Tanık Ne Demek? Tanıklık, Çekinme Hakkı ve Tanık Ücreti

Tanık, davada taraf olmayan ve uyuşmazlık konusu olay hakkında bildiklerini Cumhuriyet savcısına, hâkime veya mahkemeye anlatan kişidir. Tanık ile şahit aynı anlamdadır. Tanıklık kural olarak zorunludur: usulüne uygun çağrılan tanık gelmek, yemin etmek ve bildiğini doğru söylemek zorundadır; gelmeyen tanık zorla getirilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.44/1, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.245/1). Sanığın veya davanın tarafının yakını olan tanık ise tanıklıktan çekinebilir. Bu yazı, savcılıktan veya mahkemeden tanık çağrı kâğıdı alan kişi ile davasında tanık dinletmek isteyen taraf için tanıklığın kurallarını ceza ve hukuk yargılamasında ayrı ayrı açıklar.

1. Tanık: Öne Çıkanlar

• Tanık, davada taraf olmayan kişidir; hukuk davasında tanığı taraf, dinletmek istediği olayı belirterek gösterir (HMK m.240/1-2).
• Tanık zorunlu olarak gelir; mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderleri öder (CMK m.44/1, HMK m.245/1).
• Sanığın nişanlısı, eşi, üstsoyu, altsoyu, belirli derecedeki kan ve kayın hısımları ile evlatlık bağı bulunanlar tanıklıktan çekinebilir ve bu hak dinlemeden önce bildirilir (CMK m.45).
• Tanık kural olarak dinlenmeden önce yemin eder; on beş yaşını doldurmamış olanlar ve yeminin önemini kavrayamayanlar yeminsiz dinlenir (CMK m.50/1, m.54/1).
• Ceza muhakemesinde çağrılan tanığa 2026 yılında günlük 130,00 ilâ 200,00 Türk lirası ücret ödenir (2026 Yılı Tanıklık Ücret Tarifesi m.4/1).
• Tanığın kimliğinin gizli tutulması ceza muhakemesinde yalnız bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanabilir (CMK m.58/2, m.58/5).
• Mahkeme huzurunda veya yeminli olarak gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir (Türk Ceza Kanunu m.272/2).

2. Tanık Ne Demek?

Tanık, bir davada taraf olmayan ve dava konusu olay hakkında bildiklerini yetkili makam önünde anlatan kişidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu tanığı taraf olmama ölçütüyle tanımlar: davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir ve tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı mahkemeye bildirir (HMK m.240/1-2). Tanığın anlattığı şey bu nedenle bir hukuki değerlendirme değil, olaya ilişkin kendi bilgisidir.

Tanığın olayı nasıl öğrendiği ve taraflarla ilişkisi, anlattıklarına ne ölçüde güvenileceğini belirler. Kanun bu nedenle tanığa, tanıklığına ne dereceye kadar güvenilebileceğini gösterecek sorular yöneltilmesini öngörür (CMK m.58/1, HMK m.254/1). Tanık beyanı, hâkimin diğer delillerle birlikte serbestçe takdir ettiği bir delildir (CMK m.217/1).

Tanıklığın ceza ve hukuk yargılamasındaki kuralları birbirine yakındır, fakat aynı değildir. Ceza yargılamasında kurallar Ceza Muhakemesi Kanunu m.43-62’de, hukuk davalarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240-265’te düzenlenir. Aşağıdaki başlıklarda iki kanunun farklılaştığı noktalar ayrıca gösterilmiştir.

2.1. Savcılıkta Tanık ile Mahkemede Tanık Arasındaki Fark

Savcılıkta tanık ile mahkemede tanık arasındaki fark, tanığı kimin dinlediğidir. Ceza muhakemesinde tanık soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme tarafından dinlenir; çağrı kâğıdı ve zorla getirmeye ilişkin hükümler yalnız kişinin bu makamlar önünde tanık olarak dinlenmesi hâlinde uygulanabilir (CMK m.43/5). Karakolda veya savcılıkta şüpheli sıfatıyla ifade verme ayrı bir süreçtir; onun için ifadeye çağrılan kişinin yapması gerekenler yazısına bakabilirsiniz.

