Kırmızı Bülten Nedir? Türkiye'de İade Süreci Nasıl İşler?

Kırmızı bülten nedir sorusunun Türk hukuku bakımından cevabı şudur: kırmızı bülten Interpol’ün yayımladığı bir bildirimdir ve Türk mevzuatında tanımı yoktur. Bu yazı, hakkında yabancı bir devlet tarafından kırmızı bülten yayımlatılmış bir kişinin Türkiye’de yakalanması hâlinde hangi hükümlerin uygulandığını, kişinin ne kadar tutuklu kalabileceğini ve iadesine kimin karar verdiğini öğrenmek isteyen okur için hazırlanmıştır. Türk hukukunda bu durumu düzenleyen kurallar, 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunundaki suçluların iadesi (geri verme) ve geçici tutuklama hükümleridir. Kişi Türk vatandaşıysa yabancı devlete verilemez (Anayasa m.38).

1. Kırmızı Bülten: Öne Çıkanlar

• Kırmızı bülten Türk mevzuatında tanımlanmış bir kurum değildir. Bültenle aranan kişi hakkında Türkiye’de uygulanan hükümler iade ve geçici tutuklama hükümleridir (6706 sayılı Kanun m.10, m.14).
• Yabancı devletin talebiyle iade amacıyla yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır (6706 sayılı Kanun m.14/3).
• Geçici tutuklama süresi andlaşmaya göre belirlenir; mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde en fazla kırk gündür (6706 sayılı Kanun m.14/4).
• İade talebi hakkında kişinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi karar verir (6706 sayılı Kanun m.15/1). Kişi rızaya dayalı iadeyi kabul etmemişse mahkemenin kararı temyiz edilebilir; rızaya dayalı iadede verilen karara karşı yol itirazdır (m.18/4, m.17/3).
• Türk vatandaşı suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez (Anayasa m.38; 6706 sayılı Kanun m.11/1-a).
• Mahkemenin kabul ettiği iadenin yerine getirilmesi Cumhurbaşkanının onayına bağlıdır (6706 sayılı Kanun m.19/1).

2. Kırmızı Bülten Ne Demek, Türk Hukukunda Karşılığı Var mı?

Interpol kırmızı bülten, Milletlerarası Polis Teşkilâtı (Interpol) tarafından yayımlanan bir bildirimdir; Türk mevzuatında ve Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesinde “kırmızı bülten” adıyla düzenlenmiş bir işlem yoktur. Türkiye’de bir kişinin başka bir devlet için iade amacıyla yakalanması ve geçici tutuklanması, ilgili devletin talebine, Adalet Bakanlığının bu talebi uygun bulmasına ve sulh ceza hâkiminin kararına bağlıdır (6706 sayılı Kanun m.14/1, m.14/3).

Kırmızı bülten ile aranan kişi bakımından Türk hukukunda uygulanan iki temel kurum vardır. Birincisi iadedir: yabancı ülkede işlenen bir suç nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılan ya da mahkûmiyet kararı verilen yabancı, talep üzerine talep eden devlete iade edilebilir (6706 sayılı Kanun m.10/1). İkincisi geçici tutuklamadır: iade talebi Adalet Bakanlığına ulaşmadan önce, ilgili devletin talebi ve Bakanlığın uygun bulması üzerine kişi geçici olarak tutuklanabilir (m.14/1). Kanunda “Merkezî Makam” olarak anılan kurum Adalet Bakanlığıdır (m.2/1-b).

Kırmızı bülten ile Interpol arasındaki hukuki bağ, Türk mevzuatında yalnız bir iletişim kanalı olarak geçer. Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi, geçici tutuklama talebinin diplomatik yoldan, doğrudan posta veya telgrafla, Interpol vasıtasıyla ya da yazılı iz bırakan başka bir yolla iletilebileceğini düzenler (Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi m.16/3). Sözleşme bu kanalı saymakla birlikte, talebin kabulüne talep edilen devletin yetkili makamlarının kendi kanunlarına göre karar vereceğini öngörür (m.16/1). Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, iade işleminin hukuki dayanaklarını ve Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmeleri kendi sayfasında listeler.

