Görevden Uzaklaştırma Nedir? Süre, Maaş, İtiraz ve Dava

Görevden uzaklaştırma, halk arasındaki adıyla açığa alınma, kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen Devlet memuru hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir ve bir disiplin cezası değildir (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.137, m.125). Bu yazı, hakkında görevden uzaklaştırma kararı tebliğ edilen memur, kolluk personeli, öğretim elemanı veya belediye organı üyesi için tedbirin süresini, maaşa etkisini, ne zaman kalktığını ve karara karşı başvuru ile dava yollarını kanun maddeleriyle açıklar. Görevden uzaklaştırılan memura tedbir süresince aylığının üçte ikisi ödenir (m.141); disiplin kovuşturması nedeniyle alınan tedbir en çok 3 ay sürer (m.145). Karara karşı iptal davası, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7).

1. Görevden Uzaklaştırma: Öne Çıkanlar

• Görevden uzaklaştırma ihtiyati bir tedbirdir ve 657 sayılı Kanunun saydığı disiplin cezaları arasında yer almaz (657 sayılı Kanun m.137, m.125).
• Görevden uzaklaştırma kararını yalnız atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, valiler ve kaymakamlar verebilir (657 sayılı Kanun m.138).
• Görevden uzaklaştırılan memur hakkında tedbiri izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır (657 sayılı Kanun m.139).
• Disiplin kovuşturması nedeniyle alınan görevden uzaklaştırma en çok 3 ay sürer; ceza kovuşturmasında üst sınır yoktur, ama durum her iki ayda bir incelenip yazıyla bildirilir (657 sayılı Kanun m.145).
• Görevden uzaklaştırılan memura aylığının üçte ikisi ödenir; beraat gibi hâller kesinleşirse kesilen üçte bir de ödenir (657 sayılı Kanun m.141, m.143).
• Görevden uzaklaştırma kararına karşı iptal davası 60 gün içinde, memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesinde açılır (İYUK m.7, m.33/2).

2. Görevden Uzaklaştırma Nedir?

Görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen Devlet memuru hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir ve soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilir (657 sayılı Kanun m.137). Tedbir, soruşturma sürerken memuru görevinden geçici olarak ayırır; memurun kusurlu olduğunu tespit etmez. Kusur, soruşturma sonunda verilen disiplin kararıyla veya ceza yargılamasının sonucuyla belirlenir.

Görevden uzaklaştırma yalnız disiplin soruşturmasında alınmaz. Haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan Devlet memurları da m.138’deki yetkililer tarafından görevden uzaklaştırılabilir (657 sayılı Kanun m.140). Tedbirin disiplin kovuşturması mı ceza kovuşturması mı nedeniyle alındığı, aşağıda anlatılan süre kuralını belirler (m.145).

2.1. Görevden Uzaklaştırma Ne Demek? Açığa Alınma ile Farkı

Görevden uzaklaştırma ile açığa alınma aynı işlemdir. 657 sayılı Kanun tedbiri yalnız “görevden uzaklaştırma” adıyla düzenler (m.137-145); açığa alınma bu işlemin gündelik dildeki karşılığıdır. Maaş, süre, göreve iade ve dava yolu bakımından iki ifade arasında fark yoktur.

2.2. Görevden Uzaklaştırma Disiplin Cezası mıdır?

Görevden uzaklaştırma disiplin cezası değildir; kanun onu ihtiyati tedbir olarak tanımlar (657 sayılı Kanun m.137). Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarmadır (m.125); görevden uzaklaştırma bu listede yer almaz.

Bu ayrımın iki somut sonucu vardır. Birincisi, disiplin cezalarındaki tekerrür kuralı, yani cezayı gerektiren fiilin sicilden silinme süresi içinde tekrarında bir derece ağır ceza uygulanması (m.125), görevden uzaklaştırmaya uygulanmaz; ortada verilmiş bir ceza yoktur. İkincisi, disiplin cezalarına karşı öngörülen yedi günlük disiplin kurulu itirazı (m.135) görevden uzaklaştırmaya karşı işletilemez; tedbire karşı yol, aşağıda anlatılan üst makama başvuru ve iptal davasıdır. Disiplin cezalarının türleri için memur disiplin cezaları tablosu ayrıca incelenebilir.

2.3. Görevden Uzaklaştırma Şartları

Görevden uzaklaştırma için kanunun aradığı şartlar dört başlıkta toplanır. Şartlardan biri eksikse işlem iptal davasında hukuka aykırılık sebebi olarak ileri sürülebilir.

