TCK 31 Yaş Küçüklüğü Nedir? Çocuklarda Ceza İndirimi

TCK 31 yaş küçüklüğü, çocuğun ceza sorumluluğunu fiili işlediği sıradaki yaşına göre üç kademede düzenler: 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında kovuşturma yapılamaz; 12-15 yaş arasında sorumluluk, fiilin hukuki anlamını algılama ve davranışını yönlendirme yeteneğine bağlıdır; 15-18 yaş arasında ceza her durumda indirilir (TCK m.31/1-3). 8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanun, TCK 31’deki ceza aralıklarını ve tavanları artırdı ve kasten öldürme ile bazı ağır yaralamalarda indirimi hâkimin takdirine bırakan dördüncü fıkrayı ekledi. Bu yazı, hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen 18 yaşından küçük bir çocuğun ailesi ya da o çocuğun kendisi için TCK 31’in güncel metnini, eski metinle farkını ve çocuk yargılamasındaki usul güvencelerini açıklar.

1. TCK 31: Öne Çıkanlar

• TCK 31’e göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur; hakkında yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1).
• TCK 31/2’ye göre 12-15 yaş arasında yetenek varsa diğer cezaların yarısı indirilir ve her fiil için hapis cezası 9 yılı geçemez (TCK m.31/2).
• TCK 31/3’e göre 15-18 yaş arasında diğer cezaların üçte biri indirilir ve her fiil için hapis cezası 15 yılı geçemez (TCK m.31/3).
• 8/8/2026’dan beri kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamada 15-18 yaş indirimi uygulanmayabilir; 12-15 yaşa 15-18 yaşın hükümleri uygulanabilir (TCK m.31/4).
• 8/8/2026’dan önce işlenen fiilde eski ve yeni TCK 31 metni karşılaştırılır ve failin lehine olan uygulanır (TCK m.7/2).
• Çocuk Koruma Kanunu artık “suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk” terimini kullanır ve 15 yaşından küçük çocuk hakkında sosyal inceleme zorunludur (ÇKK m.3/1-a-2, m.35/3).

2. TCK 31 Nedir? Yaş Küçüklüğü Ne Demek, Ceza Yaşı Kaçtır?

TCK 31, Türk Ceza Kanunu’nun “Yaş küçüklüğü” başlıklı maddesidir ve çocuğun işlediği fiilden ceza hukuku bakımından sorumlu olup olmadığını ve sorumluysa cezasının ne kadar indirileceğini yaşa göre belirler. Ölçüt, yargılama günündeki yaş değil, fiili işlediği sıradaki yaştır (TCK m.31/1-3). Yaş küçüklüğü bu nedenle bir suç değil, cezayı kaldıran ya da azaltan bir kusurluluk hâlidir.

TCK 31’in sistemi kusur yeteneği üzerine kuruludur. Kanun, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve buna göre davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yaşla geliştiğini kabul eder ve üç kademe kurar. 12 yaşın altında bu yetenek hiç aranmaz, ceza sorumluluğu kesin olarak yoktur. 12-15 yaş arasında yetenek dosyada araştırılır. 15-18 yaş arasında yetenek var sayılır, ama ceza indirilir.

TCK 31’e göre ceza yaşı, yani ceza sorumluluğunun başladığı yaş 12’dir: fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş çocuk ceza sorumluluğu taşıyabilir, 12 yaşını doldurmamış çocuk taşımaz (TCK m.31/1-2). İndirimsiz, yani yetişkinle aynı ceza sorumluluğu ise 18 yaşın doldurulmasıyla başlar. 18 yaşını doldurmamış herkes, daha erken yaşta ergin olsa bile, Çocuk Koruma Kanunu bakımından çocuktur (ÇKK m.3/1-a).

3. TCK 31 Maddesi Fıkra Fıkra

TCK 31 dört fıkradan oluşur. İlk üç fıkra yaş kademelerini, 8/8/2026’da eklenen dördüncü fıkra ise iki suç tipinde kademeler arasında geçişi düzenler. Aşağıdaki tablo maddenin güncel metnine göre hazırlanmıştır.

