Vasiyetname Nasıl Yazılır? Şartları, Örneği ve Noter Süreci

Vasiyetname nasıl yazılır, gündelik dildeki biçimiyle vasiyet nasıl yazılır sorusunun cevabı, seçilen şekle bağlıdır: Türk Medeni Kanunu vasiyetnamenin yalnızca resmî, el yazılı veya sözlü şekilde yapılabileceğini düzenler (TMK m.531). Evde yazılacak bir vasiyetname için metnin başından sonuna kadar kendi el yazınızla yazılması, yıl, ay ve gün olarak tarih taşıması ve imzalanması yeterlidir (TMK m.538). Noterde vasiyetname ise resmî vasiyetnamedir ve iki tanıkla düzenlenir (TMK m.532). Sözlü vasiyetname yalnız olağanüstü durumlarda yapılabilir ve kısa ömürlüdür (TMK m.539, m.541).

Bu yazı, malvarlığının ölümden sonra kime kalacağını kendisi belirlemek isteyen kişi ile ölen yakınından kalan bir vasiyetnamenin geçerliliğini değerlendiren mirasçılar için vasiyetnamenin şekil şartlarını, içeriğinin sınırlarını ve iptal yolunu anlatır. Doldurulabilir bir şablon vermez: vasiyetname kişinin kendi malvarlığına ve mirasçılarına göre kurulur ve hazır bir metnin uyarlanması çoğu zaman şekil ya da yorum uyuşmazlığı doğurur. Onun yerine el yazılı vasiyetnamenin bölümlerini kanun dayanaklarıyla gösterir.

1. Vasiyetname Nasıl Yazılır: Öne Çıkanlar

• Vasiyetname üç şekilde yapılabilir: resmî, el yazılı veya sözlü; kanun başka bir şekil tanımaz (TMK m.531).
• El yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, yıl, ay ve gün gösterilerek tarihlenmesi ve imzalanması zorunludur (TMK m.538).
• Vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmak gerekir (TMK m.502).
• Noterde yapılan resmî vasiyetname iki tanıkla düzenlenir; mirasbırakanın eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz (TMK m.532, m.536).
• Altsoyu, anası ve babası veya eşi bulunan kişi mirasın yalnız saklı paylar dışındaki kısmını vasiyet edebilir (TMK m.505).
• Vasiyetnamenin geçerlilik süresi yoktur; sözlü vasiyet ise diğer şekillere olanak doğduktan bir ay sonra hükümden düşer (TMK m.541).
• Vasiyetname iptal davasıyla bozulur ve dava, öğrenmeden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (TMK m.557, m.559).

2. Vasiyetname Nedir?

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl geçeceğini tek taraflı olarak belirlediği ölüme bağlı tasarruftur. Vasiyetnameyle mirasçı atanabilir, belirli bir mal bırakılabilir, tasarruf koşula veya yüklemeye bağlanabilir ve vasiyeti yerine getirme görevlisi atanabilir (TMK m.515, m.516, m.517, m.550). Vasiyetname ancak kanunun saydığı üç şekilden biriyle yapılabilir (TMK m.531).

“Vasiyet ne demek” sorusu gündelik dilde ölmek üzere olan kişinin son isteklerini anlatmak için de kullanılır. Hukuki anlamda ise bir vasiyetin miras üzerinde sonuç doğurması için vasiyetnamenin kanuni şekillerden birine uygun olması gerekir; şekle uymayan tasarruf iptal edilebilir (TMK m.557).

Vasiyetname tek taraflıdır ve mirasbırakan ondan her zaman dönebilir (TMK m.542). Ölüme bağlı tasarrufun diğer türü olan miras sözleşmesi ise karşı tarafla yapılır ve resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı anda bildirir ve sözleşmeyi memur ile iki tanığın önünde imzalar (TMK m.545). İki kurumun ehliyet ve bağlayıcılık farkı için miras sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz. Miras hukukunun genel çerçevesi miras hukuku sayfamızdadır.

