Suça Sürüklenen Çocuk Nedir? Yeni Adı: Adli Süreçteki Çocuk

Suça sürüklenen çocuk, kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da bu fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen 18 yaşından küçük kişidir. Çocuk Koruma Kanunu 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla değiştirildi ve aynı tanım artık adli süreçteki çocuk adını taşır (Çocuk Koruma Kanunu m.3/1-a-2). Bu yazı, çocuğu hakkında karakolda, savcılıkta veya çocuk mahkemesinde işlem başlayan veli ve yakınlar için suça sürüklenen çocuğun yaşa göre ceza sorumluluğunu, uygulanan tedbirleri, ifade ve avukat kurallarını, mahkemeyi, sicil kaydını ve 7593 sayılı Kanunla gelen değişiklikleri madde dayanaklarıyla açıklar.

1. Suça Sürüklenen Çocuk: Öne Çıkanlar

• Suça sürüklenen çocuk teriminin yerini Çocuk Koruma Kanunu’nda adli süreçteki çocuk terimi aldı; tanımın içeriği değişmedi (Çocuk Koruma Kanunu m.3/1-a-2).
• Fiil tarihinde 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanabilir (TCK m.31/1).
• Ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için yeni yönlendirme tedbirleri kabul edildi: 20 saatten 300 saate kadar sosyal hizmet, kütüphane ve çevre görevleri, dijital cihaz denetimi ve bağımlılık programları (ÇKK m.5/A).
• Suça sürüklenen çocuğun müdafii yoksa istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2).
• 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması artık zorunludur; inceleme yapılmadan düzenlenen iddianame savcılığa iade edilir (ÇKK m.35/3, CMK m.174/1-e).
• 18 yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları yalnız mahkeme, hâkim veya savcılıklara talep hâlinde verilir (Adli Sicil Yönetmeliği m.14).

2. Suça Sürüklenen Çocuk Nedir, Ne Demek?

Suça sürüklenen çocuk, hakkında suç iddiası nedeniyle ceza muhakemesi işlemi yürütülen ya da güvenlik tedbirine karar verilen 18 yaşından küçük kişidir. Tanımın iki kolu vardır: çocuk hakkında suç iddiasıyla soruşturma veya kovuşturma yapılması ya da işlediği fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilmesi (Çocuk Koruma Kanunu m.3/1-a-2). İkinci kol, ceza sorumluluğu bulunmadığı için yargılanamayan çocukları da tanımın içine alır.

Suça sürüklenen çocuk terimi, çocuğun suç işlediğinin kesinleştiği anlamına gelmez. Kanun tanımı “işlediği iddiası ile” ifadesini kullanır; yani terim, hakkında iddia bulunan ve bu iddia nedeniyle adli süreç yürütülen çocuğu anlatır.

2.1. Suça Sürüklenen Çocuk Dava Dosyasında Ne Demek?

Suça sürüklenen çocuk için uygulamada SSÇ kısaltması da kullanılır. Dava dosyasında bir kişinin suça sürüklenen çocuk ya da adli süreçteki çocuk olarak anılması, fiil tarihinde 18 yaşından küçük olduğunu ve hakkındaki işlemlerin Çocuk Koruma Kanunu’nun usul kurallarına tabi olduğunu gösterir (ÇKK m.3/1-a-2). Aynı kanunun korunma ihtiyacı olan çocuk tanımı ise farklıdır: ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru olan çocuğu kapsar (ÇKK m.3/1-a-1). Suç mağduru çocuk, suça sürüklenen çocuk değildir.

Çocuk Koruma Kanunu bakımından çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişidir (ÇKK m.3/1-a). Erken yaşta ergin olmuş 17 yaşındaki kişi de bu nedenle suça sürüklenen çocuk sayılır.

3. Suça Sürüklenen Çocuk Yerine Ne Kullanılıyor? Yeni Adı Adli Süreçteki Çocuk

Suça sürüklenen çocuk ibaresi, 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla Çocuk Koruma Kanunu’nda adli süreçteki çocuk olarak değiştirildi. Değişiklik yalnız tanım maddesinde kalmadı; soruşturma, adli kontrol, uzlaşma ve mahkemelerin görevi maddelerinde de eski ibare yeni terimle değiştirildi (ÇKK m.3/1-a-2, m.15/1, m.20/1, m.24/1, m.26/1). Güvenlik tedbirine ilişkin maddelerde ise “suça sürüklenen” ibaresi yerine “hakkında adli süreç yürütülen” ifadesi kullanıldı (ÇKK m.11/1, m.13/1).

