Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası Ne Kadar? Tutar ve İtiraz

Ehliyetsiz araç kullanma cezası idari para cezasıdır; ehliyetsiz araç kullanmak suç değil, kabahattir. Karayolları Trafik Kanunu m.36/3, hiç sürücü belgesi olmayanlara 40.000 Türk lirası, belgesi geri alınmış veya iptal edilmişken araç kullananlara 200.000 Türk lirası idari para cezası öngörür; aracın sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden 40.000 Türk lirası ceza verilir. Karara karşı tebliğden itibaren onbeş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bu yazı, belgenin hiç bulunmaması hâlini ele alır; belgeniz varken sürdüğünüz araç onun sınıfına girmiyorsa uygulanan hüküm m.36 değil m.39’dur ve tutarı farklıdır.

Bu yazı genel çerçeveyi verir; tutanağın içeriği, tespit biçimi ve belgenizin durumu sonucu değiştirdiğinden somut dosyanız için bir avukata danışmanız önemlidir.

1. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası Ne Kadar?

Yasağın kaynağı Karayolları Trafik Kanunu m.36’nın birinci fıkrasıdır:

Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.36)

Yaptırımlar aynı maddenin üçüncü fıkrasında sayılmıştır ve fıkra tek bir duruma indirgenmemiştir:

a) Sürücü belgesi sahibi olmadan motorlu araçları kullananlara 40.000 Türk lirası, b) Mahkemelerce veya Cumhuriyet savcılıklarınca ya da bu Kanunda belirtilen yetkililerce sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren geri alındığı halde motorlu araçları kullananlara 200.000 Türk lirası, c) Sürücü belgesi iptal edildiği halde motorlu araçları kullananlara 200.000 Türk lirası, idari para cezası verilir. Ayrıca, bu fıkra kapsamında motorlu araçların sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden 40.000 Türk lirası idari para cezası verilir.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.36/3)

Durum	Dayanak	İdari para cezası	%25 indi­rimli
Hiç sürücü belgesi olmayan kişi araç kul­la­nırsa	m.36/3-a	40.000 TL	30.000 TL
Belgesi geçici olarak veya ted­bi­ren geri alın­mış­ken araç kul­la­nırsa	m.36/3-b	200.000 TL	150.000 TL
Belgesi iptal edil­miş­ken araç kul­la­nırsa	m.36/3-c	200.000 TL	150.000 TL
Aracın sürül­me­sine izin veren işleten	m.36/3 son cümle	40.000 TL (tescil plakası üze­rin­den)	30.000 TL

⭐ Bu maddede kanun metni ile uygulanan tarife örtüşür. Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığının 2026 yılı ceza rehberi m.36/3 için aynı rakamları gösterir (40.000 TL ve 200.000 TL; indirimli 30.000 TL ve 150.000 TL) ve işletene tescil plakası üzerinden 40.000 TL uygulanacağını ayrıca yazar (2026 Yılı Trafik İdari Para Ceza Rehberi, trafik.gov.tr, 21.09.2026 tarihinde görüldü). Örtüşmenin sebebi fıkranın 12/2/2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla yeni yazılmış olmasıdır; henüz üzerinden bir yeniden değerleme dönemi geçmemiştir. ⚠ Bu, KTK’nın her maddesi için geçerli değildir: m.39 ve m.44 gibi eski tarihli hükümlerde madde metnindeki rakam taban değerdir ve tarifedeki rakam çok daha yüksektir.

Birinci grup ile diğer ikisi arasındaki fark ciddidir: aynı davranış, belgenizin geçmişine göre beş kat farklı bir yaptırımla karşılaşabilir. Halk dilinde ehliyetsiz araba kullanma denen fiil de bu fıkranın konusudur; kanun otomobil, motosiklet veya kamyon ayrımı yapmaz, motorlu araçlardan söz eder.

Bu rakamlar fıkranın güncel metnindendir, ama sabit değildir. m.36/3, 12/2/2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla tamamen yeniden yazılmıştır; internette dolaşan eski tablolarla bugün uygulanan tutarlar bu yüzden birbirini tutmaz. Artış kuralını ise kanun kendi ek maddesinde düzenler:

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunundaki fiiller için, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan mutlak ceza tutarları, o yıl için Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır. Bu suretle hesaplanacak ceza tutarlarında 100 000 liraya kadar olan kesirler dikkate alınmaz.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — KTK ek m.3)

Dolayısıyla yukarıdaki tutarlar kanun metnindeki güncel değerlerdir ve izleyen takvim yıllarında yeniden değerleme oranında artmış olarak uygulanır. Tutanaktaki rakamı, ödeme tarihindeki güncel değerle ve fiil tarihinde yürürlükte olan metinle karşılaştırmak gerekir; doğrulama için e-Devlet trafik ceza sorgulaması ya da ilgili trafik biriminin kaydı kullanılabilir.

