Ehliyete El Koyma: Sebepler, Süreler ve Geri Alma

Ehliyete el koyma, kanunda sürücü belgesinin geçici olarak geri alınması diye geçen idari tedbirdir; alkollü araç kullanma, hız sınırını belirli miktarda aşma, 100 ceza puanını doldurma, kırmızı ışık ihlali ve dur ikazına uymama gibi hâllerde kanunda yazılı süre kadar uygulanır (Karayolları Trafik Kanunu m.48, m.51, m.118, m.47). Süre dolduğunda ehliyet iade edilir; alkol ve hız kaynaklı el koymada iade için ayrıca kanun kapsamındaki idari para cezalarının tamamının ödenmiş olması gerekir (m.48/13, m.51). Uyuşturucu kullanımında ise 12 Şubat 2026’dan beri ehliyete süreli el koyma değil, iptal uygulanır (m.48/8).

Bu yazı, alkol, hız, ceza puanı veya başka bir trafik ihlali nedeniyle ehliyetine el konulan sürücü için el koymanın süresini, bu sürede araç kullanmanın sonucunu, ehliyetin hangi şartla ve nereden geri alınacağını ve itiraz yolunu anlatır.

1. Ehliyete El Koyma: Öne Çıkanlar

• Alkolden ehliyete el koyma ilk seferde altı ay, beş yıl içinde ikinci seferde iki yıl, sonraki her seferde beş yıldır (Karayolları Trafik Kanunu m.48/5).
• Alkol veya uyuşturucu ölçümü yaptırmayan sürücünün ehliyetine beş yıl el konulur (m.48/9); uyuşturucu aldığı tespit edilen sürücünün ehliyeti ise iptal edilir (m.48/8).
• Bir yıl içinde 100 ceza puanını dolduran sürücünün ehliyetine iki ay, aynı yıl ikinci kez dolduranınkine dört ay el konulur; üçüncü kezde ehliyet süresiz iptal edilir (m.118).
• Ehliyetine el konulan kişi bu sürede araç kullanırsa 200.000 Türk lirası idari para cezası verilir (m.36/3-b, 2026 lafzı).
• Alkol kaynaklı el koymada ehliyetin iadesi için geri alma süresinin dolması ve kanun kapsamındaki idari para cezalarının tamamının ödenmesi gerekir (m.48/13); hız kaynaklı el koymada da aynı şart vardır (m.51).

2. Ehliyete El Koyma Nedir?

Ehliyete el koyma, sürücü belgesinin kanunda sayılan bir ihlal nedeniyle belirli bir süre için sürücünün elinden alınmasıdır. Kanun bu işlemi “sürücü belgesinin geri alınması” diye adlandırır; “el koyma” günlük dilde kullanılan karşılığıdır. Süre dolunca ve iade şartları gerçekleşince belge sahibine geri verilir (Karayolları Trafik Kanunu m.48/5, m.48/13).

Ehliyete el koyma ile ehliyet iptali aynı işlem değildir. El koymada belge süre sonunda iade edilir; iptalde ise belge geçersiz olur ve yeniden sürücü belgesi almak için sürücü kursuna devam edip sınavda başarılı olmak gerekir (m.48/8). Hangi hâllerin iptale yol açtığı ehliyet iptali yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Ehliyete el koyma, ceza muhakemesindeki el koymadan da farklıdır. Ceza soruşturmasında bir eşyanın delil olarak alınması Ceza Muhakemesi Kanununa tabidir ve el koyma kararı yazısında anlatılmıştır; ehliyete el koyma ise Karayolları Trafik Kanunundaki idari tedbirdir.

2.1. Ehliyete El Koymaya Kim Karar Verir?

Ehliyete el koymaya çoğu hâlde trafik denetimiyle görevli kolluk karar verir. Kanun, alkol ve uyuşturucu kaynaklı geçici geri alma ve iptal işlemlerinin Karayolları Trafik Kanununun 6. maddesinde sayılan görevlilerce yapılacağını söyler (Karayolları Trafik Kanunu m.48/12). Hız ihlali ve 100 ceza puanının doldurulması nedeniyle geri almaya da bu görevliler yetkilidir (m.112/2). Bu görevlilerin ve trafik tescil kuruluşlarının yetkilendirilmediği hâllerde sürücü belgesinin geri alınmasına ve iptaline sulh ceza mahkemeleri karar verir (m.112/1).

