Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? Eşin ve Çocukların Miras Payı

Miras paylaşımı iki aşamada yapılır. Önce kimin mirasçı olduğu ve hangi payı alacağı Türk Medeni Kanunu’na göre belirlenir: mirasbırakanın altsoyu, ana-babası ve büyük ana-babası sırayla mirasçı olur, sağ kalan eş ise bunların her biriyle birlikte pay alır (TMK m.495-499). Sonra mirasçılar ya yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle anlaşarak paylaşır (TMK m.676) ya da anlaşamazlarsa sulh mahkemesinden paylaştırma ister (TMK m.642). Örneğin baba öldüğünde anne hayattaysa, anne mirasın dörtte birini alır ve kalan dörtte üç çocuklar arasında eşit paylaşılır (TMK m.499 · m.495).

Bu yazıda miras paylaşımında zümre sistemini, eşin miras payını, baba veya anne ölünce paylaşımı, kardeşler arasında miras paylaşımını, evlatlık ve evlilik dışı çocuğun durumunu, tapuda miras paylaşımının adımlarını ve hangi tarihteki kanunun uygulanacağını Türk Medeni Kanunu hükümleriyle açıklıyoruz. Aile yapısına göre payları hesaplamak için miras payı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

1. Miras Paylaşımında Zümre Sistemi

Miras paylaşımında mirasçılar zümre denilen gruplara ayrılır ve her grup bir öncekinin yokluğu şartıyla mirasçı olur. Önceki zümrede tek bir mirasçı bile varsa sonraki zümre mirastan pay alamaz.

Birinci zümre (altsoy): Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur, yani çocukları, torunları ve daha alt kuşaklardır. Çocuklar eşit olarak mirasçıdır (TMK m.495).

İkinci zümre (ana-baba ve altsoyu): Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır ve eşit olarak mirasçıdır. Mirasbırakandan önce ölmüş ana veya babanın yerini kendi altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri ve yeğenleri alır. Bir tarafta hiç mirasçı yoksa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır (TMK m.496).

Üçüncü zümre (büyük ana-baba ve altsoyu): Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları büyük ana ve büyük babalarıdır. Ölmüş olanların yerini kendi altsoyları, yani mirasbırakanın amca, hala, dayı ve teyzeleri ile onların çocukları alır (TMK m.497).

Miras paylaşımında kardeşler ayrı bir zümre değildir: kardeş, ana-babanın altsoyu olarak ikinci zümrede yer alır. Aynı şekilde amca, hala, dayı ve teyze üçüncü zümrededir.

1.1. Miras Paylaşımında Halefiyet

Miras paylaşımında halefiyet, zümre içinde ölmüş bir mirasçının yerine kimin geçeceğini belirler. Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır (TMK m.495). Halef, ölen mirasçının payını alır; bu pay diğer mirasçılara dağıtılmaz.

Varsayımsal bir örnekle: mirasbırakanın üç çocuğu vardır ve biri kendisinden önce ölmüştür; ölen çocuğun iki çocuğu (mirasbırakanın torunları) vardır. Sağ kalan eş yoksa miras üçe bölünür: hayattaki iki çocuk birer pay alır, ölen çocuğun payı ise onun iki çocuğu arasında ikiye bölünür. Torunlar mirasın tamamı üzerinden değil, kendi ana veya babalarının payı üzerinden mirasçı olur.

Miras paylaşımında zümre önceliği ile halefiyet farklı işler: zümre önceliği hangi grubun mirasçı olacağını, halefiyet ise grup içinde ölen mirasçının payının kime geçeceğini belirler. Birinci zümrede halef olarak bir torun bile varsa, ikinci zümredeki ana-baba ve kardeşler mirasçı olmaz.

2. Miras Paylaşımında Eşin Miras Payı

Miras paylaşımında sağ kalan eş zümrelerin dışındadır ve her zümreyle birlikte mirasçı olabilir. Sağ kalan eş sıfatı resmî evlilikle doğar; yalnız imam nikâhıyla birlikte yaşayan kişi bu paylaşımda eş olarak yer almaz: imam nikâhlı eşin miras hakkı. Eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (TMK m.499):

Eş kiminle birlikte mirasçı?	Eşin payı	Zümreye kalan
Birinci zümre: altsoy (çocuk, torun)	Dörtte bir	Dörtte üç
İkinci zümre: ana-baba, kardeşler, yeğenler	Yarısı	Yarısı
Üçüncü zümre: büyük ana-baba ve onların çocukları	Dörtte üç	Dörtte bir
Bunların hiçbiri yok	Tamamı	Hiç

2.1. Baba Öldü Anne Sağken Miras Paylaşımı

Baba öldüğünde anne hayattaysa miras paylaşımında anne, sağ kalan eş olarak mirasın dörtte birini alır. Kalan dörtte üç, babanın çocukları arasında eşit paylaşılır (TMK m.499 · m.495). Babanın önceki evliliğinden olan çocukları da babanın altsoyu olduğu için bu paylaşıma eşit olarak katılır.