Bu ayrımın pratik bir sonucu daha vardır. Ehliyetsizliğin yanında aracın zorunlu mali sorumluluk sigortasının da bulunmaması ayrı bir kabahattir ve ayrı bir tutanağa konu olur; sigortasızlığın kendi rejimi için zorunlu trafik sigortası yazımıza bakabilirsiniz. Aracın ticari olup olmaması ise m.36 bakımından tutarı değiştirmez; fıkra araç cinsine ya da kullanım amacına göre ayrı bir tarife öngörmemiştir.

2. Ehliyetsiz Araç Kullanırken Yakalanınca Ne Olur, Araç Bağlanır mı?

Ehliyetsiz yakalanan sürücü hakkında tutanak düzenlenir ve sürücü araç kullanmaya devam edemez. Aracın akıbetini Karayolları Trafik Yönetmeliği düzenler ve hükmün kapsamına hem m.36 hem m.39 girer:

2918 sayılı Kanunun 36, 39, 48, 49 ve 118 inci maddeleri gereğince sürücülerin araç sürmekten men edilmesi halinde araç; sahibine, işletenine veya bu kişilerin uygun görmesi ile araç cinsi için geçerli sürücü belgesi olan bir başka sürücüye teslim edilir. Aksi halde araç ilgili kişi teslim alıncaya kadar muhafaza altına alınır.

(Karayolları Trafik Yönetmeliği m.125)

Yani araç kural olarak bağlanmaz. Olay yerine, aracın cinsi için geçerli belgesi olan bir sürücü çağırabiliyorsanız araç ona teslim edilir; teslim alacak kimse bulunamazsa araç muhafaza altına alınır ve çekici ile otopark gibi masraflar araç sahibi, işleteni veya sürücüsü tarafından karşılanır. Men usulünün ayrıntısı ve aracın geri alınması için trafikten men yazımıza bakabilirsiniz.

3. Ehliyetsiz Motor (Motosiklet) Kullanma Cezası Ne Kadar?

Ehliyetsiz motor kullanma cezası 40.000 Türk lirasıdır: hiç sürücü belgesi olmayan bir kişinin motosiklet kullanması m.36/3-a kapsamındadır. Kanun bu fıkrada araç cinsine göre ayrı bir tarife öngörmez; motosiklet, otomobil ve kamyon aynı bende tabidir.

Karışıklık, motosiklette sınıf ekseninin çok daha sık devreye girmesinden doğar. Belgeniz varsa ve geçerliyse ama sürdüğünüz motosiklet o belgenin sınıfına girmiyorsa fiil belgesizlik değildir; m.36 değil m.39/2 uygulanır ve tutar çok daha düşüktür. Ayrımın dayanağı m.36’nın ikinci fıkrasıdır:

Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.36/2)

Pratikte ilk bakılacak şey tutanaktaki maddedir. Hiç belgeniz yokken m.36/3-a uygulanması yerindedir; belgeniz varken aynı bendin uygulanması ise başlı başına itiraz sebebidir. Hangi sınıfın hangi motosikleti kapsadığı, B sınıfı belgeyle motosiklet sürmenin 2024’te getirilen şartlı istisnası ve sınıf dışı sürüşün tutarı için yetersiz ehliyet cezası yazımıza bakabilirsiniz.

4. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası 18 Yaş Altında Kime Kesilir?

Kabahatler Kanunu burada net bir yaş eşiği koyar:

(1) Fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında idarî para cezası uygulanamaz.

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.11)

Buna göre onbeş yaşını doldurmamış bir çocuğa ehliyetsiz araç kullanmaktan idari para cezası verilemez. Onbeş yaşını doldurmuş çocuk ise kendi fiilinden sorumludur; onsekiz yaşından küçük olması bu sonucu değiştirmez.