3. Vasiyetname Kaç Şekilde Yazılır?

Vasiyetname üç şekilde yazılır: resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyet (TMK m.531). Üçü de aynı hukuki sonucu doğurur; farkları, kimin yazdığında, tanık gerekip gerekmediğinde ve ne kadar süre geçerli kaldığındadır.

Ölçüt	El yazılı vasi­yet­name	Resmî vasi­yet­name	Sözlü vasiyet
Kim yazar	Miras­bı­ra­kan, baştan sona kendi el yazı­sıyla (m.538)	Sulh hâkimi, noter veya yetkili görevli (m.532)	Tanık­lar­dan biri, miras­bı­ra­ka­nın anlat­tı­ğını (m.540)
Tanık	Gerek­mez	İki tanık (m.532)	İki tanık (m.539)
Zorunlu unsur­lar	Yıl, ay, gün; el yazısı; imza (m.538)	Miras­bı­ra­ka­nın ve memurun imzası, tarih, tanık beyanı (m.533, m.534)	Yer, yıl, ay, gün; tanık­la­rın imzası; mah­ke­meye verilme (m.540)
Baş­vu­ru­la­bil­diği durum	Her zaman	Her zaman	Yalnız ola­ğa­nüstü durumda (m.539)
Geçer­li­lik süresi	Süresiz	Süresiz	Diğer şekil­lere olanak doğ­duk­tan bir ay sonra düşer (m.541)
Saklama	Miras­bı­ra­kan saklar veya notere bıra­ka­bi­lir (m.538)	Aslını düzen­le­yen memur saklar (m.537)	Mah­ke­meye verilir (m.540)

4. Vasiyetname Yazmak İçin Kaç Yaşında Olmak Gerekir?

Vasiyetname yazmak için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmak gerekir (TMK m.502). Bu, sözleşmelerde aranan tam ehliyetten daha düşük bir eşiktir: miras sözleşmesi yapabilmek için ise ayırt etme gücüne ek olarak ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak gerekir (TMK m.503). Kanun vasiyetname için bir üst yaş sınırı koymaz; 65 veya 80 yaşın üzerindeki kişi de ayırt etme gücüne sahipse vasiyetname yapabilir.

Vasiyetname ehliyetinin ölçüldüğü an, vasiyetnamenin yapıldığı andır. İptal sebebi de tasarrufun, mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir sırada yapılmış olmasıdır (TMK m.557). Bu nedenle vasiyetname yapıldıktan sonra ortaya çıkan bir hastalık veya kısıtlama, düzenleme anında ayırt etme gücü bulunan kişinin vasiyetnamesini kendiliğinden geçersiz kılmaz.

5. Vasiyetname Evde El Yazısıyla Nasıl Yazılır?

Vasiyetname evde, notere gitmeden el yazısıyla yazılabilir. Bunun için metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, yapıldığı yıl, ay ve günün gösterilmesi ve metnin imzalanması zorunludur (TMK m.538). Memur ve tanık gerekmez; kâğıdın türü veya kullanılan kalem için kanunda bir şart yoktur.

5.1. El Yazılı Vasiyetname Şartları: Tarih, El Yazısı ve İmza

El yazılı vasiyetnamenin geçerliliği üç şarta bağlıdır ve üçü de aynı cümlede sayılır (TMK m.538):

Şart	Kanunun aradığı	Eksikliğin sonucu
Tarih	Vasi­yet­na­me­nin yapıldığı yıl, ay ve gün birlikte	Yalnız yıl veya ay ve yıl yazılması şartı karşılamaz
El yazısı	Metnin başından sonuna kadar miras­bı­ra­ka­nın el yazısı	Başkasına yazdırılan veya kısmen basılı metin şartı karşılamaz
İmza	Miras­bı­ra­ka­nın imzası	İmzasız metin şartı karşılamaz; iptal sebebidir (m.557)

Bu şartlardan birine uyulmadan yapılan vasiyetname, kanunda öngörülen şekle uyulmadan yapılmış tasarruf olarak iptal edilebilir (TMK m.557).