3. Kırmızı Bültenle Aranan Kişi Türkiye’de Yakalanırsa Ne Olur?

Kırmızı bültenle aranan kişi Türkiye’de yakalanırsa önce geçici tutuklama aşaması, ardından iade yargılaması yürütülür. Geçici tutuklama hakkında sulh ceza hâkimi, iade talebi hakkında ise ağır ceza mahkemesi karar verir. Süreç 6706 sayılı Kanunda şu sırayla düzenlenmiştir:

1. Yabancı devletin geçici tutuklama talebi, Adalet Bakanlığı tarafından kişinin iade amacıyla yakalanması ve Cumhuriyet başsavcılığına sevki için İçişleri Bakanlığına gönderilir (6706 sayılı Kanun m.14/3).
2. Yakalanan kişi, geçici tutuklama hakkında karar verilmek üzere en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır (m.14/3).
3. Sulh ceza hâkimi, kişiye rızaya dayalı iade imkânı ve bunun hukuki sonuçları hakkında bilgi verdikten sonra talep hakkında karar verir (m.14/3). Geçici tutuklama yerine, kişinin kaçmasına engel olacak şekilde Ceza Muhakemesi Kanununun 109. maddesi uyarınca adli kontrol kararı da verilebilir (m.14/5).
4. Yabancı devletin iade talebi Adalet Bakanlığına ulaşınca Bakanlık talebi inceler; gerekli şartları taşımayan talebi reddeder, şartları taşıyan talebi yetkili ağır ceza mahkemesi nezdindeki Cumhuriyet başsavcılığına gönderir (m.13).
5. Cumhuriyet başsavcılığı, iade talebi hakkında karar verilmesi için ağır ceza mahkemesinden talepte bulunur (m.15/2).
6. Kişi rızaya dayalı iadeyi kabul ederse mahkeme, iade talebinin kabul edilebilir olup olmadığına karar verir ve bu karara karşı itiraz edilebilir (m.17/3). Kişi rıza göstermezse mahkeme iade şartlarını inceler ve kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir (m.18/1, m.18/4).
7. Mahkemenin iade talebinin kabul edilebilir olduğuna dair kararının yerine getirilmesi, Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayına bağlıdır (m.19/1). Rızaya dayalı iadede kararın yerine getirilmesi Adalet Bakanlığının onayına bağlıdır (m.17/4).
8. İadesine karar verilen kişinin teslim işlemleri ilgili bakanlıklarla iş birliği hâlinde yürütülür (m.20/1).

Kırmızı bültenle aranan kişi hakkında Türkiye’de yakalama işleminin genel kuralları için yakalama kararı yazısı, sulh ceza hâkiminin görev alanı için sulh ceza mahkemesi yazısı incelenebilir.

3.1. Kırmızı Bülten Sonrası Geçici Tutuklama ile İade Tutukluluğu Arasındaki Fark

Kırmızı bülten sonrasında Türkiye’de uygulanan iki tutuklama türü, karar veren merci, süre ve sona erme sebebi bakımından birbirinden ayrılır. Geçici tutuklama iade talebi gelmeden önceki dönemi kapsar; iade tutukluluğu ise ağır ceza mahkemesindeki iade sürecinde uygulanır.