2.2. Tanık ile Mağdur, Sanık ve Bilirkişi Arasındaki Fark

Tanık, olaya ilişkin bilgisini anlatan ve davanın tarafı olmayan kişidir. Mağdur, sanık ve bilirkişi ise davada başka bir sıfatla yer alır. Mağdur tanık olarak da dinlenebilir; bu durumda yemin hariç tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır (CMK m.236/1). Bilirkişi olayı anlatmaz, özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda görüş bildirir; tanıklara ilişkin hükümler bilirkişilere de kendi hükümlerine aykırı olmadıkça uygulanır (CMK m.62/1).

Sıfat	Dava­daki yeri	Yemin eder mi?	Ayrıntı
Tanık	Taraf değil­dir; olay hak­kın­daki bil­gi­sini anlatır	Kural olarak evet (CMK m.54/1)	Bu yazı
Mağdur	Suçun mağ­du­ru­dur; tanık olarak da din­le­ne­bi­lir	Tanık olarak din­le­nince hayır (CMK m.236/1)	Mağdur ne demek
Sanık	Hak­kında kamu davası açılan kişidir	Suç ortağı olarak başka sanık hak­kında din­le­nirse yemin­siz (CMK m.50/1-c)	Sanık ne demek
Bilir­kişi	Uzman­lık gerek­ti­ren konuda görüş bil­di­rir	Tanık­lık hüküm­leri, bilir­kişi hüküm­le­rine aykırı olma­dıkça uygu­la­nır (CMK m.62/1)	Bilir­kişi ne demek

3. Tanık Kimler Olabilir, Kimler Tanık Olamaz?

Tanık, davanın tarafı olmayan herkes olabilir; davanın tarafları ise kendi davalarında tanık olarak gösterilemez (HMK m.240/1). Yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı tek başına tanıklığa engel değildir. Kanun bu kişilerin dinlenmesini yasaklamaz, dinlenme biçimini düzenler: on beş yaşını doldurmamış olanlar ve ayırt etme gücüne sahip olmadıkları için yeminin niteliğini ve önemini kavrayamayanlar yeminsiz dinlenir (CMK m.50/1-a-b, HMK m.257/1).

Tanıklıktan çekinmenin önemini anlayabilecek durumda olmayan çocuk veya akıl hastası, sanığın yakını ise kanuni temsilcisinin rızasıyla tanık olarak dinlenebilir. Kanuni temsilci şüpheli veya sanığın kendisiyse, çekinme konusunda karar veremez (CMK m.45/2).

Bazı kişiler için tanıklık belirli bir konuda izne bağlıdır. Kamu görevlileri, görevden ayrılmış olsalar bile, görevleri gereği sır olarak saklamak zorunda oldukları konularda sırrın ait olduğu resmî makamın yazılı izni olmadıkça tanık olarak dinlenemez (HMK m.242/1). Ceza muhakemesinde Devlet sırrı niteliğindeki bilgiler, bir suç olgusuna ilişkin olduğunda mahkemeye karşı gizli tutulamaz; tanık bu durumda yalnız mahkeme hâkimi veya heyeti tarafından, zabıt kâtibi dahi olmaksızın dinlenir (CMK m.47/1-2). Bu usul hapis cezasının alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarda uygulanır (CMK m.47/3).

3.1. Tanık Sanık Olur mu?

Tanık, aynı olayda suç ortaklığıyla şüpheli olan kişi de olabilir. Soruşturma veya kovuşturma konusu suça iştirakten, bu suç nedeniyle suçluyu kayırmaktan ya da suç delillerini yok etmekten, gizlemekten veya değiştirmekten şüpheli, sanık veya hükümlü olan kişiler yeminsiz dinlenir (CMK m.50/1-c). Kanun bu kişileri tanıklıktan çıkarmaz; yalnız yemin ettirilmemelerini öngörür. Bu kişinin anlattıkları, diğer şüpheli veya sanıklar bakımından tanık beyanıdır.

Tanık, kendisini veya yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebilir ve bu hak kendisine önceden bildirilir (CMK m.48/1). Tanık olarak dinlenen kişi gerçeğe aykırı beyanda bulunursa, bu kez kendisi yalan tanıklık suçundan şüpheli olur.

4. Tanık Çağrı Kâğıdı veya Davetiye Gelirse Ne Yapılır?

Tanık çağrı kâğıdı veya davetiye alan kişi, belgede yazan yer, gün ve saatte kimlik kartıyla hazır bulunmalıdır. Ceza muhakemesinde tanıklar çağrı kâğıdı ile çağrılır ve çağrı kâğıdında gelmemenin sonuçları bildirilir (CMK m.43/1). Hukuk davasında tanık davetiye ile çağrılır ve davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir; acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebilir (HMK m.243/1-2).