Varsayımsal bir örnekle: babanın üç çocuğu varsa anne mirasın dörtte birini, her çocuk kalan dörtte üçün üçte birini, yani mirasın dörtte birini alır. Çocuklardan biri babadan önce ölmüşse onun payı kendi çocuklarına geçer (TMK m.495). Paylar miras payı hesaplama aracıyla aile yapısına göre görülebilir.

2.2. Anne Ölünce Miras Paylaşımı

Anne öldüğünde baba hayattaysa miras paylaşımı aynı kuralla yapılır: baba sağ kalan eş olarak mirasın dörtte birini alır, kalan dörtte üç annenin çocukları arasında eşit paylaşılır (TMK m.499 · m.495). Baba daha önce ölmüşse sağ kalan eş yoktur ve annenin mirası çocukları arasında eşit paylaşılır. Anne ve babadan birinin ölümünde sağ kalanın aldığı pay onun malvarlığına katılır ve kendi ölümünde kendi mirasçılarına aynı kurallarla geçer.

2.3. Çocuksuz Ölümde Miras Paylaşımı ve Eşin Payı

Çocuksuz ölümde miras paylaşımında eş mirasın tamamını kendiliğinden almaz. Mirasbırakanın altsoyu yoksa ve ana-babası ya da onların altsoyu (kardeşler, yeğenler) hayattaysa, eş mirasın yarısını alır; diğer yarısı ana-baba zümresine kalır (TMK m.499 · m.496). Yani çocuksuzluk eşin payını dörtte birden yarıya çıkarır, ama tamamına çıkarmaz.

2.4. Miras Paylaşımında Eşin Mirasın Tamamını Aldığı Hâl

Miras paylaşımında eş, üçüncü zümreyle birlikte mirasçı olduğunda payı dörtte üçtür ve Kanun bu zümreyi “büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları” olarak tarif eder; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499). Sağ kalan eş varsa üçüncü zümrede halefiyet de sınırlıdır: büyük ana veya büyük babalardan biri mirasbırakandan önce ölmüşse payı kendi çocuğuna, çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana veya büyük babaya geçer; bir taraftaki büyük ana ve büyük babanın ikisi de ölmüşse payları diğer tarafa geçer (TMK m.497).

Bu iki hükmün sonucu şudur: sağ kalan eş varsa üçüncü zümrede halefiyet büyük ana-babanın çocuklarından (mirasbırakanın amca, hala, dayı ve teyzeleri) aşağıya, yani onların çocuklarına inmez. Bu kişilerin hiçbiri hayatta değilse eş mirasın tamamını alır. Sağ kalan eş yoksa ise üçüncü zümrede genel halefiyet kuralı uygulanır ve alt kuşaklar da mirasçı olabilir (TMK m.497).

3. Kardeşler Arasında Miras Paylaşımı

Kardeşler arasında miras paylaşımı, ölen kişinin kim olduğuna göre iki ayrı durumda gündeme gelir.

Anne veya babanın mirasında kardeşler: Anne veya baba öldüğünde kardeşler, ölenin altsoyu olarak birinci zümre mirasçısıdır ve eşit pay alır (TMK m.495). Sağ kalan eş varsa kardeşler kalan dörtte üçü eşit paylaşır. Kız ve erkek kardeş arasında pay farkı yoktur; Kanun “çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar” der.

Ölen kişi bir kardeşse: Kardeşler, ölen kardeşin altsoyu yoksa ve ana-babası ondan önce ölmüşse ana-babalarının yerine halefiyet yoluyla mirasçı olur (TMK m.496). Ana-baba hayattaysa ölen kardeşin mirasçısı onlardır ve kardeşler pay alamaz. Ölen kardeşin eşi varsa eş mirasın yarısını alır, diğer yarısı ana-baba zümresine, ana-baba ölmüşse kardeşlere kalır (TMK m.499).

Kardeşler arasında miras paylaşımında aynı anneden ve babadan olan kardeşler ile yalnız bir taraftan kardeş olanlar farklı konumdadır: ikinci zümrede miras önce ana ve baba tarafı arasında eşit bölünür ve her taraf kendi altsoyuna geçer (TMK m.496). Yalnız babadan kardeş olan, annenin tarafına düşen paydan pay almaz.