5.2. Vasiyetname Örneği: El Yazılı Vasiyetnamenin Bölümleri

Vasiyetname örneği arayan okur için aşağıdaki sıra, el yazılı bir vasiyetnamenin hangi bölümlerden oluşabileceğini gösterir. Bu bir doldurma şablonu değildir; kanunun zorunlu tuttuğu yalnız el yazısı, tarih ve imzadır (TMK m.538), diğer bölümler mirasbırakanın ne yapmak istediğine göre eklenir.

1. Başlık ve kimlik: Metnin vasiyetname olduğunu ve kimin yazdığını gösteren başlık ile ad ve soyad. Kanunun aradığı bir unsur değildir; metnin kime ait olduğunun anlaşılmasını kolaylaştırır.
2. Önceki vasiyetnamelerle ilişki: Varsa önceki vasiyetnameden dönüldüğü veya önceki vasiyetnamenin tamamlandığı açıkça yazılır. Önceki vasiyetname ortadan kaldırılmadan yapılan yeni vasiyetname, öncekini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamadıkça onun yerini alır (TMK m.542, m.544).
3. Mirasçı atama veya belirli mal bırakma: Mirasın tamamı veya belli bir oranı için mirasçı atanabilir (TMK m.516); bir kişiye mirasçı atanmadan belirli bir mal, bir mal üzerinde intifa hakkı veya bir irat bırakılabilir (TMK m.517). Malın tapu, plaka veya hesap bilgisiyle tanımlanması yorum uyuşmazlığını azaltır. Bırakılan mal ölüm anında terekede yoksa, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça bu vasiyeti yerine getirmekle yükümlü olanlar borçtan kurtulur (TMK m.517).
4. Koşul ve yükleme: Tasarruf bir koşula veya yüklemeye bağlanabilir. Hukuka veya ahlâka aykırı koşul ve yüklemeler bağlı oldukları tasarrufu geçersiz kılar; anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici nitelikte olanlar yok sayılır (TMK m.515).
5. Mirasçılıktan çıkarma: Saklı paylı bir mirasçı çıkarılacaksa çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilir; sebep belirtilmezse tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m.512).
6. Vasiyeti yerine getirme görevlisi: Vasiyetnamenin uygulanmasını üstlenecek bir veya birden çok kişi atanabilir (TMK m.550).
7. Tarih: Vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün (TMK m.538).
8. İmza: Mirasbırakanın imzası (TMK m.538).

Bölümlerin tamamı aynı el yazısıyla yazılır. Mirasbırakan kendi yazdığı metinde sonradan ekleme yapacaksa, eklemenin de el yazısı, tarih ve imza şartlarını taşıyan yeni bir vasiyetname niteliğinde olması güvenli yoldur; çünkü dönme ve değişiklik ancak kanuni şekillerden birine uyularak yapılabilir (TMK m.542).

5.3. Vasiyetname Bilgisayarda Yazılırsa Geçerli Olur mu?

Vasiyetname bilgisayarda yazılıp yalnızca altı imzalanırsa el yazılı vasiyetnamenin şeklini karşılamaz ve kanuni şekle uyulmadığı için iptal edilebilir (TMK m.538, m.557). Kanun metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmasını ister (TMK m.538). Daktiloyla yazılan, matbu bir formun boşlukları doldurularak hazırlanan veya başkasına yazdırılan metin de bu şartı karşılamaz. Metni bilgisayarda hazırlamak isteyen kişinin yolu resmî vasiyetnamedir: orada metni memur yazar veya yazdırır (TMK m.533).

