Soruşturma İzni Nedir? 4483 Sayılı Kanun ve İtiraz

Soruşturma izni, bir memur veya kamu görevlisi hakkında görevi sebebiyle işlediği iddia edilen suçtan dolayı Cumhuriyet savcılığının ceza soruşturması yapabilmesi için kanunda gösterilen idari merciin verdiği izindir. Anayasa, bu izni kural olarak arar ve istisnaları kanuna bırakır (Anayasa m.129/6); izin mercilerini ve izlenecek usulü 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun düzenler (4483 sayılı Kanun m.1). Bu yazı, hakkında görev suçu iddiasıyla ihbar veya şikâyette bulunulan memur ve kamu görevlisi ile bir kamu görevlisinden şikâyetçi olan kişi için soruşturma izni sürecini anlatır. Soruşturma izni kararı, suçun öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verilir; zorunlu hâllerde bu süre bir defa on beş gün uzatılabilir (m.7). Karara karşı tebliğden itibaren on gün içinde bölge idare mahkemesine, bazı görevliler için Danıştay İkinci Dairesine itiraz edilir (m.9).

1. Soruşturma İzni: Öne Çıkanlar

• Soruşturma izni yalnız memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda aranır; 4483 sayılı Kanun disiplin hükümlerini saklı tutar (4483 sayılı Kanun m.2).
• Cumhuriyet savcısı soruşturma izni gelmeden yalnız kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit eder ve şüpheli kamu görevlisinin ifadesini almaz (m.4/1).
• Soruşturma izni kararı, ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verilir; süre zorunlu hâllerde bir defa on beş gün uzatılabilir (m.7).
• Soruşturma izni verilmesine karşı kamu görevlisi, verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi, tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edebilir (m.9/2).
• Soruşturma izni itirazına kural olarak yetkili merciin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi bakar; itiraz üzerine verilen karar kesindir (m.9/3-4).
• İrtikâp, rüşvet ve zimmet gibi suçlarda 4483 sayılı Kanun uygulanmaz; savcılık izin beklemeden soruşturma yapar (3628 sayılı Kanun m.17).

2. Soruşturma İzni Nedir?

Soruşturma izni, memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlarda ceza soruşturmasının başlayabilmesi için aranan idari izindir. İzin vermeye yetkili merci önce bir ön inceleme yaptırır, ardından gerekçeli olarak soruşturma izni verir veya vermez (4483 sayılı Kanun m.5, m.6). Soruşturma izni verilmedikçe Cumhuriyet savcısı şüpheli kamu görevlisi hakkında hazırlık soruşturması yürütemez.

Anayasa bu izni ceza kovuşturması açılmasının şartı olarak düzenler ve istisnaların yalnız kanunla belirlenebileceğini söyler (Anayasa m.129/6). Soruşturma izni sürecinde Cumhuriyet başsavcılığının yetkisi sınırlıdır. Başsavcılık, kanun kapsamındaki bir suça ilişkin ihbar veya şikâyet aldığında ivedilikle toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit eder; bunun dışında hiçbir işlem yapmaz, hakkında şikâyette bulunulan kamu görevlisinin ifadesine başvurmaz ve evrakın bir örneğini ilgili makama göndererek soruşturma izni ister (m.4/1). Diğer makamlar ve kamu görevlileri de kanun kapsamındaki bir suçu öğrendiklerinde durumu izin vermeye yetkili mercie iletir (m.4/2).

2.1. Soruşturma İzni Kimleri Kapsar? (4483 Sayılı Kanun)

Soruşturma izni, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlileri için gerekir (4483 sayılı Kanun m.2/1). Kanun ayrıca belediye başkanlarını, belediye meclisi ve il genel meclisi üyelerini, köy ve mahalle muhtarlarını izin mercileri arasında adıyla sayar (m.3/h, i, j).