4. Miras Paylaşımında Evlatlık ve Evlilik Dışı Çocuk

Miras paylaşımında evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Buna karşılık evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz (TMK m.500). Yani evlatlığın mirasçılığı tek yönlüdür: evlatlık hem evlat edinenden hem öz ailesinden mirasçı olur, ama evlat edinen evlatlıktan mirasçı olmaz. Evlatlığın altsoyu da evlat edinene mirasçı olduğundan, evlatlık evlat edinenden önce ölmüşse onun çocukları halefiyet yoluyla pay alır (TMK m.500 · m.495).

Miras paylaşımında evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m.498). Belirleyici olan doğumun evlilik içinde olup olmaması değil, baba yönünden soybağının kurulmuş olmasıdır.

5. Miras Paylaşımında Mirasçı Yoksa

Miras paylaşımında hiçbir zümrede mirasçı yoksa ve sağ kalan eş de yoksa miras Devlete geçer (TMK m.501). Hükmün şartı hiç mirasçı bırakmamaktır; sağ kalan eş mirasçı olduğundan eş hayattaysa miras Devlete değil eşe kalır (TMK m.499). Kişi ölmemiş de uzun süredir kayıpsa miras kendiliğinden açılmaz; önce gaiplik kararı gerekir. Şartları ve süreleri gaiplik nedir yazımızda açıklanmıştır.

6. Tapuda Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Tapuda miras paylaşımı, mirasçılığın belgelenmesi, tapuya intikal ve paylaşma olmak üzere üç adımda yapılır.

1. Mirasçılık belgesi: Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m.598). Belgenin nasıl alınacağı veraset ilamı ve mirasçılık belgesi yazımızdadır.

2. Tapuya intikal: Mirasçılar taşınmazın mülkiyetini ölümle, tescilden önce kazanır; ancak taşınmaz üzerinde tasarruf edebilmeleri, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmesine bağlıdır (TMK m.705). İntikal işleminin adımları tapu intikal işlemleri yazımızda açıklanmıştır.

3. Paylaşma: Birden çok mirasçı varsa, paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık doğar ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur; tereke üzerindeki haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m.640). Elbirliği mülkiyetinde mirasçının belirli bir mal üzerinde ayrı bir payı yoktur. Paylaşma üç yoldan yapılır:

• Paylaşma sözleşmesi: Mirasçılar arasında yapılan paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar; sözleşmeyle tereke malları üzerindeki elbirliği mülkiyeti miras payları oranında paylı mülkiyete de dönüştürülebilir. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TMK m.676).
• Paylı mülkiyete dönüştürme: Bir mirasçı, tereke malları üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini sulh hâkiminden isteyebilir; diğer mirasçılar süresinde haklı bir itiraz ileri sürmez veya paylaşma davası açmazsa dönüştürmeye karar verilir (TMK m.644). Ayrıntısı elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi yazımızdadır.
• Paylaşma davası: Mirasçılardan her biri, ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir ve terekedeki malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Hâkim, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamını bir mirasçıya verir ve değer farkını para ödenmesiyle denkleştirir (TMK m.642). Dava süreci ortaklığın giderilmesi davası yazımızdadır.

6.1. Miras Paylaşımında Borçlar

Miras paylaşımında mirasçılar yalnız tereke mallarını değil tereke borçlarını da devralır ve bu borçlardan müteselsilen sorumludur (TMK m.641). Borçlu bir terekede mirasçının başvurabileceği yol mirasın reddidir; şartları ve süresi reddi miras yazımızda açıklanmıştır. Mirasbırakan vasiyetname veya sağlığında yaptığı kazandırmalarla yasal payları zedelemişse tenkis davası ve saklı pay, mal kaçırma iddiasında muris muvazaası yazılarımıza bakabilirsiniz.

7. Miras Paylaşımında Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Miras paylaşımında mirasçılık ve mirasın geçişi, mirasbırakanın ölümü tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir (4722 sayılı Kanun m.17). Bu yazıdaki oranlar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’na aittir. Mirasbırakanın ölüm tarihi bu Kanunun yürürlüğünden önceyse, o tarihte yürürlükte olan mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin hükümleri uygulanır ve paylar farklı olabilir. Eski tarihli ölümlerde paylar bu yazıdaki tablodan hesaplanmamalıdır. Miras hukukunun genel çerçevesi için miras hukuku yazımıza bakabilirsiniz.