5.4. Vasiyetnamede Düzenleme Yeri Yazılmalı mı?

Vasiyetnamede düzenleme yerinin yazılması yürürlükteki kanuna göre el yazılı vasiyetname için şart değildir. TMK m.538 yalnız yıl, ay ve günü arar. Kanun yeri istediği yerde bunu adıyla yazar: sözlü vasiyette tanıklar son arzuları “yer, yıl, ay ve günü de belirterek” yazar (TMK m.540). Eski kaynaklarda görülen yer şartı, mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin el yazılı vasiyetnamede tanzim edildiği “mahal”i de arayan hükmünden gelir (743 sayılı Kanun m.485). Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir (TMK m.1029). Bu tarihten önce yapılmış bir vasiyetnamenin geçerliliği ise, yapıldığı sırada yürürlükte bulunan kanuna göre belirlenir (Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.1); 2002 öncesine ait eski tarihli bir el yazılı vasiyetnamede düzenleme yerinin yazılıp yazılmadığı bu nedenle hâlâ incelenir.

5.5. Vasiyetname Nerede Saklanır?

El yazılı vasiyetname mirasbırakanın kendisi tarafından saklanabilir ya da saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir (TMK m.538). Notere bırakmak geçerlilik şartı değil, bir seçenektir.

Saklama yeri ölümden sonraki bulunabilirliği etkiler: notere bırakılan vasiyetname nüfus kaydına bildirilir ve ölümde sulh hâkimine ulaştırılır (Noterlik Kanunu m.69). Bildirimin ayrıntısı aşağıda vasiyetnamenin varlığının nasıl öğrenileceği bölümündedir. Evde saklanan vasiyetname bu kayda girmez; kaybolur veya yok olursa ve içeriği aynen ve tamamen belirlenemezse hükümsüz kalır (TMK m.543).

6. Vasiyetname Noterde Nasıl Yapılır?

Vasiyetname noterde resmî vasiyetname olarak yapılır: resmî vasiyetname iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir ve bu memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetki verilmiş başka bir görevli olabilir (TMK m.532). Noterden yapılan vasiyetname bu usule uyulmuşsa geçerlidir; ancak o da kanunda sayılan iptal sebeplerinden biri varsa iptal davasına konu olabilir (TMK m.557). Noter, ölüme bağlı tasarrufu belgelendirirken Medeni Kanun’daki şekil şartlarına uymakla yükümlüdür (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.109). Noterde vasiyetname şu sırayla düzenlenir:

1. Mirasbırakan arzularını notere bildirir; noter vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir (TMK m.533).
2. Mirasbırakan vasiyetnameyi okur ve imzalar; noter vasiyetnameye tarih koyarak imzalar (TMK m.533).
3. Tarih ve imzadan hemen sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini noterin huzurunda iki tanığa beyan eder (TMK m.534).
4. Tanıklar, beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazar veya yazdırır ve altını imzalar (TMK m.534).
5. Noter vasiyetnamenin aslını saklar (TMK m.537) ve durumu mirasbırakanın kayıtlı olduğu nüfus dairesine bildirir (Noterlik Kanunu m.69).

Vasiyetnamenin içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir (TMK m.534). Tanıklar vasiyetnamede kime ne bırakıldığını öğrenmeden işleme katılabilir.

6.1. Noterde Vasiyetname İçin Gerekli Belgeler

Noterde vasiyetname için temel belge, mirasbırakanın ve iki tanığın kimlik belgesidir. Noter, işleme katılan kişilerin kimliğini tespit etmek için nüfus cüzdanı ya da buna dayanarak resmî mercilerce verilmiş pasaport, ehliyet, fotoğraflı kimlik kartı gibi kimlik belirten belgeleri aramak zorundadır (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.90). Vasiyetname şeklinde belgelendirmede mirasbırakanın beyanı iki tanık huzurunda alınır (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.109).

Vasiyetnameye konu malların tapu, ruhsat veya hesap bilgileri kanunun saydığı belgeler arasında değildir; ancak malın vasiyetnamede açıkça tanımlanması, ölümden sonra hangi malın kime bırakıldığı konusundaki uyuşmazlığı azaltır.

