Bilirkişi Raporuna İtiraz: Süresi, Dilekçesi ve Sonrası

Bilirkişi raporuna itiraz, hukuk davasında raporun size tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, davaya bakan mahkemeye verilen dilekçeyle yapılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281/1). Bu yazı, aleyhine bilirkişi raporu tebliğ edilen davacı, davalı ve vekilleri için itiraz süresini, süre hesabını, itiraz sebeplerini, dilekçenin yazımını ve itirazdan sonra mahkemenin neler yapabileceğini açıklar. Hazırlık teknik çalışma gerektiriyorsa ek süre, iki haftalık süre dolmadan istenmelidir. Ceza davasında ise itiraz süresini kanun değil, incelemeyi yaptıran merci belirler (Ceza Muhakemesi Kanunu m.67/5).

1. Bilirkişi Raporuna İtiraz: Öne Çıkanlar

• Bilirkişi raporuna itiraz süresi, raporun tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.281/1).
• Kanunun belirlediği bu süre kesindir; süresinde kullanılmayan talep hakkı düşer (HMK m.94/1, m.94/3).
• İki hafta yetmiyorsa, süre içinde başvurmak şartıyla bir defaya mahsus ve en çok iki haftalık ek süre verilebilir (HMK m.281/1).
• İtirazla üç şey istenebilir: eksikliğin tamamlattırılması, belirsizliğin açıklattırılması veya yeni bilirkişi atanması (HMK m.281/1).
• Bilirkişinin hâkime ait hukuki nitelendirme yapması başlı başına bir itiraz sebebidir (HMK m.279/4).
• Hâkim raporla bağlı değildir; raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282).
• Ceza davasında itiraz süresini merci verir (CMK m.67/5); idari yargıda HMK’nın bilirkişi hükümleri uygulanır (İYUK m.31/1).

2. Bilirkişi Raporuna İtiraz Nedir?

Bilirkişi raporuna itiraz, davanın tarafının, kendisine tebliğ edilen bilirkişi raporundaki eksikliğin bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsiz noktaların açıklattırılmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını davaya bakan mahkemeden istemesidir (HMK m.281/1). İtiraz bir kanun yolu değildir: üst mahkemeye değil, raporu aldıran mahkemeye, dava sürerken yapılan bir taleptir.

Kanun bu üç talebi ayrı ayrı sayar ve mahkemeye her biri için ayrı bir yetki verir. Dilekçede hangisinin istendiği açıkça yazılmalıdır; “rapora itiraz ediyoruz” biçimindeki genel bir cümle, mahkemenin hangi yetkisini kullanmasının istendiğini göstermez.

Talep	Hangi durumda seçilir?	Mahkemenin kul­la­na­bi­le­ceği yetki
Eksikliğin tamam­lat­tı­rıl­ması	Rapor, görev­len­dir­mede sorulan bir soruyu ya da incelenmesi gereken bir vakıayı hiç veya eksik incelemişse	Yeni sorular düzen­le­ye­rek ek rapor alma (m.281/2)
Açıklama yap­tı­rıl­ması	Raporun bir bölümü belirsizse ya da ulaşılan sonucun nasıl bulunduğu anla­şıl­mı­yorsa	Ek rapor alma veya bilirkişiyi duruşmada sözlü açıklamaya çağırma (m.281/2)
Yeni bilirkişi atanması	Rapor esaslı biçimde hatalıysa ve ek raporla düzel­ti­le­me­ye­cekse	Yeni görev­len­di­ri­le­cek bilir­ki­şiyle tekrar inceleme (m.281/3)

Bilirkişinin kim olduğu, mahkemenin hangi hâllerde bilirkişiye başvurduğu ve hukuki konularda neden bilirkişiye gidilemediği bilirkişi ne demek yazısında anlatılmıştır.

3. Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi Ne Kadardır?

Bilirkişi raporuna itiraz süresi iki haftadır ve raporun mahkemeye verildiği günden değil, size tebliğ edildiği günden başlar (HMK m.281/1). Bilirkişi raporunu mahkemeye verir, verildiği tarih rapora yazılır ve duruşma gününden önce raporun birer örneği taraflara tebliğ edilir (HMK m.280/1). Süre her taraf için kendi tebliğ tarihinden işlediği için karşı tarafın itiraz süresi sizinkinden farklı bir günde dolabilir.