• Kamu hizmetinin gerektirmesi ve somut sakınca: Tedbir, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde ve memurun görevi başında kalmasında sakınca görülmesi üzerine alınır (657 sayılı Kanun m.137).
• Devam eden soruşturma veya kovuşturma: Tedbir soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilir (m.137); mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan memur da görevden uzaklaştırılabilir (m.140).
• Yetkili makam: Kararı m.138’de sayılan makamlardan biri verir (m.138).
• 10 iş günü içinde soruşturma: Tedbiri izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanmalıdır (m.139).

2.4. Görevden Uzaklaştırma: 657 Sayılı Kanundaki Maddeler

Görevden uzaklaştırma, 657 sayılı Kanunun 137 ile 145. maddeleri arasında düzenlenir. Aşağıdaki tablo her maddenin hangi soruyu cevapladığını gösterir.

Madde	Konu
m.137	Tanım: ihtiyati tedbir, soruş­tur­ma­nın her safhasında alınabilir
m.138	Yetkililer: atamaya yetkili amir, müfettiş, vali, kaymakam
m.139	10 iş günü içinde soruş­tur­maya başlama şartı ve amirin sorumluluğu
m.140	Ceza kovuş­tur­ması nedeniyle görevden uzak­laş­tırma
m.141	Aylığın üçte ikisinin ödenmesi, kesilen üçte birin iadesi
m.142	Soruşturma sonunda gerek kalmayınca derhal kaldırma
m.143	Göreve başlatmanın zorunlu olduğu kesinleşmiş kararlar
m.144	Amirin tedbiri her zaman kal­dı­ra­bil­mesi
m.145	Süre: disiplinde en çok 3 ay, cezada iki ayda bir inceleme

3. Görevden Uzaklaştırma Kararını Kim Verir?

Görevden uzaklaştırma kararını yalnız kanunda sayılan makamlar verebilir: atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar (657 sayılı Kanun m.138). İlçe idare şube başkanları hakkında kaymakamın tedbir alabilmesi için valinin muvafakati şarttır. Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan görevden uzaklaştırma tedbiri memurun kurumuna derhal bildirilir (m.138).

Görevden uzaklaştırmaya yetkili makamların listesi sınırlıdır. Bu makamlar dışındaki bir amirin aldığı tedbir yetki yönünden hukuka aykırıdır. Ceza kovuşturması nedeniyle alınan tedbirde yetkililer aynıdır (m.140).

Müfettişin aldığı görevden uzaklaştırmada tedbiri kaldırma yetkisi başka bir makama geçer. Müfettişler tarafından görevden uzaklaştırılan memur hakkında tedbiri kaldırma yetkisi atamaya yetkili amirdedir (m.142); ceza kovuşturmasındaki iki aylık incelemeyi de bu memurlar bakımından atamaya yetkili amir yapar (m.145). Bu nedenle kaldırma talebi, müfettiş kararında müfettişe değil atamaya yetkili amire yöneltilir.

4. Görevden Uzaklaştırmadan Sonra 10 İş Günü İçinde Soruşturma

Görevden uzaklaştırılan memur hakkında, görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır (657 sayılı Kanun m.139). Kanun bu kuralı amirin kişisel sorumluluğuna bağlar: memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra derhal soruşturmaya başlamayan ya da bu tasarrufu keyfî olarak veya garaz veya kin nedeniyle yaptığı, yaptırılan soruşturma sonunda anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir (m.139).

Aynı sorumluluk, kaldırılması gerektiği hâlde görevden uzaklaştırma tedbirini kaldırmayan görevli için de geçerlidir (m.142). Açığa alındığı hâlde hakkında 10 iş günü içinde hiçbir soruşturma işlemi yapılmayan memur, bunu görevden uzaklaştırma işlemine karşı açacağı iptal davasında usule aykırılık olarak ileri sürebilir. İddia, soruşturma onayının veya ifadeye çağrı yazısının tarihiyle belgelenir. Soruşturmanın aşamaları ve savunma hakkı için idari soruşturma nedir yazısına, savunmanın hazırlanması için disiplin soruşturması savunma dilekçesi örneğine bakılabilir.

5. Görevden Uzaklaştırma Süresi Ne Kadar?

Görevden uzaklaştırma süresi tedbirin sebebine göre değişir. Disiplin kovuşturması nedeniyle alınan tedbir en çok 3 ay devam edebilir ve bu sürenin sonunda memur hakkında karar verilmemişse memur görevine başlatılır. Ceza kovuşturması nedeniyle alınan tedbirde kanun bir üst sınır koymaz; görevden uzaklaştırmaya yetkili amir memurun durumunu her iki ayda bir inceler, göreve dönüp dönmeyeceğine karar verir ve kararı ilgiliye yazı ile tebliğ eder (657 sayılı Kanun m.145).