Sağlık raporu Medeni Kanun’da resmî vasiyetnamenin şartı olarak sayılmaz. Mirasbırakanın tasarrufa ehil olduğunu tanıklar vasiyetnameye yazar (TMK m.534). Ehliyetsizlik ise vasiyetnamenin iptal sebebidir (TMK m.557). Bu nedenle ileri yaş veya hastalık yüzünden ayırt etme gücünün sonradan tartışılabileceği durumlarda, düzenleme tarihine yakın bir sağlık raporu, olası bir iptal davasında ayırt etme gücünü gösterebilecek ek bir belge olarak değerlendirilebilir.

6.2. Vasiyetnamede Tanık Kimler Olamaz?

Vasiyetnamede tanık olamayacak kişileri kanun tek tek sayar: fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz (TMK m.536).

Aynı maddenin ikinci fıkrası ayrı bir yasak koyar: resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz (TMK m.536). Yani mal bırakılan kişinin kardeşi tanık yapılırsa sorun, vasiyetnamenin tamamında değil o kazandırmadadır. İptal davası da bu durumda tasarrufun tamamını değil, yalnız bu kazandırmaları kapsar (TMK m.558).

6.3. Vasiyetnameyi Okuma Yazma Bilmeyen Kişi Nasıl Yapar?

Okuma yazma bilmeyen veya imza atamayan kişi de noterde resmî vasiyetname yaptırabilir, ancak usul farklıdır. Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur ve mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder (TMK m.535).

Bu durumda tanıkların vasiyetnameye yazması gereken beyan genişler. Tanıklar hem mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini, hem de vasiyetnamenin kendi önlerinde memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan ettiğini yazar veya yazdırır (TMK m.535). Bu ikinci beyanın eksikliği, vasiyetnamenin kanuni şekle uyulmadan yapıldığı iddiasına dayanak olabilir (TMK m.557).

6.4. Noterde Vasiyetname Ücreti Nasıl Belirlenir?

Noterde vasiyetname ücreti kanunda sabit bir rakam olarak yazılmaz. Vasiyetname düzenlenmesinden alınacak ücret, Türkiye Noterler Birliğinin görüşü alındıktan sonra Adalet Bakanlığınca çıkarılan noterlik ücret tarifesiyle belirlenir ve tarifedeki değişiklikler her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yapılır (Noterlik Kanunu m.112). Bu nedenle ücret her yıl değişir; güncel tutar, işlemin yapılacağı noterden veya o yılın noterlik ücret tarifesinden öğrenilmelidir. Noterde saklanan vasiyetname için nüfus dairesine yazılan bildirimin yazı ücreti ve posta gideri de ilgiliden alınır (Noterlik Kanunu m.69).

7. Sözlü Vasiyetname Şartları

Sözlü vasiyetname yalnız mirasbırakan yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa geçerli bir yoldur (TMK m.539). İki şart birlikte aranır: olağanüstü bir durum bulunmalı ve bu durum diğer iki şekle başvurmayı engellemelidir. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazma veya yazdırma görevi verir (TMK m.539).

Tanıklardan biri son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır. İki tanık bu belgeyi vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verir ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini, son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hâkime beyan eder (TMK m.540). Tanıklar belge düzenlemek yerine doğrudan mahkemeye başvurup son arzuları tutanağa da geçirtebilir. Askerlikte teğmen veya daha yüksek rütbeli subay, ülke dışında seyreden ulaşım aracında aracın sorumlu yöneticisi, sağlık kurumunda tedavi görülüyorsa kurumun en yetkili yöneticisi hâkimin yerine geçer (TMK m.540).

Sözlü vasiyette tanık yasakları, okur yazar olma koşulu dışında resmî vasiyetnamedeki gibidir (TMK m.539). Sözlü vasiyetin ömrü ise kanunla sınırlıdır: mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541). Olağanüstü durumdan kurtulan kişinin bir ay içinde el yazılı veya resmî vasiyetname yapması gerekir.