Çocuğa ceza verilememesi, aracın kullanılmasına izin verenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Burada iki ayrı hüküm gündeme gelir ve hangisinin uygulanacağı çocuğun belgesinin bulunup bulunmamasına göre değişir. Çocuğun hiç sürücü belgesi yoksa m.36/3’ün son cümlesindeki izin veren işleten cezası; belgesi olduğu hâlde sürdüğü araç belgenin sınıfına girmiyorsa m.39/2’deki araç kullandıran araç sahibi cezası söz konusu olur. İki hükmün muhatabı da aracın maliki olmaya değil, kullanıma izin verme ya da kullandırma davranışına bağlanmıştır; bu nedenle savunmanın ekseni yine izin unsurudur.

5. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası Araç Sahibine Kesilir mi?

Evet, ehliyetsiz araç kullanma cezası araç sahibine de kesilir; ancak malik olduğunuz için değil, izin verdiğiniz için. Bu hükmün bugünkü dengesi Anayasa Mahkemesinin iki kararıyla şekillenmiştir ve ikisinin arasındaki fark savunmanın eksenini verir.

Mahkeme, 2012 yılında maddenin eski hâlindeki sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir biçimindeki cümleyi iptal etmiştir; gerekçede, bu düzenlemenin işlemediği bir fiilden dolayı araç sahibine yaptırım uygulanmasına yol açabileceği vurgulanmıştır (Anayasa Mahkemesi, E. 2012/106, K. 2012/190, T. 29.11.2012).

Kanun koyucu bunun üzerine hükmü yeniden yazmış, yaptırımı malik olmaya değil izin verme davranışına bağlamıştır. Mahkeme 2014 yılında bu yeni cümleyi Anayasaya aykırı bulmamış ve benimsenen esası şöyle adlandırmıştır:

“Zira, araç sahibi açısından idari para cezası yaptırımına bağlanan eylem, kusur sorumluluğu esası benimsenerek düzenlenmiştir. Kuralda, araç sahibinin sorumluluğunun hukuki nedeni, araç sahibinin iradesi dâhilinde gerçekleşen “sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin verme” eylemine dayanmakta, araç sahibinin kusurlu davranışı ile meydana gelen sonuç arasında illiyet bağı kurulmaktadır.”

(Anayasa Mahkemesi, E. 2014/20, K. 2014/28, T. 11.02.2014 — iptal isteminin reddi)

Aynı kararın devamında, cezanın muhatabına tanınan imkân da açıkça gösterilmiştir:

“hakkında itiraz konusu kural uyarınca idari para cezası uygulanan kişilerin dava açma ve aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesinde kusurunun bulunmadığını ispat ederek hakkında uygulanan idari para cezasının iptal edilmesi imkânı da bulunmaktadır.”

(Anayasa Mahkemesi, E. 2014/20, K. 2014/28, T. 11.02.2014 — iptal isteminin reddi)

⚠ As-of kaydı. Bu iki karar, maddenin 2013 tarihli lafzını denetlemiştir; o metin cezanın muhatabını araç sahibi olarak anıyordu. Bugünkü metin 12/2/2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla yazılmıştır ve işleten terimini kullanır. Kararların kurduğu ölçüt, yani yaptırımın izin verme eylemine ve kusur sorumluluğuna dayandığı, bugünkü lafızda da aynen durmaktadır.

5.1. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası İzin Araştırılmadan Kesilirse

Anayasa Mahkemesi, aynı kuralı bireysel başvuru yolunda da uygulamıştır. Başvurucu aracını kiraya vermiş, kiracı da aracı sürücü belgesi olmayan kardeşine kullandırmış, ceza ise plaka sahibine kesilmiştir. Mahkeme önce kuralın hangi koşula bağlandığını tespit etmiştir:

“Diğer bir ifadeyle, Anayasa Mahkemesi kararının gerekçesi göz önüne alınarak sürücü belgesiz araç kullanımı durumunda, tescil plakası üzerinden araç sahibine de idari para cezası yaptırımı uygulanması, salt belli bir duruma/statüye (tescil plakası sahibi olma) bağlı olmaktan çıkarılmış, araç sahibinin iradesiyle yaptığı bir eylem olan “izin vermiş” olma koşuluna bağlanmıştır.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2014/3134, T. 07.05.2015 — ihlal)

Ardından somut olayda o koşulun hiç araştırılmadığını saptamıştır:

“Dosyadaki bilgi ve belgeler incelendiğinde; aracın, sürücü belgesiz kişi tarafından kullanılmasına izin verilip verilmediği araştırılmaksızın başvurucu hakkında idari para cezası uygulandığı görülmektedir.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2014/3134, T. 07.05.2015 — ihlal)

Başvuru kabul edilebilir bulunmuş, Anayasanın 38. maddesinde güvence altına alınan suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine ve ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın ilgili mahkemeye gönderilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir (Anayasa Mahkemesi, B. No: 2014/3134, T. 07.05.2015).