Soruşturma izni kapsamındaki kişi, Türk Ceza Kanunu’ndaki kamu görevlisi tanımından daha dardır. Ceza kanunlarının uygulanmasında kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir (Türk Ceza Kanunu m.6/1-c). 4483 sayılı Kanun ise asli ve sürekli görev şartını arar (m.2/1). Bu nedenle bir kişinin ceza kanunu bakımından kamu görevlisi sayılması, onun hakkında soruşturma izni aranacağı anlamına tek başına gelmez.

2.2. Soruşturma İzni Gerektiren Suçlar

Soruşturma izni yalnız görevleri sebebiyle işlenen suçlarda gerekir (4483 sayılı Kanun m.2/1). Kanunun amacı, kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı yargılanabilmeleri için izin mercilerini ve usulü belirlemektir (m.1). Görevle bağlantısı olmayan bir suçta şüpheli memur olsa bile 4483 sayılı Kanun’daki izin usulü uygulanmaz; soruşturma genel hükümlere göre yürür. Soruşturma izninin en sık istendiği görev suçlarından biri görevi kötüye kullanma suçudur (TCK 257).

Soruşturma izni, izin konusu olaylar ile bunlara bağlı olarak ileride soruşturma sırasında ortaya çıkabilecek konuları kapsar (m.8/1). Soruşturma sırasında izin verilen olaydan tamamen ayrı veya farklı bir suç olarak nitelendirilebilecek bir fiil ortaya çıkarsa yeniden izin alınması zorunludur (m.8/2). Suçun hukuki niteliğinin değişmesi ise yeniden izin alınmasını gerektirmez (m.8/3).

3. Soruşturma İzni Gerektirmeyen Suçlar ve Durumlar

Soruşturma izni her görev suçunda aranmaz. 4483 sayılı Kanun bazı hâlleri kendisi dışarıda bırakır, başka kanunlar da belirli suçlarda bu kanunun uygulanmayacağını söyler. Bu hâllerde 4483 sayılı Kanun’daki izin usulü uygulanmaz; soruşturma genel hükümlere veya ilgili özel kanundaki usule göre yürür.

• Ağır cezalık suçüstü: Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir (4483 sayılı Kanun m.2/3).
• Özel soruşturma usulüne tabi olanlar: Görevleri ve sıfatları sebebiyle özel soruşturma ve kovuşturma usullerine tabi olanlara ilişkin kanun hükümleri saklıdır (m.2/2). Örneğin milletvekili hakkındaki soruşturma Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.161/9); en üst dereceli kolluk amirleri hakkında hâkimlerin görevlerinden dolayı tabi oldukları yargılama usulü uygulanır (CMK m.161/5).
• Rüşvet, irtikâp ve zimmet gibi suçlar: Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu’nda ve 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nda yazılı suçlarla irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, görev sırasında veya görevinden dolayı kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarının açıklanması veya açıklanmasına sebebiyet verme suçlarında ve bunlara iştirakte 4483 sayılı Kanun uygulanmaz (3628 sayılı Kanun m.17/1). Bu istisna müsteşarlar, valiler ve kaymakamlar hakkında uygulanmaz (m.17/2). Suçların unsurları için rüşvet, irtikap ve zimmet yazılarına bakılabilir.
• Adliye ile ilgili görevlerde kötüye kullanma veya ihmal: Kanunla verilen adliye ile ilgili görevlerde kötüye kullanma veya ihmali görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyet savcısının istem ve emirlerini yerine getirmede kötüye kullanma veya ihmali görülen kolluk amir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır; vali ve kaymakamlar için 4483 sayılı Kanun uygulanır (CMK m.161/5).
• Türk Ceza Kanunu m.302, 309, 311-316: Bu maddelerdeki suçlar görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa bile Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturulur (CMK m.161/8).
• Çocuk koruma görevleri: Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki görevlerle bağlantılı olarak kamu görevlileri hakkında 4483 sayılı Kanun uygulanmaz (Çocuk Koruma Kanunu m.44/1).
• İşkence ve kötü muamele: 4483 sayılı Kanun, mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun işkence ve kötü muameleyi düzenleyen 243 ve 245. maddeleri kapsamında açılacak soruşturma ve kovuşturmalarda uygulanmaz (4483 sayılı Kanun m.2/5).