8. Vasiyetname ile Neler Yapılabilir?

Vasiyetname ile mirasbırakan, kanunun izin verdiği sınırlar içinde mirasının kime ve nasıl geçeceğini belirler. Başlıca tasarruflar şunlardır:

• Mirasçı atama: Mirasın tamamı veya belli bir oranı için bir veya birden çok kişi mirasçı atanabilir; mirasın tamamını veya belli bir oranını almayı içeren her tasarruf mirasçı atanması sayılır (TMK m.516).
• Belirli mal bırakma: Bir kişiye mirasçı atanmadan terekedeki bir malın mülkiyeti, bir mal üzerinde intifa hakkı, bir irat veya bir borçtan kurtarılma bırakılabilir (TMK m.517).
• Koşul ve yükleme: Tasarruflar koşula veya yüklemeye bağlanabilir ve her ilgili bunun yerine getirilmesini isteyebilir (TMK m.515).
• Mirasçılıktan çıkarma: Kanundaki sebeplerden biri varsa saklı paylı mirasçı mirasçılıktan çıkarılabilir (TMK m.510).
• Vasiyeti yerine getirme görevlisi atama: Vasiyetnamenin uygulanması için görevli atanabilir (TMK m.550).

Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak vasiyetnamede yer alan kurallar, mirasbırakanın başka türlü bir arzusu anlaşılmadıkça yalnız paylaştırma kuralları sayılır (TMK m.560). Mirasın yasal mirasçılar arasında nasıl bölündüğü miras paylaşımı ve miras payları yazımızda ayrıca anlatılır.

8.1. Vasiyetname ile Mirastan Çıkarma

Vasiyetname ile mirastan çıkarma yalnız kanundaki iki sebepten biri varsa yapılabilir: mirasçı mirasbırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ya da mirasbırakana veya ailesinin üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse (TMK m.510). Çıkarma, mirasbırakan tasarrufunda sebebi belirtmişse geçerlidir; mirasçılıktan çıkarılan itiraz ederse sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (TMK m.512).

Sebep ispat edilemez veya vasiyetnamede belirtilmezse tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; mirasbırakan çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılmaya düşmüşse çıkarma geçersiz olur (TMK m.512). Geçerli çıkarmada çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz; altsoyu ise o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir (TMK m.511). Çıkarma sebepleri ve mirastan feragatla farkı mirasçılıktan çıkarma ve mirastan feragat yazımızda ayrıntılı anlatılır.

8.2. Vasiyetname ve Saklı Pay: Mirasın Tamamı Vasiyet Edilebilir mi?

Vasiyetname ile mirasın tamamı ancak kişinin saklı paylı mirasçısı yoksa bırakılabilir. Mirasçı olarak altsoyu, anası ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m.505).

Saklı pay oranları kanunda şöyle sayılır (TMK m.506):

Saklı paylı mirasçı	Saklı pay
Altsoy (çocuklar, torunlar)	Yasal miras payının yarısı
Ana ve babadan her biri	Yasal miras payının dörtte biri
Sağ kalan eş, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa	Yasal miras payının tamamı
Sağ kalan eş, diğer hâllerde	Yasal miras payının dörtte üçü

Kardeşler bu listede yer almaz; bu nedenle yalnız kardeşleri bulunan kişi mirasının tamamını vasiyet edebilir (TMK m.505, m.506). Saklı payı zedelenen vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz: saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufun tenkisini dava edebilir (TMK m.560). Hesaplama ve dava şartları için tenkis davası ve saklı pay yazımıza, payların kendisi için miras payı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

8.3. Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın vasiyetnameyle atadığı ve vasiyetnamenin uygulanmasını üstlenen kişidir; bir veya birden çok görevli atanabilir (TMK m.550). Görevlinin göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Görev ona sulh hâkimince bildirilir; bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Görevli, hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir (TMK m.550).

9. Vasiyetname Kaç Yıl Geçerlidir?

El yazılı ve resmî vasiyetname için kanunda bir geçerlilik süresi yoktur. Vasiyetname, mirasbırakan ondan dönmedikçe veya onu yok etmedikçe ölüme kadar yürürlükte kalır (TMK m.542, m.543). Yıllar önce yazılmış bir vasiyetname, yalnız eski olduğu için geçersiz sayılmaz.