Pratik sonucu şudur: tutanakta yalnız plaka kaydına dayanılmış, izin unsuru hiç tartışılmamışsa itirazın ekseni budur. Aracın rızanız dışında kullanıldığı, anahtarın izinsiz alındığı, aracın çalındığı veya sürücünün belgesinin bulunduğunu düşünmek için haklı nedeniniz olduğu ortaya konabiliyorsa izin unsurunun gerçekleşmediği ileri sürülebilir.

5.2. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası Araç Sahibine Nasıl Ulaşır

Plaka üzerinden kesilen bir cezanın tebliği ve takibi ayrı bir usule bağlıdır:

Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân asmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden otuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.116)

Bu maddenin iki sonucu vardır. Birincisi, tebligat yapılamamışsa ilan yoluyla tebliğ mümkündür ve ilanı takip eden otuzuncu gün tebliğ tarihi sayılır; yani onbeş günlük süre siz tutanağı hiç elinize almadan işlemeye başlayabilir. İkincisi, süresinde itiraz edilmezse takip ve tahsil m.114 ve m.115’teki usule geçer. Aracınızı kiraya veriyorsanız kiralamaya özgü tutanak düzenleme kuralı için kiralık araçta hasar ve ceza sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamadan bir ayrıntı: işletene kesilen ceza, sürücünün fiiline dayanır. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, izin verme eyleminden dolayı ceza alan kişinin başvurusu reddedildikten sonra, dayanak teşkil eden ehliyetsiz sürücüye ait cezanın iptal edildiği bir dosyada, sonradan ortaya çıkan bu durumun karar tarihinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığını belirterek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2015/10703, K. 2015/8711, T. 17.12.2015). Karar usule ilişkindir; ancak sürücünün cezasının akıbetinin işletenin dosyası bakımından da izlenmesi gerektiğini gösterir.

6. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası İkinci ve Üçüncü Kez Yakalanınca Artar mı?

Ehliyetsiz araç kullanma cezası tekrar sayısına göre artmaz: ikinci, üçüncü veya dördüncü kez yakalananlar için m.36’da kademeli bir tarife yoktur; hiç belgesi olmayan kişi her tespitte aynı tutarla karşılaşır. Artış, tekrar sayısından değil belgenizin statüsünden doğar: belgesi geri alınmış veya iptal edilmiş kişi araç kullanırsa tutar doğrudan 200.000 Türk lirası olur.

Bu köprüyü kanun ayrıca kurar:

Bu madde ve diğer ilgili maddelerdeki hükümlere göre sürücü belgeleri geri alınanlardan, geri alma süresi içinde araç kullandığı tespit edilenler, bu Kanunun 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrasına göre cezalandırılırlar.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.118)

Uygulamada en pahalı hata budur: ceza puanı veya alkol nedeniyle belgesi geri alınan sürücü, bu süre içinde direksiyona geçtiğinde 40.000 Türk liralık değil 200.000 Türk liralık dilime girer. Belgenin alkol nedeniyle geri alınması, iade şartları ve geri alma süresi içinde sürmenin sonuçları için alkollü araç kullanma cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Peki belge hangi noktada geri alınır? Tekrarın gerçek etkisi burada görünür:

Trafik suçunun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 2 ay süre ile geri alınır ve eğitime tabi tutulurlar. (Ek: 17/10/1996-4199/37 md.) Aynı yıl içinde ikinci defa 100 puanı dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 4 ay süre ile geri alınarak psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulurlar. Muayene sonucunda sürücülük yapmasına engel hali bulunmayanların belgeleri, süresi sonunda iade edilir. (Ek: 17/10/1996-4199/37 md.) Bir yıl içinde üç defa 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri süresiz olarak iptal edilir.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.118)

Bu kademe, tekrarın dolaylı ama asıl etkisini gösterir: görece küçük tutarlı bir kabahat de puan doğurur, biriken puan belgenin geri alınmasına yol açar ve geri alma süresi içinde direksiyona geçilirse tutar 200.000 Türk liralık dilime çıkar. Ceza puanı üzerinden belgenin geri alınması için hız sınırı cezaları ve ehliyet geri alma yazımıza bakabilirsiniz.