Mahkeme veya Cumhuriyet savcılığı da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verebilir. Bu kararın uygulanmasında geri alma, durumun ilgiliye tebliğinden itibaren başlar ve bilgisayar kayıtlarına şerh düşülür (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.168/a).

3. Ehliyete El Koyma Sebepleri ve Süreleri

Ehliyete el koyma sebepleri ve süreleri kanunda ihlal türüne göre ayrı ayrı belirlenmiştir. Aşağıdaki tablo, 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerden sonraki metne göre hazırlanmıştır.

Sebep	Ehliyete el koyma süresi	Dayanak
Alkollü araç kullanma, ilk sefer	6 ay	KTK m.48/5
Alkollü araç kullanma, 5 yıl içinde ikinci sefer	2 yıl	KTK m.48/5
Alkollü araç kullanma, 5 yıl içinde üçüncü ve sonraki her sefer	Her seferinde 5 yıl	KTK m.48/5
Alkol veya uyuşturucu ölçümü yaptırmama	5 yıl	KTK m.48/9
Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilme	Süreli el koyma değil, iptal	KTK m.48/8
1 yıl içinde 100 ceza puanı	2 ay + eğitim	KTK m.118
Aynı yıl içinde ikinci kez 100 ceza puanı	4 ay + psiko-teknik değer­len­dirme ve psikiyatri muayenesi	KTK m.118
1 yıl içinde üçüncü kez 100 ceza puanı	Süresiz iptal	KTK m.118
Ölümle sonuçlanan kazaya asli kusurla sebep olma	1 yıl	KTK m.118
Yerleşim yeri içinde hız aşımı 46-55 / 56-65 / 66+ km/s	Her seferinde 30 / 60 / 90 gün	KTK m.51
Yerleşim yeri dışında hız aşımı 51-60 / 61-70 / 71+ km/s	Her seferinde 30 / 60 / 90 gün	KTK m.51
Dur ikazına uymayıp kaçma	60 gün + araç 60 gün trafikten men	KTK m.47
Kırmızı ışık ihlaliyle kazaya sebep olma	60 gün	KTK m.47
1 yıl içinde kırmızı ışığı 3 / 4 / 5 kez ihlal	30 / 60 / 90 gün	KTK m.47
1 yıl içinde kırmızı ışığı 6 kez ihlal	İptal	KTK m.47

Tablodaki süreler ehliyete el koymanın süresidir; aynı ihlal için ayrıca idari para cezası da verilir. Para cezası tutarları her yıl yeniden değerlendiği için bu yazıda yalnız 2026’da yeniden yazılmış hükümlerdeki tutarlar anılmıştır; hız cezalarının tutarı için hız sınırı cezaları, kırmızı ışık için kırmızı ışıkta geçme cezası yazısına bakılabilir.

3.1. Alkolden Ehliyete El Koyma Süreleri

Alkolden ehliyete el koyma, 0.50 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespitiyle uygulanır; hususi otomobil dışındaki araçların sürücüleri için promil alt sınırı 0.21’dir. İlk seferde ehliyete altı ay el konulur; son ihlalden geriye doğru beş yıl içinde ikinci seferde iki yıl, üç veya daha fazla seferde her defasında beş yıl el konulur (Karayolları Trafik Kanunu m.48/5).

Ehliyet başka bir nedenle geçici olarak geri alınmış durumdaysa alkol nedeniyle uygulanacak süre, önceki geçici alma süresinin bitiminde başlar (m.48/5). Beş yıl içinde ikinci kez el konulan sürücü sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine, üç veya daha fazla kez el konulan sürücü psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulur (m.48/11).

1.00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücü hakkında ayrıca Türk Ceza Kanununun trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçuna ilişkin m.179/3 hükmü uygulanır (m.48/6). Bu suç kolu trafik güvenliğini tehlikeye sokma yazısında, alkol cezasının tamamı alkollü araç kullanma cezası yazısında anlatılmıştır.

