Rüşvet Suçu ve Cezası (TCK 252)

Rüşvet suçu (TCK 252), bir kamu görevlisine görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için doğrudan ya da aracı eliyle menfaat sağlanmasıdır ve rüşvet suçunun cezası hem veren hem alan için dört yıldan on iki yıla kadar hapistir (TCK m.252/1-2). Rüşvet suçu, taraflar menfaat konusunda anlaştığı anda tamamlanmış sayılır; paranın el değiştirmesi beklenmez (TCK m.252/3). Bu yazı, rüşvet soruşturması veya kovuşturmasıyla karşılaşan şüpheli ya da sanık için rüşvet suçunun cezasını, indirim ve artırım hâllerini, etkin pişmanlığı, irtikaptan farkını ve infaz sonuçlarını madde dayanaklarıyla açıklar.

1. Rüşvet Suçu: Öne Çıkanlar

• Rüşvet suçunun cezası, rüşvet veren kişi ve rüşvet alan kamu görevlisi için aynıdır: dört yıldan on iki yıla kadar hapis (TCK m.252/1-2).
• Rüşvet suçu anlaşmayla tamamlanır; rüşvet konusunda anlaşmaya varılmışsa suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur (TCK m.252/3).
• Rüşvet teklifi veya talebi karşı tarafça kabul edilmezse teklif ya da talepte bulunan kişinin cezası yarı oranında indirilir (TCK m.252/4).
• Rüşvete aracılık eden kişi, kamu görevlisi olmasa bile müşterek fail olarak cezalandırılır (TCK m.252/5).
• Rüşvet suçunda durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce yapılan bildirim veya teslim hâlinde cezaya hükmolunmaz (TCK m.254).
• Rüşvet suçu ağır ceza mahkemesinde görülür, şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma kapsamında değildir ve dava zamanaşımı on beş yıldır (5235 sayılı Kanun m.12; CMK m.253/1; TCK m.66/1-d).

2. Rüşvet Suçu Nedir?

Rüşvet suçu, bir kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması amacıyla ona ya da göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlanmasıdır. Rüşvet suçunda menfaati sağlayan kişi ve menfaati alan kamu görevlisi ayrı fıkralarda ama aynı ceza aralığında cezalandırılır; bu yüzden rüşvet iki taraflı bir suçtur (TCK m.252/1-2).

2.1. Rüşvet Suçunun Unsurları

Rüşvet suçunun oluşması için dört unsur birlikte bulunmalıdır (TCK m.252/1-2):

• Kamu görevlisi: Menfaatin sağlandığı veya menfaati alan kişi kamu görevlisidir. Kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir (TCK m.6/1-c). Kadrolu memur olmak şart değildir.
• Görevin ifasıyla ilgili iş: Menfaat, kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için sağlanır. Kamu görevlisinin görev alanına girmeyen bir iş için verilen menfaat, rüşvet suçunun bu unsurunu karşılamaz.
• Menfaat: Kanun menfaatin türünü sınırlamaz. Menfaat kamu görevlisine veya onun göstereceği bir başka kişiye sağlanabilir.
• Doğrudan veya aracılar vasıtasıyla: Rüşvet suçu, menfaat kamu görevlisine elden verilmeden, aracılar üzerinden sağlandığında da oluşur.

Rüşvet suçu yalnız kasten işlenebilir. Taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır ve TCK 252 taksirli bir hâl öngörmez (TCK m.22/1).

2.2. Rüşvet Suçunda “Kanuni İş İçin Para Vermek” de Suçtur

Rüşvet suçu için kamu görevlisinin yaptığı işin kanuna aykırı olması gerekmez. TCK 252’nin bugünkü metni, işin kamu görevlisinin “görevinin ifasıyla ilgili” olmasını yeterli sayar (TCK m.252/1). Bu nedenle kamu görevlisinin zaten yapması gereken bir işi yapması veya hızlandırması için kendi iradesiyle menfaat sağlayan kişi de rüşvet suçunun faili olur.

