Adana Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Kısa Cevap

Adana’daki geri gönderme merkezi Sarıçam ilçesindedir ve Göç İdaresi Başkanlığının resmî iletişim sayfasında ADANA adıyla kayıtlıdır. Gösterilen adres şudur: Dağcı Mahallesi, 5909 Cadde, 110. Sokak No: 41 Sarıçam /ADANA. Telefon olarak 0322 346 35 61 numarası gösterilmiştir.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, Adana İl Göç İdaresi Müdürlüğü merkezle aynı yerde değildir; müdürlüğün adresi Yüreğir ilçesindedir ve arama sonuçlarında çoğu zaman merkezin adresiymiş gibi görünür. İkincisi, Sarıçam ilçesinde bir de ceza infaz kurumu bulunur ve iki kurum dizin sitelerinde birbirine karışır. Üçüncüsü, kişi başka bir ilin kararıyla bu merkeze getirilmiş olabilir; gözetimin nerede sona erdiği, sonradan açılacak tazminat davasının hangi mahkemede görüleceğini etkiler.

Merkeze alınmak sınır dışı edilmek değildir. Sürelerin, hakların ve itiraz yollarının tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır. Resmî iletişim sayfasında bir son güncelleme tarihi bulunmadığı için, adres ve telefonun gitmeden önce teyit edilmesi gerekir.

Merkez Nerede: Dağcı Mahallesi, Sarıçam

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında Adana kaydı için gösterilen adres Dağcı Mahallesi, 5909 Cadde, 110. Sokak No: 41 Sarıçam /ADANA biçimindedir. Merkez Seyhan, Çukurova veya Yüreğir gibi kent içi ilçelerde değil, kentin kuzeydoğusundaki Sarıçam ilçesindedir.

Resmî kayıtta merkezin adı ADANA’dır. Sarıçam ve Dağcı adları yalnızca adres satırında geçer. Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: resmî sayfada merkezi Sarıçam adıyla arayan kişi kaydı bulamaz, il adıyla aramalıdır. Aynı durum başka merkezlerde de görülür. İstanbul’da Arnavutköy Geri Gönderme Merkezi kaydında Hadımköy adres satırındadır; İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi kaydında Harmandalı aynı konumdadır.

Bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir, yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir ve yanlış bir hat bilgisi merkeze kadar gidip görüşememek anlamına gelir. Ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

Sarıçam’da İki Ayrı Kurum Bulunur

Sarıçam ilçesinde geri gönderme merkezinin yanı sıra bir ceza infaz kurumu da vardır. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun bir kararında muhatap kurum Adana 1 Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, muhatap adres ise Yürekli Mahallesi 5595 Sokak No:2 Sarıçam/ADANA olarak yazılmıştır (2. Daire E. 2022/1474, K. 2023/665, T. 14.09.2023). Geri gönderme merkezinin adresi ise aynı ilçede Dağcı Mahallesi, 5909 Cadde, 110. Sokak adresidir. Mahalle de sokak da farklıdır.

Karışıklık yalnızca coğrafi değildir. Bazı dizin siteleri geri gönderme merkezlerini ceza infaz kurumlarıyla aynı listede yayımlar ve merkez bu listelerde bir kurum kaydı gibi görünür. Bu sunum yanıltıcıdır. Geri gönderme merkezinde tutulma bir ceza infazı değildir; sınır dışı etme işlemi sonuçlanıncaya kadar süren bir idari gözetimdir ve merkezde tutulan kişi hükümlü veya tutuklu değildir. İkisi arasındaki farkın hukuki çerçevesi için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler ve idari gözetim kararı nedir, nasıl itiraz edilir yazılarına bakılmalıdır.

Ayrım pratikte de sonuç doğurur: yanlış kurumun adresine giden kişi görüşme gününü kaybeder ve iki kurumun ziyaret usulü birbirinden bağımsızdır.