Tek istisna sözlü vasiyettir: mirasbırakan için diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğduktan bir ay sonra hükümden düşer (TMK m.541). Belirli bir mal bırakma vasiyeti ise, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar (TMK m.544). Örneğin vasiyet edilen ev, mirasbırakan tarafından sağlığında satılırsa o evin vasiyeti uygulanmaz.

9.1. Vasiyetnameden Dönme ve Vasiyetnameyi Değiştirme

Vasiyetnameden dönme iki yolla yapılır. Birinci yol, kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapmaktır; mirasbırakan önceki vasiyetnameden her zaman ve tamamen ya da kısmen dönebilir (TMK m.542). İkinci yol, vasiyetnameyi yok etmektir (TMK m.543). Noterde yapılan dönme işlemi için, vasiyetnamenin düzenlenmesinde veya notere bırakılmasında uygulanan usul ve şartlarla bir tutanak düzenlenir (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.109).

Yeni vasiyetname, önceki vasiyetname ortadan kaldırılmadan yapılmışsa ve öncekini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamıyorsa onun yerini alır (TMK m.544). Bu nedenle yalnız bir kalemi değiştirmek isteyen kişinin, yeni vasiyetnamede önceki vasiyetnameyi tamamladığını açıkça yazması gerekir; aksi hâlde önceki vasiyetnamedeki diğer tasarruflar da yerini yeni metne bırakabilir. Dönme de değişiklik de kanuni şekle uyularak yapılır: el yazılı vasiyetnamenin kenarına tarihsiz ve imzasız eklenen not, m.542’nin aradığı yeni vasiyetname niteliğini taşımaz.

10. Bozulmayan Vasiyetname Var mı?

Bozulmayan vasiyetname diye kanunda ayrı bir tür yoktur; her vasiyetname, kanunda sayılan dört sebepten biri varsa iptal davasıyla bozulabilir (TMK m.557). Bir vasiyetnamenin dayanıklılığı, bu dört sebebe karşı ne kadar açık olduğuna bağlıdır. İptal sebepleri kanunda tek tek sayılır; bu listede yer almayan bir kusur, vasiyetnameyi tek başına iptal ettirmez.

Resmî vasiyetname şekil bakımından en az tartışmaya açık olanıdır: metni memur yazar, tarih ve imzayı memur koyar, mirasbırakanın tasarrufa ehil göründüğünü iki tanık vasiyetnameye yazar ve aslı memurda saklanır (TMK m.533, m.534, m.537). El yazılı vasiyetname ise ücretsiz ve hızlıdır, ama el yazısının kime ait olduğu ve düzenleme anındaki ayırt etme gücü ölümden sonra daha kolay tartışılır.

11. Vasiyetname Bozulur mu? İptal Sebepleri ve Süreleri

Vasiyetname iptal davasıyla bozulur. Ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava şu dört sebeple açılabilir (TMK m.557):

1. Tasarruf, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa.
2. Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa.
3. Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırıysa.
4. Tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa.

İptal davasını, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açar; dava vasiyetnamenin tamamına veya bir kısmına yönelebilir (TMK m.558). Sakat bir vasiyetname dava açılmadıkça kendiliğinden ortadan kalkmaz; kanun iptal için dava yolunu öngörür (TMK m.557).

11.1. Vasiyetname İptal Davası Süresi

Vasiyetname iptal davası açma hakkı, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçince hak düşer (TMK m.559). Üç ayrıntı sürenin hesabını değiştirir:

• Bir yıllık süre yalnız ölümün öğrenilmesiyle başlamaz; vasiyetnamenin varlığı, iptal sebebi ve davacının hak sahibi olduğu birlikte öğrenilmelidir.
• On ve yirmi yıllık süreler vasiyetnamelerde ölüm tarihinden değil vasiyetnamenin açılma tarihinden işler.
• On yıl ile yirmi yıl arasındaki ayrım davalının iyiniyetine göre yapılır.