Suça sürüklenen çocuk ile adli süreçteki çocuk aynı kişiyi anlatır. Tanımdaki unsurlar (18 yaşından küçük olmak, suç iddiası, soruşturma veya kovuşturma ya da güvenlik tedbiri) değişmedi. Bu nedenle 7593 sayılı Kanundan önce açılmış bir dosyada suça sürüklenen çocuk, sonraki bir işlemde adli süreçteki çocuk yazılması, çocuğun hukuki durumunda bir fark doğurmaz.

7593 sayılı Kanun yalnız terimi değiştirmedi. Çocuk Koruma Kanunu’na yönlendirme tedbirlerini ekledi (ÇKK m.5/A), TCK 31’deki ceza aralıklarını ve tavanları yükseltti (TCK m.31/2-3), bazı ağır suçlarda yaş küçüklüğü indiriminin uygulanmamasına imkân tanıdı (TCK m.31/4), sosyal incelemeyi 15 yaş altında zorunlu hâle getirdi (ÇKK m.35/3) ve çocuk eğitimevlerine ilişkin infaz kurallarını yeniden düzenledi (Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.15). Bu değişiklikler aşağıda ilgili başlıklarda ayrı ayrı açıklanmıştır.

3.1. Suça Sürüklenen Çocuk Terimi Neden Kullanılır?

Suça sürüklenen çocuk terimi, Çocuk Koruma Kanunu’nun önceki metnindeki tanımın adıdır ve çocuğu, suç olarak tanımlanan bir fiili “işlediği iddiası ile” hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan kişi olarak tanımlar (ÇKK m.3/1-a-2). Terim bu yüzden çocuğun suçlu olduğunu değil, hakkında bir iddia ve buna bağlı bir süreç bulunduğunu anlatır. Adalet Bakanlığı, kanunun kabul edilmesinin ardından 9 Ağustos 2026’da yaptığı duyuruda değişikliğin gerekçesini, çocukları suçla özdeşleştiren kavram ve uygulamaların değiştirilmesi olarak açıkladı (Adalet Bakanlığı duyurusu). Aramalarda ve günlük kullanımda suça sürüklenen çocuk terimi yaygın olduğu için bu yazıda iki terim birlikte kullanılmıştır.

4. Suça Sürüklenen Çocuk Kaç Yaşına Kadardır?

Suça sürüklenen çocuk, fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış kişidir (ÇKK m.3/1-a). Yaş, yargılama tarihine göre değil fiil tarihine göre belirlenir: TCK 31’in üç fıkrası da “fiili işlediği sırada” ifadesini kullanır (TCK m.31/1-3). 17 yaşında işlediği iddia edilen fiil nedeniyle 19 yaşında yargılanan kişi, o fiil bakımından yaş küçüklüğü hükümlerinden yararlanır.

Suça sürüklenen çocuğun ceza sorumluluğu üç yaş kademesine göre değişir:

Fiil tarihindeki yaş	Ceza sorumluluğu	Uygulanan sonuç
12 yaşını doldurmamış	Yok	Ceza kovuş­tur­ması yapılamaz; yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbiri (TCK m.31/1)
12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış	Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve dav­ra­nış­la­rını yönlendirme yeteneğine göre	Yetenek yoksa güvenlik tedbiri; varsa indirimli ceza (TCK m.31/2)
15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış	Var	İndirimli ceza (TCK m.31/3); bazı suçlarda indirim uygu­lan­ma­ya­bi­lir (TCK m.31/4)

Yaş kademelerinin ayrıntılı ceza hesabı, eski ve yeni ceza aralıkları ve 17 yaşındaki çocuğun cezasına ilişkin örnekler TCK 31 yaş küçüklüğü yazısında açıklanmıştır.

4.1. Suça Sürüklenen Çocuk 12 Yaşından Küçükse Ne Olur?

Suça sürüklenen çocuk fiil tarihinde 12 yaşını doldurmamışsa ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1). Bu çocuk hakkında iddianame düzenlenmez ve ceza mahkemesinde dava açılmaz.

