El Koyma Kararı Nedir? Kim Verir, İtiraz ve İade

El koyma kararı, ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında ispat aracı olarak yararlı görülen ya da müsadere konusu olabilecek eşya ve malvarlığı değerlerinin, yanında bulunduran kişi rızasıyla teslim etmediğinde elinden alınmasına dayanak olan karardır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.123/1-2). El koyma kararını kural olarak hâkim verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının veya kolluk amirinin yazılı emriyle yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur (m.127/1, m.127/3). El koyma kararına itiraz süresi iki haftadır (m.268/1).

Bu yazı, telefonuna, aracına, parasına, banka hesabına veya taşınmazına soruşturma sırasında el konulan şüpheli, sanık ya da eşyası elinden alınan üçüncü kişi için el koymanın hangi kararla yapılabileceğini, kararın nasıl itiraz edileceğini ve eşyanın nasıl geri isteneceğini anlatır.

1. El Koyma: Öne Çıkanlar

• El koyma, ispat aracı veya müsadere konusu eşyayı yanında bulunduran kişi bu eşyayı rızasıyla teslim etmediğinde uygulanır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.123/2).
• Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde kararını açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar (m.127/3).
• Taşınmaz, araç sicili, banka hesabı, alacak ve ortaklık payına el koymaya yalnız hâkim karar verebilir (m.128/9).
• Nitelikli hırsızlık (Türk Ceza Kanunu m.142/2-e), nitelikli dolandırıcılık (Türk Ceza Kanunu m.158/1-f ve l) ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (Türk Ceza Kanunu m.245) suçlarında hesap kırk sekiz saate kadar askıya alınabilir ve askıdaki menfaate el konulabilir (m.128/A).
• El koyma kararına itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (m.268/1); 1 Haziran 2024’ten önce verilen kararlarda eski yedi günlük süre geçerlidir (Ceza Muhakemesi Kanunu geçici m.6/1-c).
• Eşyanın muhafazasına gerek kalmadığında geri verilmesine savcı, hâkim veya mahkeme karar verir; istemin reddine itiraz edilebilir (m.131/1).

2. El Koyma Nedir?

El koyma, bir suç soruşturması veya kovuşturmasında delil olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerinin, bu değeri yanında bulunduran kişinin rızası olmadan alınmasıdır. Kanun bu eşyanın önce muhafaza altına alınacağını, yanında bulunduran kişi rızasıyla teslim etmezse el konulabileceğini söyler (Ceza Muhakemesi Kanunu m.123/1-2).

El koyma bir ceza değildir; soruşturma ve kovuşturma süresince eşyanın korunmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. Bu yüzden eşyanın muhafazasına gerek kalmadığında veya müsadere edilmeyeceği anlaşıldığında geri verilmesine karar verilir (m.131/1). Muhafaza altına alınan veya el konulan eşyanın ya da malvarlığı değerinin kıymeti ayrıca tespit edilir (m.123/3).

El koyma kanunda elkoyma biçiminde bitişik yazılır; madde başlıkları bu yazımı kullanır. Aramalarda ise çoğunlukla ayrık biçim kullanılır. İki yazım aynı işlemi anlatır.

2.1. El Koyma ile Muhafaza Altına Alma Arasındaki Fark

El koyma ile muhafaza altına alma arasındaki fark, eşyanın rızayla teslim edilip edilmediğidir. İspat aracı veya müsadere konusu olan eşya önce muhafaza altına alınır; eşyayı yanında bulunduran kişi onu rızasıyla teslim etmezse el koyma yoluna gidilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.123/1-2). Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği aynı ayrımı “koruma altına alma” sözcüğüyle tekrarlar (Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.15).

2.2. El Koyma Öncesinde Eşyayı Teslim Etme Yükümlülüğü

El koyma konusu eşyayı yanında bulunduran kişi, istem üzerine bu eşyayı göstermek ve teslim etmekle yükümlüdür (Ceza Muhakemesi Kanunu m.124/1). Teslimden kaçınan zilyet hakkında disiplin hapsine ilişkin hükümler uygulanır; ancak şüpheli veya sanık ile tanıklıktan çekinebilecek kişiler hakkında bu hüküm uygulanmaz (m.124/2). Yani şüphelinin kendisi, eşyayı teslim etmediği için disiplin hapsine konulamaz; eşya ondan ancak el koyma yoluyla alınabilir.

3. El Koyma Kararını Kim Verir?

El koyma kararını kural olarak hâkim verir. CMK 127, kolluk görevlilerinin el koyma işlemini hâkim kararı üzerine, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle gerçekleştirebileceğini söyler (Ceza Muhakemesi Kanunu m.127/1).