Soruşturma izni istisnası disiplin yolunu etkilemez. 4483 sayılı Kanun disiplin hükümlerini saklı tutar (m.2/4); aynı olay hakkında izin beklenmeden disiplin soruşturması yürütülebilir. İki yolun farkı aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

3.1. Soruşturma İzni ile Adalet Bakanı İzni Arasındaki Fark

Soruşturma izni, şüphelinin kamu görevlisi olmasına ve suçun görev sebebiyle işlenmesine bağlıdır; Adalet Bakanı izni ise şüphelinin kim olduğuna bakmadan belirli suçlarda aranır. Cumhurbaşkanına hakaret suçundan dolayı kovuşturma yapılması (Türk Ceza Kanunu m.299/3) ile Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama suçundan dolayı soruşturma yapılması (TCK m.301/4) Adalet Bakanının iznine bağlıdır. Bu izinler 4483 sayılı Kanun’a göre verilmez; ön inceleme, otuz günlük süre ve bölge idare mahkemesine itiraz kuralları bu izinlere uygulanmaz. Suçların unsurları için Cumhurbaşkanına hakaret ve TCK 301 yazılarına bakılabilir.

4. Soruşturma İznini Kim Verir?

Soruşturma iznini kanunda sayılan idari merci verir; yetkili merci kamu görevlisinin görev yeri ve unvanına göre değişir. Yetkili merci belirlenirken memur veya kamu görevlisinin suç tarihindeki görevi esas alınır; sonradan başka bir göreve atanması merciyi değiştirmez (4483 sayılı Kanun m.3). Başlıca merciler şunlardır (m.3):

Kamu görevlisi	Soruşturma izni vermeye yetkili merci
İlçede görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri	Kaymakam (m.3/a)
İlde ve merkez ilçede görevli memurlar ve diğer kamu görevlileri, kaymakamlar	Vali (m.3/b)
Bölge düzeyinde teş­ki­lat­la­nan kurumlarda görevliler	Görev yaptıkları ilin valisi (m.3/c)
Cum­hur­baş­kan­lı­ğına bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlar ile bakan­lık­la­rın merkez ve bağlı veya ilgili kuru­luş­la­rında görevliler	O kuruluşun en üst idari amiri (m.3/d)
Cum­hur­baş­kanı kararıyla atananlar ((b) ve (c) bentleri saklı)	Cum­hur­baş­kanı veya ilgili bakan (m.3/e)
TBMM’de görevliler	TBMM Genel Sekreteri; Genel Sekreter ve yar­dım­cı­ları için TBMM Başkanı (m.3/f)
Cum­hur­baş­kan­lı­ğında görevliler	Cum­hur­baş­kan­lığı Genel Sekreteri; Genel Sekreter için Cum­hur­baş­kanı (m.3/g)
Büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları; belediye meclisi ve il genel meclisi üyeleri	İçişleri Bakanı (m.3/h)
Belde belediye başkanları ve belde belediye meclisi üyeleri	İlçelerde kaymakam, merkez ilçelerde vali (m.3/i)
Köy ve mahalle muhtarları ile kanun kap­sa­mın­daki diğer görevliler	İlçelerde kaymakam, merkez ilçede vali (m.3/j)

Soruşturma izni yetkisini merci kendisi kullanır; yokluğunda bu yetki vekili tarafından bizzat kullanılır (m.3). Bu hüküm, izin yetkisini kullanacak kişileri merci ve yokluğunda vekili olarak belirler. Ast memur ile üst memurun aynı fiile iştiraki hâlinde izin, üst memurun bağlı olduğu merciden istenir (m.3). Bu kanunun uygulanmasında vekiller, asillerin tabi olduğu usule tabidir (m.14).