Bilirkişi raporuna itiraz süresi kanunla belirlendiği için kesindir. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m.94/1, m.94/3). Kanun metni “on beş gün” ya da “on dört gün” demez; süreyi hafta olarak koyar ve hafta olarak belirlenen süre aşağıdaki kurala göre hesaplanır.

3.1. Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi Nasıl Hesaplanır?

Bilirkişi raporuna itiraz süresi, başladığı güne iki hafta sonra karşılık gelen günün tatil saatinde biter (HMK m.92/2). Varsayımsal bir örnekle: rapor size bir çarşamba günü tebliğ edildiyse, süre iki hafta sonraki çarşamba günü tatil saatinde sona erer. Arada kalan resmî tatil günleri süreye dahildir; ancak son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün çalışma saati sonunda biter (HMK m.93/1).

Dilekçe UYAP üzerinden elektronik ortamda gönderiliyorsa süre, son günün tatil saatinde değil gün sonunda biter (HMK m.445/4).

Süre hesabında en sık gözden kaçan nokta tebliğ tarihinin kendisidir. Avukatlara ve özel hukuk tüzel kişilerine tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur. Elektronik tebligat, iletinin muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). Bu durumda iki haftalık itiraz süresi, raporun e-tebligat kutusuna düştüğü günden değil, bu beşinci günün sonundaki tebliğ tarihinden hesaplanır. Tebligat usulleri için tebligat nedir yazısına bakılabilir.

3.2. Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi Adli Tatile Denk Gelirse

Adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos’ta sona erer (HMK m.102/1). Adli tatile tabi bir davada bilirkişi raporuna itiraz süresinin son günü tatile rastlarsa süre, ayrıca bir karara gerek olmadan, adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (HMK m.104/1).

Bu uzatma, adli tatilde de görülen dava ve işlerde uygulanmaz. Örneğin nafaka davaları, soybağı ve velayet işleri ile işçilerin iş sözleşmesinden doğan davaları adli tatilde de görülür (HMK m.103/1-b, m.103/1-ç); bu davalarda bilirkişi raporuna itiraz süresi tatil içinde normal şekilde dolar. Hangi işlerin tatile tabi olduğu adli tatil yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

3.3. Bilirkişi Raporuna İtiraz İçin Ek Süre

Bilirkişi raporuna itiraz için ek süre, 22 Temmuz 2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun’la HMK m.281/1’e eklenen cümleye dayanır. Talebin iki hafta içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa mahkeme ek süre verebilir (HMK m.281/1). Kanun ek sürenin üç sınırını birlikte sayar:

1. Ek süre talebi, iki haftalık asıl süre içinde mahkemeye yapılmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru bu imkândan yararlanamaz.
2. Ek süre bir defaya mahsustur.
3. Ek süre iki haftayı geçemez ve asıl sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlar.

Kanun “verilebilir” dediği için ek süre, koşullar gerçekleşse bile mahkemenin takdirindedir. Bu nedenle ek süre dilekçesinde hazırlığın neden iki haftaya sığmadığı somut olarak gösterilmelidir: raporun kaç sayfalık bir hesap içerdiği, hangi teknik verinin yeniden incelenmesi gerektiği gibi.

Ek süre ile uzman görüşü arasında ayrıca bir sınır vardır. Taraf, dava konusu olayla ilgili olarak kendi uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; ancak yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemez (HMK m.293/1). İki hüküm birlikte okunduğunda ek sürenin gerekçesi, “uzman görüşü alacağız” beyanı değil, itirazın kendisinin gerektirdiği özel veya teknik çalışma olarak gösterilmelidir.

3.4. Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?

Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaçırılırsa taraf, ek rapor, açıklama veya yeni bilirkişi talep etme hakkını kaybeder; çünkü kanunun belirlediği süre kesindir (HMK m.94/1, m.94/3). Ancak dosya bu nedenle rapora göre karara bağlanmak zorunda değildir.

Mahkeme, rapordaki eksiklik veya belirsizliği gidermek için bilirkişiden kendiliğinden ek rapor alabilir ya da onu duruşmada sözlü açıklamaya çağırabilir (HMK m.281/2). Gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni bir bilirkişiyle tekrar inceleme de yaptırabilir (HMK m.281/3). Hâkim, raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282); kanunda, süresinde itiraz edilmeyen raporun hâkimi bağlayacağına dair bir hüküm yoktur. Süreyi kaçıran taraf, rapordaki eksikliği bir dilekçeyle mahkemenin bilgisine sunabilir. Bu dilekçe bir hak kullanımı değil, mahkemeden resen yetkisini kullanmasının istenmesidir ve sonucu mahkemenin takdirine kalır.