Fıkra	Fiil tari­hin­deki yaş	Ceza sorum­lu­luğu	Ceza veya tedbir
TCK 31/1	12 yaşını dol­dur­ma­mış	Yok	Kovuş­turma yapı­la­maz; çocuk­lara özgü güven­lik ted­bir­leri uygu­la­na­bi­lir
TCK 31/2	12 yaşını dol­dur­muş, 15 yaşını dol­dur­ma­mış	Algı­lama ve yön­len­dirme yete­neği varsa var	Yetenek yoksa tedbir; varsa ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet yerine 13-18 yıl, müebbet yerine 10-12 yıl, diğer ceza­larda yarısı indirim, her fiil için en çok 9 yıl
TCK 31/3	15 yaşını dol­dur­muş, 18 yaşını dol­dur­ma­mış	Var, indi­rimli	Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet yerine 19-27 yıl, müebbet yerine 15-18 yıl, diğer ceza­larda üçte biri indirim, her fiil için en çok 15 yıl
TCK 31/4	15-18 ve 12-15	Değiş­mez	Kasten öldürme (m.81, 82) ve neti­cesi sebe­biyle ağır­laş­mış yara­la­mada (m.87/2, 87/4) 15-18 yaşa üçüncü fıkra uygu­lan­ma­ya­bi­lir; 12-15 yaşa ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra uygu­la­na­bi­lir

Kademe sınırlarında kanun “doldurmuş” ve “doldurmamış” ifadelerini kullanır. Bu yüzden çocuğun hangi kademede olduğu, ilgili doğum gününün fiil tarihinde geçip geçmediğine göre belirlenir. 18. doğum gününden sonra işlenen fiilde TCK 31 uygulanmaz.

4. TCK 31/1: 12 Yaşından Küçük Çocuk Suç İşlerse Ne Olur?

TCK 31/1’e göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1). Bu kademede çocuğun fiili anlayıp anlamadığı araştırılmaz; yaş tek başına sorumluluğu ortadan kaldırır.

TCK 31/1’deki çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin içeriğini Çocuk Koruma Kanunu belirler. Kanundaki koruyucu ve destekleyici tedbirler, hakkında adli süreç yürütülen ve ceza sorumluluğu olmayan çocuklar bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır (ÇKK m.11/1). Bu tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını amaçlayan beş türdür (ÇKK m.5/1):

• Danışmanlık tedbiri: Çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme konusunda, çocuğa da eğitim ve gelişim sorunlarının çözümünde yol gösterilir.
• Eğitim tedbiri: Çocuk bir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı devam ettirilir ya da meslek edinme kursuna veya bir işyerine yerleştirilir.
• Bakım tedbiri: Bakımından sorumlu kişi görevini yerine getiremiyorsa çocuk resmî veya özel bakım yurdu ya da koruyucu aile hizmetinden yararlandırılır.
• Sağlık tedbiri: Çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi, bağımlılık yapan madde kullanıyorsa tedavisi sağlanır.
• Barınma tedbiri: Barınma yeri olmayan çocuklu kişilere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri sağlanır.

Bu tedbirler ceza değildir. Çocuk tehlike altında değilse ya da ailesinin desteklenmesiyle tehlike giderilebilecekse çocuk ailesine teslim edilir; bu durumda da tedbirlerden birine karar verilebilir (ÇKK m.5/3).

5. TCK 31/2: 12-15 Yaş Arası Ceza Sorumluluğu ve İndirimi

TCK 31/2’ye göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış çocuk, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa ya da davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu taşımaz; hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirine hükmolunur. Yetenek varsa ceza verilir, ama kanundaki aralıklarla ve indirimle (TCK m.31/2):

• Suç ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa 13 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir.
• Suç müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilir.
• Diğer cezaların yarısı indirilir ve bu durumda her fiil için verilecek hapis cezası 9 yıldan fazla olamaz.

TCK 31/2 ile 12-15 yaştaki çocuk için iki ayrı sonuç doğar: yetenek yoksa ceza sorumluluğu hiç yoktur, yetenek varsa indirimli ceza verilir. Bu nedenle dosyadaki asıl soru, çocuğun o fiil bakımından algılama ve yönlendirme yeteneğine sahip olup olmadığıdır. Genel olarak “akıllı” ya da “olgun” sayılması yeterli ölçüt değildir; kanun yeteneği işlenen fiile bağlar.