7. Ehliyetsiz ve Alkollü Araç Kullanma Cezası Ayrı Ayrı mı Kesilir?

Kabahatler hukukunda genel kural, tek fiille birden fazla kabahat işlenmesi hâlinde en ağır cezanın uygulanmasıdır:

(1) Bir fiil ile birden fazla kabahatin işlenmesi halinde bu kabahatlere ilişkin tanımlarda sadece idarî para cezası öngörülmüşse, en ağır idarî para cezası verilir.

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.15)

Trafik cezaları bakımından aynı kuralın bir de kanuna özgü hâli vardır; Karayolları Trafik Kanunu bunu kendi ek maddesinde tekrar eder:

Bir fiil 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun idari para cezasını gerektiren muhtelif yasaklarını ihlal eder nitelikte ise faile, en ağır idari para cezası uygulanır.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — KTK ek m.3)

İki hüküm de aynı şeyi şart koşar: ortada tek bir fiil bulunmalıdır. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, sürücü belgesinin geri alınma süresi içinde araç kullanma ile alkollü araç kullanma fiillerinin tek eylem sayılamayacağını benimsemiş ve iki ayrı idari para cezasını iptal eden sulh ceza hâkimliği kararını kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2015/17822, K. 2015/9632, T. 30.12.2015). Aynı kararda, sürücü hakkında ceza davası açılmış olmasının alkollü araç kullanmaktan idari yaptırım uygulanmasına engel olmadığı da belirtilmiştir.

Bu kararın olgusu, belgesi geri alınmış bir sürücünün bu süre içinde alkollü araç kullanmasıdır; hiç sürücü belgesi olmayan kişinin alkollü yakalanması hâli doğrudan karara konu olmamıştır. Uygulamada bu durumda da iki ayrı tutanak düzenlenmekte, itiraz edilirse fiil tekliği değerlendirmesi somut olaya göre yapılmaktadır. Alkol bakımından promil eşikleri, tutarları ve belgeye etkisi için alkollü araç kullanma cezası yazımıza bakabilirsiniz.

8. Ehliyetsiz Araç Kullanırken Kaza Yapmanın Cezası Nedir?

Yaygın kanı, ehliyetsiz sürücünün kazada otomatik olarak kusurlu sayılacağıdır. Yargıtay bunu kabul etmez:

“Sürücü belgesiz araç kullanma ise tek başına bu nitelikte bir ihlal içermediğinden trafik kazası meydana gelmesine sebep olan bir kusur olarak kabul edilemez. Tek başına sürücü belgesiz araç kullanma şeklinde gerçekleşen ihlal sadece idari para cezası uygulanmasını gerektirir. Sürücü belgesiz araç kullanan kişi bu eylemi yanında genel trafiğin işleyişine ilişkin bir kuralı da ihlal ederse zarar görenlere karşı ancak bu ihlale sebep olan kusuru ile sorumlu olacağı gibi zarara maruz kaldığı bir kazada hem kendisinin hem de başkalarının kusuru var ise kendi kusuruna denk gelen ölçüde zarara da katlanmak zorunda kalacaktır.”

(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/16167, K. 2022/11400, T. 04.10.2022)

Aynı kararda, salt ehliyetsizlik gerekçesiyle tazminattan müterafik kusur indirimi yapılmasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır. Kusur, ehliyetin varlığına değil, trafiğin akışına ilişkin hangi kuralın ihlal edildiğine göre belirlenir. Tazminat kalemleri ve süreler için trafik kazası tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.