Çocuklara özgü güvenlik tedbiri, Çocuk Koruma Kanunu’ndaki koruyucu ve destekleyici tedbirlerin, hakkında adli süreç yürütülen ve ceza sorumluluğu olmayan çocuklara uygulanmasıdır (ÇKK m.11/1). 7593 sayılı Kanunla eklenen yönlendirme tedbirleri de bu çocuklar bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri sayılır (ÇKK m.5/A/1). Bu tedbirlere çocuk hâkimi kural olarak duruşma yapmadan karar verir; zaruret görürse duruşma yapabilir ve karardan önce yeterli idrak gücüne sahip çocuğun görüşünü alır (ÇKK m.13/1-2).

Suça sürüklenen çocuk 15 yaşını doldurmamışsa kabahat nedeniyle idari para cezası da uygulanamaz (Kabahatler Kanunu m.11/1).

5. Suça Sürüklenen Çocuk Ceza Alır mı?

Suça sürüklenen çocuk, fiil tarihinde 12 yaşını doldurmuşsa ceza alabilir; ancak ceza, yetişkine verilecek cezadan indirilerek belirlenir. 12-15 yaş arasındaki çocuğun cezalandırılması için ayrıca çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunması gerekir (TCK m.31/2).

Suça sürüklenen çocuğun algılama yeteneği, 12-15 yaş kademesinde cezanın verilip verilmeyeceğini belirler. Mahkeme bu yeteneği takdir ederken çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren sosyal inceleme raporunu göz önünde bulundurur (ÇKK m.35/1). Yetenek yoksa ceza sorumluluğu da yoktur ve çocuk hakkında yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.31/2).

Suça sürüklenen çocuk için güncel ceza aralıkları şöyledir (TCK m.31/2-3):

Suçun yetişkin için cezası	12-15 yaş (algılama yeteneği varsa)	15-18 yaş
Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet hapis	13 yıldan 18 yıla kadar hapis	19 yıldan 27 yıla kadar hapis
Müebbet hapis	10 yıldan 12 yıla kadar hapis	15 yıldan 18 yıla kadar hapis
Diğer cezalar	Yarısı indirilir	Üçte biri indirilir
Her fiil için üst sınır (diğer cezalarda)	9 yıl	15 yıl

Suça sürüklenen çocuk 15-18 yaş arasındaysa ve kasten öldürme (TCK m.81, 82) ya da neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m.87/2 ve 4) suçunu işlemişse mahkeme, kasta dayalı kusurun ağırlığını, güdülen amaç ve saiki, suçun işleniş şeklini ve daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyeti göz önünde bulundurarak yaş küçüklüğü indirimini uygulamayabilir. Aynı fıkraya göre, fiil tarihinde 12-15 yaş arasında olan ve ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir (TCK m.31/4). Bu fıkra 7593 sayılı Kanunla eklendi.

Suça sürüklenen çocuk hakkındaki suç 7593 sayılı Kanundan önce işlenmişse hangi metnin uygulanacağını lehe kanun kuralı belirler: suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). TCK 31’in önceki metnindeki aralıklar ve tavanlar güncel metinden düşüktü ve dördüncü fıkra önceki metinde yoktu.

6. Suça Sürüklenen Çocuğa Uygulanan Tedbirler

Suça sürüklenen çocuğa uygulanan tedbirler üç gruptadır: koruyucu ve destekleyici tedbirler, yönlendirme tedbirleri ve denetim. Denetim kararı aşağıda ayrı başlıkta açıklanmıştır. Tedbirler hem ceza sorumluluğu olmayan çocuklara güvenlik tedbiri olarak hem de soruşturma, kovuşturma veya hüküm aşamasında cezayla birlikte ya da onun yerine gündeme gelir.