4.1. Soruşturma İzni: Öğretmen ve Polis İçin Kim Verir?

Soruşturma izni öğretmen ve polis memuru için de 4483 sayılı Kanun m.3’teki genel kurala göre verilir; kanun bu meslekler için ayrı bir merci saymaz. İlçede görev yapan öğretmen veya polis memuru hakkında kaymakam, ilde ve merkez ilçede görev yapan hakkında vali yetkilidir (m.3/a, b). Polis memurunun adliyeye ilişkin görevlerinde ve Cumhuriyet savcısının istem ve emirlerini yerine getirirken kötüye kullanma veya ihmali görülürse izin aranmaz; Cumhuriyet savcısı doğrudan soruşturma yapar (CMK m.161/5). Devlet ve vakıf üniversitelerindeki öğretim elemanları ise Yükseköğretim Kanunu m.53’te düzenlenen ayrı ceza soruşturması usulüne tabidir.

4.2. Soruşturma İzni: Doktor ve Sağlık Çalışanları İçin Özel Kural

Soruşturma izni, hekim, diş hekimi ve diğer sağlık meslek mensuplarının sağlık mesleğinin icrası kapsamında yaptıkları muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle yapılan soruşturmalarda özel bir kurula aittir. Bu soruşturmalarda, Yükseköğretim Kanunu m.53’teki soruşturma usulüne tabi olanlar hariç, kamu ve özel sağlık kurumları ile vakıf üniversitelerinde çalışanlar için 4483 sayılı Kanun uygulanır ve soruşturma izni Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Sorumluluk Kurulu tarafından verilir (Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.18/1). 4483 sayılı Kanun m.7’deki süreler bu soruşturmalarda iki kat uygulanır; Kurulun kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir (ek m.18/1). Tıbbi hatanın tazminat boyutu malpraktis yazısında ele alınmıştır.

5. Soruşturma İzni Süreci: İhbar, Ön İnceleme ve Karar

Soruşturma izni süreci, suçun izin merciince öğrenilmesiyle başlar ve merciin gerekçeli kararıyla biter. Aşamalar kanunda şu sırayla düzenlenmiştir:

1. İhbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da izin vermeye yetkili mercie yapılır. Başsavcılık delil tespiti dışında işlem yapmadan evrakı izin merciine gönderir; diğer makamlar da öğrendikleri suçu mercie iletir (4483 sayılı Kanun m.4/1-2).
2. İzin vermeye yetkili merci, suçu bizzat veya bu yollarla öğrendiğinde ön inceleme başlatır (m.5/1).
3. Ön inceleme merciin kendisi tarafından ya da görevlendireceği bir veya birkaç denetim elemanı veya hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki memurlar eliyle yapılır (m.5/3).
4. Ön inceleme görevlisi, kamu görevlisinin ifadesini de alarak gerekli bilgi ve belgeleri toplar ve görüşünü içeren bir rapor düzenleyip mercie sunar (m.6/1).
5. Yetkili merci bu rapor üzerine soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine gerekçeli olarak karar verir (m.6/2).
6. Karar Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan kamu görevlisine ve varsa şikâyetçiye bildirilir (m.9/1).
7. Soruşturma izni itiraz edilmeden veya itirazın reddiyle kesinleşirse ya da izin verilmemesine karşı itiraz kabul edilirse dosya derhâl yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (m.11).

