TCK 104 Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçu ve Cezası

TCK 104 reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, on beş yaşını bitirmiş bir çocukla cebir, tehdit ve hile olmaksızın cinsel ilişkide bulunulmasıdır; temel hâlin cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir ve soruşturma şikâyete bağlıdır (TCK m.104/1). Fail mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan biriyse ya da evlat edinme öncesi bakım veya koruyucu aile ilişkisi içinde çocuğun korunmasından sorumluysa ceza on yıldan on beş yıla çıkar ve şikâyet aranmaz (TCK m.104/2-3). Bu yazı, on beş ile on sekiz yaş arasındaki bir çocukla yaşanan ilişki nedeniyle soruşturma ya da kovuşturma sürecinde olan kişiler ile mağdur çocuğun ailesi için reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun unsurlarını, cezasını ve usul kurallarını madde dayanağıyla açıklar.

1. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçu: Öne Çıkanlar

• Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun mağduru on beş yaşını bitirmiş, on sekiz yaşını doldurmamış çocuktur (TCK m.104/1, m.6/1-b).
• Reşit olmayanla cinsel ilişkinin temel hâlinde ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir ve şikâyet altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m.104/1, m.73/1).
• Evlenme yasağı bulunan kişi ya da koruyucu aile ilişkisindeki kişi fail olursa ceza on yıldan on beş yıla kadar hapistir, şikâyet aranmaz (TCK m.104/2-3).
• Çocuk on beş yaşını tamamlamamışsa, algılama yeteneği gelişmemişse ya da cebir, tehdit veya hile varsa suç TCK 104 değil çocuğun cinsel istismarıdır (TCK m.103/1).
• Reşit olmayanla cinsel ilişkide uzlaştırma uygulanmaz (CMK m.253/3); temel hâlde görev asliye ceza, nitelikli hâllerde ağır ceza mahkemesindedir (5235 sayılı Kanun m.11-12).
• TCK 104 tutuklamada katalog suçlar arasında sayılmaz (CMK m.100/3); temel hâlde koşullu salıverme oranı üçte ikidir (5275 sayılı Kanun m.107/2-d).

2. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçu Nedir? (TCK 104)

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, on beş yaşını bitirmiş ama on sekiz yaşını doldurmamış bir çocukla, cebir, tehdit ve hile kullanılmadan cinsel ilişkide bulunulmasıdır. Çocuğun ilişkiye rıza göstermesi suçu ortadan kaldırmaz; rıza yalnız fiilin daha ağır cezalı çocuğun cinsel istismarı suçu yerine TCK 104 kapsamında kalmasını sağlar (TCK m.104/1).

Ceza kanunlarında “çocuk” on sekiz yaşını doldurmamış kişidir (TCK m.6/1-b). “Reşit” sözcüğü günlük dilde erginliği anlatır; Türk Medeni Kanunu’na göre erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar (TMK m.11/1). Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun başlığındaki “reşit olmayan” bu nedenle on sekiz yaşından küçük kişiyi, maddenin kendisi ise bunların içinde on beş yaşını bitirmiş olanları ifade eder.

2.1. TCK 104 Madde Metni Ne Düzenler?

TCK 104 üç fıkradan oluşur ve her fıkra ayrı bir ceza rejimi kurar:

• Birinci fıkra (temel hâl): Cebir, tehdit ve hile olmaksızın on beş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.104/1).
• İkinci fıkra (evlenme yasağı): Suç, mağdur ile arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenirse şikâyet aranmaksızın on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m.104/2).
• Üçüncü fıkra (bakım ve koruyucu aile): Suç, evlat edineceği çocuğun evlat edinme öncesi bakımını üstlenen ya da koruyucu aile ilişkisi çerçevesinde koruma, bakım ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişi tarafından işlenirse şikâyet aranmaksızın ikinci fıkradaki cezaya hükmolunur (TCK m.104/3).

3. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçunun Unsurları

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun oluşması için dört unsurun birlikte bulunması gerekir: mağdurun on beş ile on sekiz yaş arasında olması, fiilin cinsel ilişki olması, cebir, tehdit ve hile bulunmaması ve failin bu olguları bilerek hareket etmesi. Unsurlardan biri eksikse fiil ya başka bir suçu oluşturur ya da TCK 104 kapsamına girmez.

3.1. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Mağdurun Yaşı: 15 ile 18 Arası

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun mağduru on beş yaşını bitirmiş çocuktur (TCK m.104/1). On beş yaşını tamamlamamış çocuğa karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış, rıza bulunsa bile çocuğun cinsel istismarı sayılır (TCK m.103/1-a). Mağdur on sekiz yaşını doldurmuşsa artık çocuk değildir (TCK m.6/1-b) ve rızaya dayalı ilişki bu madde kapsamında suç oluşturmaz.

Yaş, fiilin işlendiği gün esas alınarak belirlenir. Nüfus kaydındaki yaşın gerçeği yansıtmadığı iddia ediliyorsa yaşın düzeltilmesi ayrı bir hukuk davasının konusudur; bu konu yaş küçültme ve yaş büyütme davası yazısında ele alınmıştır.