Çağrı telefon, faks veya elektronik posta ile de yapılabilir. Ancak bu yolla yapılan çağrıda, çağrı kâğıdına veya davetiyeye bağlanan zorla getirme gibi sonuçlar uygulanmaz (CMK m.43/2, HMK m.243/3). Ceza muhakemesinde bundan farklı olarak, verilmiş bir zorla getirme kararı dosyada iletişim bilgisi varsa telefon, faks veya elektronik posta ile de tanığa bildirilir (CMK m.44/1). Tebliğin nasıl yapıldığı ve ne zaman yapılmış sayıldığı için tebligat yazısına bakabilirsiniz.

Adalet Bakanlığının tanıklara yönelik bilgilendirme sayfası, tanığın duruşma salonuna mübaşir adını okuyarak çağırmadan girmemesini, kimlik kartını yanında bulundurmasını ve tarafları tanıyorsa veya davanın sonucunda bir menfaati varsa bunu söylemesini önerir (Adalet Bakanlığı, magdurbilgi.adalet.gov.tr, Tanıklık Süreci). Bu sayfa kanun metni değildir, uygulamaya ilişkin bilgilendirmedir.

4.1. Tanık Olduğum Davayı Nasıl Öğrenirim?

Tanık olduğunuz dava, size gönderilen davetiyede yazılıdır. Hukuk davasında davetiyede tanığın adı ve adresi, tarafların ad ve soyadları, tanıklık yapılacak konu, hazır bulunulacak yer, gün ve saat, gelmemenin ve tanıklıktan ya da yeminden çekinmenin hukuki ve cezai sonuçları ile tarifeye göre ücret ödeneceği yazılır (HMK m.244/1). Tanıklık yapılacak konu davetiyede bulunduğu için tanık, neyi anlatması gerektiğini duruşmadan önce bilir.

Tanık listesini mahkemeye sunan davanın tarafıdır. Listede tanık dinletilmek istenen vakıa ile tanığın adı, soyadı ve tebliğe elverişli adresi yer alır; listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m.240/2). “Haberim olmadan tanık gösterildim” durumunun kaynağı budur: tanık listesini taraf hazırlar ve tanık, hangi davada ve hangi konuda dinleneceğini davetiyedeki taraf adlarından ve konu bilgisinden öğrenir. Ceza dosyasında sanık, doğrudan davet ettireceği veya duruşmada getireceği tanıkların ad ve adreslerini Cumhuriyet savcısına makul süre içinde bildirir (CMK m.179/1).

Davetiyede yer almayan bir bilgiyi, örneğin dosyanın hangi aşamada olduğunu öğrenmek için davetiyeyi gönderen mahkemeye dosya numarasıyla başvurulabilir. Soruşturma dosyalarının elektronik ortamda sorgulanması için savcılık dosya sorgulama yazısına bakabilirsiniz.

4.2. Tanık Mazeret Bildirirse Gelmek Zorunda mı?

Tanık, gelmesine engel bir mazeret varsa bunu duruşmadan önce çağrıldığı mahkemeye veya savcılığa bildirmelidir. Zorla getirme ve gider yaptırımı, mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tanık için öngörülmüştür (CMK m.44/1, HMK m.245/1). Mazeret dilekçesi davetiyedeki mahkemeye hitaben ve dosya numarası gösterilerek yazılır (Adalet Bakanlığı, magdurbilgi.adalet.gov.tr, Tanıklık Süreci).

Hukuk davasında tanıklıktan çekinecek kişi, çekinme sebebini ve bunu haklı gösteren delili dinleneceği günden önce yazılı olarak bildirirse o gün mahkemeye gelmek zorunda değildir (HMK m.252/1-2). Çekinmenin haklı olup olmadığına mahkeme, tarafları dinledikten sonra karar verir (HMK m.252/3). Hastalık veya engellilik nedeniyle gelemeyen tanık, hukuk davasında bulunduğu yerde dinlenir (HMK m.259/3).