5.1. Soruşturma İzni İçin Şikâyet Dilekçesi Nasıl Olmalı?

Soruşturma izni sürecini başlatan ihbar veya şikâyet soyut ve genel nitelikte olmamalı, kişi veya olay belirtmeli ve iddialar ciddî bulgu ve belgelere dayanmalıdır; dilekçede dilekçe sahibinin doğru ad, soyad ve imzası ile iş veya ikametgâh adresi bulunmalıdır (4483 sayılı Kanun m.4/3). Bu şartları taşımayan ihbar ve şikâyetler Cumhuriyet başsavcıları ve izin vermeye yetkili merciler tarafından işleme konulmaz ve durum ihbar veya şikâyette bulunana bildirilir (m.4/4).

Soruşturma izni şikâyetinde kimlik şartının bir istisnası vardır: iddialar sıhhati şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmuşsa ad, soyad ve imza ile adresin doğruluğu şartı aranmaz (m.4/4). Başsavcılar ve yetkili merciler ihbarcının veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutmak zorundadır (m.4/4). Aynı konuda daha önce sonuçlandırılmış bir ön inceleme varsa müracaat işleme konulmaz; şikâyetçi önceki ön incelemenin sonucunu etkileyecek yeni belge sunarsa müracaat işleme konulabilir (m.5/2).

5.2. Soruşturma İzni Ön İncelemesinde İfade Alınır mı?

Soruşturma izni ön incelemesinde kamu görevlisinin ifadesi alınır, ancak ifadeyi Cumhuriyet savcısı değil ön inceleme görevlisi alır. Başsavcılık izin istemeden önce şüpheli kamu görevlisinin ifadesine başvuramaz (4483 sayılı Kanun m.4/1); ön inceleme görevlisi ise hakkında inceleme yapılan kamu görevlisinin ifadesini de alarak bilgi ve belge toplar (m.6/1). Ön inceleme görevlileri bakanlık müfettişlerinin ve kendilerini görevlendiren merciin bütün yetkilerine sahiptir ve kanunda hüküm bulunmayan hususlarda ceza muhakemesi kurallarına göre işlem yapabilir (m.6/1).

Soruşturma izni ön incelemesini birden fazla kişi yapmışsa içlerinden biri başkan olarak belirlenir ve farklı görüşler raporda gerekçeleriyle ayrı ayrı yazılır (m.5/5, m.6/1). Yargı mensupları, yargı kuruluşlarında çalışanlar ve askerler başka mercilerin ön incelemelerinde görevlendirilemez (m.5/4).

6. Soruşturma İzni Süresi: Kaç Günde Verilir?

Soruşturma izni kararı, suçun izin merciince öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verilir; bu süre zorunlu hâllerde on beş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir (4483 sayılı Kanun m.7/1). Yetkili merci her hâlde bu süreler içinde soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda karar vermek zorundadır (m.7/2). Sağlık meslek mensuplarının tıbbi işlemleri nedeniyle yapılan soruşturmalarda bu süreler iki kat uygulanır (Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.18/1).

Soruşturma izni süresinin başlangıcı, suçun merciin kendisince veya ihbar, şikâyet ve başka makamların bildirimiyle öğrenildiği tarihtir (4483 sayılı Kanun m.7/1, m.5/1). 4483 sayılı Kanun, bu süre içinde karar verilmemesine izin verilmiş veya verilmemiş sayılma gibi bir sonuç bağlamaz; m.7/2 yalnız merciin süresi içinde karar vermekle yükümlü olduğunu söyler. Sürenin aşılması hâlinde izlenecek yol kanun lafzından çıkmadığı için somut dosyada ayrıca değerlendirilir.

6.1. Soruşturma İzni Beklenirken Zamanaşımı İşler mi?

Soruşturma izni beklenirken dava zamanaşımı işlemez. Soruşturma ve kovuşturma yapılmasının izin alınmasına bağlı olduğu hâllerde, izin alınıncaya kadar dava zamanaşımı durur (Türk Ceza Kanunu m.67/1). Zamanaşımının durması, kesilmesinden farklıdır. Durma izin alınıncaya kadar sürer; kesilme ise şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya iddianame düzenlenmesi gibi ayrı hâllerde gerçekleşir ve zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar (TCK m.67/2-3).