İki haftalık süre, taraf lehine tanınmış bir açıklama ve ispat hakkının kullanım süresidir (HMK m.27/2-b, m.281/1). Mahkeme bu süre dolmadan hüküm kurmuşsa, bu durum hukuki dinlenilme hakkının ihlali olarak kanun yolunda ileri sürülebilir.

4. Bilirkişi Raporuna İtiraz Sebepleri

Bilirkişi raporuna itiraz sebepleri, raporun kanunun aradığı unsurlara ve bilirkişinin görev sınırına karşı okunmasıyla bulunur. Aşağıdaki sebeplerin her biri doğrudan bir madde hükmüne dayanır:

• Sorulan soruların cevapsız kalması veya görev sınırının aşılması: Mahkeme bilirkişiyi görevlendirirken inceleme konusunu bütün sınırlarıyla, bilirkişinin cevaplaması gereken soruları ve raporun verilme süresini belirtmek zorundadır (HMK m.273/1). Rapor bu sorulardan birini cevaplamamışsa eksiklik, sorulmayan bir konuda görüş bildirmişse görev sınırının aşılması itiraz konusu olur.
• Zorunlu unsurların eksikliği: Raporda tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlar, kurul hâlinde görüş ayrılığı varsa bunun sebebi, düzenlenme tarihi ve imzalar bulunmalıdır (HMK m.279/2).
• Gerekçe ile sonuç arasında bağ kurulmaması: Kanun raporda hem gerekçeyi hem sonucu arar (HMK m.279/2). Rapor bir sonuca ulaşıp bu sonucun hangi incelenen vakıaya ve hangi hesaba dayandığını göstermiyorsa açıklama talebinin konusu budur.
• Hukuki nitelendirme yapılması: Bilirkişi, uzmanlık gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz ve hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (HMK m.279/4). Raporda “sözleşme geçersizdir”, “alacak zamanaşımına uğramıştır” veya “davanın kabulü gerekir” gibi cümleler varsa bu sınır aşılmıştır.
• Uzmanlık gerektirmeyen konuda bilirkişiye gidilmesi: Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler de hukuk dışında ayrı bir uzmanlığı belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m.266/1).
• Görevin başkasına yaptırılması: Bilirkişi görevini bizzat yerine getirmekle yükümlüdür ve görevin icrasını kısmen veya tamamen başka bir kişiye bırakamaz (HMK m.276/1).

5. Bilirkişi Raporuna İtiraz ile Karıştırılan Yollar

Bilirkişi raporuna itiraz, raporun içeriğine yöneliktir. Bilirkişinin kişisine, tarafsızlığına veya tarafın kendi uzmanının görüşüne ilişkin başvurular ayrı yollardır ve süreleri farklı olaylardan başlar:

Yol	Neye yöne­lik­tir?	Süre	Dayanak
Bilir­kişi rapo­runa itiraz	Raporun eksik­liği, belir­siz­liği veya esaslı hatası	Raporun teb­li­ğin­den iti­ba­ren iki hafta	HMK m.281/1
Bilir­ki­şi­nin reddi	Hâkim­ler için geçerli ret sebep­le­rin­den birinin bilir­ki­şide bulun­ması	Ret sebe­bi­nin öğre­nil­me­sin­den iti­ba­ren en geç bir hafta	HMK m.272/1, m.272/3
Bilir­ki­şi­nin görev­den alın­ması	Hâkim­ler için geçerli yasak­lı­lık sebep­le­rin­den birinin bilir­ki­şide bulun­ması	Mahkeme hüküm veri­lin­ceye kadar her zaman resen görev­den ala­bi­lir	HMK m.272/2
Uzman görüşü	Tarafın kendi uzma­nın­dan aldığı bilim­sel mütalaa	Ayrı bir süre yoktur; yalnız bu nedenle süre iste­ne­mez	HMK m.293/1

Bilirkişinin reddi ile rapora itiraz arasındaki fark özellikle süre bakımından sonuç doğurur. Ret sebebi raporu okurken öğrenildiyse ret talebi için bir haftalık süre işler ve bu süre, iki haftalık itiraz süresinden önce dolar (HMK m.272/3). Ret talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkemece dosya üzerinden incelenir; talebin kabulüne ilişkin karar kesindir, reddine ilişkin karara karşı ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna başvurulabilir (HMK m.272/4).