5. Tanık Duruşmaya Gelmezse Ne Olur? Tanıklık Zorunlu mu?

Tanık duruşmaya gelmezse zorla getirilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderleri öder; hukuk davasında ayrıca disiplin para cezası verilir. Tanıklık zorunludur: kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere tanıklık için çağrılan herkes gelmek zorundadır (HMK m.245/1). Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanığın sonuçları iki kanunda şöyledir:

• Ceza muhakemesinde: Tanık zorla getirilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderler takdir edilerek kamu alacaklarının tahsili usulüne göre ödettirilir (CMK m.44/1). Tutuklu işlerde tanık, çağrı kâğıdı beklenmeden zorla getirme kararıyla da getirilebilir (CMK m.43/1).
• Hukuk davasında: Tanık zorla getirilir, gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmedilir (HMK m.245/1).

İş mahkemesinde tanık gelmezse hukuk davasındaki kural uygulanır. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (İş Mahkemeleri Kanunu m.7/1) ve bu usulde hüküm bulunmayan hâllerde yazılı yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır (HMK m.322/1). Bu nedenle iş mahkemesinde gelmeyen tanık da zorla getirilir; gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmedilir (HMK m.245/1).

Zorla getirilen tanık, gelmemesini haklı gösteren sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler, hukuk davasında ayrıca disiplin para cezası kaldırılır (CMK m.44/1, HMK m.245/1). Zorla getirme kararının kolluk tarafından nasıl yerine getirildiği ihzar müzekkeresi ve zorla getirme kararı yazısında açıklanmıştır.

Gelmek ile tanıklık yapmak ayrı yükümlülüklerdir. Tanıklıktan çekinme hakkı olan kişi de çağrıldığı yere gelir ve hakkını orada kullanır; hukuk davasında çekinme sebebini ve delilini önceden yazılı bildiren tanık ise o gün gelmek zorunda değildir (HMK m.252/2). Olay hakkında bilgisi olmayan tanığın da mahkemeye gidip bilgisi olmadığını bildirmesi gerekir (Adalet Bakanlığı, magdurbilgi.adalet.gov.tr, Tanıklık Süreci).

5.1. Tanık Ceza Alır mı?

Tanık, tanıklık yaptığı için ceza almaz; tanığa yaptırım, tanıklık yükümlülüğüne aykırı davrandığında uygulanır. Yasal bir sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden çekinen tanık hakkında, bundan doğan giderlere hükmedilir ve tanıklığın gerçekleştirilmesi için dava hakkında hüküm verilinceye kadar, her hâlde üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsi verilebilir; tanık yükümlülüğüne uygun davranırsa derhâl serbest bırakılır (CMK m.60/1). Disiplin hapsi kararına itiraz edilebilir (CMK m.60/4).

Hukuk davasında kanuni bir sebep göstermeden tanıklıktan çekinen, yemin etmeyen veya çekinme sebebi kabul edilmediği hâlde tanıklık yapmayan tanık, beş yüz Türk lirasından beş bin Türk lirasına kadar disiplin para cezasına ve doğan giderlere mahkûm edilir. Sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnen tanık iki haftayı geçmemek üzere disiplin hapsine mahkûm edilir (HMK m.253/1-2).

Tanığın hapis cezasıyla karşılaşabileceği asıl durum, gerçeğe aykırı tanıklıktır. Bu durum aşağıda yalan tanıklık suçu başlığında açıklanmıştır.

6. Tanıklıktan Çekinme Hakkı: Kimler Tanıklık Yapmak Zorunda Değildir?

Tanıklıktan çekinme hakkı, bazı kişilerin sanık veya davanın tarafı aleyhine tanıklık yapmaya zorlanmamasını sağlar. Ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın şu yakınları tanıklıktan çekinebilir (CMK m.45/1):

• Şüpheli veya sanığın nişanlısı.
• Evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşi.
• Şüpheli veya sanığın kan hısımlığından veya kayın hısımlığından üstsoyu veya altsoyu (anne, baba, çocuk, torun, kayınvalide gibi).
• Şüpheli veya sanığın üçüncü derece dahil kan hısımları (kardeş, amca, dayı, hala, teyze, yeğen gibi) veya ikinci derece dahil kayın hısımları (eşinin kardeşi gibi).
• Şüpheli veya sanıkla aralarında evlatlık bağı bulunanlar.

Tanıklıktan çekinme hakkı mesleğe bağlı olarak da doğar. Avukatlar, stajyerleri ve yardımcıları bu sıfatları dolayısıyla öğrendikleri bilgiler; hekimler, diş hekimleri, eczacılar, ebeler ve diğer tıp meslek mensupları hastaları ve onların yakınları hakkında öğrendikleri bilgiler; mali müşavirler ve noterler hizmet verdikleri kişiler hakkında öğrendikleri bilgiler konusunda tanıklıktan çekinebilir (CMK m.46/1). Avukatlar dışındaki bu meslek mensupları, ilgilinin rızası varsa tanıklıktan çekinemez (CMK m.46/2).