7. Soruşturma İzni Kararına İtiraz: Kim, Kaç Gün, Nereye?

Soruşturma izni kararına itiraz edebilecek kişi, kararın türüne göre değişir (4483 sayılı Kanun m.9/2):

• Soruşturma izni verilmesine karşı: hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisi itiraz edebilir.
• Soruşturma izni verilmemesine karşı: Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi itiraz edebilir.
• İşleme koymama kararına karşı: izin vermeye yetkili merciin şikâyeti işleme koymama kararına karşı şikâyetçi itiraz edebilir.

Soruşturma izni itiraz süresi, yetkili merciin kararının tebliğinden itibaren on gündür (m.9/2). İtirazı, 3. maddenin (e), (f), (g) (Cumhurbaşkanınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde sayılanlar için Danıştay İkinci Dairesi, diğerleri için yetkili merciin yargı çevresinde bulunduğu bölge idare mahkemesi inceler (m.9/3). İtirazlar öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır; verilen kararlar kesindir (m.9/4).

İtiraz edilen karar	Kim itiraz eder	Süre	İtiraz mercii
Soruş­turma izni veril­mesi	Hak­kında ince­leme yapılan kamu görev­lisi (m.9/2)	Teb­liğ­den iti­ba­ren 10 gün (m.9/2)	Bölge idare mah­ke­mesi; m.3/e, f, g, h’dekiler için Danış­tay İkinci Dairesi (m.9/3)
Soruş­turma izni veril­me­mesi	Cum­hu­ri­yet baş­sav­cı­lığı veya şikâ­yetçi (m.9/2)	Teb­liğ­den iti­ba­ren 10 gün (m.9/2)	Aynı ayrım (m.9/3)
İşleme koymama	Şikâ­yetçi (m.9/2)	Teb­liğ­den iti­ba­ren 10 gün (m.9/2)	Aynı ayrım (m.9/3)

Soruşturma izni itiraz mercii belediye başkanlarında farklıdır: büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları ile belediye meclisi ve il genel meclisi üyeleri hakkındaki izin kararlarına karşı itiraz Danıştay İkinci Dairesine yapılır, çünkü bunlar 3. maddenin (h) bendinde sayılır (m.9/3). Köy ve mahalle muhtarları için ise itiraz bölge idare mahkemesine yapılır (m.3/j, m.9/3).

7.1. Soruşturma İzni Verilmemesi Kararına İtiraz

Soruşturma izni verilmemesi kararına karşı şikâyetçi ve Cumhuriyet başsavcılığı, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edebilir (4483 sayılı Kanun m.9/2). İtiraz dilekçesi izin vermeye yetkili merciin kararına yöneltilir ve itiraz, merciin türüne göre bölge idare mahkemesi veya Danıştay İkinci Dairesi tarafından incelenir (m.9/3). İtiraz kabul edilirse dosya derhâl yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve başsavcılık hazırlık soruşturmasını yürütür (m.11). İtiraz reddedilirse karar kesindir (m.9/4).

7.2. Soruşturma İzni Verilmesine İtiraz

Soruşturma izni verilmesine karşı yalnız hakkında inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisi itiraz edebilir; süre kararın tebliğinden itibaren on gündür (4483 sayılı Kanun m.9/2). Soruşturma izni itiraz edilmeden veya itirazın reddiyle kesinleşince dosya Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (m.11).