6.1. Suça Sürüklenen Çocuk İçin Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Suça sürüklenen çocuk hakkında uygulanabilecek koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını amaçlar (ÇKK m.5/1):

• Danışmanlık tedbiri: Çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme konusunda, çocuğa da eğitim ve gelişim sorunlarında yol gösterilir.
• Eğitim tedbiri: Çocuk gündüzlü veya yatılı bir eğitim kurumuna, meslek veya sanat kursuna, bir ustanın yanına ya da bir işyerine yerleştirilir.
• Bakım tedbiri: Çocuğun bakımından sorumlu kişi görevini yerine getiremiyorsa çocuk resmî veya özel bakım yurdundan ya da koruyucu aile hizmetinden yararlandırılır.
• Sağlık tedbiri: Çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığı için tıbbi bakım ve rehabilitasyon sağlanır; bağımlılık yapan madde kullanan çocuğun tedavisi yapılır.
• Barınma tedbiri: Barınma yeri olmayan çocuklu kişilere uygun barınma yeri sağlanır.

Suça sürüklenen çocuk hakkında soruşturma sürerken Cumhuriyet savcısı, gerekli gördüğünde koruyucu ve destekleyici tedbir uygulanmasını çocuk hâkiminden isteyebilir (ÇKK m.15/3). Tedbir kararını ana, baba, vasi, çocuğun bakımından sorumlu kişi veya Cumhuriyet savcısı da isteyebilir; çocuk hâkimi re’sen de karar verebilir (ÇKK m.7/1). Tedbir, çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla kendiliğinden sona erer; hâkim eğitimine devam edebilmesi için çocuğun rızasıyla belli bir süre daha uzatabilir (ÇKK m.7/6).

6.2. Suça Sürüklenen Çocuk İçin Yönlendirme Tedbirleri (ÇKK m.5/A)

Suça sürüklenen çocuk için yönlendirme tedbirleri, 7593 sayılı Kanunla Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen yeni bir tedbir türüdür. Bu tedbirler, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri sayılır ve koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanında uygulanır (ÇKK m.5/A/1). Kanunda beş yönlendirme tedbiri sayılır (ÇKK m.5/A/2):

• Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Çocuk spor kulüpleri, gençlik merkezleri ve spor tesislerinde 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görev alır.
• Dijital risklerden korunma tedbiri: Çocuğun kullandığı telefon, hat, bilgisayar ve tablet gibi cihazlar bildirilir ve 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere ilgili kurumların denetimine açılır; riskli dijital mecralara erişim engellenebilir.
• Kitap ve kütüphane tedbiri: Çocuk kütüphane ve okuma salonu gibi yerlerde 20 saatten 300 saate kadar görev alır veya belirlenen eserleri okur.
• Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Çocuk 20 saatten 300 saate kadar park, bahçe veya sahil gibi bir bölgede çevre temizliği, bitki bakımı ve ağaçlandırma faaliyetlerine katılır.
• Bağımlılık tedbiri: Çocuk tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu veya davranışsal bağımlılık için belirlenen tedavi ve rehabilitasyon programlarını tamamlar.

Suça sürüklenen çocuk hakkında yönlendirme tedbirlerinin uygulanma usul ve esasları, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir (ÇKK m.5/A/4). Yönlendirme tedbirleri yalnız ceza sorumluluğu olmayan çocuklara özgü değildir: ceza sorumluluğu bulunan çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilirse de bu tedbirlerden biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır (ÇKK m.23/2). Denetimli serbestliğin genel işleyişi denetimli serbestlik nedir yazısında açıklanmıştır.

6.3. Suça Sürüklenen Çocuk İçin Denetim Kararı

Suça sürüklenen çocuk hakkında denetim kararı, çocuğun gelişiminin bir denetim görevlisi tarafından izlenmesini sağlar. Hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı verilen, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı onanan veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen çocuğun denetim altına alınmasına karar verilebilir (ÇKK m.36/1). Koruyucu ve destekleyici tedbire karar veren hâkim de çocuğun denetim altına alınmasına karar verebilir (ÇKK m.7/4).