Telefon: Aynı Numara İki Resmî Kayıtta

Resmî iletişim sayfasında Adana merkezi için gösterilen numara 0322 346 35 61’dir. Bu numara Göç İdaresi Başkanlığının il müdürlükleri sayfasında Adana İl Göç İdaresi Müdürlüğünün numarası olarak da yazılıdır; aynı kayıtta faks numarası 0 322 346 46 64 olarak gösterilmiştir. Müdürlüğün kendi iletişim sayfası ise iki numara birden verir ve bunlardan biri yine 0322 346 35 61’dir.

Bu gösterim biçimi diğer illerden farklıdır. İstanbul kayıtlarında numaranın yanında İl Müd. ibaresi yer alır ve aynı numara birden çok merkez için tekrarlanır. İzmir kaydında bu ibare bulunmaz, onun yerine bir dahili numara gösterilir; ayrıntısı için İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir. Adana kaydında ise ne İl Müd. ibaresi ne de dahili numara vardır.

Buradan hattın merkezin kendi santrali olduğu sonucu çıkarılamaz; resmî sayfalar bu farkın ne anlama geldiğini açıklamaz. Söylenebilecek olan, aynı numaranın iki ayrı kurum kaydında aynı biçimde gösterildiğidir. Hattın kime bağlandığı ancak arayarak anlaşılır ve arayan kişi hangi kurumla görüştüğünü baştan sormalıdır.

İl Göç İdaresi Yüreğir’de, Merkez Sarıçam’da

Merkezi arayan kişi arama sonuçlarında çoğu zaman önce Adana İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi iletişim sayfasıyla karşılaşır. O sayfada gösterilen adres Atakent Mahallesi Selahattin Çolak Bulvarı No: 88 Yüreğir/ADANA biçimindedir. Aynı adres Göç İdaresi Başkanlığının il müdürlükleri sayfasında da müdürlük adresi olarak yer alır.

Bu adres merkezin adresi değildir. Müdürlük Yüreğir ilçesinde, merkez Sarıçam ilçesindedir. İki adres birbirinin yerine kullanılamaz.

Sonuç pratiktir. Yazışma ve tebligat bakımından il müdürlüğünün adresi muhatap olabilir; fiilen görüşmeye gidilecekse Sarıçam adresi esas alınmalıdır. Hangi adrese gidileceği yapılacak işin niteliğine göre belirlenmeli ve gitmeden önce telefonla teyit edilmelidir.

Ziyaret ve Görüşme: Kural Nerede Aranmalı

Merkezin ziyaret gün ve saatleri resmî iletişim sayfasında yayımlanmaz. Bunun sebebi bilgi eksikliği değildir: ziyaret düzeni kanunda tek tek sayılmamış, merkez idaresinin düzenlemesine bırakılmıştır. Bu yüzden saatler merkezden merkeze değişebilir ve internette dolaşan saat bilgileri kaynaksızdır.

Kanun düzeyinde güvence altına alınan şey saat değil, görüşmenin kendisidir: merkezde tutulan kişi ziyaretçileriyle, vatandaşı olduğu ülkenin konsolosluk görevlisiyle, aile üyeleriyle ve avukatıyla görüşebilir. Avukat görüşmesi için ayrı bir oda düzeni öngörülür ve görüşmenin koordinasyonu merkez müdürlüğünce yürütülür. Bu güvencelerin madde dayanakları ve kapsamı geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır; merkez içi işleyişin nasıl yürüdüğüne ilişkin ölçülmüş bir örnek için Binkılıç Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir.

Görüşmeye gitmeden önce yapılması gereken tek pratik iş vardır: kişinin hâlen bu merkezde olup olmadığını teyit etmek. Merkezler arası nakil ayrıca düzenlenmiş bir işlemdir ve yakınlara haber verilmesi kanunda güvenceye bağlanmış değildir.

Gözetim Nerede Sona Ererse, Dava Orada Görülür

Adana merkezine çoğu zaman başka bir ilin kararıyla gelinir. Bunun tazminat davası bakımından somut bir sonucu vardır ve bu sonuç bir Danıştay kararında belirlenmiştir.