Tedbirin sebebi	Süre	Süre sonunda
Disiplin kovuş­tur­ması	En çok 3 ay	Karar veril­me­mişse memur göreve başlatılır
Ceza kovuş­tur­ması	Kanunda üst sınır yok	Yetkili amir her iki ayda bir inceler, kararını yazıyla tebliğ eder

5.1. Görevden Uzaklaştırma En Fazla Kaç Ay Sürer?

Görevden uzaklaştırma, tedbir disiplin kovuşturması nedeniyle alınmışsa en fazla 3 ay sürer (657 sayılı Kanun m.145). 657 sayılı Kanun bu süre için uzatma öngörmez; 3 ay dolduğunda disiplin kararı verilmemişse memur görevine başlatılır. Her defasında üç ay uzatma imkânı yükseköğretim personeli için 2547 sayılı Kanunda ayrıca düzenlenmiştir (aşağıda).

Ceza kovuşturması nedeniyle açığa alınan memur için sabit bir üst süre yoktur. Bu durumda memurun güvencesi, iki aylık incelemenin yapılması ve sonucun yazıyla bildirilmesidir (m.145). İnceleme dönemi iki aydır, üç ay değildir. İncelemenin hiç yapılmaması veya sonucun tebliğ edilmemesi, tedbirin devamına karşı açılacak davada ileri sürülebilecek bir usul eksikliğidir.

6. Görevden Uzaklaştırılan Memur Ne Kadar Maaş Alır?

Görevden uzaklaştırılan memura tedbir süresince aylığının üçte ikisi ödenir ve memur 657 sayılı Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder (657 sayılı Kanun m.141). Aynı üçte iki kuralı, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memura da uygulanır (m.141).

Görevden uzaklaştırma süresince kesilen üçte bir kalıcı bir kesinti değildir. m.143’te sayılan durumlardan biri gerçekleşirse aylığın kesilmiş olan üçte biri memura ödenir. Görevden uzakta geçen süre derecedeki kademe ilerlemesinde değerlendirilir; bu sürenin derece yükselmesi için gereken en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselme hâlinde o derecede kademe ilerlemesi yapılarak değerlendirilir (m.141).

Üçte iki oranı hem görevden uzaklaştırılan hem de tutuklanan veya gözaltına alınan memura uygulandığı için, bordroda aylığın üçte ikisinin ödenmesi tek başına bir görevden uzaklaştırma işlemi kurulduğunu göstermez (m.141). Tutukluluğu sona eren memurun, hakkında yazılı bir görevden uzaklaştırma işlemi bulunup bulunmadığını kurumundan yazıyla öğrenmesi dava süresinin başlangıcını belirlemek için gereklidir; dava süresi yazılı bildirimi izleyen günden başlar (İYUK m.7).

7. Görevden Uzaklaştırma Ne Zaman Kalkar? Göreve İade

Görevden uzaklaştırma tedbiri dört yoldan kalkar: soruşturma sonunda memurluktan çıkarmaya veya cezai bir işleme gerek kalmadığında derhal kaldırılır (657 sayılı Kanun m.142), kanunda sayılan kararlar kesinleşince kaldırılması zorunludur (m.143), fiil hizmetin devamına engel değilse her zaman kaldırılabilir (m.144) ve disiplin kovuşturmasında 3 ay dolup karar verilmemişse memur göreve başlatılır (m.145).

7.1. Görevden Uzaklaştırılan Memurun Göreve İadesi Zorunlu Olan Hâller

Görevden uzaklaştırılan memurun göreve iadesi, soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce aşağıdaki kararlardan biri verilmiş ve karar kesinleşmişse zorunludur (657 sayılı Kanun m.143):

• Memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası: Memura örneğin kınama veya aylıktan kesme verilmişse tedbir kaldırılır.
• Yargılamanın men’i veya beraat: Ceza yargılaması memur lehine sonuçlanmışsa tedbir kaldırılır.
• Genel af: Kovuşturma hükümden önce genel af ile kaldırılmışsa tedbir kaldırılır.
• Ertelenen ve memurluğa engel olmayan ceza: Memur, görevine ilişkin olsun veya olmasın memurluğa engel olmayacak bir cezayla hükümlü olup cezası ertelenmişse tedbir kaldırılır.

Bu hâllerde kaldırma, kararların kesinleşmesi üzerine yapılır (m.143). Karar henüz kesinleşmemişse zorunlu iade anı gelmemiştir; bu dönemde amir tedbiri m.144 uyarınca takdiren kaldırabilir. Göreve başlatma zorunluluğu doğduğunda kesilen üçte bir de ödenir (m.141). Kesinleşme şerhli karar kuruma kendiliğinden ulaşmamış olabilir; memurun kararı ekleyerek göreve başlatma ve kesilen üçte birin ödenmesi talebini yazılı olarak iletmesi, talep tarihini kayda geçirir.