Tanık ayrıca kendisini veya yukarıda sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinebilir (CMK m.48/1). Bu hak tanıklığın tamamından değil, yalnız o sorulardan çekinmeyi sağlar.

6.1. Tanıklıktan Çekinme Hakkı Ceza ve Hukuk Davasında Nasıl Farklılaşır?

Tanıklıktan çekinme hakkı hukuk davasında daha geniş kişileri kapsar, ama bazı konularda hiç kullanılamaz. İki kanunun ayrıldığı noktalar şunlardır:

Ölçüt	Ceza muhakemesi (CMK)	Hukuk davası (HMK)
Kimin yakını	Şüpheli veya sanığın (m.45/1)	Taraflardan birinin (m.248/1)
Kayın hısımları	İkinci derece dahil (m.45/1-d)	Üçüncü derece dahil (m.248/1-d)
Koruyucu aile	Sayılmamış	Koruyucu aile, çocukları ve koruma altındaki çocuk (m.248/1-e)
Menfaate dayalı çekinme	Kendisini veya yakınını kovuş­tur­maya uğratacak sorular (m.48/1)	Beyan kendisine veya yakınına doğrudan maddi zarar verecek, şerefini ihlal edecek ya da kovuş­tur­maya sebep olacaksa (m.250/1)
Çeki­ni­le­me­yen konular	Düzen­len­me­miş	Tanık olarak bulunduğu hukuki işlem, aile birey­le­ri­nin doğum, ölüm ve evlenmeleri, aile içi mali uyuş­maz­lık­lar, temsilci olarak yaptığı işler (m.251/1)
Çekinen tanığın önceki ifadesi	Duruşmada okunamaz (m.210/2)	Düzen­len­me­miş

Hukuk davasındaki çekinilemeyen konular pratik bir sonuç doğurur: örneğin bir sözleşmenin yapılmasında tanık olarak bulunan akraba, o işlemin içeriği hakkında yakınlık gerekçesiyle tanıklıktan çekinemez (HMK m.251/1-a).

6.2. Tanıklıktan Çekinme Hakkı Hatırlatılmazsa Ne Olur?

Tanıklıktan çekinebilecek kişilere, dinlenmeden önce tanıklıktan çekinebilecekleri bildirilir ve bu kişiler dinlenirken de her zaman çekinebilir (CMK m.45/3). Hukuk davasında hâkim, çekinme hakkı bulunduğunu tanığa önceden hatırlatır (HMK m.247/2). Tanığa ilk önce kimliği ve şüpheli, sanık veya mağdurla ilişkisi sorulur (CMK m.58/1); çekinme hakkının bildirilmesi, tanık olayı anlatmaya başlamadan önce yapılır (CMK m.45/3).

Bildirim yapılmadan alınan beyanın delil değeri, kanuna aykırı olarak elde edilen delilin reddedileceği ve suçun ancak hukuka uygun elde edilmiş delille ispat edilebileceği kuralları çerçevesinde değerlendirilir (CMK m.206/2-a, m.217/2). Çekinme hakkı olan kişi duruşmada tanıklıktan çekinirse, önceki ifadesini içeren tutanak da okunamaz (CMK m.210/2). Bu nedenle sanıkla akrabalığı olan tanığın yakınlık ilişkisini dinlemenin başında söylemesi ve bunun tutanağa geçmesi, hem tanığın hakkını hem de beyanın delil değerini etkiler.

6.3. Tanıklıktan Çekinme Nasıl Bildirilir?

Tanıklıktan çekinmek isteyen kişi, dinlendiği sırada hâkime veya Cumhuriyet savcısına çekinme hakkını kullandığını söyler. Mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısı gerekli görürse tanık, çekinmenin dayanağı olan olguları, örneğin akrabalık ilişkisini bildirir ve gerektiğinde bu konuda yemin eder (CMK m.49/1). Hukuk davasında çekinme sebebi ve bunu haklı gösteren delil, dinleneceği günden önce yazılı olarak veya davet edildiği duruşmada sözlü olarak bildirilir (HMK m.252/1).