8.1. Ehliyetsiz Araç Kullanmak Bilinçli Taksir Sayılır mı?

Ceza tarafında da benzer bir kanı vardır: ehliyeti olmayan sürücünün kazası kendiliğinden bilinçli taksir sayılacak ve cezası artırılacaktır. Ceza Genel Kurulu bunu açıkça reddetmiştir:

“Yerel Mahkemece sanığın ehliyetinin bulunmaması, eylemin bilinçli taksirle gerçekleştirildiğine gerekçe gösterilmiş ise de, sürücü belgesi olmaksızın araç kullanmak, tek başına eylemin bilinçli taksirle gerçekleştirildiğini göstermemekte olup”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/652, K. 2022/80, T. 10.02.2022 — BOZULMASINA)

Kurul, aynı olayda sanığın aşırı süratli ve tehlikeli sürdüğüne dair delil bulunmadığını, araç kullanmayı bilmediğinin de ileri sürülmediğini saptamış ve yerel mahkemenin direnme kararını bilinçli taksir şartlarının bulunmaması nedeniyle bozmuştur. Ölçüt budur: belgenin yokluğu değil, somut olarak neyin öngörüldüğü ve hangi kuralın nasıl ihlal edildiği.

Bu çizgi sonraki yıllarda da korunmuştur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, iki kişinin ölümüyle sonuçlanan bir kazada, sürücü belgesi olmaksızın araç kullanmanın tek başına bilinçli taksir hâli sayılamayacağını, dairenin istikrar kazanmış kararlarının bu yönde olduğunu ve Ceza Genel Kurulunun 2022 tarihli kararında da aynı sonuca varıldığını belirterek, sanığın eyleminin basit taksir olduğu kabulünü yerinde bulmuştur (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/5440, K. 2023/5012, T. 15.11.2023). Kurulun gerekçesindeki araç kullanmayı bilmediği de ileri sürülmedi kaydı ise sınırı gösterir: hiç sürüş bilgisi olmadığı hâlde trafiğe çıkma iddiası dosyada ortaya konur ve kanıtlanırsa değerlendirme farklı yürüyebilir. Bilinçli taksirin olası kasıtla sınırı için olası kast ve bilinçli taksir farkı yazımıza bakabilirsiniz.

8.2. Ehliyetsiz Araç Kullanırken Kazada Sigorta Öder mi?

Sigorta tarafında tablo farklıdır. Zorunlu mali sorumluluk sigortacısı zarar görene ödeme yapar; sonra sigorta ettirene başvurabilir:

Ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.95)

Hukuk Genel Kurulu, sürücü kursunu tamamlayıp sertifika almış ancak bunu sürücü belgesine dönüştürmemiş bir sürücü bakımından şu sonuca varmıştır:

“Bu durumda sürücü, sertifika sahibi olup ehliyet alma hakkına haiz olsa dahi ehliyetini almadığı süre içinde araç kullanması durumunda sürücü belgesiz araç kullanan kişi konumunda olup bu sırada oluşan kazadan dolayı sigorta şirketinin üçüncü kişilere ödenen zarar miktarı bakımından sigortalısına rücu hakkı bulunmaktadır.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1713, K. 2021/1042, T. 21.09.2021)

Buradaki denge önemlidir: ehliyetsizlik kazanın kusuru sayılmasa da, sigorta ilişkisinde rücu sonucunu doğurabilir. Sertifikayı belgeye dönüştürmemiş olmak da bu bakımdan ehliyetsizlik sayılır. Rücunun şartları ve savunma imkânları için sigorta şirketinin rücu davası yazımıza bakabilirsiniz.

Zorunlu trafik sigortası ile kaskoyu ayırmak gerekir, çünkü ikisi bu noktada farklı işler. Zorunlu mali sorumluluk sigortasında sigortacı zarar görene öder ve sonra sigorta ettirene rücu eder; kaskoda ise zarar baştan teminat dışında kalabilir. Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartlarının A.5.4 maddesi, aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kimseler tarafından kullanılması sırasında meydana gelen zararları teminat dışında tutar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükmü değerlendirirken ölçütü hasarın teminat dışı kalabilmesi için sürücünün ehliyetsiz olmasının yeterli olduğu biçiminde kurmuş ve somut olayda sürücünün kazada kusurunun bulunmamasını sonucu değiştiren bir unsur saymamıştır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2012/17-1086, K. 2013/294, T. 27.02.2013). Kararın birebir metni ve belgenin sınıfı ya da geçerliliği ekseninde değerlendirilmesi için yetersiz ehliyet cezası yazımıza bakabilirsiniz.

⚠ İki sigorta arasındaki fark pratikte şuraya varır: zorunlu sigorta üçüncü kişinin zararını yine karşılar ve bedel sonradan sizden istenir; kasko ise kendi aracınızın hasarını hiç ödemeyebilir.