Kişi, kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında haklı işinin hiç veya vaktinde görülmeyeceği endişesiyle kendini mecbur hissederek menfaat sağlamışsa durum farklıdır. Kanun bu hâlde icbarın varlığını kabul eder ve olay irtikap suçu olarak değerlendirilir (TCK m.250/1). Aşağıdaki irtikap bölümü bu ayrımı açıklar.

3. Rüşvet Suçunun Cezası Ne Kadar?

Rüşvet suçunun cezası dört yıldan on iki yıla kadar hapistir; bu aralık rüşvet veren, rüşvet alan ve aracı için ortaktır (TCK m.252/1, 252/2, 252/5). Rüşvet cezası, reddedilen teklif veya talepte yarı oranında indirilir, failin belirli mesleklerden olmasında ise artırılır.

Durum	Dayanak	Rüşvet cezası
Rüşvet veren kişi	TCK m.252/1	4 yıldan 12 yıla kadar hapis
Rüşvet alan kamu görevlisi	TCK m.252/2	4 yıldan 12 yıla kadar hapis
Teklif veya talep kabul edilmezse	TCK m.252/4	Ceza yarı oranında indirilir
Aracı	TCK m.252/5	Müşterek fail (kamu görevlisi olmasa da)
Dolaylı menfaat sağlanan üçüncü kişi veya tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi	TCK m.252/6	Müşterek fail
Rüşvet alan, talep eden veya anlaşan kişi yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir ise	TCK m.252/7	Ceza üçte birden yarısına kadar artırılır

3.1. Rüşvet Verme Suçu ve Cezası

Rüşvet verme suçu, görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için kamu görevlisine ya da onun göstereceği kişiye doğrudan veya aracılar vasıtasıyla menfaat sağlamaktır ve cezası dört yıldan on iki yıla kadar hapistir (TCK m.252/1). Rüşvet vermenin cezası, menfaatin kamu görevlisinin kendisine değil onun gösterdiği bir yakınına veya başka bir kişiye sağlanmasıyla değişmez.

3.2. Rüşvet Alma Suçu ve Cezası

Rüşvet alma suçu, kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için kendisine ya da göstereceği bir başka kişiye doğrudan veya aracılar vasıtasıyla menfaat sağlamasıdır. Rüşvet alan kamu görevlisi, rüşvet verenle aynı cezaya, yani dört yıldan on iki yıla kadar hapse mahkûm edilir (TCK m.252/2).

3.3. Rüşvet Teklif Etmenin Cezası: Teklif Reddedilirse

Rüşvet teklif etmek, teklif kabul edilmese bile cezasız kalmaz. Kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması ve kamu görevlisinin bunu kabul etmemesi hâlinde, teklifte bulunan kişiye birinci fıkraya göre verilecek ceza yarı oranında indirilir (TCK m.252/4). Polise, memura veya başka bir kamu görevlisine rüşvet teklif etmenin cezası bu hükme göre belirlenir.

Aynı indirim ters yönde de uygulanır. Kamu görevlisi rüşvet talep eder, kişi bu talebi kabul etmezse talepte bulunan kamu görevlisine ikinci fıkraya göre verilecek ceza yarı oranında indirilir (TCK m.252/4).

3.4. Rüşvet Suçunda Aracılık ve Üçüncü Kişinin Sorumluluğu

Rüşvet suçunda aracı, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılır. Rüşvet teklif veya talebini karşı tarafa ileten, rüşvet anlaşmasını sağlayan ya da rüşvetin teminine aracılık eden kişi bu kapsamdadır (TCK m.252/5). Bu nedenle “yalnızca parayı götürdüm” veya “yalnızca mesajı ilettim” savunması, kanunun aracılığı ayrıca saydığı karşısında tek başına sorumluluğu kaldırmaz.

Rüşvet ilişkisinde dolaylı olarak kendisine menfaat sağlanan üçüncü kişi ve menfaat bir tüzel kişiye sağlanmışsa o tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi de, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır (TCK m.252/6).

3.5. Rüşvet Suçunda Cezayı Artıran Meslekler

Rüşvet suçunda ceza, rüşvet alan, rüşvet talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması hâlinde üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.252/7). Artırımın ölçütü, rüşvetin kendisine yöneldiği kişinin bu sıfatlardan birini taşımasıdır; artırım oranı sabit bir “yarı” değil, üçte birden yarıya kadar uzanan bir aralıktır.