Soruşturma evresinde hâkim tarafından yapılabilecek bir işleme gerek görülürse Cumhuriyet savcısı istemini işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine bildirir; sulh ceza hâkimi istemin kanuna uygun olup olmadığını inceleyerek karar verir (m.162/1). Sulh ceza hâkimliği, soruşturmada hâkim tarafından verilmesi gereken kararları almak ve bunlara yapılan itirazları incelemek için kurulmuştur (5235 sayılı Kanun m.10). Bu nedenle soruşturmada el koyma kararını sulh ceza hâkimi verir; sulh ceza hâkimliğinin görevleri için sulh ceza mahkemesi nedir yazısına bakılabilir.

Taşınmaz, araç sicili, banka hesabı, alacak, kıymetli evrak, ortaklık payı ve kiralık kasaya yönelik el koymada kural farklıdır: bu değerlere el koymaya ve kayyım atanmasına ancak hâkim karar verebilir (m.128/9). Savcının veya kolluk amirinin yazılı emri bu tür el koyma için yetmez.

3.1. El Koyma Kararı Olmadan El Koyma: 24 ve 48 Saat Kuralı

El koyma kararı olmadan, savcının veya kolluk amirinin yazılı emriyle yapılan el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar (Ceza Muhakemesi Kanunu m.127/3).

Durum	Süre	Sonuç
Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma	24 saat içinde	Görevli hâkimin onayına sunulur (m.127/3)
Hâkimin kararını açıklaması	El koymadan itibaren 48 saat içinde	Açık­lan­mazsa el koyma ken­di­li­ğin­den kalkar (m.127/3)
Eşyasına el konulan kişinin başvurusu	Her zaman	Hâkimden bu konuda karar verilmesini isteyebilir (m.127/4)

Kırk sekiz saatlik süre el koyma anından başlar, hâkime sunulduğu andan değil. Süre dolduğunda kanun ayrıca bir kaldırma kararı aramaz; el koyma kendiliğinden kalkar.

3.2. El Koyma Tutanağı ve Bildirim

El koyma işlemine ilişkin tutanağa, işlemi yapan kolluk görevlisinin açık kimliği yazılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.127/2). El koyma işlemi, suçtan zarar gören mağdura da gecikmeksizin bildirilir (m.127/5). Askerî mahallerde el koyma, Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla adli kolluk görevlilerince yapılır (m.127/6).

Arama sırasında ele geçen belge ve kâğıtları inceleme yetkisi savcı ve hâkime aittir. Kolluk bu belgelere suçla ilgili olup olmadığını anlamak için incelemeksizin bakabilir; suçla ilgili olabileceğinden şüphelenirse belgeleri ambalajlayıp mühürler ve zilyet kendi mührünü koyabilir veya imzasını atabilir (Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.16). Aramanın kendisine ilişkin karar ve yetki kuralları araç araması ve arama kararı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

4. El Koyma Hangi Eşyaya Uygulanamaz?

El koyma, şüpheli veya sanık ile tanıklıktan çekinebilecek kimseler arasındaki mektup ve belgelere, bu belgeler o kimselerin nezdinde bulundukça uygulanamaz (Ceza Muhakemesi Kanunu m.126/1). Tanıklıktan çekinebilecek kişiler m.45 ve m.46’da sayılmıştır.

Avukat bürosunda arama ve el koyma da özel kurala bağlıdır. Avukat büroları ancak mahkeme kararıyla, kararda belirtilen olayla ilgili olarak ve Cumhuriyet savcısının denetiminde aranabilir; aramada baro başkanı veya onu temsil eden bir avukat hazır bulunur (m.130/1). El konulacak şeyin avukat ile müvekkili arasındaki mesleki ilişkiye ait olduğu ileri sürülürse bu şey ayrı zarfa konulup mühürlenir ve karar soruşturmada sulh ceza hâkiminden, kovuşturmada hâkim veya mahkemeden istenir. Mesleki ilişkiye ait olduğu saptanan şey derhâl avukata iade edilir ve bu karar yirmi dört saat içinde verilir (m.130/2).

5. CMK 128 El Koyma: Taşınmaz, Araç ve Banka Hesabı

CMK 128 el koyma, mal varlığına el koyma olarak da anılan ve taşınır eşya yerine taşınmazlara, hak ve alacaklara yönelen el koymadır. Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve malvarlığı değerinin bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa şüpheli veya sanığa ait şu değerlere el konulabilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/1):

• taşınmazlar;
• kara, deniz veya hava ulaşım araçları;
• banka veya diğer mali kurumlardaki her türlü hesap;
• gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacak;
• kıymetli evrak;
• ortağı bulunulan şirketteki ortaklık payları;
• kiralık kasa mevcutları;
• diğer malvarlığı değerleri.