9. Ehliyetsiz Araç Kullanmak Hapis Cezası Gerektirir mi?

Kural olarak hayır. Ehliyetsiz araç kullanmak kabahattir ve karşılığı idari para cezasıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu niteliği açıkça ortaya koymuştur:

“Sürücü belgesi, kişinin araç kullanmaya yetkili olduğunu gösteren bir belge olup sürücü belgesi olmaksızın araç kullanılması, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 36. maddesiyle idari yaptırıma tabi bir kabahat eylemidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/64, K. 2015/405, T. 17.11.2015)

Uygulamada sürücüler kimi zaman trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan (TCK m.179/2) yargılanmaktadır. Ceza Genel Kurulu bu yaklaşımı da sınırlamıştır:

“Failin sürücü belgesiz araç kullanması, tek başına suçun oluşumu için yeterli olmayıp, varsa somut tehlikeli hareketi ile yaşı ve kullandığı aracın niteliği itibariyle araca hâkimiyet sağlayıp sağlayamayacağı değerlendirilerek”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/64, K. 2015/405, T. 17.11.2015)

Yani suçun oluşup oluşmadığı, belgenin yokluğuna değil; failin somut tehlikeli bir hareketi bulunup bulunmadığına, yaşına ve kullandığı araca hâkim olup olamayacağına bakılarak belirlenir. Hapis cezası, ehliyetsizlikten değil; ehliyetsizliğin yanında gerçekleşen somut tehlikeli sürüşten doğar. Suçun unsurları, somut tehlike ölçütü ve alkol ya da uyuşturucu etkisindeki sürüşün ayrı rejimi için trafik güvenliğini tehlikeye sokma ve TCK 179 yazımıza bakabilirsiniz.

10. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

İdari yaptırım kararına karşı başvuru yolu ve süresi Kabahatler Kanununda düzenlenmiştir:

(1) İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27)

Kanun metni sulh ceza mahkemesinden söz etse de, 6545 sayılı Kanunla soruşturma aşamasındaki hâkim kararlarını almak ve bunlara karşı itirazları incelemek üzere sulh ceza hâkimlikleri kurulmuştur; başvuru bugün bu hâkimliklere yapılır. Başvurunun ön incelemesi, kurumun cevap süresi ve karara karşı itiraz yolu dahil genel usul için idari para cezasına itiraz yazımıza bakabilirsiniz. Sürücü belgesinin iptaline ilişkin bir karar da varsa yargı kolunun değişebileceğini unutmayın; bu ayrım alkollü araç cezasına itiraz yazımızda Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarıyla işlenmiştir.

Bu kabahate özgü itiraz eksenleri dörttür ve dilekçede ayrı ayrı kurulmalıdır:

1. Tutanaktaki hukuki sebep. Dayanak m.36/3 mü, m.39 mu, m.44 mü? m.36/3 içinde de (a) bendi ile (b) veya (c) bendi arasındaki fark beş kattır; belgeniz hiç yokken (b) veya (c) bendinin uygulanması başlı başına iptal sebebidir.
2. İzin unsuru. Araç sahibi ya da işleten olarak ceza aldıysanız, tutanakta izin unsurunun araştırılıp araştırılmadığı belirleyicidir; araştırılmamışsa Anayasa Mahkemesinin yukarıdaki ölçütü doğrudan uygulanır.
3. Fiil tarihi ve tutar uyumu. Uygulanan tutar, fiil tarihinde yürürlükte olan metne uygun mu? m.36/3’ün 12/2/2026’da yeniden yazıldığı dikkate alınmalıdır.
4. Tebliğ tarihi. Onbeş günlük süre tebliğ veya tefhim tarihinden işler; plaka üzerinden kesilen cezalarda ilan yoluyla tebliğ de mümkündür ve ilanı takip eden otuzuncu gün tebliğ sayılır.

Kaza dosyası da varsa bilirkişi raporuna ayrıca itiraz edilmelidir: rapor ehliyetsizliği tek başına kusur saymışsa ya da iddianame bilinçli taksire dayandırılmışsa, yukarıdaki Yargıtay ölçütleri doğrultusunda itiraz kurulur.

11. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası Nasıl Ödenir, İndirim ve Taksit Var mı?

Erken ödeme indiriminin ve taksitin dayanağı Kabahatler Kanunundadır:

Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş olan idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi halinde, cezadan %25 oranında indirim yapılır.