Ölçüt	Geçici tutuklama	İade sürecinde tutuklama
Karar veren	Sulh ceza hâkimi (6706 sayılı Kanun m.14/3)	Ağır ceza mahkemesi (m.16/1)
Başladığı aşama	İade talebi Adalet Bakanlığına ulaşmadan önce (m.14/1)	İade sürecinin her aşaması (m.16/1)
Süre	Andlaşmaya göre; müte­ka­bi­li­yette en fazla kırk gün (m.14/4)	Toplam süre, suçtan alı­na­bi­le­cek veya hükmolunan cezanın infaz süresini geçemez (m.16/4)
Denetim	Süre içinde iade evrakı gelmezse kaldırılır (m.14/6)	En geç otuzar günlük sürelerle incelenir (m.16/2)
Sona erme	Evrak gelmezse kaldırılır; iade talebi sonradan gelirse yeniden koruma tedbiri uygu­la­na­bi­lir (m.14/6)	Kabul kararının kesin­leş­me­sin­den itibaren bir yıl içinde iade kararı verilmezse kaldırılır (m.16/3)

Kırmızı bülten ile aranan kişi Avrupa Sözleşmesine taraf bir devlet tarafından isteniyorsa, geçici tutuklama iade talebi ve belgeler tutuklamadan sonraki on sekiz gün içinde gönderilmezse sona erer ve hiçbir hâlde kırk günü geçemez (Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi m.16/4). Sözleşme, serbest bırakmanın iade talebi sonradan geldiğinde yeniden tutuklamaya veya iadeye engel olmadığını da belirtir (m.16/5). Ceza Muhakemesi Kanunundaki tutuklama ve adli kontrol kuralları için tutuklama ve adli kontrol yazılarına bakılabilir.

4. Kırmızı Bülten ile Aranan Türk Vatandaşı İade Edilir mi?

Kırmızı bülten ile aranan kişi Türk vatandaşıysa yabancı devlete iade edilemez. Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez (Anayasa m.38). 6706 sayılı Kanun da iadesi talep edilen kişinin Türk vatandaşı olmasını, iade talebinin kabul edilmeyeceği hâllerin ilki olarak sayar (6706 sayılı Kanun m.11/1-a). Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi de her taraf devlete kendi vatandaşını iade etmeme hakkı tanır (Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi m.6/1-a).

Kırmızı bülten ile aranan Türk vatandaşının iade edilmemesi, yurt dışında işlenen fiil nedeniyle Türkiye’de yargılanamayacağı anlamına gelmez. Bir Türk vatandaşı, Türk Ceza Kanununun 13. maddesinde yazılı suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işlemiş ve Türkiye’de bulunuyorsa, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye’de kovuşturulabilirliğin bulunması koşuluyla Türk kanunlarına göre cezalandırılır (Türk Ceza Kanunu m.11/1). Suç aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektiriyorsa yargılama, zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır ve şikâyet vatandaşın Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (m.11/2). Avrupa Sözleşmesi de vatandaşını iade etmeyen devletin, talep eden devletin isteği üzerine meseleyi kovuşturma için kendi yetkili makamlarına iletmesini öngörür (Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi m.6/2).

5. Kırmızı Bülten Hangi Suçlar İçin Çıkarılır?

Kırmızı bültenin hangi suçlar için yayımlanacağı Türk mevzuatında düzenlenmemiştir; bu, Interpol’ün kendi kurallarına ilişkin bir sorudur. Türk hukukunun belirlediği ölçüt bülten için değil, Türkiye’ye gelen iade talebinin kabul edilebilmesi için konmuştur. Bu yüzden aşağıdaki eşik, bültenin yayımlanma ölçütü olarak okunmamalıdır.

Türkiye’ye gelen bir iade talebi, talep eden devletin hukuku ile Türk hukukuna göre soruşturma veya kovuşturma aşamasında üst sınırı bir yıl veya daha fazla hürriyeti bağlayıcı ceza gerektiren suçlar için kabul edilebilir (6706 sayılı Kanun m.10/2). Kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarında hükmolunan cezanın en az dört ay hürriyeti bağlayıcı ceza olması gerekir. Kişinin birden fazla suçu varsa, bazılarının cezası bu sürelerin altında kalsa bile hepsi birlikte iadeye konu edilebilir (m.10/2). İade edilen kişi yalnız iade kararına dayanak olan suçlardan dolayı yargılanabilir veya yalnız bu suçlardan mahkûm olduğu ceza infaz edilebilir (m.10/4).

