Cevaba Cevap Dilekçesi Nedir? Süresi, Örneği ve Sonuçları

Cevaba cevap dilekçesi, yazılı yargılama usulünde davacının, davalının cevap dilekçesine karşı verdiği ikinci dilekçedir. Davacı bu dilekçeyi cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde verebilir; davalı da buna karşı iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir (HMK m.136/1). Taraflar bu iki dilekçeyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir; genişletme yasağı dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra başlar (HMK m.141/1).

Bu yazı, asliye hukuk, asliye ticaret veya aile mahkemesinde görülen bir davada davalının cevap dilekçesini tebliğ almış ve cevaba cevap dilekçesinin süresini, içeriğini ve vermemenin sonucunu öğrenmek isteyen davacı ile ikinci cevap dilekçesi verecek davalı için hazırlanmıştır. Davalının ilk dilekçesi cevap dilekçesi, dilekçelerden sonraki aşama ise ön inceleme duruşması yazısında anlatılır.

1. Cevaba Cevap Dilekçesi: Öne Çıkanlar

• Cevaba cevap dilekçesi süresi, cevap dilekçesinin davacıya tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.136/1).
• Cevaba cevap dilekçesiyle davacı iddiasını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir; yasak dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra başlar (HMK m.141/1).
• Cevaba cevap dilekçesi zorunlu değildir; verilmemesi, cevap dilekçesindeki gibi vakıaların inkâr edilmiş sayılması sonucunu doğurmaz (HMK m.128, m.136/1).
• Cevaba cevap dilekçesine karşı davalı, bu dilekçenin tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir (HMK m.136/1).
• Cevaba cevap dilekçesi hakkında dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümler, niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanır (HMK m.136/2).
• Cevaba cevap dilekçesi basit yargılama usulüne tabi davalarda verilmez (HMK m.317/3).

2. Cevaba Cevap Dilekçesi Nedir?

Cevaba cevap dilekçesi, HMK’nın “tarafların ikinci dilekçeleri” olarak düzenlediği iki dilekçeden davacıya ait olanıdır (HMK m.136). Davacı bu dilekçede, davalının cevap dilekçesinde ileri sürdüğü vakıalara ve savunmalara karşı açıklamalarını yapar; ayrıca iddiasını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir (HMK m.141/1). Yazılı yargılama usulünde dilekçeler aşaması dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap dilekçesi ve ikinci cevap dilekçesinden oluşur ve ön inceleme bu dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır (HMK m.137/1).

Cevaba cevap dilekçesi hakkında dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümler, niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanır (HMK m.136/2). Bu nedenle cevaba cevap dilekçesi, dava dilekçesinde bulunması gereken mahkeme adı, taraf bilgileri, vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler, talep sonucu ve imza unsurlarına göre hazırlanır (HMK m.119/1). Yazılı yargılama usulünün bütün aşamaları için yazılı yargılama usulü yazısına bakılabilir.

2.1. Cevaba Cevap Dilekçesi ile İkinci Cevap Dilekçesi Farkı

Cevaba cevap dilekçesi davacının, ikinci cevap dilekçesi davalının dilekçesidir; ikisi de iki haftalık süreye tabidir, fakat süreleri farklı tebliğlerden başlar. Davacının süresi cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden, davalının süresi ise davacının cevaba cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren işler (HMK m.136/1). İkinci cevap dilekçesinin verilmesi ya da bu dilekçeyi verme süresinin dolmasıyla dilekçeler aşaması tamamlanır ve mahkeme ön inceleme aşamasına geçer (HMK m.137/1, m.139/1).

3. Cevaba Cevap Dilekçesi Süresi Ne Kadardır?

Cevaba cevap dilekçesi süresi, davalının cevap dilekçesinin davacıya tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.136/1). Süre, cevap dilekçesinin mahkemeye verildiği tarihten değil, örneğinin davacıya tebliğ edildiği tarihten başlar; cevap dilekçesinin örneği mahkeme tarafından davacıya tebliğ edilir (HMK m.126/4). Kanunun belirlediği süreler kesindir ve kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m.94/1, m.94/3).

Adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos’ta sona erer (HMK m.102/1). Adli tatilde görülmeyen dava ve işlerde de cevap dilekçeleri alınır ve her türlü tebligat yapılır (HMK m.103/3). Adli tatile tabi dava ve işlerde kanunun belirlediği sürenin bitimi tatil zamanına rastlarsa, süre ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (HMK m.104/1). Adli tatilde görülen işlerin listesi için adli tatil yazısına bakılabilir.

3.1. Cevaba Cevap Dilekçesi İçin Süre Uzatımı İstenebilir mi?

Cevaba cevap dilekçesi için süre uzatımını düzenleyen ayrı bir hüküm HMK’da yoktur. Kanun ek süreyi cevap dilekçesi için açıkça düzenler: cevap dilekçesinin iki hafta içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa, bu süre içinde mahkemeye başvuran davalıya bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127/1). Cevaba cevap dilekçesi hakkında ise dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümlerin niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanacağı söylenir (HMK m.136/2).

Kanun lafzı, m.127’deki ek sürenin cevaba cevap dilekçesine kıyasen uygulanıp uygulanmayacağını açıkça söylemez. Bu belirsizlik nedeniyle ek süre talebi, cevap dilekçesindeki kuralla aynı biçimde iki haftalık süre dolmadan yapılmalıdır (HMK m.127/1, m.136/2).

4. Cevaba Cevap Dilekçesinde Yeni Vakıa İleri Sürülebilir mi?

Cevaba cevap dilekçesinde yeni vakıa ileri sürülebilir. Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe iddia veya savunmalarını genişletebilir yahut değiştirebilirler (HMK m.141/1). Bu kural 22 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla bugünkü biçimini almıştır ve iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağının cevaba cevap dilekçesi aşamasında uygulanmadığını açıkça söyler.

İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra başlar (HMK m.141/1). Yasaktan sonra iddia veya savunma, ıslah ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle genişletilebilir (HMK m.141/2). Islah, taraflardan her birinin yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir; aynı davada yalnız bir kez başvurulabilir ve tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.176, m.177/1). Islahın şartları için davada ıslah yazısına bakılabilir.

Cevaba cevap dilekçesinde yeni vakıa ileri süren davacı, bu vakıanın hangi delille ispat edileceğini de göstermelidir; dava dilekçesine ilişkin bu kural cevaba cevap dilekçesine kıyasen uygulanır (HMK m.119/1-f, m.136/2). Taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; mahkeme ancak delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa buna izin verebilir (HMK m.145).

5. Cevaba Cevap Dilekçesi Verilmezse Ne Olur?

Cevaba cevap dilekçesi verilmezse dava devam eder; kanun davacıya bu dilekçeyi verme imkânı tanır, verme yükümlülüğü yüklemez (HMK m.136/1). Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalının, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılması kuralı yalnız cevap dilekçesi için düzenlenmiştir (HMK m.128); cevaba cevap dilekçesi için buna benzer bir sonuç öngörülmemiştir.

Cevaba cevap dilekçesi vermeyen davacının kaybettiği şey, iddiasını serbestçe genişletme veya değiştirme imkânıdır: dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia genişletilemez ve değiştirilemez (HMK m.141/1). Kanun, davalının ikinci cevap süresini davacının cevaba cevap dilekçesinin davalıya tebliğine bağlar (HMK m.136/1); cevaba cevap verilmediğinde bu süreyi başlatacak bir tebliğ yapılmaz.

5.1. Cevaba Cevap Dilekçesi Süresinden Sonra Verilirse

Cevaba cevap dilekçesi iki haftalık süre geçtikten sonra verilirse, süre kesin olduğu için davacının bu dilekçeyi verme hakkı ortadan kalkmış olur (HMK m.94/1, m.94/3). Bu durumda iddianın genişletilmesi için kanunda gösterilen yollar ıslah ve karşı tarafın açık muvafakatidir (HMK m.141/2).