5.1. TCK 31/2’de Algılama ve Yönlendirme Yeteneği Nasıl Belirlenir?

TCK 31/2’deki yeteneğin varlığına mahkeme karar verir; bu takdirin dayanağı sosyal inceleme raporu ve uzman görüşüdür. 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması 8/8/2026’dan beri zorunludur (ÇKK m.35/3). Sosyal inceleme raporu, çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkeme tarafından takdirinde göz önünde bulundurulur (ÇKK m.35/1).

Sosyal inceleme raporunun yanında uzman görüşü de alınır. Hâkim veya mahkeme, 12-15 yaştaki çocuğun yeteneğini belirlemek için sosyal inceleme raporuyla birlikte adli tıp uzmanı, psikiyatrist ya da zorunluluk hâlinde uzman hekimden görüş alır (Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.20/4). Sosyal incelemeyi yapan bilirkişi çocuğun aile ortamı, sosyal çevresi, eğitimi ve fiziksel ve ruhsal gelişimi hakkında rapor düzenler; yeteneğin olup olmadığını takdir yetkisi ise yalnız mahkemeye aittir (Yönetmelik m.20/3).

Savunma bakımından bu düzenlemenin sonucu şudur: 12-15 yaştaki çocuk hakkında sosyal inceleme ve uzman görüşü olmadan kurulan hüküm, kanunun zorunlu kıldığı incelemeden yoksundur. Rapor alınmışsa içeriği de önemlidir; raporun çocuğun bu fiil bakımından algılama ve yönlendirme yeteneğini değerlendirip değerlendirmediği incelenir.

6. TCK 31/3: 15-18 Yaş Arası Ceza İndirimi Ne Kadar?

TCK 31/3’e göre fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış kişi ceza sorumluluğu taşır, ama cezası her durumda indirilir. Bu kademede algılama ve yönlendirme yeteneği ayrıca araştırılmaz. İndirim şöyledir (TCK m.31/3):

• Suç ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa 19 yıldan 27 yıla kadar hapis cezası verilir.
• Suç müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir.
• Diğer cezaların üçte biri indirilir ve bu durumda her fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamaz.

TCK 31/3’teki indirim hâkimin takdirine bağlı değildir; kanun “indirilir” der. Tek istisna, aşağıda anlatılan dördüncü fıkradaki iki suç tipidir. 15-18 yaştaki kişinin cezası yetişkin gibi belirlenip sonra kanundaki orana göre indirilir; tavan ise indirimden sonra ayrıca denetlenir.

6.1. TCK 31/3’e Göre 17 Yaşında Suça Sürüklenen Çocuğun Cezası Nasıl Hesaplanır?

TCK 31/3’e göre 17 yaşında suç işleyen çocuğun cezası, önce suçun kanundaki cezası üzerinden temel ceza ve artırımlar belirlenerek, sonra yaş küçüklüğü indirimi uygulanarak hesaplanır. Kanun indirimlerin sırasını belirler: belirlenen ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, şahsi indirim sebepleri ve takdiri indirim uygulanır (TCK m.61/5). Hesap sırasının tamamı TCK 61: Cezanın belirlenmesi yazısında anlatılmıştır.

Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır ve yalnız kanundaki oranın ve tavanın nasıl işlediğini gösterir:

1. Yaş küçüklüğü indiriminden önce 6 yıl olarak belirlenen hapis cezasının üçte biri (2 yıl) indirilir; ceza 4 yıl olur (TCK m.31/3).
2. Aynı ceza 12-15 yaştaki ve yeteneği bulunan çocuk için belirlenmişse yarısı (3 yıl) indirilir; ceza 3 yıl olur (TCK m.31/2).
3. Yaş küçüklüğü indiriminden önce 24 yıl olarak belirlenen ceza 15-18 yaşta üçte bir indirimle 16 yıla iner; ancak her fiil için tavan 15 yıl olduğu için verilecek ceza 15 yılı geçemez (TCK m.31/3).