Uzman görüşü, bilirkişi raporuna itirazın yerine geçmez, onu destekler. Mahkeme, talep üzerine veya kendiliğinden, rapor veren uzmanı duruşmaya çağırıp dinleyebilir; geçerli bir özrü olmadan gelmeyen uzmanın raporu değerlendirmeye alınmaz (HMK m.293/2-3).

Uygulamada “rapora beyan dilekçesi” denen metin, kanunda ayrı bir adla düzenlenmiş değildir. Dilekçe m.281/1’deki üç talepten birini içeriyorsa adı ne olursa olsun bilirkişi raporuna itirazdır ve iki haftalık süreye tabidir.

Rapor Adli Tıp Kurumundan alınmışsa, bu usulün yanında kurum içi bir yol daha vardır: raporun Adli Tıp Üst Kuruluna gönderilmesi. Bu yolu taraf değil mahkeme açar; ayrıntısı adli tıp raporuna itiraz yazısındadır.

6. Bilirkişi Raporuna İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi, davaya bakan mahkemeye, dosya numarası belirtilerek ve iki haftalık süre içinde verilir. Dilekçe UYAP üzerinden güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda da gönderilebilir (HMK m.445/2). Vatandaşlar için UYAP Vatandaş Portalı, avukatlar için UYAP Avukat Portalı kullanılır. Dilekçenin gücü biçiminden değil, her itirazın raporun belirli bir sayfasına ve belirli bir talebe bağlanmasından gelir. Hazırlık şu sırayla yapılır:

1. Raporun tebliğ tarihini belgeleyin ve son günü hesaplayın; e-tebligatta tebliğ, iletinin ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonudur (Tebligat Kanunu m.7/a, HMK m.92/2).
2. Görevlendirme kararındaki soruları çıkarın ve raporun her soruya cevap verip vermediğini işaretleyin (HMK m.273/1).
3. Raporu zorunlu unsurlar listesine karşı okuyun: incelenen maddi vakıalar, gerekçe, sonuç ve varsa görüş ayrılığının sebebi (HMK m.279/2).
4. Hukuki nitelendirme içeren cümleleri ayrıca işaretleyin (HMK m.279/4).
5. Her itirazı raporun sayfa ve paragrafına bağlayın ve karşısına tamamlattırma, açıklama veya yeni bilirkişi talebinden hangisini istediğinizi yazın (HMK m.281/1).
6. Hazırlık özel veya teknik çalışma gerektiriyorsa ek süre talebini asıl süre içinde verin (HMK m.281/1).
7. Yeni bilirkişi incelemesi istiyorsanız, mahkemenin bu delil için belirleyeceği avansı verilen kesin süre içinde yatırmanız gerektiğini hesaba katın; avans yatırılmazsa delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.324/1-2).

6.1. Bilirkişi Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin bir iskelettir; köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulur, dosyaya uymayan açıklama maddesi silinir. Her madde raporun bir sayfasına ve bir talebe bağlanmadıkça dilekçeye konmamalıdır.

                    [İL] [...] MAHKEMESİ'NE


DOSYA NO          : [yyyy/nnn] Esas

İTİRAZ EDEN       : [Davacı / Davalı] [Ad Soyad veya Unvan]
                    [T.C. Kimlik No / Vergi No]
                    [Adres]

VEKİLİ            : Av. [Ad Soyad] - [...] Barosu

KARŞI TARAF       : [Ad Soyad veya Unvan]

KONU              : Bilirkişi [Ad Soyad / kurul] tarafından düzenlenen
                    [gg.aa.yyyy] tarihli rapora karşı itirazlarımızın
                    ve HMK m.281/1 kapsamındaki taleplerimizin
                    sunulmasıdır.

TEBLİĞ TARİHİ     : [gg.aa.yyyy]


AÇIKLAMALAR

1. Rapor tarafımıza [gg.aa.yyyy] tarihinde tebliğ edilmiştir. İşbu
   dilekçe HMK m.281/1'de öngörülen iki haftalık süre içindedir.

2. [EKSİKLİK] Görevlendirme kararında bilirkişiye sorulan [n]
   numaralı soru ("[sorunun metni]") raporda cevaplanmamıştır
   (Rapor s. [..]). Bu eksikliğin bilirkişiye tamamlattırılması
   gerekir.

3. [BELİRSİZLİK] Raporun [s. .., par. ..] bölümünde ulaşılan
   "[raporun sonucu]" sonucunun hangi veriye ve hangi hesaba
   dayandığı gösterilmemiştir (HMK m.279/2). Bu husus hakkında
   bilirkişinin açıklama yapması gerekir.