7.2. Görevden Uzaklaştırmanın Amir Takdiriyle Kaldırılması

Görevden uzaklaştırma tedbiri, m.140 ve m.142 ile m.143’ün (a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı olanlar hakkında, memurun soruşturmaya konu fiilleri hizmetlerini devama engel olmadığı hâllerde her zaman kaldırılabilir (657 sayılı Kanun m.144). Bu kaldırma amirin takdirine bağlıdır. Soruşturma sonunda memurluktan çıkarmaya veya cezai bir işleme gerek kalmayan memur hakkındaki tedbir ise m.138’deki yetkililer tarafından, müfettiş kararında atamaya yetkili amir tarafından derhal kaldırılır (m.142).

Memur, bu hükümlere dayanarak tedbiri alan makamdan, müfettiş kararında atamaya yetkili amirden, tedbirin kaldırılmasını yazılı olarak isteyebilir. Talepte soruşturmaya konu fiilin görevin devamına neden engel olmadığı somut olarak açıklanır. Bu talep işlemin baştan hukuka aykırı olduğunu değil, tedbirin artık gerekmediğini ileri sürer; 657 sayılı Kanun ona dava süresini durduran bir etki tanımaz. Dava süresini durduran başvuru, İYUK m.11’deki üst makama başvurudur (İYUK m.11/1).

7.3. Görevden Uzaklaştırılan Memur İhraç Edilirse Ne Olur?

Görevden uzaklaştırılan memur hakkında soruşturma sonunda Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilirse, bu ceza memuru bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarır (657 sayılı Kanun m.125/E). Devlet memurluğundan çıkarma, m.143’teki zorunlu göreve başlatma hâlleri arasında yer almaz; (a) bendi yalnız memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenleri kapsar.

İhraç hâlinin maaş bakımından sonucu m.141 ile m.143’ün birlikte okunmasından çıkar. Kesilen üçte birin memura ödenmesi, m.143’te sayılan durumların gerçekleşmesine bağlanmıştır (m.141). Memurluktan çıkarma bu durumlar arasında olmadığından, ihraç hâlinde kesilen üçte birin ödenmesi için m.141’deki dayanak işlemez. Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı yol için disiplin cezasına itiraz yazısı ayrıca incelenebilir.

8. Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz: Hangi Yol Ne Zaman Kullanılır?

Görevden uzaklaştırma kararına itiraz, kanunda tek bir yola değil dört ayrı başvuruya karşılık gelir. 657 sayılı Kanun görevden uzaklaştırmaya karşı ayrı bir itiraz mercii veya itiraz süresi öngörmez; bu yüzden işlemin hukuka aykırılığını ileri süren memur için belirleyici süre, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren işleyen 60 günlük dava açma süresidir (İYUK m.7). Hangi yolun seçileceği, memurun işlemin baştan hukuka aykırı olduğunu mu yoksa tedbirin artık gereksiz hâle geldiğini mi ileri sürdüğüne bağlıdır.

Yol	Ne ileri sürülür	Kime	Süre	Dayanak
Üst makama başvuru	İşlemin kal­dı­rıl­ması veya geri alınması	İşlemi yapan makamın üst makamı; üst makam yoksa işlemi yapan makam	Dava açma süresi içinde; dava süresini durdurur	İYUK m.11
Tedbirin kal­dı­rıl­ması talebi	Fiil hizmetin devamına engel değil, tedbir gereksiz	Tedbiri alan makam; müfettiş kararında atamaya yetkili amir	Soruşturma sürerken her zaman	657 sayılı Kanun m.142 · m.144
Göreve başlatma talebi	Beraat veya hafif ceza kesinleşti; iade ve kesilen üçte bir	Memurun kurumu	Karar kesin­le­şince	657 sayılı Kanun m.141 · m.143
İptal davası	İşlemin iptali ve yürütmenin dur­du­rul­ması	Son görev yeri idare mahkemesi	Yazılı bildirimden itibaren 60 gün	İYUK m.3 · m.7 · m.33/2

Görevden uzaklaştırma kararına karşı üst makama başvuru ile dava birbirinin alternatifi değildir. Başvuru dava süresini durdurur; reddedilir ya da cevapsız kalırsa dava yine açılabilir (İYUK m.11). Soruşturma sonunda verilen disiplin cezasına karşı yol ise ayrıdır: uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna, tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilir (657 sayılı Kanun m.135). Bu yedi günlük süre görevden uzaklaştırma tedbirine değil, soruşturmanın sonunda verilen cezaya aittir.