Somut olarak belirlenen bu değerler şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunsa bile el koyma yapılabilir (m.128/1). Bu nedenle üçüncü kişi adına görünen bir hesaba veya araca da m.128 kapsamında el konulabilir; üçüncü kişinin iade istemi m.131’e göre değerlendirilir.

5.1. CMK 128 El Koyma İçin Rapor Şartı

CMK 128 kapsamında el koyma kararı alınabilmesi için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Rapor en geç üç ay içinde hazırlanır; özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/1).

Rapor şartı m.128/A kapsamındaki hesap el koymasında aranmaz (m.128/A-4). İki madde bu yüzden aynı hesap için farklı hızda işler.

5.2. CMK 128 El Koyma Hangi Suçlarda Uygulanır?

CMK 128 el koyma, kanunda sayılan suçlarla sınırlıdır; her soruşturmada uygulanamaz (Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/2). Sayılan suçların başlıcaları şunlardır:

• Türk Ceza Kanunundaki soykırım ve insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, organ veya doku ticareti;
• hırsızlık (Türk Ceza Kanunu m.141, 142), yağma (m.148, 149), güveni kötüye kullanma (m.155), dolandırıcılık (m.157, 158), hileli iflas (m.161);
• uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188), parada sahtecilik (m.197), suç işlemek amacıyla örgüt kurma (m.220/3);
• ihaleye fesat karıştırma (m.235), edimin ifasına fesat karıştırma (m.236), tefecilik (m.241), zimmet (m.247), irtikap (m.250), rüşvet (m.252);
• devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk;
• 6136 sayılı Kanundaki silah kaçakçılığı (m.12), Bankalar Kanunu m.22/3-4’teki zimmet, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunundaki hapis cezasını gerektiren suçlar ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.68 ile m.74’teki suçlar.

Tutuklamaya ilişkin katalog suçlar ayrı bir maddede düzenlenmiştir; o liste için katalog suçlar yazısına bakılabilir.

5.3. CMK 128 El Koyma Kararı Nasıl Uygulanır?

CMK 128 el koyma kararı, el konulan değerin türüne göre farklı biçimde icra edilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/3-7):

El konulan değer	Kararın uygulanma biçimi
Taşınmaz	Tapu kütüğüne şerh verilir (m.128/3)
Kara, deniz, hava ulaşım aracı	Aracın kayıtlı olduğu sicile şerh verilir (m.128/4)
Banka veya mali kurumdaki hesap	Kuruma teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilir, ayrıca tebliğ edilir (m.128/5)
Şirketteki ortaklık payı	Şirket yönetimine ve ticaret sicili müdürlüğüne derhâl bildirilir, ayrıca tebliğ edilir (m.128/6)
Hak ve alacak	İlgili gerçek veya tüzel kişiye derhâl bildirilir, ayrıca tebliğ edilir (m.128/7)

Hesaba el koyma kararı alındıktan sonra hesap üzerinde yapılan ve kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir (m.128/5). Kararın gereklerine aykırı hareket edilirse Türk Ceza Kanununun muhafaza görevini kötüye kullanma başlıklı m.289 hükümleri uygulanır (m.128/8). El konulan taşınmaz, hak ve alacakların yönetimi gerekirse kayyım atanabilir ve bu durumda şirkete kayyım atanmasına ilişkin m.133 kıyasen uygulanır (m.128/10). Şirket yönetimine kayyım atanmasının koşulları şirkete kayyum atanması yazısında anlatılmıştır.

Hesabın ceza soruşturması dışında icra takibi veya vergi borcu nedeniyle bloke edilmesi ayrı bir yoldur; bloke türlerinin karşılaştırması hesaba bloke konulması yazısındadır.

6. CMK 128/A: Bilişim Suçlarında Hesabın Askıya Alınması ve El Koyma

CMK 128/A, belirli bilişim suçlarında kullanılan hesabın kısa süreli askıya alınmasını ve bu hesaptaki suça konu menfaate el konulmasını düzenleyen maddedir. Madde 24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla eklenmiştir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/A).

CMK 128/A şu üç suç tipinde uygulanır ve bu suçların işlendiğine dair makul şüphe yeterlidir (m.128/A-1):

• nitelikli hırsızlık (Türk Ceza Kanunu m.142/2-e); ayrıntı için nitelikli hırsızlık;
• nitelikli dolandırıcılık (Türk Ceza Kanunu m.158/1-f ve l); ayrıntı için nitelikli dolandırıcılık;
• banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (Türk Ceza Kanunu m.245); ayrıntı için banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması.