Çekinme hakkı olan kişi tanıklık yapmayı seçebilir. Bu durumda ceza muhakemesinde ona yemin verip vermemek hâkimin takdirindedir; tanık yemin etmekten de çekinebilir ve bu kendisine bildirilir (CMK m.51/1).

7. Tanık Nasıl Dinlenir? Mahkemede Tanığa Ne Sorulur?

Tanık, ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenir (CMK m.52/1, HMK m.261/1). Mahkemede tanığa önce kimliği ve taraflarla ilişkisi sorulur, sonra tanıklık edeceği olay hakkında bilgi verilir ve bildiklerini anlatması istenir. Ceza muhakemesinde dinleme şu sırayla yapılır:

1. Tanığa adı, soyadı, yaşı, işi, yerleşim yeri ve iş yeri adresi, varsa telefon numarası sorulur; gerekirse şüpheli, sanık veya mağdurla ilişkisine dair sorular yöneltilir (CMK m.58/1).
2. Tanık anlatmaya başlamadan önce, tanıklıktan çekinme hakkı olan kişiye bu hakkı bildirilir; tanığa gerçeği söylemesinin önemi, gerçeği söylemezse yalan tanıklık suçundan cezalandırılacağı, yemin edeceği ve izin almadan salonu terk edemeyeceği anlatılır (CMK m.45/3, m.53/1).
3. Tanık yemin eder (CMK m.54/1).
4. Tanığa tanıklık yapacağı olay hakkında bilgi verilir, hazır olan sanık gösterilir ve tanıktan bildiklerini anlatması istenir; tanığın sözü kesilmez (CMK m.59/1).
5. Anlatılanları aydınlatmak ve tamamlamak için tanığa ayrıca soru yöneltilir (CMK m.59/2).

Hukuk davasında da tanığa önce adı, soyadı, doğum tarihi, mesleği, adresi, taraflarla akrabalığı veya başka bir yakınlığı ve tanıklığına duyulacak güveni etkileyebilecek bir durumu olup olmadığı sorulur (HMK m.254/1). Tanık bildiğini sözlü olarak açıklar ve kural olarak yazılı not kullanamaz; tarih ve rakamları hatırlamak için yazılarına bakması gerektiğini söylerse hâkim buna izin verebilir (HMK m.261/2). Tanığın sözleri tutanağa yazılır, kendisine okunur ve imzalatılır (HMK m.261/5).

Tanık bir konuyu hatırlayamadığını söylerse önceki ifadesinin ilgili kısmı okunarak hatırlamasına yardım edilir. Duruşmadaki ifadesi ile önceki ifadesi çelişirse, önceki ifade okunarak çelişki giderilmeye çalışılır (CMK m.212/1-2).

7.1. Tanık Yemini Nasıl Yapılır?

Tanık yemini, tanığın dinlenmesinden önce yapılır. Ceza muhakemesinde yemin tanıklıktan önce “Bildiğimi dosdoğru söyleyeceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim.” biçiminde edilir ve yemin edilirken herkes ayağa kalkar (CMK m.55/1-2). Gerektiğinde veya kişinin tanık olarak dinlenmesinin uygun olup olmadığında tereddüt varsa yemin tanıklıktan sonraya bırakılabilir (CMK m.54/1). Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da tanığa yemin verir (CMK m.54/2).

Hukuk davasında hâkim, tanığa sorulacak sorulara gerçeğe aykırı olmayan cevap vereceğine ve bilgisinden hiçbir şey saklamayacağına namusu, şerefi ve kutsal saydığı bütün inanç ve değerler üzerine yemin edip etmediğini sorar; tanık bunu kabul eden cümleyi söyleyerek yemin eder (HMK m.258/3).

Yeminsiz dinlenen kişiler ceza muhakemesinde üç gruptur: dinlenme sırasında on beş yaşını doldurmamış olanlar, ayırt etme gücüne sahip olmadığı için yeminin önemini kavrayamayanlar ve aynı suça iştirakten veya suçluyu kayırmaktan şüpheli, sanık ya da hükümlü olanlar (CMK m.50/1). Hukuk davasında ilk iki grup yeminsiz dinlenir (HMK m.257/1).