3.2. Uyuşturucu ve Ölçüm Yaptırmamada Ehliyete El Koyma

Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücünün ehliyetine süreli el konulmaz; sürücü belgesi iptal edilir. Yeniden ehliyet almak için sürücü kursuna başlamadan önce iptal tarihinden itibaren en az beş yıl geçmesi, idari para cezalarının tamamının ödenmesi, psiko-teknik değerlendirme ve sağlık kurulu raporu gerekir (Karayolları Trafik Kanunu m.48/8).

Alkol veya uyuşturucu ölçümü yaptırmayan sürücünün ehliyetine ise beş yıl süreyle el konulur (m.48/9). İki fıkra da 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır. 12 Şubat 2026’dan önceki metne dayanan kaynaklarda ölçüm reddi ve uyuşturucu için yazılan süreler bugün geçerli değildir.

3.3. Ceza Puanından Ehliyete El Koyma

Ceza puanından ehliyete el koyma, trafik suçunun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanının doldurulmasıyla başlar: ehliyete iki ay el konulur ve sürücü eğitime tabi tutulur. Aynı yıl içinde ikinci kez 100 puanı dolduran sürücünün ehliyetine dört ay el konulur ve sürücü psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulur; muayenede engel çıkmazsa belge süre sonunda iade edilir (Karayolları Trafik Kanunu m.118).

Bir yıl içinde üç kez 100 ceza puanını dolduran sürücünün ehliyeti süresiz olarak iptal edilir (m.118). Ölümle sonuçlanan trafik kazasına asli kusurlu olarak sebep olan sürücünün ehliyetine ise bir yıl el konulur (m.118).

3.4. Ehliyete Süresiz El Koyma Var mı?

Ehliyete süresiz el koyma diye bir süreli tedbir yoktur; kanundaki “süresiz” ifadesi iptal için kullanılır. Bir yıl içinde üç kez 100 ceza puanını dolduran sürücünün ehliyeti süresiz olarak iptal edilir (Karayolları Trafik Kanunu m.118). Uyuşturucu kullanımı ve kırmızı ışığın bir yılda altı kez ihlali de iptal sebebidir (m.48/8, m.47).

Belirli suçlardan mahkûmiyette ise ehliyete adli sicil kaydı silinene kadar el konulur. Sürücü belgesi sahibinin Türk Ceza Kanununun m.188, m.190 ve m.191’i, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun m.4/7’si veya 6136 sayılı Kanunun m.12’nin ikinci ve sonraki fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giymesi hâlinde, bu suçlara ilişkin kayıtlar adli sicilden silininceye kadar sürücü belgesi geri alınır (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.168/b).

4. Ehliyetine El Konulan Kişi Araç Kullanırsa Ne Olur?

Alkolden veya başka bir nedenle ehliyetine el konulan kişi geri alma süresi içinde araç kullanırsa sürücü belgesiz araç kullanma hükümlerine göre cezalandırılır (Karayolları Trafik Kanunu m.118). Sürücü belgesi mahkemelerce, Cumhuriyet savcılıklarınca veya kanunda belirtilen yetkililerce geçici olarak ya da tedbiren geri alındığı hâlde motorlu araç kullanana 200.000 Türk lirası idari para cezası verilir (m.36/3-b). Aynı tutar, sürücü belgesi iptal edildiği hâlde araç kullanan için de öngörülmüştür (m.36/3-c).

Aracın sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden 40.000 Türk lirası idari para cezası verilir (m.36/3). Bu tutarlar m.36/3’ün 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla yeniden yazılmış metnindedir; trafik para cezaları her yıl yeniden değerlendiği için sonraki yıllarda farklı olacaktır.

Ehliyetine el konulan kişinin araç kullanması, belgesi hiç olmayan kişinin araç kullanmasından daha ağır yaptırıma bağlanmıştır: belgesiz sürücüye öngörülen tutar 40.000 Türk lirasıdır (m.36/3-a). Belgesiz araç kullanmanın diğer sonuçları ehliyetsiz araç kullanma cezası yazısında anlatılmıştır.