Karara konu olayda kişi hakkında bir valilikçe sınır dışı etme ve idari gözetim kararı alınmış, kişi Edirne Geri Gönderme Merkezinden Adana Geri Gönderme Merkezine sevk edilmiş, gözetimin devamına Adana Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce karar verilmiş ve nihayet yine Adana Valiliğince sınır dışı kararı kaldırılarak gözetim sonlandırılmıştır. Kişi daha sonra maddi ve manevi tazminat istemiyle dava açmış, Adana İdare Mahkemesi Edirne’yi, Edirne İdare Mahkemesi ise Adana’yı yetkili görmüş ve ortaya olumsuz bir yetki uyuşmazlığı çıkmıştır.

Yetki kuralı şudur:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.36 — Tam yargı davalarında yetki

İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme, sırasıyla: a) Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili, b) Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, c) Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer. İdari mahkemesidir.

Maddedeki “sırasıyla” ibaresi belirleyicidir: bentler bir seçenek listesi değil, bir sıradır. Davacının ikametgâhı ancak önceki bentler işlemediğinde devreye girer. Maddenin genel işleyişi için İdari Yargılama Usulü Kanunu yazısına bakılabilir.

Bu kural yalnızca tazminat istemli tam yargı davası içindir. Sınır dışı etme kararının iptali istemiyle açılan dava başka bir kurala tabidir ve orada belirleyici olan kişinin tutulduğu yer değil, kararı veren makamdır; bu ayrımın işlenişi için Pehlivanköy Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir. Kişi Adana’da tutuluyor diye iptal davasının da Adana’da açılacağı sonucu çıkarılmamalıdır.

Daire, gözetim sürecinin bölünemeyeceğinden hareketle son değerlendirmenin yapıldığı yeri esas almıştır:

“Bu haliyle; doğduğu ileri sürülen zararların, davacının sınır dışı işlemi sonuçlanıncaya kadar geçecek sürede idari gözetim altında bulunması gerektiği değerlendirmesiyle geri gönderme merkezlerinde tutulması sonucunu doğuran işlemlerden kaynaklandığı, bu süreç Edirne Valiliğince tesis edilen işlemle başlamakta ise de, davacının, son olarak Adana ili geri gönderme merkezinde idari gözetim altında kaldığı ve burada idari gözetiminin sonlandırıldığı göz önünde bulundurulduğunda; somut uyuşmazlıkta idari gözetim sürecinin yapılacak yargılama bakımından birbirinden ayrı olarak değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından, idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası niteliğindeki iş bu uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin, ileri sürülen zararı son olarak doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi olan, Adana İdare Mahkemesi olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.”

(Danıştay 10. Daire, E. 2024/6453, K. 2024/6832, T. 25.12.2024 — gönderilmesine)

Kararın ikinci bir tespiti daha vardır ve merkezde yakını bulunan kişiyi doğrudan ilgilendirir: gözetim sürerken yetkili valilikler ilk verilen idari gözetim kararıyla bağlı değildir. Kişi başka bir ile nakledildiğinde aylık zaruret değerlendirmesini ve gözetimi sonlandırma kararını fiilen bulunduğu ilin valiliği verebilir. Bunun sonucu şudur: sınır dışı kararını hangi valilik almış olursa olsun, sürecin son halkası kişinin tutulduğu ildedir. Aynı olgunun gönderen uçtan görünümü için İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir.

Üç Kayıt, Üç Ayrı Soru: Yargı Kolu mu, Yer mi?

Yukarıdaki karar tazminat davasının nerede görüleceğini belirler. Hangi yargı kolunda görüleceği ayrı bir sorudur ve bu konuda tek bir kayıt yoktur. Üç merci üç ayrı soruya cevap vermiştir ve bunlar birbirinin yerine geçmez:

Merci	Cevapladığı soru	Sonuç
Anayasa Mahkemesi	Bireysel başvurudan önce hangi yol tüketilmelidir?	İdare mahkemesinde tam yargı davası
Uyuşmazlık Mahkemesi	Tazminat davasında hangi yargı kolu görevlidir?	Adli yargı
Danıştay 10. Daire	İdari yargıda açılmış tam yargı davasında hangi yer yetkilidir?	Zararı son doğuran uyuşmazlığın yeri

Danıştay kararında görev tartışması taraflarca ileri sürülmemiştir; uyuşmazlık yalnızca iki idare mahkemesi arasındaki yetki sorunu üzerinden çözülmüştür. Bu yüzden karardan, tazminat davasının yargı kolu bakımından idari yargıya ait olduğu sonucu çıkarılamaz. Aynı şekilde Uyuşmazlık Mahkemesi kararları da adli yargı içinde hangi merciin görevli olduğunu belirlememiş, bu belirlemeyi ilgili yargı koluna bırakmıştır.