3.6. Rüşvet Suçunda Zincirleme Suç

Rüşvet suçu, bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla kez işlenirse zincirleme suç hükmü gündeme gelir. Bu hâlde tek bir cezaya hükmedilir, ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır; hüküm mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da uygulanır (TCK m.43/1). Zincirleme suç hükmünün uygulanmayacağı suçlar kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağmadır; rüşvet bu istisnalar arasında sayılmamıştır (TCK m.43/3).

4. Rüşvet Suçu Ne Zaman Tamamlanır?

Rüşvet suçu, taraflar rüşvet konusunda anlaşmaya vardığı anda tamamlanmış sayılır. Kanun, rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunacağını açıkça düzenler (TCK m.252/3). Paranın veya diğer menfaatin teslim edilmesi, kamu görevlisinin işi fiilen yapması ya da işin sonuçlanması beklenmez.

TCK m.252/3 anlaşmanın varlığını arar, anlaşmanın yazılı olması gibi bir şekil koşulu öngörmez. Anlaşma kurulamamışsa, yani teklif veya talep karşı tarafça kabul edilmemişse, suç tamamlanmış sayılmaz ve yukarıda açıklanan yarı oranında indirim hükmü uygulanır (TCK m.252/4).

5. Rüşvet ile İrtikap Arasındaki Fark

Rüşvet ile irtikap arasındaki fark, menfaati sağlayan kişinin iradesindedir. Rüşvette kişi menfaati kendi iradesiyle sağlar ve kamu görevlisiyle birlikte cezalandırılır (TCK m.252/1-2). İrtikapta kamu görevlisi görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak kişiyi menfaat sağlamaya icbar eder veya görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak hileli davranışlarla ikna eder; TCK m.250 ceza olarak yalnız kamu görevlisini öngörür (TCK m.250/1-2).

Kanun, icbarın ne zaman var sayılacağını da tanımlar. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle kendini mecbur hissederek kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmesi hâlinde icbarın varlığı kabul edilir (TCK m.250/1). Bu tanım, rüşvet soruşturmasında menfaati sağlayan kişinin savunmasını doğrudan etkiler: kişi mecbur bırakıldığını gösterebiliyorsa olay irtikap ekseninde değerlendirilir.

Ölçüt	Rüşvet (TCK 252)	İrtikap (TCK 250)
Menfaati sağlayan kişinin iradesi	Serbest; taraflar anlaşır	İcbar veya hileyle ikna altında
Menfaati sağlayan kişinin sorumluluğu	Fail; 4 yıldan 12 yıla kadar hapis	TCK m.250 kişiye ceza öngörmez
Kamu görev­li­si­nin cezası	4 yıldan 12 yıla kadar hapis	İcbarda 5 yıldan 10 yıla, hileyle iknada 3 yıldan 5 yıla kadar hapis
Suçun tamam­lan­ması	Anlaşmayla (m.252/3)	İcbar veya ikna ile menfaatin sağlanması veya vaadiyle

İrtikap suçunun unsurları ve cezası için İrtikap Suçu (TCK 250): Nedir, Cezası Nedir, Rüşvetten Farkı Nedir? yazısına bakılabilir.

6. Rüşvet Suçunda 2012 Değişikliği ve Olay Tarihi

TCK 252, 2 Temmuz 2012 tarihli 6352 sayılı Kanun’un 87. maddesiyle baştan değiştirilmiştir ve değişiklik 5 Temmuz 2012’de yürürlüğe girmiştir (TCK m.252). Aynı Kanun’la görevi kötüye kullanma suçunu düzenleyen TCK m.257’nin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış, etkin pişmanlığı düzenleyen TCK m.254’ün ilk üç fıkrası da değiştirilmiştir (TCK m.257/3, m.254).

Rüşvet suçunda bu tarih olay tarihine göre sonuç doğurur. Fiil 5 Temmuz 2012’den önce işlenmişse o tarihte yürürlükte olan metin ile sonradan yürürlüğe giren metin karşılaştırılır ve failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Bu yüzden eski tarihli bir dosyada rüşvet suçunun unsurları, karar tarihine değil fiil tarihine göre belirlenir.