8.1. Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz Süresi

Görevden uzaklaştırma kararına itirazın süresi idari dava açma süresine bağlıdır: idare mahkemelerinde dava açma süresi 60 gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7). Üst makama başvuru da bu 60 gün içinde yapılmalıdır (İYUK m.11/1).

Üst makama başvurunun dava süresine etkisi üç adımda işler (İYUK m.11):

1. Başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur (İYUK m.11/1).
2. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11/2).
3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması üzerine dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (İYUK m.11/3).

Örnek (varsayımsal): görevden uzaklaştırma yazısı 1 Ekim’de tebliğ edilen memur 21 Ekim’de üst makama başvurursa 20 gün kullanılmıştır. Başvuru 30 gün cevapsız kalırsa kalan 40 gün, 30 günlük sürenin dolmasıyla yeniden işlemeye başlar. Başvuruyu 60 günün son günlerine bırakmak, dava için kalan süreyi birkaç güne indirir. Sürenin hesabı ve tatil günleri için idari davada dava açma süresi yazısına bakılabilir.

8.2. Görevden Uzaklaştırma İptal Davası Nasıl Açılır?

Görevden uzaklaştırma iptal davası, idare mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dilekçeyle, memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesinde açılır (İYUK m.3/1, m.33/2). İptal davası, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla menfaati ihlal edilen kişi tarafından açılır (İYUK m.2/1-a). İşlem sırası şöyledir:

1. Görevden uzaklaştırma yazısının memura yazılı olarak bildirildiği tarih belirlenir; 60 günlük süre bu tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7).
2. İsteniyorsa bu süre içinde üst makama başvurulur; başvuru dava süresini durdurur ve 30 gün cevapsızlık ret sayılır (İYUK m.11).
3. Dava dilekçesine tarafların ve varsa vekilin ad, soyad ve adresleri ile gerçek kişinin T.C. kimlik numarası, davanın konusu, sebepleri ve dayandığı deliller ile işlemin yazılı bildirim tarihi yazılır (İYUK m.3/2).
4. Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir; dilekçe ve ek örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur (İYUK m.3/3).
5. Yürütmenin durdurulması isteniyorsa talep ve iki şartının gerekçesi dilekçeye ayrıca yazılır (İYUK m.27/2).
6. Dilekçe, memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesine verilir (İYUK m.33/2).

Görevden uzaklaştırma davası iptal davasıdır; uyuşmazlık konusu miktar yazma yükümlülüğü tam yargı davaları içindir (İYUK m.3/2-d). Tedbir süresince kesilen aylıklar ayrıca istenecekse bu istem tam yargı davası niteliği taşır. İptal davasının genel şartları için iptal davası nedir yazısı incelenebilir.

8.3. Görevden Uzaklaştırma Davasında Yetkili Mahkeme

Görevden uzaklaştırma davasında yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir (İYUK m.33/2). Bu kural genel yetki kuralından ayrılır; genel kural, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.32/1). Bu nedenle tedbiri başka bir ildeki bakanlık müfettişi vermiş olsa bile dava, memurun son görev yerindeki idare mahkemesinde açılır. Yetki kamu düzenindendir (İYUK m.32/2).

Belediye başkanı ve belediye meclis üyesi gibi mahalli idare organlarının geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırılmasında yetkili mahkeme, ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.33/3).

8.4. Görevden Uzaklaştırma Davasında Yürütmenin Durdurulması

Görevden uzaklaştırma davasının açılması, işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27/1). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27/2). Dilekçede iki şart ayrı ayrı açıklanır: zarar için aylığın üçte birinin kesilmesi ve görevden uzak kalınması (657 sayılı Kanun m.141), açık hukuka aykırılık için yetki, usul veya süre ihlalinin belgesi.

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir (İYUK m.27/6). İdare mahkemesinin yürütmenin durdurulması istemi hakkında verdiği karara karşı, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir (İYUK m.27/7). Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez (İYUK m.27/10). Şartlar ve süreç için yürütmenin durdurulması nedir yazısına bakılabilir.

8.5. Görevden Uzaklaştırma İşleminin Hukuka Aykırılık Sebepleri

Görevden uzaklaştırma işlemine karşı açılan iptal davasında ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri, İYUK m.2/1-a’daki yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının 657 sayılı Kanunun kendi şartlarıyla birleşiminden çıkar:

• Yetki: İşlemi yapan makam m.138’de sayılanlardan biri mi; ilçe idare şube başkanı hakkında kaymakamın aldığı tedbirde valinin muvafakati alınmış mı (657 sayılı Kanun m.138)?
• Sebep: Memurun görevi başında kalmasında somut bir sakınca gösterilmiş mi, yoksa kararda yalnız soruşturmanın varlığı mı yazılı (m.137)?
• Usul: Görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanmış mı (m.139)?
• Süre: Disiplin kovuşturmasında 3 ay aşılmış mı; ceza kovuşturmasında iki aylık inceleme yapılıp yazıyla tebliğ edilmiş mi (m.145)?
• Kaldırma yükümlülüğü: m.142 veya m.143’e göre kaldırılması gereken tedbir sürdürülüyor mu?