TCK 31/3 indiriminden sonra takdiri indirim (iyi hal indirimi) ayrıca uygulanabilir; bu indirim sıranın en sonundadır (TCK m.61/5). Ayrıntı için TCK 62 iyi hal indirimi yazısına bakılabilir.

7. TCK 31/4: 15-18 Yaşa İndirimsiz Ceza Verilebilir mi?

TCK 31/4, 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla eklendi ve iki suç tipinde yaş küçüklüğü indirimini hâkimin takdirine bıraktı. Kasten öldürme (TCK m.81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m.87/2 ve 87/4) suçlarını işleyen 15-18 yaştaki kişi hakkında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir. Aynı suçları işleyen ve ceza sorumluluğu bulunan 12-15 yaştaki çocuk hakkında ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir (TCK m.31/4).

TCK 31/4’teki takdir serbest değildir; hâkim somut olayda şu dört hususun birini veya birkaçını göz önünde bulundurur (TCK m.31/4):

• Kasta dayalı kusurun ağırlığı
• Güdülen amaç ve saik
• Suçun işleniş şekli
• Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmiş olma

TCK 31/4’ün sonucu iki kademede farklıdır. 15-18 yaşta üçüncü fıkra uygulanmazsa, o fıkradaki indirimli aralıklar ve 15 yıllık tavan devreye girmez; ceza, suçun kanundaki cezasına göre belirlenir. 12-15 yaşta ise çocuk, ikinci fıkranın daha düşük aralıkları yerine üçüncü fıkranın aralıklarına ve 15 yıllık tavanına tabi olabilir. Kasten öldürme suçunun cezası için TCK 81 kasten öldürme, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama için TCK 87 yazılarına bakılabilir.

TCK 31/4 yalnız sayılan suç tiplerinde uygulanır. Hırsızlık, basit yaralama veya uyuşturucu gibi diğer suçlarda 15-18 yaştaki kişinin cezası TCK 31/3’e göre indirilmeye devam eder.

8. TCK 31 Eski ve Yeni Metin: Hangi Tarihteki Fiile Hangi Rakam Uygulanır?

TCK 31’in ikinci ve üçüncü fıkralarındaki ceza aralıkları ve tavanlar 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla artırıldı; indirim oranları (yarısı ve üçte biri) değişmedi. Aşağıdaki tablo iki metni yan yana gösterir; internette ve arama motoru özetlerinde hâlâ görülen “12-15 yıl”, “18-24 yıl” ve “12 yıl tavan” rakamları önceki metne aittir.

Kademe ve kalem	Önceki metin (8/8/2026’dan önce)	Güncel metin (8/8/2026’dan beri)
12-15 · ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet yerine	12-15 yıl	13-18 yıl
12-15 · müebbet yerine	9-11 yıl	10-12 yıl
12-15 · diğer cezalarda indirim	yarısı	yarısı
12-15 · her fiil için tavan	7 yıl	9 yıl
15-18 · ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet yerine	18-24 yıl	19-27 yıl
15-18 · müebbet yerine	12-15 yıl	15-18 yıl
15-18 · diğer cezalarda indirim	üçte biri	üçte biri
15-18 · her fiil için tavan	12 yıl	15 yıl
Kasten öldürme ve ağır yaralamada indirimin takdire bırakılması	yok	var (TCK m.31/4)

TCK 31’in hangi metninin uygulanacağını suç tarihi belirler. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur (TCK m.7/2). Önceki metindeki aralıklar ve tavanlar güncel metinden düşük olduğu ve dördüncü fıkra önceki metinde bulunmadığı için, 8/8/2026’dan önce işlenen fiilde iki metin karşılaştırılmadan hangi aralığın uygulanacağı söylenemez. Karşılaştırma somut dosyadaki suç ve cezaya göre yapılır.

TCK 31’deki değişiklik 8/8/2026’dan sonra işlenen fiillere doğrudan uygulanır. Bu tarihten sonra 18 yaşını doldurmamışken işlenen bir fiilde güncel aralıklar, tavanlar ve dördüncü fıkra birlikte geçerlidir.