7. Suça Sürüklenen Çocuk Hakkında Soruşturma Nasıl Yürür?

Suça sürüklenen çocuk hakkındaki soruşturmayı, Cumhuriyet başsavcılığının çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı bizzat yürütür (ÇKK m.15/1). Soruşturmada yetişkinlerden farklı olarak şu kurallar uygulanır:

1. Çocuk gözaltına alınırsa kolluğun çocuk biriminde, bu birim yoksa gözaltındaki yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur (ÇKK m.16). Gözaltı süreleri için gözaltı süresi yazısına bakılabilir.
2. Çocuğun müdafii yoksa istemi aranmadan bir müdafi görevlendirilir; müdafiyi ifadeyi alan merciin istemi üzerine baro görevlendirir (CMK m.150/2, m.156/1).
3. Çocuğun ifadesini savcı bizzat alır ve ifade sırasında çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (ÇKK m.15/1-2).
4. Savcı gerektiğinde çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırır; çocuk 15 yaşını doldurmamışsa inceleme zorunludur (ÇKK m.35/1, 35/3).
5. Savcı, soruşturma sırasında koruyucu ve destekleyici tedbir uygulanmasını çocuk hâkiminden isteyebilir (ÇKK m.15/3).
6. Soruşturma sonunda koşulları varsa uzlaştırma yoluna gidilir ya da kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilir (ÇKK m.19, m.24).
7. Çocuk hakkında kamu davası açılırsa durum, gerekli idari tedbirlerin alınması için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (ÇKK m.15/4).

Çocuk yetişkinlerle birlikte suç işlemişse de soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (ÇKK m.17/1). Davaların birlikte yürütülmesi zorunlu görülürse genel mahkemede birleştirme kararı verilebilir ve birleştirilen davalar genel mahkemede görülür (ÇKK m.17/3). İfade sürecinin genel işleyişi için ifadeye çağrıldım yazısına bakılabilir.

7.1. Suça Sürüklenen Çocuk Avukatsız İfade Verebilir mi?

Suça sürüklenen çocuk avukatsız ifade veremez. Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuksa, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Bu kural zorunlu müdafilik olarak bilinir: soruşturma evresinde ifadeyi alan merciin veya sorguyu yapan hâkimin, kovuşturma evresinde mahkemenin istemi üzerine müdafiyi baro görevlendirir (CMK m.156/1). Aile avukat tutmasa bile çocuk müdafisiz kalmaz. Müdafinin görev ve yetkileri müdafi ne demek yazısında açıklanmıştır.

Zorunlu müdafilik, çocuğa sonradan bir avukat seçilmesini engellemez: şüpheli veya sanık sonradan müdafi seçerse baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer (CMK m.156/3). Hangi durumda hangi avukatın dosyada yer alacağı, usul işlemlerinin (ifade, itiraz ve kanun yolu süreleri) aksamaması için dosyanın başında netleştirilmelidir; bu değerlendirme için bir avukattan destek alınabilir.

7.2. Suça Sürüklenen Çocuk İçin Avukata Vekaleti Kim Verir?

Suça sürüklenen çocuk için müdafi seçme hakkı şüpheli veya sanık sıfatıyla çocuğun kendisine aittir; çocuğun kanuni temsilcisi varsa o da çocuğa müdafi seçebilir (CMK m.149/1). Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir (Türk Medeni Kanunu m.342). Bu nedenle velayet sahibi ana veya baba, çocuğu adına ceza dosyası için avukata vekaletname verebilir.

Suça sürüklenen çocuğun velisi veya vasisi, çocuk mahkemesindeki duruşmada hazır bulunabilir (ÇKK m.22/1). Aile bir avukat seçmezse zorunlu müdafi görevlendirileceği için çocuk savunmasız kalmaz (CMK m.150/2).

7.3. Suça Sürüklenen Çocuk Hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR)

Suça sürüklenen çocuk hakkındaki sosyal inceleme raporu (SİR), çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren incelemenin sonucudur ve mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcıları tarafından yaptırılır (ÇKK m.35/1). Rapor, çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin takdirinde göz önünde bulundurulur (ÇKK m.35/1). Rapor bu nedenle 12-15 yaş kademesinde ceza sorumluluğunun belirlenmesinde kullanılır (TCK m.31/2).

Suça sürüklenen çocuk 15 yaşını doldurmamışsa sosyal inceleme yaptırılması 7593 sayılı Kanundan beri zorunludur. 15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında savcı, mahkeme veya çocuk hâkimi sosyal inceleme yaptırmazsa gerekçesini iddianamede veya kararda göstermek zorundadır (ÇKK m.35/3). 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame, mahkeme tarafından Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir (CMK m.174/1-e). Derhâl tedbir alınmasını gerektiren durumlarda inceleme sonradan da yaptırılabilir (ÇKK m.35/2).