Her iddia bir belgeye bağlanır: yetki için kararın imza bloğu, usul için soruşturma onayının veya ifadeye çağrı yazısının tarihi, süre için tebliğ tarihleri ve iki aylık inceleme yazıları, maaş etkisi için bordrolar.

8.6. Görevden Uzaklaştırma İtiraz Dilekçesi Örneği (İptal Davası)

Görevden uzaklaştırma itiraz dilekçesi örneği aşağıdadır; iptal davası dilekçesinin İYUK m.3’te sayılan unsurlarını ve yürütmenin durdurulması talebini içerir. Köşeli parantezdeki alanlar olaya göre doldurulur, olaya uymayan hukuka aykırılık sebebi çıkarılır.

[.........] İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
(Son görev yeri idare mahkemesi, İYUK m.33/2)

YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR

DAVACI        : [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...........], [Adres]
VEKİLİ        : [Varsa ad soyad, adres]
DAVALI        : [Bakanlık / Valilik / Kurum]
DAVA KONUSU   : [Kararı veren makam]ın [../../20..] tarih ve [.....]
                sayılı görevden uzaklaştırma işleminin öncelikle
                yürütmesinin durdurulması ve iptali istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ : [../../20..]

AÇIKLAMALAR
1. [Unvan] olarak [görev yeri]nde görev yapmaktayım. Hakkımda
   [disiplin soruşturması / ceza kovuşturması] nedeniyle alınan
   görevden uzaklaştırma işlemi [../../20..] tarihinde tarafıma
   yazılı olarak bildirilmiştir.
2. [Varsa] [../../20..] tarihinde üst makama başvurdum; başvurum
   [reddedilmiş / 30 gün içinde cevaplanmayarak reddedilmiş
   sayılmıştır] (İYUK m.11).

HUKUKA AYKIRILIK SEBEPLERİ
1. Yetki: [İşlemi yapan makam 657 sayılı Kanun m.138'de sayılmamaktadır.]
2. Sebep: Görevimin başında kalmamın hangi somut sakıncayı
   doğurduğu gösterilmemiştir (657 sayılı Kanun m.137).
3. Usul: Görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde
   soruşturmaya başlanmamıştır (657 sayılı Kanun m.139).
4. Süre: [3 aylık süre aşılmıştır / iki aylık inceleme yapılmamış
   veya yazıyla tebliğ edilmemiştir] (657 sayılı Kanun m.145).

YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEBİ
Tedbir süresince aylığımın üçte biri kesilmekte ve görevimden uzak
kalmaktayım (657 sayılı Kanun m.141). İşlem yukarıda açıklanan
nedenlerle açıkça hukuka aykırıdır. Yürütmenin durdurulması
şartları birlikte gerçekleşmiştir (İYUK m.27/2).

HUKUKİ NEDENLER : 2577 sayılı İYUK m.2, m.3, m.7, m.27, m.33;
                  657 sayılı Kanun m.137-145
DELİLLER        : Görevden uzaklaştırma yazısı ve tebliğ belgesi,
                  soruşturma belgeleri, [varsa] üst makama başvuru
                  ve cevabı, bordrolar

SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle öncelikle dava konusu işlemin yürütmesinin
durdurulmasına, yargılama sonunda işlemin iptaline, yargılama
giderlerinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini
saygılarımla arz ederim.

[../../20..]
Davacı / Vekili
[Ad Soyad] [İmza]

EKLER
1. Görevden uzaklaştırma yazısı ve tebliğ belgesi
2. [Varsa] Üst makama başvuru dilekçesi ve cevabı
3. [Varsa] Vekâletname

Üst makama başvuru dilekçesi de aynı bilgileri taşır; hitap işlemi yapan makamın üst makamına yapılır ve sonuç kısmında işlemin kaldırılması istenir (İYUK m.11/1). Başvurunun evrak kayıt tarihi, dava süresinin durduğu tarihtir; kayıt numarası alınmadan verilen dilekçede bu tarih ispat edilemeyebilir.