7.3. Soruşturma İzni İtiraz Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Soruşturma izni itiraz dilekçesinin içeriği için 4483 sayılı Kanun m.9 ayrı bir şekil kuralı koymaz; dilekçenin göstermesi gereken bilgiler maddenin kendi unsurlarından çıkar. Dilekçede şu bilgiler açıkça yer almalıdır:

• İtiraz edilen karar: izin vermeye yetkili merciin adı, kararın tarihi ve kararın soruşturma izni verilmesi, verilmemesi ya da işleme koymama kararı mı olduğu (m.9/2).
• İtiraz edenin sıfatı: itiraz edenin hakkında inceleme yapılan kamu görevlisi mi, şikâyetçi mi olduğu; itiraz hakkı bu sıfata göre doğar (m.9/2).
• Tebliğ tarihi: on günlük itiraz süresi kararın tebliğinden başladığı için tebliğ tarihi (m.9/2).
• İtiraz mercii: dilekçenin bölge idare mahkemesine mi, Danıştay İkinci Dairesine mi yöneltildiği; merci, izni veren makama göre belirlenir (m.9/3).
• İtiraz gerekçesi: izin merciinin kararında gösterdiği gerekçeye karşı ileri sürülen sebepler; kanun izin kararlarında gerekçe gösterilmesini zorunlu tutar (m.6/2).

Şikâyet dilekçesinin yazımı için şikâyet dilekçesi örneği yazısına bakılabilir.

7.4. Soruşturma İzni Kararına Karşı İptal Davası Açılabilir mi?

Soruşturma izni kararlarına karşı 4483 sayılı Kanun yalnız m.9’daki itiraz yolunu düzenler: itiraz bölge idare mahkemesine veya Danıştay İkinci Dairesine yapılır, en geç üç ay içinde karara bağlanır ve verilen kararlar kesindir (m.9/3-4). Kanun bu kararlar için ayrıca iptal davası yolu öngörmez. Bu nedenle izin kararına karşı başvuru, on günlük süre içinde itiraz olarak yapılmalıdır.

7.5. Soruşturma İzni İtirazı ile Takipsizlik Kararına İtiraz Arasındaki Fark

Soruşturma izni itirazı ile kovuşturmaya yer olmadığına dair karara (takipsizlik) itiraz farklı işlemlere yönelir ve farklı mercilere, farklı sürelerde yapılır. Soruşturma izni itirazı idari merciin izin kararına karşıdır; takipsizlik itirazı ise izin verildikten sonra soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısının kararına karşıdır.

	Soruşturma izni kararına itiraz	Takipsizlik kararına itiraz
İtiraz edilen işlem	İzin vermeye yetkili merciin soruşturma izni verilmesi, verilmemesi veya işleme koymama kararı (4483 m.9/2)	Cumhuriyet savcısının kovuş­tur­maya yer olmadığına dair kararı (CMK m.173/1)
Kim itiraz eder	Kamu görevlisi, Cumhuriyet baş­sav­cı­lığı veya şikâyetçi (4483 m.9/2)	Suçtan zarar gören (CMK m.173/1)
Süre	Tebliğden itibaren on gün (4483 m.9/2)	Tebliğden itibaren iki hafta (CMK m.173/1)
Merci	Bölge idare mahkemesi veya Danıştay İkinci Dairesi (4483 m.9/3)	Kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mah­ke­me­si­nin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliği (CMK m.173/1)

Soruşturma izni verildikten sonra savcılık takipsizlik kararı verirse, şikâyetçinin başvuracağı yol artık 4483 sayılı Kanun m.9 değil Ceza Muhakemesi Kanunu m.173’tür. Bu ayrım, itirazın yanlış mercie veya yanlış sürede yapılmasını önler.

8. Soruşturma İzni Verilmezse Ne Olur?

Soruşturma izni verilmezse ve bu karar itiraz edilmeden ya da itirazın reddiyle kesinleşirse, dosya hazırlık soruşturması için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmez. Kanun dosyanın başsavcılığa gönderilmesini yalnız soruşturma izni kesinleştiğinde veya izin verilmemesine karşı itiraz kabul edildiğinde öngörür (4483 sayılı Kanun m.11). İzin verilmemesi kararına karşı şikâyetçinin ve Cumhuriyet başsavcılığının itiraz süresi tebliğden itibaren on gündür (m.9/2).