7.2. Tanığın SEGBİS ile veya Bulunduğu Yerde Dinlenmesi

Tanık her zaman duruşma salonunda dinlenmez. Hastalık, malullük veya giderilemeyen başka bir neden tanığın uzun süre duruşmaya gelmesini imkânsız kılıyorsa ya da tanık mahkemenin yargı çevresi dışında oturuyorsa, mahkeme tanığın naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlenmesine karar verebilir (CMK m.180/1-2). Bu durumlarda görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle dinleme imkânı varsa ifade bu yöntemle alınır (CMK m.180/5). Uygulamadaki adıyla bu sistemin işleyişi SEGBİS yazısında açıklanmıştır.

Mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan, tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu olan kişilerin tanıklığında görüntü ve ses kaydı zorunludur (CMK m.52/3). Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, kural olarak bir defa tanık olarak dinlenir ve dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur (CMK m.236/2-3).

Hukuk davasında tanıklar davaya bakan mahkemede dinlenir; mahkeme gerekirse tanığı olay yerinde, gelemeyecek durumdaki tanığı bulunduğu yerde, yargı çevresi dışındaki tanığı da bulunduğu yer mahkemesi aracılığıyla dinletebilir (HMK m.259/1-4). Hâkim, sözlü dinleme yerine tanığa soru kâğıdı gönderilmesine ve cevapların yazılı bildirilmesine de karar verebilir (HMK m.246/1).

8. Tanıklık Ücreti Ne Kadar? Kim Öder?

Tanıklık ücreti, çağrılan tanığa tanıklık nedeniyle kaybettiği zamanla orantılı olarak ödenen paradır. Ceza muhakemesinde Cumhuriyet savcısı, mahkeme başkanı veya hâkim tarafından çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre tazminat verilir (CMK m.61/1). 2026 yılı için bu tutar, tanığın kaybettiği zamanla orantılı olarak günlük 130,00 ilâ 200,00 Türk lirasıdır (2026 Yılı Tanıklık Ücret Tarifesi m.4/1). Tarife 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girmiştir (2026 Yılı Tanıklık Ücret Tarifesi m.8/1).

Hukuk davasında mahkemece çağrılan tanığa da aynı esasla ücret verilir (HMK m.265/1). Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tanık Ücret Tarifesi bu ücreti 130 ilâ 200 Türk lirası arasında belirler (Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tanık Ücret Tarifesi m.3/1). Bu tarife 28 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve önceki tarifeyi yürürlükten kaldırmıştır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu Tanık Ücret Tarifesi m.6/1). Tutarlar her yıl yenilenen tarifelerle değişir; önceki yıllara ait tarifelerdeki tutarlar bugün uygulanmaz.

Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa yol giderleri ile çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır (CMK m.61/1, HMK m.265/1). Bu ödemelerden hiçbir vergi, resim ve harç alınmaz (CMK m.61/2, HMK m.265/2). Ceza muhakemesinde bu ödemeler Devlet hazinesinden yapılır ve yargılama giderlerinden sayılır (2026 Yılı Tanıklık Ücret Tarifesi m.7/1). Adalet Bakanlığının bilgilendirme sayfasına göre tanık bu ücret ve masrafları dinlendiği savcılıktan veya mahkemeden talep eder (Adalet Bakanlığı, magdurbilgi.adalet.gov.tr, Tanıklık Süreci).

9. Tanıkla İspat: Hukuk Davasında Tanık Ne Zaman Dinlenir?

Tanıkla ispat, hukuk davasında her olay için mümkün değildir. Bir hakkın doğması, düşmesi, devri veya değiştirilmesi gibi amaçlarla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları zamanki değerleri kanundaki parasal sınırı aşıyorsa senetle ispat edilmelidir (HMK m.200/1). Senede karşı ileri sürülen ve senedin hükmünü ortadan kaldıracak veya azaltacak hukuki işlemler ise bu sınırın altında kalsa bile tanıkla ispat edilemez (HMK m.201/1).

Senetle ispat sınırı her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır ve uygulamada hukuki işlemin yapıldığı tarihteki sınır esas alınır (HMK ek m.1/1-2). Bu yüzden kanun metnindeki rakam bugünkü sınır değildir; hangi sınırın uygulanacağı işlemin tarihine göre belirlenir. Senetle ispatı gereken bir konuda, karşı taraf bu kural hatırlatıldıktan sonra açıkça kabul ederse tanık dinlenebilir (HMK m.200/2). Senedin ve senetle ispatın ayrıntısı için senet yazısına bakabilirsiniz.