9. TCK 31 ve Suça Sürüklenen Çocuk: Yeni Adı Adli Süreçteki Çocuk

TCK 31’in uygulandığı çocuk, Çocuk Koruma Kanunu’nun güncel metninde adli süreçteki çocuk olarak adlandırılır: kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuk (ÇKK m.3/1-a-2). Kanunun önceki metninde aynı tanım suça sürüklenen çocuk adını taşıyordu; tanımın içeriği değişmedi, yalnız terim değişti.

“Suça sürüklenen çocuk” ve “adli süreçteki çocuk” terimlerinin ikisi de çocuğun suç işlediğinin kesinleştiği anlamına gelmez. Tanım, hakkında iddia bulunan ve soruşturma, kovuşturma veya tedbir süreci yürütülen çocuğu kapsar. Terim değişikliği kanunun başka maddelerine de yansıdı: çocuk mahkemesinin görevi ve soruşturmayı yürüten savcıya ilişkin hükümler de “adli süreçteki çocuk” ifadesini kullanır (ÇKK m.15/1, m.26/1).

Çocuk Koruma Kanunu bakımından çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişidir (ÇKK m.3/1-a). Bu yüzden 18 yaşından önce ergin olan kişi de TCK 31 ve çocuk yargılaması kurallarına tabidir.

10. TCK 31’de Yaş Nasıl Belirlenir? Nüfus Kaydı ve Fiil Tarihi

TCK 31’deki yaş, çocuğun fiili işlediği sıradaki gerçek yaşıdır (TCK m.31/1-3). Yargılama sürerken çocuğun 18 yaşını doldurması, fiil tarihinde 18 yaşından küçük olduğu sürece TCK 31 indirimini ortadan kaldırmaz.

TCK 31 uygulanırken yaş konusunda bir tereddüt çıkarsa, bu sorun başka bir mahkemeye gönderilmeden ceza mahkemesince çözülür. Kovuşturma evresinde mağdur veya sanığın yaşının ceza hükümleri bakımından tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşılırsa mahkeme, ilgili kanunda belirlenen usule göre bu sorunu çözerek hükmünü verir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.218/2). Nüfus kaydındaki doğum tarihi ile çocuğun gerçek yaşı arasında fark olduğu iddia ediliyorsa, bu iddia ve dayanağı belgeler ceza dosyasında ileri sürülür.

Fiil tarihi de yaş kadar belirleyicidir. Çocuğun doğum gününe yakın bir tarihte işlenen fiilde, fiilin tam olarak hangi gün işlendiği hangi kademenin uygulanacağını değiştirebilir.

11. TCK 31 Uygulanan Çocuğun Yargılanması: Mahkeme, Avukat, Tutuklama

TCK 31 kapsamındaki çocuk, yetişkinlerden ayrı kurallarla soruşturulur ve yargılanır. Bu kurallar Çocuk Koruma Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer alır.

Görevli mahkeme. Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda adli süreçteki çocuklar hakkında açılan davalara bakar; çocuk ağır ceza mahkemesi ise çocuklar tarafından işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarla ilgili davalara bakar (ÇKK m.26/1-2). Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz (ÇKK m.25/1).

Soruşturma. Adli süreçteki çocuk hakkındaki soruşturmayı çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı bizzat yapar; ifade alınırken çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (ÇKK m.15/1-2). 8/8/2026’dan beri çocuk hakkında kamu davası açılırsa durum, gerekli idari tedbirlerin alınması için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (ÇKK m.15/4).

Müdafi. Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuksa, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Müdafinin görev ve yetkileri için müdafi ne demek yazısına bakılabilir.

Gözaltı ve tutuklama. Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde, bu birim yoksa yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur (ÇKK m.16). 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemez (ÇKK m.21/1). Tutuklamanın genel şartları için tutuklama nedir yazısına bakılabilir.

Yetişkinle birlikte işlenen suç. Çocuk yetişkinlerle birlikte suç işlemişse soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür. Mahkeme gerekirse çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebilir; davaların birlikte yürütülmesi zorunlu görülürse birleştirme kararı verilebilir ve birleştirilen davalar genel mahkemede görülür (ÇKK m.17).