Pratik sonuç: yargı kolu sorusu somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir ve yol seçimi yapılmadan önce her üç kaydın da gözetilmesi gerekir. Yanlış yargı koluna açılan tam yargı davası görev yönünden reddedilirse, kanun sonradan idari yargıda açılacak dava için idareye başvurma şartını aramaz; bu usul kuralının ayrıntısı İdari Yargılama Usulü Kanunu yazısındadır. Uyuşmazlık Mahkemesi çizgisinin ayrıntılı dökümü için Antalya Geri Gönderme Merkezi yazısına, bireysel başvuru eşiğinin işlenişi için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır.

Kapasite ve Denetim: Kayıtta Ne Var, Ne Yok

Adana merkezi hakkında yayımlanmış bilgi, resmî iletişim kaydının verdiği adres ve telefonla sınırlıdır. Kapasiteye ilişkin resmî bir sayı bulunamamıştır ve bu yazıda tahmini bir sayı verilmemiştir.

Aynı şekilde, bu merkezi konu alan yayımlanmış bir denetim raporu veya insan hakları kurumu kararı da bulunamamıştır. Bu, merkezin denetlenmediği anlamına gelmez. Karşılaştırma yararlıdır: İzmir’deki merkez için künyesiyle atıf yapılan bir ziyaret raporu vardır ve bulguları bir kurum kararında aktarılmıştır; Adana için böyle bir belge tespit edilememiştir. Fark, denetimin varlığında değil, yayımlanmış belgenin bulunabilirliğindedir.

Bu boşluğun pratik sonucu şudur: merkezin iç işleyişine ilişkin sorular yayımlanmış bir kaynaktan cevaplanamaz ve bilgi ancak merkezin kendisinden veya il müdürlüğünden alınabilir.

İdari Gözetime İtiraz: Merci ve Süre

Adana Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişi bakımından itirazın muhatabı merkez veya göç idaresi değil, sulh ceza hâkimidir. Kanun mercii, usulü ve sonucu tek fıkrada toplar:

“İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/6)

Fıkranın merkezde tutulan kişi bakımından en kullanışlı yanı, dilekçenin idareye verilebilmesidir: adliyeye fiilen erişemeyen kişi dilekçesini merkezde verir, yetkili hâkimliğe ulaştırmak idarenin yükümlülüğüdür. Başvuru için kanunda süre öngörülmemiştir; son cümle uyarınca şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir, yani itiraz bir kez kullanılmakla tükenmez. Buna karşılık başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz ve hâkimin beş gün içinde vereceği karar kesindir.

Dilekçenin içeriği, ret hâlinde izlenecek yol ve gözetime alternatif yükümlülükler için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. Kişinin hâlen Adana merkezinde olup olmadığını teyit edin; nakil ayrıca haber verilen bir işlem değildir.
2. Gideceğiniz adresin Sarıçam adresi olduğundan emin olun; Yüreğir adresi il müdürlüğüne aittir.
3. Aradığınız numaranın merkeze mi il müdürlüğüne mi bağlandığını görüşmenin başında sorun.
4. Ziyaret gün ve saatini önceden teyit edin; bu bilgi resmî sayfada yayımlanmaz.
5. Sınır dışı etme kararının ve idari gözetim kararının hangi valilikçe alındığını öğrenin; itiraz ve dava yollarının nerede işleyeceği buna bağlıdır.
6. Gözetim sona ermişse, tazminat yoluna gitmeden önce yargı kolu sorusunu yukarıdaki üç kayıt ışığında değerlendirin.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.