8. Suça Sürüklenen Çocuk Tutuklanabilir mi?

Suça sürüklenen çocuk tutuklanabilir; ancak kanun çocuklar için iki sınır getirir. Birincisi, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemez (ÇKK m.21/1). İkincisi, çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirlere ve hapis cezasına en son çare olarak başvurulur (ÇKK m.4/1-i).

Suça sürüklenen çocuk hakkında soruşturma veya kovuşturma evresinde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesinde sayılan adli kontrol yükümlülüklerine ek olarak şu tedbirlere de karar verilebilir (ÇKK m.20/1):

• belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak,
• belirlenen bazı yerlere gidememek veya yalnız bazı yerlere gidebilmek,
• belirlenen kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmamak.

Adli kontrol tedbirlerinden sonuç alınamazsa, alınamayacağı anlaşılırsa veya çocuk tedbirlere uymazsa tutuklama kararı verilebilir (ÇKK m.20/2). Denetimli serbestlik müdürlüğünce takip edilen çocuğa adli kontrol süresince rehberlik edecek bir uzman görevlendirilir (ÇKK m.20/3). Tutuklamanın genel şartları tutuklama nedir, adli kontrolün genel işleyişi adli kontrol nedir yazısında açıklanmıştır.

9. Suça Sürüklenen Çocuk Hangi Mahkemede Yargılanır?

Suça sürüklenen çocuk, asliye ceza mahkemesi veya sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda çocuk mahkemesinde, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesinde yargılanır (ÇKK m.26/1-2). Çocuklar hakkında açılan kamu davaları, yetişkinle birlikte işlenen suçlarda birleştirme hâli saklı kalmak üzere bu mahkemelerde görülür (ÇKK m.26/4).

Suça sürüklenen çocuğun yargılandığı çocuk mahkemesi tek hâkimlidir ve bu mahkemedeki duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz; savcılar çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir (ÇKK m.25/1). Çocuk ağır ceza mahkemesi bir başkan ve iki üye ile toplanır (ÇKK m.25/2).

Suça sürüklenen çocuğun duruşmasında çocuk, velisi, vasisi, mahkemece görevlendirilmiş sosyal çalışma görevlisi ve çocuğun bakımını üstlenen aile ya da kurum temsilcisi hazır bulunabilir (ÇKK m.22/1). Mahkeme, yararı gerektiriyorsa çocuğu duruşma salonundan çıkarabilir; sorgusu yapılmış çocuğun duruşmada hazır bulunmasına gerek görmeyebilir (ÇKK m.22/3).

10. Suça Sürüklenen Çocukta Uzlaştırma, Kamu Davasının Ertelenmesi ve HAGB

Suça sürüklenen çocuk hakkında dosya, ceza verilmeden veya ceza sonuçları ertelenerek kapanabilir. Kanun bunun için üç yolu çocuklar bakımından özel kurallarla düzenler.

Uzlaştırma. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun uzlaşmaya ilişkin hükümleri suça sürüklenen çocuklar bakımından da uygulanır (ÇKK m.24/1). Hangi suçların uzlaştırmaya tabi olduğu ve sürecin işleyişi uzlaşma nedir yazısında açıklanmıştır.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi. Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki koşullar varsa çocuğa yüklenen suçtan dolayı kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilir; çocuklar için erteleme süresi üç yıldır (ÇKK m.19/1). Yetişkinlerde bu yol, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarla sınırlıdır ve erteleme süresi beş yıldır (CMK m.171/2). 15 yaşını doldurmamış çocuklarda bu üst sınır beş yıl olarak uygulanır (ÇKK m.19/2). Kurumun genel koşulları kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazısındadır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB). Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki koşullar varsa çocuk hakkında hükmün açıklanması geri bırakılabilir; çocuklar için denetim süresi üç yıldır (ÇKK m.23/1). 7593 sayılı Kanunla iki yenilik geldi: HAGB kararı verilen çocuğa yönlendirme tedbirlerinden uygun görülenler denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır (ÇKK m.23/2) ve mağdurun veya kamunun uğradığı zarar azsa HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (ÇKK m.23/3). HAGB’nin genel şartları için HAGB yazısına bakılabilir.