Süre geçtikten sonra dava açılamaz, ancak hükümsüzlük def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559). Vasiyetnameye dayanarak bir istemde bulunan kişiye karşı vasiyetnamenin hükümsüzlüğü savunma olarak ileri sürülebilir.

11.2. Vasiyetnamenin İptali ile Tenkis Arasındaki Fark

Vasiyetnamenin iptali ile tenkis farklı sonuç doğurur. İptalde tasarruf dört sebepten biriyle sakattır ve kaldırılır (TMK m.557). Tenkiste ise tasarruf geçerlidir; yalnız mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan bölüm saklı pay sahipleri lehine indirilir (TMK m.560). Saklı payı zedelenen mirasçı, vasiyetnamede şekil veya ehliyet kusuru yoksa iptal değil tenkis yoluna başvurur. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıyan devirler ise vasiyetname değil sağlararası işlemdir ve ayrı bir davaya konu olur; bunun için muris muvazaası yazımıza bakabilirsiniz.

12. Vasiyetname Ölümden Sonra Nasıl Açılır?

Vasiyetname ölümden sonra sulh hâkimi tarafından açılır. Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Vasiyetnameyi düzenleyen veya saklayan görevli, mirasbırakanın isteğiyle saklayan, başka biçimde ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kişi ölümü öğrenir öğrenmez teslim etmekle yükümlüdür; etmezse doğacak zarardan sorumludur (TMK m.595).

Vasiyetname tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer isterlerse hazır bulunmak üzere çağrılır (TMK m.596). Mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir (TMK m.597). Açılma bir geçerlilik incelemesi değildir; geçersiz görünen vasiyetname de açılır. Açılma tarihi ise iptal davasındaki on ve yirmi yıllık sürelerin başlangıcıdır (TMK m.559).

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile vasiyetnamenin açılması ayrı işlemlerdir. Yasal mirasçıların belgelenmesi için veraset ilamı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

12.1. Vasiyetname Olup Olmadığı Nasıl Öğrenilir?

Vasiyetname olup olmadığı, vasiyetnamenin noterde düzenlenip düzenlenmediğine veya notere bırakılıp bırakılmadığına göre farklı yollarla ortaya çıkar. Noter, kendisinde saklanan ve düzenlediği vasiyetnameleri mirasbırakanın kayıtlı olduğu nüfus dairesine bildirir; ölümün nüfus idaresince bildirilmesi veya resmî belgeyle ispatı hâlinde vasiyetnamenin onaylı örneğini, yetkili sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet savcılığına gönderir (Noterlik Kanunu m.69). Nüfus memurları noterin bildirdiği hususları kişinin nüfus kaydına aynen yazmakla yükümlüdür (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.135).

Evde saklanan el yazılı vasiyetname bu kayıtlara girmez. Böyle bir vasiyetnameyi ölenin eşyası arasında bulan veya saklayan kişinin onu sulh hâkimine teslim etme yükümlülüğü vardır (TMK m.595). Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri de aynı usulle açılır (TMK m.596).

12.2. Vasiyet Yerine Getirilmezse Ne Olur?

Vasiyet yerine getirilmezse vasiyet alacaklısı dava açabilir. Vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir. Bu alacak, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya mirası ret hakkının düşmesiyle muaccel olur. Vasiyet alacaklısı yükümlülüğünü yerine getirmeyen vasiyet yükümlüsüne karşı vasiyet edilen malın teslimini veya hakkın devrini, vasiyet konusu bir davranışsa bunun yerine getirilmemesinden doğan zararın giderilmesini dava edebilir (TMK m.600).

Vasiyetnamenin açılması malın mülkiyetini kendiliğinden vasiyet alacaklısına geçirmez; kanun ona mirasçılara veya görevliye karşı bir istem hakkı tanır (TMK m.600). Bu davanın şartları ve tarafları vasiyetnamenin tenfizi davası yazımızda ele alınır. Maddelerin tam metni için Türk Medeni Kanunu mevzuat.gov.tr’de yayımlanır.