Sosyal inceleme. 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme zorunludur. 15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hâkimi sosyal inceleme yaptırmazsa gerekçesini iddianamede veya kararda gösterir (ÇKK m.35/3). Önceki metin yalnız mahkeme ve çocuk hâkimine, incelemeden vazgeçtiklerinde gerekçe gösterme yükümlülüğü getiriyordu; 8/8/2026’dan beri 15 yaş altında inceleme yaptırılması zorunlu, 15 yaş üstünde gerekçe yükümlülüğü Cumhuriyet savcısını ve iddianameyi de kapsar.

12. TCK 31 Sonrası Verilen Cezada Seçenek Yaptırım, Erteleme ve Zamanaşımı

TCK 31’e göre indirilen ceza, çocuk failler için öngörülen başka kurallarla da hafifleyebilir. Bu kurallar yaş küçüklüğü indiriminden ayrıdır ve kendi şartlarına bağlıdır.

Seçenek yaptırıma çevirme. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış kişinin mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, adli para cezası veya zararın giderilmesi gibi seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m.50/3). Kanun burada “çevrilebilir” değil “çevrilir” der. Adli para cezasının hesaplanması için adli para cezası nedir yazısına bakılabilir.

Erteleme. İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; bu sürenin üst sınırı fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış kişiler bakımından üç yıldır (TCK m.51/1). Denetim süresi içinde 18 yaşından küçük hükümlünün bir meslek veya sanat edinmesi için eğitim kurumuna devam etmesine karar verilebilir (TCK m.51/4-c). Erteleme şartlarının tamamı TCK 51 hapis cezasının ertelenmesi yazısındadır.

Dava zamanaşımı. Fiili işlediği sırada 12-15 yaşta olanlar hakkında dava zamanaşımı sürelerinin yarısının, 15-18 yaşta olanlar hakkında üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer (TCK m.66/2). Zamanaşımı sürelerinin tablosu TCK 66 dava zamanaşımı yazısındadır.

13. TCK 31 ve Sağır ve Dilsizlerin Ceza Sorumluluğu

TCK 31’in yaş kademeleri sağır ve dilsizler için üç yıl kaydırılarak uygulanır. 12 yaşını doldurmamış çocuklara ilişkin hükümler 15 yaşını doldurmamış sağır ve dilsizlere; 12-15 yaşa ilişkin hükümler 15-18 yaştaki sağır ve dilsizlere; 15-18 yaşa ilişkin hükümler ise 18-21 yaştaki sağır ve dilsizlere uygulanır (TCK m.33/1).

TCK 33’ün sonucu olarak 18 yaşını doldurmuş ama 21 yaşını doldurmamış sağır ve dilsiz kişi de TCK 31/3’teki indirimden yararlanır. 15-18 yaştaki sağır ve dilsiz kişi için ise algılama ve yönlendirme yeteneği, 12-15 yaştaki çocuklarda olduğu gibi araştırılır ve bu kişi hakkında da sosyal inceleme zorunludur (Yönetmelik m.20/2).

14. TCK 31 ile Akıl Hastalığı ve Takdiri İndirimin İlişkisi

TCK 31 ile akıl hastalığını düzenleyen TCK 32 aynı ölçütü kullanır: fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışları yönlendirme yeteneği. Fark, TCK 31’de yeteneği etkileyen nedenin yaş, TCK 32’de ise akıl hastalığı olmasıdır. İki neden aynı kişide birlikte bulunursa, indirimler kanundaki sırayla uygulanır ve yaş küçüklüğü indirimi akıl hastalığından önce gelir (TCK m.61/5). Akıl hastalığındaki rapor düzeni TCK 32 akıl hastalığı yazısında anlatılmıştır.

Suç tarihindeki yaş, müebbet hapis cezasının çocuk fail bakımından hangi süreli hapse dönüşeceğini de belirler: ceza sorumluluğu bulunan 18 yaşından küçük failde ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis yerine, TCK 31/4 uygulanmadığı sürece TCK 31/2 veya 31/3’teki süreli hapis aralıkları uygulanır.

Mevzuatın güncel metnine Türk Ceza Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu sayfalarından ulaşılabilir.