5. El Konulan Ehliyet Nasıl Geri Alınır?

El konulan ehliyet, geri alma süresi dolduktan sonra ve Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarının tamamı ödenmişse iade edilir. Alkol ve ölçüm reddi kaynaklı geri almada bu şart m.48/13’te, hız kaynaklı geri almada m.51’de açıkça yazılıdır (Karayolları Trafik Kanunu m.48/13, m.51). Ödenmemiş bir trafik cezası, süre dolmuş olsa bile iadeyi engeller.

Bazı hâllerde iade ayrıca sağlık değerlendirmesine bağlıdır:

• Aynı yıl içinde ikinci kez 100 ceza puanını dolduran sürücünün belgesi, muayenede sürücülüğe engel hâl bulunmazsa süre sonunda iade edilir (m.118).
• Kırmızı ışık ihlali nedeniyle el konulan belge, süre sonunda sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden geçirilmesi ve engel hâli bulunmaması şartıyla iade edilir (m.47).
• Hız ihlali nedeniyle bir yıl içinde beşinci kez el konulan belge, süre sonunda psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi şartıyla iade edilir (m.51).

Alkolden tekrar el koymada öngörülen eğitim ve muayene (m.48/11) ise kanunda iade şartı olarak değil, ayrı bir yükümlülük olarak yazılmıştır.

5.1. El Konulan Ehliyet Nereden Alınır?

El konulan ehliyet, belgeyi geri alan trafik biriminden teslim alınır. Belge geri alınırken dört nüsha “Sürücü Belgesi Geri Alma Tutanağı” düzenlenir ve bir nüshası sürücüye verilir; geri alınan belge tutanağın bir nüshasıyla birlikte o birimde oluşturulan dosyada saklanır ve “Geri Alınan Sürücü Belgeleri Kayıt Defteri”ne kaydedilir. Süre sonunda belge teslim edilirken kayıt defteri ile dosyadaki tutanak ilgiliye imzalatılır (Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanaklarının Düzenlenmesinde, Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.13). Tutanak elektronik ortamda üretilmişse iki nüsha düzenlenir.

Geri alma süreleri ve iade şartlarının güncel kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki Karayolları Trafik Kanunu sayfasından ulaşılabilir.

6. Ehliyete El Koymaya İtiraz: Süre, Merci ve Dilekçe

Ehliyete el koymaya itirazda süre, çoğu hâlde el koymayla aynı tutanakta verilen idari para cezasına karşı başvuru süresidir. İdari para cezasına karşı kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir; bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir (Kabahatler Kanunu m.27/1). Mücbir sebep nedeniyle süre kaçırılmışsa sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir (m.27/2).

Başvuru bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından sulh ceza mahkemesine verilecek dilekçeyle yapılır ve dilekçe iki nüsha verilir. Dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve karara karşı ileri sürülen deliller açıkça gösterilir (Kabahatler Kanunu m.27/3-4). Başvuru usulünün ayrıntıları idari para cezasına itiraz yazısında anlatılmıştır.

Aynı işlemde idari yargının görev alanına giren bir karar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür (Kabahatler Kanunu m.27/8). Kanun, sürücü belgesinin süreli geri alınmasına karşı ayrı bir başvuru yolu adlandırmaz; hangi başvuru merciinin görevli olduğu bu nedenle işlemde iptal bulunup bulunmadığına göre ayrıca incelenmelidir. Alkol tutanağında süreli geri alma ile iptal arasındaki merci ayrımı alkollü araç cezasına itiraz yazısında, iptale karşı dava yolu ehliyet iptali yazısında ele alınmıştır.

7. Ehliyete El Koyma ile Trafikten Men Arasındaki Fark

Ehliyete el koyma sürücünün belgesine, trafikten men ise araca yöneliktir. Dur ikazına uymayıp kaçan sürücüde iki tedbir birlikte uygulanır: sürücü belgesine altmış gün el konulur ve araç altmış gün süreyle trafikten menedilir (Karayolları Trafik Kanunu m.47). Trafikten menin diğer hâlleri trafikten men nedir yazısında anlatılmıştır.