Tanıkla ispata izin verilen konularda tanık gösteren taraf, tanık listesini mahkemeye sunar. Listede adresi gösterilmeyen veya gösterilen adreste bulunamayan tanık için tarafa kesin süre verilir; bu süre içinde doğru adres bildirilmezse o tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.240/3). Taraf, tanığını davetiye gönderilmeden duruşmada hazır bulundurursa tanık yine dinlenir (HMK m.243/1). Mahkeme gösterilen tanıkların bir kısmıyla yeterli bilgi edinirse geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir (HMK m.241/1).

Ceza yargılamasında senetle ispat kuralı yoktur; yüklenen suç hukuka uygun elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir (CMK m.217/2). Olayın delili tek bir tanığın açıklamalarından ibaretse bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir ve önceki ifade tutanağının okunması dinlemenin yerine geçmez (CMK m.210/1).

10. Gizli Tanık ve Tanık Koruma: Hangi Davalarda Uygulanır?

Gizli tanık, kimliği saklı tutularak dinlenen tanıktır. Ceza muhakemesinde tanık olarak dinlenecek kişinin kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları için ağır bir tehlike oluşturacaksa, kimliğinin saklı tutulması için gerekli önlemler alınır. Kimliği saklı tutulan tanık, olayları hangi sebep ve vesileyle öğrendiğini açıklamakla yükümlüdür; tanığın kişisel bilgilerini Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme muhafaza eder (CMK m.58/2).

Gizli tanık kuralı her ceza davasında uygulanmaz. Kimliğin saklı tutulması ve tanığın hazır bulunma hakkı olanlar olmadan dinlenmesi, ancak bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak uygulanabilir (CMK m.58/5). Hazır bulunanların yanında dinlenmesi tanık için ağır bir tehlike oluşturuyorsa hâkim tanığı, hazır bulunma hakkı olanlar olmadan dinleyebilir; bu durumda ses ve görüntülü aktarma yapılır ve soru sorma hakkı saklıdır (CMK m.58/3).

Tanık koruma ise Tanık Koruma Kanunu’nda düzenlenen ve tanığın tanıklık görevi sebebiyle hayatı, beden bütünlüğü veya malvarlığı ağır ve ciddi tehlike içinde olduğunda uygulanan tedbirlerdir (Tanık Koruma Kanunu m.1/1). Bu kanun, ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve alt sınırı on yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren suçlarda, suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenen alt sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ve terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanabilir (Tanık Koruma Kanunu m.3/1).

Tanık koruma tedbirleri arasında kimlik ve adres bilgilerinin gizli tutulması, duruşmada hazır bulunma hakkı olanlar olmadan veya ses ve görüntü değiştirilerek dinleme, fiziki koruma, kimlik ve resmî belgelerin değiştirilmesi, geçici maddi yardım, iş yeri veya okul değişikliği, başka bir yerleşim yerinde veya geçici olarak başka bir ülkede yaşatma ve fizyolojik görünümün değiştirilmesi sayılır (Tanık Koruma Kanunu m.5/1). Tedbirlerden kimlik gizleme, özel dinleme, infaz kurumuna yerleştirme ve fiziki korumaya soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kovuşturmada mahkeme karar verir (Tanık Koruma Kanunu m.6/1). Tedbirler tanığın yakınlarına da uygulanabilir ve en geç yıllık aralıklarla gözden geçirilir (Tanık Koruma Kanunu m.4/1-b, m.8/1).

11. Tanığın Yalan Beyanı: Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası

Tanığın gerçeğe aykırı tanıklık yapması yalan tanıklık suçudur. Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan soruşturmada tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiye dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir (Türk Ceza Kanunu m.272/1). Tanıklık mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde yapılmışsa ceza bir yıldan üç yıla kadardır (TCK m.272/2). Üç yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturmasında yalan tanıklık yapan kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.272/3).

Yalan tanıklık yüzünden aleyhine tanıklık yapılan kişi gözaltına alınmış, tutuklanmış veya mahkûm olmuşsa ceza artırılır ya da yalan tanıklık yapan kişi ayrıca sorumlu tutulur (TCK m.272/4-7). Hukuk davasında hâkim, tanığın yalan söylediğine veya menfaat sağlayarak tanıklık ettiğine dair yeterli delil veya emare elde ederse bir tutanak düzenler ve bunu derhâl Cumhuriyet başsavcılığına gönderir (HMK m.264/1). Suçun unsurları, cezayı artıran hâller ve gerçeğin sonradan söylenmesinin cezaya etkisi yalan tanıklık suçu yazısında ayrıca açıklanmıştır.