6. Kırmızı Bülten Varken İade Talebi Hangi Hâllerde Reddedilir?

Kırmızı bülten bulunması iade talebinin kabul edileceği anlamına gelmez; 6706 sayılı Kanun iade talebinin kabul edilmeyeceği hâlleri ayrıca sayar (6706 sayılı Kanun m.11/1). Bu hâller şunlardır:

• Vatandaşlık: İadesi talep edilen kişinin Türk vatandaşı olması, Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç ret sebebidir (m.11/1-a).
• Zulüm ve kötü muamele tehlikesi: Kişinin ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşleri nedeniyle kovuşturulacağına, cezalandırılacağına ya da işkence veya kötü muameleye maruz kalacağına dair kuvvetli şüphe sebepleri varsa talep kabul edilmez (m.11/1-b).
• Fiilin niteliği: Fiil düşünce suçu, siyasi suç veya siyasi suçla bağlantılı bir suç, sırf askerî suç, Türkiye Devletinin güvenliğine karşı ya da Türkiye Devletinin, bir Türk vatandaşının veya Türk kanunlarına göre kurulmuş bir tüzel kişinin zararına işlenmiş bir suç ise, Türkiye’nin yargılama yetkisine giriyorsa ya da zamanaşımına veya affa uğramışsa talep kabul edilmez (m.11/1-c).
• Önceki hüküm: Kişi hakkında aynı fiil nedeniyle daha önce Türkiye’de beraat veya mahkûmiyet kararı verilmişse talep kabul edilmez (m.11/1-ç).
• Ceza türü: Talep ölüm cezası veya insan onuru ile bağdaşmayan bir ceza gerektiren suçlara ilişkinse kabul edilmez (m.11/1-d). Talep eden devlet öngörülen cezanın infaz edilmeyeceğine dair yeterli teminat verirse bu sebeple ret yapılmayabilir (m.11/3).

Kırmızı bülten ile aranan kişinin siyasi suç iddiası sınırsız değildir: fiilin işleniş şekli, kullanılan araçların veya ortaya çıkan sonuçların ağırlığı dikkate alınarak fiil siyasi suç sayılmayabilir; soykırım ve insanlığa karşı suçlar siyasi suç olarak kabul edilmez (6706 sayılı Kanun m.11/2). Ayrıca kişinin on sekiz yaşını doldurmamış olması, uzun zamandır Türkiye’de bulunması veya evli olması gibi kişisel hâlleri nedeniyle iade, kişiyi ya da ailesini fiilin ağırlığıyla orantısız biçimde mağdur edecekse talep kabul edilmeyebilir (m.11/4).

7. Kırmızı Bülten ve Suçlu İadesi Olmayan Ülkeler

Kırmızı bülten ile aranan kişinin iadesi için Türk hukuku, talep eden devletle bir iade andlaşması bulunmasını şart koşmaz. Adalet Bakanlığı, yabancı devletlerin adli iş birliği taleplerinin kabulüne taraf olunan milletlerarası andlaşmalar veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde karar verir (6706 sayılı Kanun m.3/1-a). Geçici tutuklama da andlaşma hükümleri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde uygulanabilir (m.14/1).

Kırmızı bülten ile aranan kişi hakkında Türkiye ile talep eden devlet arasında hukuki ve fiilî mütekabiliyet yoksa, talebin yerine getirilmesi talep eden devletin Türkiye’nin aynı konudaki iş birliği taleplerini karşılamayı garanti etmesi şartına bağlanabilir (6706 sayılı Kanun m.3/2). Bu hüküm Türkiye’nin kendi tutumunu düzenler; başka bir devletin Türkiye’ye kişi iade edip etmeyeceği o devletin kendi hukukuna ve taraf olduğu andlaşmalara bağlıdır.