Bu suçlarda banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde ya da bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu hesap, ilgili kuruluşun kendi kararıyla kırk sekiz saate kadar askıya alınabilir (m.128/A-1). Askıya alma ve hesap hareketleri tüm bilgi ve belgelerle derhâl Cumhuriyet başsavcılığına, ayrıca hesap sahibine bildirilir (m.128/A-2).

6.1. CMK 128/A Askıya Alma Nasıl Kaldırılır?

Hesap sahibi, askıya alma işleminin kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; Cumhuriyet savcısı bu başvuru hakkında yirmi dört saat içinde karar verir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/A-2). Bu başvuru, hâkim kararına karşı yapılan itirazdan farklıdır: muhatabı askıyı uygulayan kuruluş ya da hâkim değil, Cumhuriyet başsavcılığıdır.

Askıdaki hesapta bulunan suça konu menfaate, askıya alma süresi içinde hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle el konulabilir. Savcının emriyle yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde kararını açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar ve bu el koymada m.128’deki rapor şartı aranmaz (m.128/A-4). El konulan menfaatin suçtan zarar gören mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilir (m.128/A-5).

Ölçüt	CMK 128	CMK 128/A
Şüphe derecesi	Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe (m.128/1)	Makul şüphe (m.128/A-1)
Suç kapsamı	m.128/2’deki uzun katalog	TCK m.142/2-e, m.158/1-f ve l, m.245
İlk işlem	Hâkim kararıyla el koyma (m.128/9)	Kuruluşun 48 saate kadar askıya alması (m.128/A-1)
Savcı emri	El koyma için yetmez (m.128/9)	Gecik­me­sinde sakınca varsa el koyma yapılabilir, 24/48 saat onay (m.128/A-4)
Rapor şartı	Aranır, 3 ay + 2 ay (m.128/1)	Aranmaz (m.128/A-4)

7. Postada El Koyma

Postada el koyma, posta hizmeti veren resmî veya özel kuruluştaki gönderilere yönelen el koymadır. Suçun delillerini oluşturduğundan şüphe edilen ve gerçeğin ortaya çıkarılması için adliyenin elinin altında olması zorunlu sayılan gönderilere hâkimin veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla el konulabilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.129/1).

El koymayı yerine getiren kolluk memurları gönderinin içinde bulunduğu zarf veya paketi açamaz; gönderiler posta görevlilerinin huzurunda mühürlenip derhâl kararı veya emri veren hâkime ya da savcıya teslim edilir (m.129/2). Tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması (Türk Ceza Kanunu m.174), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (Türk Ceza Kanunu m.188), 6136 sayılı Kanun m.12-13 ve 2863 sayılı Kanun m.67-68 suçlarında ise zarf veya paket savcının talimatıyla kolluk tarafından açılabilir (m.129/3).

8. El Koyma Kararına İtiraz: Süre ve Merci

El koyma kararına itiraz süresi iki haftadır ve ilgilinin kararı öğrendiği günden başlar. İtiraz, kararı veren merciye verilecek bir dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1). Hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir (m.267).

İtiraz süresi 7499 sayılı Kanunla “yedi gün”den “iki hafta”ya çıkarılmıştır. Bu değişiklik 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda eski yedi günlük süre geçerlidir (Ceza Muhakemesi Kanunu geçici m.6/1-c). Yedi günlük süreyi bugün verilen el koyma kararları için anmak yanlıştır.

El koyma kararına itirazın izlediği yol şöyledir:

1. İtiraz dilekçesi, el koyma kararını veren sulh ceza hâkimliğine veya mahkemeye verilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1).
2. Kararı veren hâkim itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (m.268/2).
3. Sulh ceza hâkimliği kararına yapılan itirazı, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimlik, son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimlik inceler (m.268/3-a).

İtiraz dilekçesinin içeriği ve örneği sulh ceza hâkimliğine itiraz dilekçesi yazısında ayrıca verilmiştir. Yürürlükteki kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki Ceza Muhakemesi Kanunu sayfasından ulaşılabilir.

8.1. El Koyma Kararına İtiraz ile El Koymanın Kaldırılması Talebi Arasındaki Fark

El koyma kararına itiraz ile el koymanın kaldırılması talebi aynı yol değildir. İtiraz, verilmiş bir kararın hukuka aykırılığını ileri sürer ve iki haftalık süreye bağlıdır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1). Kaldırma veya iade talebi ise sonradan değişen durumu ileri sürer ve süreye bağlı değildir: eşyasına el konulan kişi hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir (m.127/4) ve eşyanın muhafazasına gerek kalmadığında geri verilmesini isteyebilir (m.131/1).