7. Rüşvet Suçunda Etkin Pişmanlık

Rüşvet suçunda etkin pişmanlık cezayı indirmez, ceza hiç verilmez: kanun bu hâllerde “cezaya hükmolunmaz” der (TCK m.254). Etkin pişmanlığın ortak koşulu zamanlamadır; bildirim veya teslim, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce yapılmalıdır.

• Rüşvet alan kişi: Rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim ederse hakkında rüşvet suçundan cezaya hükmolunmaz. Rüşvet alma konusunda başkasıyla anlaşan kamu görevlisi durumu yetkili makamlara haber verirse de aynı sonuç doğar (TCK m.254/1).
• Rüşvet veren veya anlaşmaya varan kişi: Pişmanlık duyarak durumdan yetkili makamları haberdar ederse hakkında rüşvet suçundan cezaya hükmolunmaz (TCK m.254/2).
• Aracı ve diğer iştirakçiler: Rüşvet suçuna iştirak eden diğer kişiler de pişmanlık duyarak yetkili makamları haberdar ederse cezaya hükmolunmaz (TCK m.254/3).
• İstisna: Etkin pişmanlık hükümleri yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişilere uygulanmaz (TCK m.254/4).

Soruşturma başladıktan veya durum resmî makamlarca öğrenildikten sonra yapılan bildirim TCK m.254’ün koşulunu karşılamaz. Etkin pişmanlığın diğer suçlardaki düzenlemeleri için Etkin Pişmanlık Nedir? yazısına bakılabilir.

8. Rüşvet Suçu Özel Sektörde ve Yabancı Kamu Görevlilerinde

Rüşvet suçu yalnız kamu görevlileriyle sınırlı değildir. TCK 252’nin hükümleri; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum ve kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, kamu kurumlarının bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişilere, kamu görevlisi olup olmadıklarına bakılmaksızın, görevlerinin ifasıyla ilgili bir iş için menfaat temin, teklif veya vaat edilmesi ve bu kişilerce talep veya kabul edilmesi hâlinde de uygulanır (TCK m.252/8).

Rüşvet suçu, yabancı bir devlette seçilmiş veya atanmış kamu görevlilerine, uluslararası veya yabancı mahkemelerde görev yapan hâkim ve görevlilere, uluslararası parlamento üyelerine, yabancı bir ülke için kamusal faaliyet yürüten kişilere, tahkimde görevlendirilen hakemlere ve uluslararası örgütlerin görevlilerine sağlanan menfaatleri de kapsar (TCK m.252/9). Bu suç yurt dışında yabancı tarafından işlense bile Türkiye’nin, Türkiye’deki bir kamu kurumunun, Türk kanunlarına göre kurulmuş bir özel hukuk tüzel kişisinin veya Türk vatandaşının tarafı olduğu bir uyuşmazlık ya da işlemle ilgiliyse, failler Türkiye’de bulundukları takdirde resen soruşturulur ve kovuşturulur (TCK m.252/10).

9. Rüşvet Suçunda Tüzel Kişiler ve Müsadere

Rüşvet suçunun işlenmesi suretiyle yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.253/1). Bu tedbirler, bir kamu kurumunun verdiği izne dayanarak faaliyette bulunan özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle ve iznin verdiği yetkinin kötüye kullanılmasıyla tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçtan mahkûmiyette iznin iptali ile müsaderedir (TCK m.60/1-2). Hâkim, tedbirin işlenen fiile göre daha ağır sonuçlar doğurabileceği durumda bu tedbirlere hükmetmeyebilir (TCK m.60/3).

Rüşvet suçunun konusunu oluşturan veya suçla elde edilen maddi menfaatler ile bunların dönüştürülmesiyle ortaya çıkan ekonomik kazançlar hakkında kazanç müsaderesine karar verilir; bunlara elkonulamamışsa karşılığı olan değerler müsadere edilir (TCK m.55/1-2). Müsaderenin türleri için Müsadere Ne Demek? (TCK 54-55) yazısına bakılabilir.