8. Kırmızı Bülten Kaldırılır mı? Türkiye’deki Tedbirler Nasıl Sona Erer?

Kırmızı bültenin Interpol kayıtlarından kaldırılmasına ilişkin bir yol Türk mevzuatında düzenlenmemiştir. Türk hukuku, bültenin kendisini değil, bülten üzerine Türkiye’de uygulanan koruma tedbirlerini ve iade kararını denetime açar. Bu nedenle Türkiye’de yakalanan kişi bakımından kullanılabilecek yollar 6706 sayılı Kanundaki şu hükümlerden doğar:

• Geçici tutuklamanın kaldırılması: İlgili devlet andlaşmadaki veya mütekabiliyette kırk günlük süre içinde iade evrakını göndermezse geçici tutuklama veya adli kontrol kararı kaldırılır (6706 sayılı Kanun m.14/4, m.14/6).
• İade kararına karşı kanun yolu: Rızaya dayalı iade usulünde verilen karara karşı itiraz, olağan iade yargılamasında verilen karara karşı temyiz yolu açıktır; Yargıtay temyiz başvurusunu üç ay içinde sonuçlandırır (m.17/3, m.18/4). Temyiz kanun yolunun genel kuralları için temyiz yazısına bakılabilir.
• Tedbirin bir yıl sonra kalkması: Ağır ceza mahkemesinin iade talebini kabul eden kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde Cumhurbaşkanının onayıyla iade kararı verilmezse kişi hakkındaki koruma tedbirleri kaldırılır (m.16/3).
• Teslim alınmama: İadesine karar verilen kişi, talep eden devletçe kararlaştırılan tarihte haklı bir neden olmaksızın teslim alınmazsa, bu tarihten otuz gün sonra mahkemece verilen koruma tedbirleri kaldırılır (m.20/2).

Kırmızı bülten ile aranan yabancı hakkında aynı zamanda sınır dışı etme süreci başlamışsa, yabancı iade sürecinde Adalet Bakanlığının görüşü alınmadan sınır dışı edilemez ve iade talebi reddedilen devlete de Bakanlığın görüşü alınmadan sınır dışı edilemez (6706 sayılı Kanun m.12). Sınır dışı etme kararına karşı başvuru yolları sınır dışı kararına itiraz ve iptal davası yazısında ele alınmıştır.

9. Kırmızı Bülten ve Türkiye’nin Yurt Dışındaki Kişinin İadesini İstemesi

Kırmızı bülten konusunun Türkiye’nin talep eden devlet olduğu yönü de 6706 sayılı Kanunda ayrıca düzenlenmiştir; ancak kanun bu talebi bülten üzerinden değil, iade talebi üzerinden kurar. Yabancı bir ülkede bulunan ve hakkında yakalama emri veya tutuklama kararı verilen kişinin Türkiye’ye iadesi, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırılması ya da mahkûmiyetin infazı amacıyla adli merciler tarafından istenebilir (6706 sayılı Kanun m.22/1). Türkiye’nin iade talebinde de eşik aynıdır: üst sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren suç, kesinleşmiş hükümde ise en az dört ay hapis cezası aranır (m.22/2).

Kırmızı bülten konusunda Türkiye’nin talep eden devlet olduğu durumda iade talebini yabancı devlete gönderme yetkisi Adalet Bakanlığındadır. Bakanlık talebi uygun görürse yabancı devlete gönderir; talep iade şartlarını taşımıyorsa, ceza infaz kurumunda geçirilecek süre dikkate alındığında kişi yararı ile kamu yararı arasında açık orantısızlık doğuruyorsa ya da Türkiye’nin millî güvenliğinin veya uluslararası ilişkilerinin zarar görme ihtimali varsa talebi göndermeden reddedebilir (6706 sayılı Kanun m.22/3). Yurt dışındaki kişinin iadesinin dayanağı olan yakalama emri ve tutuklama kararı Türk ceza muhakemesinin genel kurallarına tabidir; ağır ceza mahkemesinin görev alanı için ağır ceza mahkemesi yazısına, Türkiye’den çıkışı sınırlayan tedbirler için yurt dışına çıkış yasağı yazısına bakılabilir. 6706 sayılı Kanunun güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.