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17)

Alıntılanan iki cümle ayrı ayrı okunmalıdır. Birincisi yalnız kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş cezalara ilişkindir; ikincisi ise indirimi ödeme süresi içinde ödemeye bağlar ve böyle bir sınır taşımaz. Aynı maddenin üçüncü fıkrası taksit imkânını da düzenler:

Kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, idarî para cezasının, ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde ve dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi halinde, idarî para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir.

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/3)

Taksit bir hak değil, karara bağlı bir imkândır: fıkra karar verilebilir der ve şartı kişinin ekonomik durumunun müsait olmamasına bağlar. Ayrıca ilk taksitin peşin ödenmesi zorunludur ve bir taksitin aksaması kalan tutarın tamamını muaccel kılar.

Trafik cezalarında ödeme süresini ve gecikmenin sonucunu ise Karayolları Trafik Kanunu kendisi düzenler:

Ödeme derhal yapılmadığı takdirde para cezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar için her ay % 5 faiz uygulanır. Aylık faizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ay olarak dikkate alınır. Bu suretle bulunacak tutar cezanın iki katını geçemez. Süresinde ödenmeyen para cezaları için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır.

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.115)

Üç sonucu birlikte okumak gerekir: süre tebliğden itibaren bir aydır, bir ay içinde ödenmeyen cezaya her ay yüzde 5 faiz işler, ancak faizle birlikte ulaşılacak tutar cezanın iki katını geçemez. Bu noktadan sonra tahsil, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre yürür. Aynı maddede ödeme yapılmasının kanun yoluna başvurma hakkını etkilemeyeceği de açıkça belirtilmiştir; indirimli ödeme itiraz hakkınızı yakmaz. Bu nedenle indirimli ödeme ile itiraz birlikte planlanabilir.

12. Ehliyetsiz Araç Kullanma Cezası Zamanaşımına Uğrar mı?

Kabahatlerde soruşturma zamanaşımı kural olarak ceza miktarına göre üç, dört veya beş yıldır. Ancak Kabahatler Kanunu, aralarında Karayolları Trafik Kanununun da bulunduğu bir grup kanun için bu kademeli sistemin yerine geçen, çok daha kısa bir süre öngörür:

idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer.

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.20)

Yıllar sonra elinize ulaşan bir trafik cezası tutanağında ilk bakılacak nokta budur ve ölçüt tutanağın düzenlenme tarihi değil tebliğ tarihidir. Kabahatler hukukunun genel zamanaşımı, tahsil ve taksit kuralları için idari para cezası yazımıza bakabilirsiniz.

13. Ehliyetsiz Araç Kullanmak Adli Sicile İşler mi, Ehliyet Almaya Engel Olur mu?

Ehliyetsiz araç kullanmak bir kabahattir; karşılığı idari yaptırımdır ve adli sicile işleyen bir mahkûmiyet doğurmaz. Peki bu fiil, sonradan sürücü belgesi almaya engel olur mu? Cevap, sürücü adaylarında aranan şartları sayan maddededir:

e) Adli sicilinde, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12

(2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.41/1-e)

Bendin kurduğu ölçüt sınırlı ve sayma yoluyladır: adli sicilde yalnızca uyuşturucu (TCK m.188, 190, 191), kaçakçılık (5607 sK m.4/7) ve ateşli silahlara ilişkin belirli suçlardan hüküm bulunmaması aranır. Ehliyetsiz araç kullanmak bu listede yer almaz; üstelik bir suç değil kabahat olduğu için zaten adli sicile de girmez.

Sonuç olarak geçmişte ehliyetsiz araç kullanmaktan idari para cezası almış olmak, sonradan sürücü kursuna kaydolup belge almanıza engel değildir. Buna karşılık ayrı bir işlem olarak sürücü belgesinin geri alınması veya iptali kararları varsa, bunların kendi süreleri ve şartları ayrıca değerlendirilir.

İlgili yazılar: Yetersiz Ehliyet Cezası Ne Kadar? Sınıf Dışı Araç Kullanma · Ehliyet Yanında Bulundurmama Cezası Ne Kadar? (KTK m.44) · Alkollü Araç Kullanma Cezası Ne Kadar? Tutar ve Ehliyet · İdari Para Cezasına İtiraz Nasıl Yapılır? (Sulh Ceza Hâkimliği) · Trafikten Men Nedir? Araç Nasıl Geri Alınır?