Soruşturma izni verilmemesi kararından sonra aynı konuda yapılan yeni başvuru işleme konulmaz; ancak şikâyetçi önceki ön incelemenin sonucunu etkileyecek yeni belge sunarsa başvuru işleme konulabilir (m.5/2). İzin verilmemesi disiplin yolunu da kapatmaz, çünkü 4483 sayılı Kanun disiplin hükümlerini saklı tutar (m.2/4).

9. Soruşturma İzni Verildikten Sonra Ne Olur?

Soruşturma izni kesinleşince dosya derhâl yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir; başsavcılık Ceza Muhakemesi Kanunu ve diğer kanunlardaki yetkilerini kullanarak hazırlık soruşturmasını yürütür ve sonuçlandırır (4483 sayılı Kanun m.11). Hazırlık soruşturması genel hükümlere göre yetkili ve görevli Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılır; Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, TBMM Genel Sekreteri, bakan yardımcıları ve valiler hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili, kaymakamlar hakkında il Cumhuriyet başsavcısı veya başsavcıvekili soruşturmayı yapar (m.12/1).

Soruşturma izni verilmiş olması kamu davası açılacağı anlamına gelmez; hazırlık soruşturmasını yürütüp sonuçlandıran Cumhuriyet başsavcılığıdır (m.11). Savcılık dava açmazsa verilen karar ve ona itiraz yolu için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısına bakılabilir. Kanun kapsamındaki suçlar iştirak hâlinde işlenmişse memur olmayan memurla, ast memur üst memurla aynı mahkemede yargılanır (m.10). Dava açılırsa sonraki aşamalar iddianame ve kovuşturma yazılarında anlatılmıştır.

10. Soruşturma İzni ile Disiplin Soruşturması Arasındaki Fark

Soruşturma izni, fiilin suç olarak soruşturulup soruşturulmayacağına ilişkindir; disiplin soruşturması ise fiilin disiplin cezası gerektirip gerektirmediğini araştırır. 4483 sayılı Kanun disiplin hükümlerini saklı tutar (m.2/4). Bu nedenle soruşturma izni verilmemesi aynı olay hakkında disiplin soruşturması yürütülmesine engel olmaz; soruşturma izni verilmesi de disiplin cezası verildiği anlamına gelmez. Disiplin tarafındaki süre, savunma ve itiraz kuralları idari soruşturma yazısında ayrıca açıklanmıştır.

11. Soruşturma İzni Sürecinde Haksız Şikâyetin Sonucu

Soruşturma izni sürecinde yapılan ihbar veya şikâyetin, şikâyet edileni mağdur etmek amacıyla ve uydurma bir suç isnadıyla yapıldığı hazırlık soruşturması sonucunda anlaşılır veya yargılama sonucunda sabit olursa, haksız isnatta bulunanlar hakkında Cumhuriyet başsavcılığınca re’sen soruşturmaya geçilir (4483 sayılı Kanun m.15/1). Kamu görevlisinin bu durumda Cumhuriyet başsavcılığına başvurma ve haksız isnatta bulunanlara karşı genel hükümlere göre tazminat davası açma hakları saklıdır (m.15/2). Haksız isnadın suç boyutu için iftira suçu yazısına bakılabilir.

Soruşturma izni için ön inceleme yapan görevliler hakkında ise doğrudan tazminat davası açılamaz. Ön inceleme, disiplin soruşturması veya diğer idari soruşturmaları yapmakla görevlendirilenlerin bu görevleriyle ilgili işlemleri, raporları ve görüşleri nedeniyle ancak idare aleyhine tazminat davası açılabilir; görevlinin suç sayılan eylemleri veya kin, garez ve hatıra dayalı kanaat oluşturduğu kesinleşmiş yargı ya da disiplin kurulu kararıyla tespit edilirse idarenin görevliye rücu hakkı saklıdır (4483 sayılı Kanun ek m.1).