4. [HUKUKİ NİTELENDİRME] Bilirkişi raporun [s. ..] bölümünde
   "[raporun ifadesi]" diyerek hâkime ait hukuki nitelendirme
   yapmıştır (HMK m.279/4). Raporun bu kısmı hükme esas
   alınmamalıdır.

5. [ESASLI HATA] [Hatanın rapordaki yeri ve neden ek raporla
   giderilemeyeceği]. Bu nedenle yeni bilirkişi atanması gerekir.

6. [Varsa] Tarafımızca alınan uzman mütalaası Ek-1'de sunulmuştur
   (HMK m.293/1).


SONUÇ VE İSTEM    : Yukarıda açıklanan nedenlerle;

   1. Raporun 2 numaralı açıklamada gösterilen eksik yönünün
      bilirkişiye TAMAMLATTIRILMASINA,
   2. 3 numaralı açıklamada gösterilen belirsizlik hakkında
      bilirkişinin AÇIKLAMA yapmasının sağlanmasına,
   3. [Rapor esaslı biçimde hatalıysa] YENİ BİLİRKİŞİ ATANARAK
      tekrar inceleme yaptırılmasına,

karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.

                                          [gg.aa.yyyy]
                                          İtiraz Eden / Vekili
                                          [Ad Soyad - imza]

EKLER             : 1- [Uzman mütalaası]
                    2- [...]

Ek süre istenecekse aynı başlık düzeni kullanılır; KONU satırına “HMK m.281/1 uyarınca ek süre verilmesi talebidir” yazılır, açıklamada hazırlığın neden iki haftaya sığmadığı somut olarak anlatılır ve dilekçe asıl süre dolmadan verilir.

7. Bilirkişi Raporuna İtiraz Edilirse Ne Olur?

Bilirkişi raporuna itiraz edilirse mahkeme, eksiklik veya belirsizliği gidermek için bilirkişiden yeni sorular düzenleyerek ek rapor alabilir ya da onu belirleyeceği duruşmada sözlü açıklamaya çağırabilir (HMK m.281/2). Gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni bir bilirkişiyle tekrar inceleme de yaptırabilir (HMK m.281/3). Hangi yolun seçileceğini kanun mahkemenin takdirine bırakır; itiraz, raporu kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Mahkeme itirazı yerinde görmeyip ek rapor veya yeni inceleme yaptırmazsa, kanun bu ara karar için ayrı bir kanun yolu öngörmez. İstinaf yoluna nihai kararlara karşı başvurulur (HMK m.341/1-a). Bu nedenle itirazın karşılanmaması, hükümden sonra verilecek istinaf dilekçesinde başvuru sebebi olarak gösterilir; bunun için istinaf dilekçesi örneği yazısına bakılabilir.

7.1. Bilirkişi Raporuna İtiraz Kaç Kez Yapılabilir?

Kanun bilirkişi raporuna itiraz sayısına bir sınır koymaz; bir defaya mahsus olan yalnız ek süredir (HMK m.281/1). İtiraz üzerine alınan ek rapor ya da yeni bilirkişinin raporu da bir bilirkişi raporudur ve taraflara tebliğ edilir (HMK m.280/1). Bu raporun tebliğinden itibaren yeniden iki haftalık süre içinde tamamlattırma, açıklama veya yeni bilirkişi talebinde bulunulabilir. Her yeni itiraz, yeni rapordaki somut eksikliğe dayanmalıdır; önceki itirazın tekrarı mahkemeye yeni bir talep sunmaz.

7.2. Bilirkişi Raporundan Sonra Mahkeme Süreci

Bilirkişi raporundan sonra mahkeme süreci, itiraz süresinin dolması ve varsa ek incelemenin tamamlanmasıyla tahkikatın sonuna doğru ilerler. Kanundaki sıra şöyledir:

1. Rapor mahkemeye verilir ve duruşma gününden önce birer örneği taraflara tebliğ edilir (HMK m.280/1).
2. Taraflar iki hafta içinde itiraz eder; mahkeme gerekirse ek rapor alır, sözlü açıklama ister veya yeni bilirkişiyle inceleme yaptırır (HMK m.281).
3. Hâkim, toplanan delilleri inceledikten sonra duruşmada hazır bulunan taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama yapmaları için söz verir (HMK m.184/1).
4. Tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görürse tahkikatın bittiğini taraflara tefhim eder (HMK m.184/2).
5. Aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilir; taraflardan biri isterse duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenir (HMK m.186/1).
6. Sözlü yargılamada mahkeme taraflara son sözlerini sorar ve hükmünü verir (HMK m.186/2).