Ölçüt	İtiraz	Kaldırma veya iade talebi
Neyi ileri sürer	Kararın verildiği anda hukuka aykırı olduğunu	Muhafazaya artık gerek olmadığını veya eşyanın müsadere edil­me­ye­ce­ğini
Süre	Kararı öğrenmeden itibaren iki hafta (m.268/1)	Süreye bağlı değil (m.127/4, m.131/1)
Kime yapılır	Kararı veren merciye (m.268/1)	Savcıya, hâkime veya mahkemeye (m.131/1)
Reddine karşı	İtiraz mercii karar verir (m.268/3)	Ret kararına itiraz edilebilir (m.131/1)

İtiraz süresi kaçırılmış olsa bile eşyanın geri istenmesi bu nedenle mümkündür; talep bu kez eşyanın artık neden gerekli olmadığı üzerine kurulur.

9. El Konulan Eşyanın İadesi

El konulan eşyanın iadesine, eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmadığında veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşıldığında karar verilir. İade kararını re’sen veya istem üzerine Cumhuriyet savcısı, hâkim ya da mahkeme verir ve istemin reddi kararlarına itiraz edilebilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.131/1). Bu kural şüpheliye, sanığa ve üçüncü kişilere ait eşyaya birlikte uygulanır.

CMK 128 kapsamında el konulan eşya veya malvarlığı değeri suçtan zarar gören mağdura aitse ve delil olarak artık ihtiyaç yoksa sahibine iade edilir (m.131/2). CMK 128/A kapsamında el konulan menfaat de mağdura ait olduğu anlaşıldığında soruşturma veya kovuşturma evresinde iade edilir (m.128/A-5).

9.1. El Konulan Eşyanın Muhafazası ve Elden Çıkarılması

El konulan eşya zarar görme veya değerinde esaslı kayıp tehlikesi varsa hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir. Elden çıkarma kararını soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir; karardan önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.132/1-3).

El konulan eşya, bakım ve gözetim tedbirlerini almak ve istendiğinde derhâl iade etmek koşuluyla şüpheliye, sanığa veya başka bir kişiye muhafaza için teslim edilebilir; bu teslim teminat gösterilmesine bağlanabilir (m.132/5). Eşyanın delil olarak saklanmasına gerek kalmadıysa rayiç değeri derhâl ödenerek ilgiliye teslim edilebilir; bu durumda müsaderenin konusunu ödenen rayiç değer oluşturur (m.132/6). Bu iki yol, el konulan aracın veya iş makinesinin yargılama boyunca kullanılamaz hâlde beklemesine karşı kanunun sunduğu seçeneklerdir.

9.2. El Konulan Telefon ve Bilgisayar

El konulan telefonun geri istenmesi de genel iade kuralına tabidir: telefonun delil olarak muhafazasına gerek kalmadığında savcı, hâkim veya mahkeme geri verilmesine karar verir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.131/1). Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma ise m.134’te ayrıca düzenlenmiştir.

10. El Koyma ve Müsadere Arasındaki Fark

El koyma ile müsadere arasındaki fark, birinin yargılama sürerken uygulanan geçici tedbir, diğerinin hüküm niteliğinde yaptırım olmasıdır. El koyma, ispat aracı veya müsadere konusu olabilecek eşyayı soruşturma ve kovuşturma süresince korur ve muhafazaya gerek kalmayınca eşya geri verilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.123/1, m.131/1). Müsadere ise iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşya hakkında hükmolunan yaptırımdır (Türk Ceza Kanunu m.54/1).

El koyma müsaderenin ön aşaması olabilir, ama her el koyma müsadereyle sonuçlanmaz: eşyanın müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılırsa geri verilmesine karar verilir (m.131/1). Müsaderenin türleri ve şartları müsadere ne demek yazısında anlatılmıştır; soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla bitmesi hâli için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısına bakılabilir.

11. Haksız El Koyma Nedeniyle Tazminat

Haksız el koyma nedeniyle tazminat, eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde el konulan kişiye Devletten maddi ve manevi zararını isteme hakkı verir. Aynı hak, el konulan eşyanın korunması için gerekli tedbirler alınmadığında, eşya amaç dışı kullanıldığında veya zamanında geri verilmediğinde de doğar (Ceza Muhakemesi Kanunu m.141/1-j).

Tazminat istemi, karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılabilir (m.142/1). İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır (m.142/2).