekindeki resmî form, harçlı (İçtüzük m.59, m.62)	Avrupa İnsan Hakları Mah­ke­me­si­nin kendi usul kuralları

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurunun şartları ve usulü için AİHM’e başvuru yazımıza bakınız. Kesin kararın yazılması ve tebliği için gerekçeli karar ve tebligat yazılarımıza bakınız.