Bilirkişi raporundan sonra ıslah konusunda kanun rapora bağlı ayrı bir süre öngörmez; ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.177/1). Rapordaki tespitler talebin değiştirilmesini gerektiriyorsa ıslah, yukarıdaki dördüncü adımda tahkikatın bittiği tefhim edilmeden önce yapılmalıdır. Islahın şekli ve sonuçları davada ıslah yazısında anlatılmıştır.

7.3. Hâkim Bilirkişi Raporuna Uymak Zorunda mı?

Hâkim bilirkişi raporuna uymak zorunda değildir; bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Bilirkişinin görüşü uzmanlık gerektiren konularla sınırlıdır ve hukuki nitelendirme hâkime aittir (HMK m.279/4). Bu nedenle bilirkişi raporuna itiraz, rapordaki teknik tespitin yanı sıra, raporun hükme esas alınmaması gereken kısımlarını da mahkemeye göstermenin yoludur.

8. Bilirkişi Raporuna İtiraz Ceza Davasında

Bilirkişi raporuna itiraz ceza davasında hukuk davasındaki gibi kanunla belirlenmiş sabit bir iki haftalık süreye bağlı değildir. Bilirkişi incelemesi tamamlandığında Cumhuriyet savcısına, katılana ve vekiline, şüpheli veya sanığa, müdafiine ve kanuni temsilciye, yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verilir; bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli bir karar verilir (CMK m.67/5). İtiraz süresi bu nedenle, incelemeyi yaptıran merciin somut olarak verdiği süredir.

Ceza muhakemesinde rapor örnekleri bu kişilere duruşma sırasında doğrudan verilebileceği gibi iadeli taahhütlü mektupla da gönderilebilir (CMK m.67/4). Bilirkişi burada da hâkime ait hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz (CMK m.67/3). Mahkeme her zaman bilirkişinin duruşmada dinlenmesine karar verebilir ve ilgililerden biri isterse bilirkişiyi açıklama yapmak üzere duruşmaya çağırabilir (CMK m.68/1).

Ceza davasında da taraflar yargılama konusu olayla ya da bilirkişi raporuyla ilgili olarak kendi uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemez (CMK m.67/6). Telefon trafik kayıtlarından hazırlanan analiz raporunda incelenecek başlıklar için HTS kaydı nedir yazısına bakılabilir. Soruşturma evresinde bilirkişiyi Cumhuriyet savcısı da atayabilir (CMK m.63/3); savcılık aşamasında alınan rapor için de itiraz süresini, raporu aldıran merci verir.

9. Bilirkişi Raporuna İtiraz İdari Yargıda ve Kamulaştırma Davalarında

Bilirkişi raporuna itiraz idari yargıda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre yapılır. İdari Yargılama Usulü Kanunu, kendi içinde hüküm bulunmayan bilirkişi konusunda HMK hükümlerinin uygulanacağını, bilirkişilerin bilirkişilik bölge kurullarının listelerinden seçileceğini ve bunlar hakkında Bilirkişilik Kanunu ile HMK’nın ilgili hükümlerinin uygulanacağını belirtir (İYUK m.31/1). Vergi uyuşmazlıklarında Vergi Usul Kanunu’nun uygulanması da HMK’ya yapılan bu atıflar saklı tutularak öngörülmüştür (İYUK m.31/2). Bu nedenle idare ve vergi mahkemelerinde de bilirkişi raporuna itiraz süresi, raporun tebliğinden itibaren iki haftadır ve ek süre imkânı aynı koşullarla uygulanır (HMK m.281/1). İdari yargıdaki diğer süreler için idari yargıda süreler yazısına bakılabilir.

Kamulaştırma bedelinin tespiti davalarında da bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve HMK’nın ilgili maddeleri uygulanır; bilirkişi kurulu en az üç kişiden oluşur (Kamulaştırma Kanunu m.15). Aynı maddede geçen “on beş gün”, bilirkişi kurulunun gerekçeli raporunu mahkemeye verme süresidir, tarafın itiraz süresi değildir. Taşınmaz değer tespitine ilişkin rapora itiraz da tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılır (HMK m.281/1). Bedelin hangi ölçütlerle belirlendiği kamulaştırma bedeli yazısında anlatılmıştır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun güncel metni mevzuat.gov.tr HMK sayfasından okunabilir.