8.7. Görevden Uzaklaştırma Kararına Karşı Dava Avukatsız Açılır mı?

Görevden uzaklaştırma kararına karşı dava avukatsız açılabilir: dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir (Avukatlık Kanunu m.35/3). Ancak görevden uzaklaştırma davası, sonucu doğrudan etkileyen usul kurallarına bağlıdır:

• Dava süresi: 60 günlük süre yazılı bildirimi izleyen günden başlar; üst makama başvuru süreyi yalnız durdurur, başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır (İYUK m.7, m.11/3).
• Yetkili mahkeme: Dava memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesinde açılır ve yetki kamu düzenindendir (İYUK m.33/2, m.32/2).
• Dilekçenin unsurları: Konu, sebepler, deliller ve yazılı bildirim tarihi dilekçede gösterilir; kararın örneği eklenir (İYUK m.3/2-3).
• Yürütmenin durdurulması: Telafisi güç zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gerekçelendirilir; aynı sebeplerle ikinci kez istenemez (İYUK m.27/2, m.27/10).
• İtiraz süresi: Yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara itiraz süresi tebliği izleyen günden itibaren yedi gündür (İYUK m.27/7).

Hukuka aykırılık sebeplerinin belgeyle kurulması ve yürütmenin durdurulması talebinin bu kurallara göre hazırlanması için bir avukattan destek alınabilir.

9. Görevden Uzaklaştırma: Polis, Jandarma, Asker, Öğretmen, Akademisyen, Hâkim ve Belediye

Görevden uzaklaştırma, 657 sayılı Kanuna tabi olmayan veya ayrıca özel kanuna tabi olan kamu görevlileri için farklı sürelerle düzenlenmiştir. Aşağıdaki tablo her grubun kendi kanunundaki kuralı gösterir.

Per­so­nel	Kim karar verir	Süre	Dayanak
Emniyet, jan­darma ve sahil güven­lik	Disip­lin soruş­tur­ma­sında 657 sayılı Kanun hüküm­leri	657’deki gibi	7068 sayılı Kanun m.2 · m.28
TSK per­so­neli (subay, ast­su­bay, uzman erbaş, söz­leş­meli erbaş ve er)	Asgari tugay ve eşiti ile daha üst sevi­ye­deki birlik, karar­gâh veya kurum amiri	On beş iş gününe kadar; bir katına, ilgili bakanın ona­yıyla bir yıla kadar	6413 sayılı Kanun m.29
Öğret­men ve okul yöne­ti­cisi	657 sayılı Kanunun disip­lin hüküm­leri	657’deki gibi	7528 sayılı Kanun m.24/1
Yük­se­köğ­re­tim (yöne­tici, öğretim elemanı, memur, diğer per­so­nel)	Atamaya yetkili amir; rektör ve dekan için Yük­se­köğ­re­tim Genel Kurulu	Üç ay; sebep devam ederse her defa­sında üç ay uza­tı­la­bi­lir	2547 sayılı Kanun m.53/B
Hâkim ve savcı	Hâkim­ler ve Sav­cı­lar Kurulu	m.77’de süre öngö­rül­mez; soruş­turma ve kovuş­tur­ma­nın her saf­ha­sında alı­na­bi­lir	2802 sayılı Kanun m.77
Bele­diye organ­ları ve üyeleri	İçiş­leri Bakanı	Kesin hükme kadar; iki ayda bir gözden geçi­ri­lir	Anayasa m.127 · 5393 sayılı Kanun m.47

9.1. Görevden Uzaklaştırma Polis ve Jandarma Personelinde

Görevden uzaklaştırma, polis ve diğer genel kolluk personelinde disiplin soruşturması nedeniyle alınıyorsa 657 sayılı Kanun hükümlerine tabidir (7068 sayılı Kanun m.28/1). Bu nedenle yetki, 10 iş günü, üçte iki maaş ve 3 ay kuralları kolluk personeli için de geçerlidir. Ayrıca disiplin kurullarınca meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilen ve görevi başında kalmasında sakınca görülen personel, kararın onaylanarak uygulanmasına kadar görevden uzaklaştırılabilir; meslekten çıkarma cezası daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanırsa tedbir derhal kaldırılır (m.28/2).

7068 sayılı Kanun, Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan her sınıftan memurların yanında Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ile diğer sınıflardaki memurları da kapsar (7068 sayılı Kanun m.2/1). Jandarmada görevden uzaklaştırma da bu yüzden aynı kurala bağlıdır. Kolluk personelinin disiplin cezaları için polis ve jandarma disiplin cezaları yazısına bakılabilir.