6. Cevaba Cevap Dilekçesinde Neler Bulunur?

Cevaba cevap dilekçesinde, dava dilekçesine ilişkin hükümler kıyasen uygulandığı için dava dilekçesinin unsurları bulunur (HMK m.119/1, m.136/2). Bu unsurlar şunlardır:

• Mahkemenin adı ve dosya numarası: Dilekçe davanın görüldüğü mahkemeye hitaben yazılır ve esas numarası belirtilir.
• Tarafların kimlik ve adres bilgileri: Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri, varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri yazılır (HMK m.119/1-b, ç).
• Vakıaların açık özetleri: Cevap dilekçesindeki her savunmaya verilen karşılık ve yeni ileri sürülen vakıalar sıra numarası altında açıkça yazılır (HMK m.119/1-e).
• Deliller: Her vakıanın hangi delille ispat edileceği gösterilir; davacının elindeki belgeler dilekçeye eklenir, başka yerden getirilecek belgeler için bulunabilmelerini sağlayan açıklama yapılır (HMK m.119/1-f, m.121/1).
• Hukuki sebepler ve talep sonucu: Dayanılan hukuki sebepler ve açık talep sonucu yazılır (HMK m.119/1-g, ğ).
• İmza: Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası bulunur (HMK m.119/1-h).

Dava dilekçesinin bölümleri için dava dilekçesi yazısına bakılabilir.

7. Cevaba Cevap Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki cevaba cevap dilekçesi örneği, asliye hukuk mahkemesinde görülen ve yazılı yargılama usulüne tabi bir alacak davasında davacı tarafından verilecek dilekçe içindir. Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; cevap dilekçesindeki her savunma ayrı bir madde altında karşılanır.

[İL] [NUMARA]. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİNE

DOSYA NO         : [yıl/numara] Esas

DAVACI           : [Ad Soyad] – T.C. Kimlik No: [...]
                   Adres: [...]

VEKİLİ           : [varsa vekilin adı soyadı ve adresi]

DAVALI           : [Ad Soyad / Unvan]
                   Adres: [...]

KONU             : Davalının [gg.aa.yyyy] tarihinde tebliğ alınan cevap
                   dilekçesine karşı cevaplarımızın sunulmasıdır.

AÇIKLAMALAR      :

1. Davalının cevap dilekçesi tarafımıza [gg.aa.yyyy] tarihinde tebliğ
   edilmiştir. Bu dilekçe HMK m.136/1'deki iki haftalık süre içinde
   sunulmaktadır.

2. Davalı cevap dilekçesinin [madde no] numaralı maddesinde [savunmanın
   kısa özeti] ileri sürmüştür. Bu savunma doğru değildir; çünkü [vakıa,
   tarih ve kişilerle açıklanır]. Bu vakıa [delil adı] ile sabittir.

3. Davalı cevap dilekçesinin [madde no] numaralı maddesinde [savunmanın
   kısa özeti] ileri sürmüştür. [Karşılık vakıa ve delil yazılır.]

4. Dava dilekçemizde yer almayan şu vakıayı da ileri sürüyoruz: [yeni
   vakıa]. Bu vakıa [delil adı] ile ispat edilecektir.

DELİLLER         : Dava dilekçesinde gösterilen deliller, [yeni belge adı ve
                   tarihi], [tanık Ad Soyad – adres], [bilirkişi incelemesi]
                   ve her türlü yasal delil.

HUKUKİ NEDENLER  : HMK m.119, m.136, m.141 ve ilgili mevzuat.

SONUÇ VE İSTEM   : Yukarıda açıklanan ve dava dilekçemizde belirtilen
                   nedenlerle davanın kabulüne, yargılama giderleri ile
                   vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini
                   saygıyla arz ve talep ederim.