11. Suça Sürüklenen Çocuk Sicile İşler mi?

Suça sürüklenen çocuk hakkında Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adli sicile kaydedilir (Adli Sicil Kanunu m.4/1). Cezanın infazının tamamlanması, ceza zamanaşımının dolması veya genel af gibi hâllerde bu bilgiler adli sicilden silinerek arşive alınır (Adli Sicil Kanunu m.9/1). Çocuklar için fark, kayda kimin erişebileceğindedir: 18 yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere mahkeme, hâkim veya savcılıklara talep hâlinde verilir (Adli Sicil Yönetmeliği m.14).

Suça sürüklenen çocuk hakkındaki arşiv kaydı, kural olarak kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle tamamen silinir; Anayasa m.76 veya başka kanunlarda hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde süre daha uzundur (Adli Sicil Kanunu m.12/1). Kaydın silinmesi için izlenecek yol adli sicil kaydı nasıl silinir yazısında açıklanmıştır.

12. Suça Sürüklenen Çocuğun Cezası Nerede İnfaz Edilir?

Suça sürüklenen çocuğa verilen hapis cezası, çocuk kapalı ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde infaz edilir. Çocuk eğitimevleri, çocuk hükümlülerin cezalarının eğitim, meslek edinme ve toplumla yeniden bütünleşme amacıyla yerine getirildiği ve firara karşı engel bulunmayan tesislerdir (Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.15/1).

7593 sayılı Kanunla çocuk hükümlülerin doğrudan çocuk eğitimevine alınacağı hâller belirlendi (İnfaz Kanunu m.15/4):

• kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
• taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar.

Suça sürüklenen çocuğun çocuk kapalı ceza infaz kurumundan eğitimevine ayrılmasına, en az bir uzman görevlinin katıldığı idare ve gözlem kurulu en geç üç ayda bir yapılan değerlendirmeyle karar verir (İnfaz Kanunu m.15/3). Firar eden, başka bir fiilden tutuklanan veya belirli disiplin cezalarını alan çocuk, kurul kararıyla kapalı kuruma gönderilir (İnfaz Kanunu m.15/5). Eğitim ve öğretime devam eden çocuk, 18 yaşını doldurduktan sonra 21 yaşını bitirinceye kadar eğitimevinde kalabilir (İnfaz Kanunu m.15/2).

İnfaz rejimine ilişkin hükümler, hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrüre ilişkin olanlar hariç derhâl uygulanır (TCK m.7/3). Somut dosyada hangi hükmün infaz rejimine ilişkin sayılacağı ayrıca değerlendirilir.

13. Suça Sürüklenen Çocuğun Ailesinin Sorumluluğu

Suça sürüklenen çocuğun ailesi, çocuğun fiili nedeniyle cezalandırılmaz: ceza sorumluluğu şahsidir ve kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz (TCK m.20/1). Ancak ailenin kendi yükümlülüklerini ihlal etmesi ayrı bir suç ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali. Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikâyet üzerine cezalandırılır (TCK m.233/1). Velayet hakları kaldırılmış olsa bile itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu kullanımı veya onur kırıcı davranışlar sonucu maddi ve manevi özen noksanlığı nedeniyle çocuğunun ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya baba da cezalandırılır (TCK m.233/3). 7593 sayılı Kanunla eklenen hükme göre, bu fiiller nedeniyle çocuk kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçunu işlerse şikâyet aranmaz ve ana veya babaya verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır (TCK m.233/4). Suçun ayrıntıları TCK 233 yazısındadır.

Zararın tazmini. Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan, durumun gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu veya bu özeni gösterseydi bile zararın doğmasını engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur (TMK m.369). Suça sürüklenen çocuğun fiilinden zarar gören kişi, bu hükme dayanarak ev başkanına karşı tazminat isteyebilir; ev başkanı sayılan kişi ise sorumluluktan kurtulmak için özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispat etmelidir.

İdari bildirim. Çocuk hakkında kamu davası açılırsa durum, gerekli idari tedbirlerin alınması için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (ÇKK m.15/4). Bu bildirim bir ceza değildir; çocuk ve aile hakkında idari tedbir alınmasını sağlamak içindir.