9.2. Görevden Uzaklaştırma TSK Personelinde Nasıl Uygulanır?

Türk Silahlı Kuvvetleri personelinde görevden uzaklaştırma, idari izinli sayılarak görevden geçici olarak uzaklaştırma biçiminde düzenlenmiştir (6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu m.29/1). Karar, sıralı disiplin amirlerinden birinin veya disiplin soruşturmacılarının teklifi üzerine ya da doğrudan asgari tugay ve eşiti ile daha üst seviyedeki birlik, karargâh veya kurum amirleri tarafından on beş iş gününe kadar verilebilir; ihtiyaç hâlinde bu süre bir katına, ilgili bakanın onayıyla bir yıla kadar artırılabilir (m.29/2). Tedbir süresi sonunda başka bir işleme gerek kalmadan kalkar ve görevden ayrı kalınan süre hizmetten sayılır; bu sürede personelin asker kişi sıfatı devam eder, ancak emir veremez (m.29/3).

9.3. Görevden Uzaklaştırma Öğretmenlerde Hangi Kurala Tabidir?

Öğretmen ve yöneticiler hakkında 657 sayılı Kanunun disiplin hükümleri uygulanır (7528 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu m.24/1). Öğretmenlik Meslek Kanunu bu hükmün devamında yalnız bazı fiiller için kınama ve aylıktan kesme cezası öngörür (m.24/1-a, b); görevden uzaklaştırmanın yetkilileri, süresi ve maaşa etkisi bakımından 657 sayılı Kanunun yukarıda anlatılan maddelerine bakılır.

9.4. Görevden Uzaklaştırma Yükseköğretimde Kaç Ay Sürer?

Yükseköğretim kurumlarında görevden uzaklaştırma, disiplin veya ceza soruşturmasının herhangi bir safhasında üç ay süreyle alınabilir; tedbirin alınmasına ilişkin sebepler devam ederse her defasında üç ay uzatılabilir (2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.53/B). Rektörlerin, bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürlerinin ve dekanların görevden uzaklaştırılması kararı disiplin amirinin teklifi üzerine Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından verilir (m.53/B). 657 sayılı Kanundan farkı uzatma imkânıdır. Görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması ve aylık veya ücretin üçte ikisinin ödenmesi kuralları 2547 sayılı Kanunda da yer alır (m.53/B).

9.5. Görevden Uzaklaştırma Hâkim ve Savcılar İçin Nasıl Uygulanır?

Hâkim ve savcıların görevden uzaklaştırılmasına Hâkimler ve Savcılar Kurulu karar verir; kanun metni kurulu eski adıyla “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” olarak anar, kurulun bugünkü adı Anayasada Hâkimler ve Savcılar Kuruludur (Anayasa m.159). Hakkında soruşturma yapılan hâkim veya savcının göreve devamı soruşturmanın selametine ya da yargı erkinin nüfuz ve itibarına zarar verecekse Kurul, geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırmaya veya soruşturma sonuçlanıncaya kadar geçici yetkiyle başka bir yargı çevresinde görevlendirmeye karar verebilir; bu önlemler soruşturmanın ve ceza kovuşturmasının herhangi bir safhasında alınabilir (2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu m.77).

Görevden uzaklaştırılan hâkim ve savcıya aylık ve ödeneklerinin üçte ikisi ödenir; tutuklanan veya gözaltına alınan hâkim ve savcıya ise bu sürelerde aylık ve ödeneklerinin yarısı verilir (2802 sayılı Kanun m.78). Soruşturma sonunda meslekten çıkarma cezası verilmesine veya kovuşturmaya geçilmesine gerek olmadığı anlaşılırsa Kurul tedbiri derhal kaldırır; soruşturmaya konu eylemler göreve devama engel değilse tedbir veya geçici yetki her zaman kaldırılabilir (m.79). Memurdan farklı olarak bu tedbire karşı dava açılamaz: Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz (Anayasa m.159).

9.6. Belediye Meclis Üyelerini Görevden Uzaklaştırma Yetkisi Kime Aittir?

Belediye meclis üyelerini ve belediye başkanını görevden uzaklaştırma yetkisi İçişleri Bakanına aittir. Görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma veya kovuşturma açılan belediye organları veya bu organların üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılabilir (5393 sayılı Belediye Kanunu m.47). Anayasa da bu yetkiyi geçici bir tedbir olarak tanır (Anayasa m.127).

Belediye organı üyesi hakkındaki görevden uzaklaştırma kararı iki ayda bir gözden geçirilir ve devamında kamu yararı bulunmayan karar kaldırılır. Kovuşturma açılmaması, kamu davasının düşmesi, beraat, davanın genel af ile ortadan kalkması veya görevden düşürülmeyi gerektirmeyen bir suçtan mahkûmiyet hâlinde karar kaldırılır; görevden uzaklaştırılan belediye başkanına aylık ödeneğinin üçte ikisi ödenir (5393 sayılı Kanun m.47). Bu karara karşı açılacak davada yetkili mahkeme, ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.33/3).