                                                           [Tarih]
                                                           Davacı / Vekili
                                                           [Ad Soyad]
                                                           [İmza]

EKLER            : 1- [Belge]
                   2- [Belge]

7.1. Cevaba Cevap Dilekçesi Örneğinde Dikkat Edilecek Alanlar

Cevaba cevap dilekçesi örneği kullanılırken şu alanlar dosyaya göre yeniden yazılmalıdır:

1. Tebliğ tarihi: Birinci madde, cevap dilekçesinin tebliğ tarihini gösterir; iki haftalık süre bu tarihten işler (HMK m.136/1).
2. Yeni vakıa maddesi: Dördüncü madde, iddianın genişletildiği yerdir. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra bu genişletme yapılamaz (HMK m.141/1); yeni vakıa ileri sürülmeyecekse bu madde çıkarılır.
3. Deliller: Yeni vakıa için gösterilen delil ayrıca yazılır ve elde bulunan belge dilekçeye eklenir (HMK m.119/1-f, m.121/1). Tanık gösterilecekse tanığın dinletileceği vakıa ile adı, soyadı ve tebliğe elverişli adresi belirtilir (HMK m.240/2).
4. Talep sonucu: Talep sonucu dava dilekçesindeki talebi tekrarlar; usul işlemlerinin sonradan düzeltilmesi için kanunun gösterdiği yol ıslahtır ve aynı davada bir kez kullanılabilir (HMK m.176).

8. Cevaba Cevap Dilekçesi Boşanma Davasında Verilir mi?

Boşanma davasında cevaba cevap dilekçesi verilir. Boşanma davası aile mahkemesinde görülür ve HMK m.316/1’de basit yargılama usulüne bağlanan dava ve işler arasında sayılmaz; bu nedenle yazılı yargılama usulüne ilişkin kurallarla görülür ve davacı cevaba cevap, davalı ikinci cevap dilekçesi verebilir (4787 sayılı Kanun m.4; HMK m.136/1). Buna karşılık her çeşit nafaka davası ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler basit yargılama usulüne tabidir ve bu davalarda cevaba cevap dilekçesi verilmez (HMK m.316/1-ç, m.317/3). Çekişmeli boşanma davasının dilekçe sırası için çekişmeli boşanma yazısına bakılabilir.

9. Cevaba Cevap Süresi İdare ve Vergi Mahkemesinde Ne Kadardır?

İdare ve vergi mahkemesinde cevaba cevap süresi HMK’ya değil İdari Yargılama Usulü Kanunu’na (İYUK) göre belirlenir ve otuz gündür. Taraflar yapılacak tebliğlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir; bu süre haklı sebeplerin bulunması hâlinde taraflardan birinin isteği üzerine mahkeme kararıyla otuz günü geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir, süre geçtikten sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez (İYUK m.16/3).

İdari yargıda davacının ikinci dilekçesi davalıya, davalının ikinci savunması da davacıya tebliğ edilir ve buna karşı davacı cevap veremez; ancak ikinci savunmada davacının cevaplandırmasını gerektiren hususlar bulunduğu anlaşılırsa davacıya cevap için süre verilir (İYUK m.16/2). Taraflar süre geçtikten sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemez (İYUK m.16/4). İdari yargıdaki diğer süreler için İdari Yargılama Usulü Kanunu yazısına bakılabilir.

10. Cevaba Cevap Dilekçesi Basit Yargılama Usulünde Verilmez

Basit yargılama usulünde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez (HMK m.317/3). Bu usulde iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla, savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar (HMK m.319). Sulh hukuk mahkemesinin davaları, nafaka ve velayet davaları ile iş mahkemesindeki davalar bu usulle görülür (HMK m.316/1; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7/1). Basit usulün diğer kuralları için HMK basit yargılama usulü yazısına bakılabilir.

HMK’nın güncel metnine mevzuat.gov.tr’deki Hukuk Muhakemeleri Kanunu sayfasından ulaşılabilir.