10. Rüşvet Suçunda Soruşturma ve Yargılama

Rüşvet suçu şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet savcılığı suçu öğrendiği anda resen soruşturma başlatır. Rüşvet suçunda soruşturma, görevli mahkeme, uzlaştırma ve zamanaşımı bakımından durum şöyledir:

Konu	Rüşvet suçunda durum	Dayanak
Görevli mahkeme	Ağır ceza mahkemesi	5235 sayılı Kanun m.12
Soruşturma izni	Kural olarak gerekmez	3628 sayılı Kanun m.17
Şikâyet	Şikâyete bağlı değil, resen soruş­tu­ru­lur	TCK m.252
Uzlaştırma	Yok	CMK m.253/1
Dava zamanaşımı	15 yıl	TCK m.66/1-d
İletişimin tespiti ve teknik izleme	Uygu­la­na­bi­lir (katalog suç)	CMK m.135/8-a, m.140/1-a

10.1. Rüşvet Suçu Hangi Mahkemede Görülür?

Rüşvet suçu ağır ceza mahkemesinde görülür. Ağır ceza mahkemeleri, kanunda sayılan suçlar yanında ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere bakar (5235 sayılı Kanun m.12). Rüşvet suçunun üst sınırı on iki yıl olduğu için dava ağır ceza mahkemesinde açılır (TCK m.252/1). Ağır ceza mahkemesinin yapısı için Ağır Ceza Mahkemesi Nedir? yazısına bakılabilir.

10.2. Rüşvet Suçunda Soruşturma İzni Gerekir mi?

Rüşvet suçunda kural olarak soruşturma izni gerekmez. İrtikap, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet ve resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma suçlarından veya bunlara iştirakten sanık olanlar hakkında 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz (3628 sayılı Kanun m.17/1). Savcı, rüşvet şüphelisi memur hakkında izin beklemeden doğrudan soruşturma yapar.

Bu kuralın iki sınırı vardır. Birinci fıkra müsteşarlar, valiler ve kaymakamlar hakkında uygulanmaz (3628 sayılı Kanun m.17/2). Görevleri veya sıfatları nedeniyle özel soruşturma ve kovuşturma usulüne tabi olan sanıklarla ilgili kanun hükümleri de saklıdır (3628 sayılı Kanun m.17/3). İzin usulünün işleyişi için Soruşturma İzni Nedir? yazısına bakılabilir.

10.3. Rüşvet Suçu Şikâyete Bağlı mı, Uzlaştırma Var mı?

Rüşvet suçu şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında değildir. Uzlaştırma, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarla kanunda tek tek sayılan suçlarda uygulanır; rüşvet bu sayımda yer almaz (CMK m.253/1). Bu nedenle rüşvet dosyasında tarafların anlaşması veya şikâyetten vazgeçme kovuşturmayı sona erdirmez.

10.4. Rüşvet Suçunda Zamanaşımı

Rüşvet suçunda dava zamanaşımı on beş yıldır. Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda kamu davası on beş yıllık zamanaşımına tabidir ve rüşvet suçunun üst sınırı on iki yıldır (TCK m.66/1-d, m.252/1). Zamanaşımının başlangıcı ve kesilmesi için Dava Zamanaşımı (TCK 66) yazısına bakılabilir.

10.5. Rüşvet Suçu Nasıl İspat Edilir?

Rüşvet suçunda ispatın konusu, çoğu dosyada paranın teslimi değil tarafların anlaşmasıdır, çünkü suç anlaşmayla tamamlanır (TCK m.252/3). Kanun bu nedenle rüşvet suçunda ağır koruma tedbirlerine izin verir.

• İletişimin dinlenmesi: Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri varsa ve başka suretle delil elde etme imkânı yoksa, hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir (CMK m.135/1). Rüşvet, bu hükümlerin uygulanabildiği katalog suçlar arasındadır (CMK m.135/8-a).
• Teknik araçlarla izleme: Rüşvet suçunun işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunur ve başka suretle delil elde edilemezse şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir, ses veya görüntü kaydı alınabilir (CMK m.140/1-a).

Bu tedbirler kendi koşullarına bağlıdır; koşulları oluşmadan elde edilen kaydın delil değeri savunmanın inceleyeceği konudur. Rüşvet suçunda ispat edilmesi gereken yalnız menfaat değil, menfaatin görevin ifasıyla ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması için sağlandığıdır (TCK m.252/1-2). Bu bağlantı kurulamıyorsa rüşvet suçunun unsurları oluşmaz.

10.6. Rüşvet Suçunda Tutuklama

Rüşvet suçunda tutuklama, genel tutuklama koşullarına bağlıdır. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve kaçma şüphesi ya da delilleri karartma girişimi gibi bir tutuklama nedeni bulunmalıdır; tutuklama işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü olmalıdır (CMK m.100/1-2). Rüşvet, tutuklama nedeninin var sayılabildiği CMK m.100/3 listesinde sayılmamıştır. Tutuklamanın koşulları için Tutuklama Nedir? (CMK 100) yazısına bakılabilir.

11. Rüşvet Cezası Paraya Çevrilir mi? HAGB ve Erteleme

Rüşvet cezası kural olarak paraya çevrilmez. Hapis cezası ancak kısa süreli ise, yani hükmedilen ceza bir yıl veya daha az ise adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.49/2, m.50/1). Rüşvet suçunun temel cezasının alt sınırı dört yıldır (TCK m.252/1); hükmedilen ceza indirimlerle bir yıl veya altına inmedikçe seçenek yaptırıma çevirme hükmü uygulanmaz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve hapis cezasının ertelenmesi için sınır iki yıldır. Mahkeme, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ise HAGB kararı verebilir (CMK m.231/5); iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası da ertelenebilir (TCK m.51/1). Rüşvet suçunda bu kurumlar ancak hükmolunan ceza, reddedilen teklif indirimi (TCK m.252/4) veya takdiri indirim gibi indirimlerden sonra iki yıl veya altına inmişse ve kurumların kendi koşulları varsa gündeme gelir. HAGB’de ayrıca suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi aranır (CMK m.231/6-c).

Bu kurumların şartları için Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), TCK 51 Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Adli Para Cezası Nedir? yazılarına bakılabilir.

12. Rüşvet Suçunda Yatar: Koşullu Salıverilme

Rüşvet suçundan süreli hapis cezasına mahkûm olan kişi, cezasının yarısını infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirirse koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m.107/1-2). Kanun kasten öldürme, cinsel suçlar, özel hayata karşı suçlar ve devlet sırlarına karşı suçlar gibi bazı suçlarda oranı üçte iki olarak belirlemiştir; rüşvet bu suçlar arasında sayılmamıştır (5275 sayılı Kanun m.107/2).

Açık ceza infaz kurumunda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlü, talep ederse cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmını denetimli serbestlik tedbiriyle infaz edebilir; kararı infaz hâkimi verir (5275 sayılı Kanun m.105/A-1). Koşullu salıvermenin hesaplanması için Koşullu Salıverme Nedir? yazısına bakılabilir.

13. Rüşvet Suçundan Mahkûmiyetin Memuriyete Etkisi

Rüşvet suçundan mahkûmiyet, devlet memurluğuna alınmaya engeldir. Devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlardan biri, TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile ve affa uğramış olsa bile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık ve sahtecilik gibi sayılan suçlardan mahkûm olmamaktır (657 sayılı Kanun m.48/A-5). Kasten işlenen diğer suçlarda engel bir yıl veya daha fazla hapis cezasına bağlıyken, rüşvet gibi sayılan suçlarda mahkûmiyet süresi aranmaz (657 sayılı Kanun m.48/A-5).

Kasten işlenen bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişi sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden yoksun bırakılır ve bu hakkı hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar kullanamaz (TCK m.53/1-a, 53/2). HAGB kararının memuriyete etkisi ayrı bir sorudur; bunun için HAGB Memuriyete Engel mi? yazısına bakılabilir.

İlgili yazılar: Zimmet Suçu ve Cezası (TCK 247) · TCK 257 Görevi Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası · İhaleye Fesat Karıştırma Suçu · TCK 204 Resmî Belgede Sahtecilik Suçu ve Cezası