3.2. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Algılama Yeteneği Şartı

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, on beş yaşını bitirmiş olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmiş çocuk bakımından uygulanır. Kanun, on beş yaşını tamamlamış ancak bu algılama yeteneği gelişmemiş çocuğa karşı her türlü cinsel davranışı çocuğun cinsel istismarı olarak tanımlar (TCK m.103/1-a). Bu nedenle mağdur on beş yaşını bitirmiş olsa bile algılama yeteneğinin gelişmediği anlaşılırsa fiil TCK 104’ten değil TCK 103’ten değerlendirilir; bu hâlde çocuğun rızası sonucu değiştirmez.

3.3. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Cebir, Tehdit ve Hile Bulunmaması

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu ancak cebir, tehdit ve hile olmaksızın kurulan cinsel ilişkide oluşur (TCK m.104/1). On beş yaşını bitirmiş çocuğa karşı cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı olarak gerçekleştirilen cinsel davranışlar çocuğun cinsel istismarıdır (TCK m.103/1-b). İki madde arasındaki lafız farkı önemlidir: TCK 104 yalnız cebir, tehdit ve hileyi sayarken TCK 103/1-b bunlara “iradeyi etkileyen başka bir neden”i ekler. Çocuğun iradesini etkileyen başka bir neden bulunduğunda fiil de TCK 103 kapsamına girer.

3.4. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide “Cinsel İlişki” Unsuru

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun fiili “cinsel ilişki”dir (TCK m.104/1). Kanun komşu maddelerde farklı ibareler kullanır: çocuğun cinsel istismarında “her türlü cinsel davranış” (TCK m.103/1), cinsel saldırının ikinci fıkrasında “vücuda organ veya sair bir cisim sokulması” (TCK m.102/2) aranır. TCK 104 ise “cinsel davranış” değil “cinsel ilişki” ibaresini seçmiştir. On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocukla, cebir, tehdit ve hile olmaksızın gerçekleşen ve cinsel ilişki düzeyine varmayan davranışlar bu nedenle TCK 104’ün lafzıyla tarif edilen fiil değildir. Somut bir davranışın hangi ibareye girdiği dosyadaki delillere göre belirlenir.

Mesajlaşma ve yazışma yoluyla gerçekleşen davranışlar ayrı bir sorudur; çocuğa karşı cinsel amaçlı taciz TCK 105 kapsamında altı aydan üç yıla kadar hapis gerektirir (TCK m.105/1). Bu eksen karşılıklı cinsel konuşma suç mu ve TCK 105 cinsel taciz suçu yazılarında açıklanmıştır.

3.5. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Yaş Konusunda Hata

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu kasten işlenen bir suçtur; mağdurun on sekiz yaşından küçük olduğu suçun maddi unsurudur. Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz (TCK m.30/1). Failin mağdurun yaşını gerçekten bilip bilmediği, mağdurun kendini nasıl tanıttığı ve failin bunu bilmesini gerektiren olgular dosyadaki delillere göre değerlendirilir; hata iddiası tek başına beyanla değil, bu olgularla birlikte incelenir.

4. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Cezası Ne Kadar?

Reşit olmayanla cinsel ilişki cezası temel hâlde iki yıldan beş yıla kadar hapis, nitelikli hâllerde on yıldan on beş yıla kadar hapistir (TCK m.104/1-3). Nitelikli hâl failin mağdurla ilişkisine bağlıdır; iki taraf arasındaki yaş farkı cezayı belirleyen bir unsur değildir.

Fıkra	Fail	Ceza	Şikâyet	Görevli mahkeme	Dava zamanaşımı
TCK 104/1	Herkes	2 – 5 yıl hapis	Şikâyete bağlı (6 ay)	Asliye ceza	8 yıl
TCK 104/2	Mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan kişi	10 – 15 yıl hapis	Aranmaz	Ağır ceza	15 yıl
TCK 104/3	Evlat edinme öncesi bakımı üstlenen ya da koruyucu aile ilişkisinde koruma yükümlüsü	10 – 15 yıl hapis	Aranmaz	Ağır ceza	15 yıl

Tablodaki görev ve zamanaşımı sütunları aşağıdaki ilgili bölümlerde madde dayanağıyla açıklanmıştır.

4.1. TCK 104/2: Evlenme Yasağı Bulunan Kişi Tarafından İşlenmesi

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenirse şikâyet aranmaksızın on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m.104/2). Evlenme yasağı bulunan kişileri Türk Medeni Kanunu sayar (TMK m.129):

• üstsoy ile altsoy (anne, baba, büyükanne, büyükbaba ile çocuk ve torun) ve kardeşler arasında;
• amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında;
• kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında;
• evlat edinen ile evlatlık ya da bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında.

TMK m.129 kuzenleri saymaz. Bu nedenle kuzenler arasındaki ilişkide TCK 104/2’deki evlenme yasağı koşulu kurulmaz; diğer unsurlar varsa fiil temel hâl olarak değerlendirilir (TCK m.104/1).

4.2. TCK 104/3: Evlat Edinme Öncesi Bakım ve Koruyucu Aile

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, evlat edineceği çocuğun evlat edinme öncesi bakımını üstlenen kişi ya da koruyucu aile ilişkisi çerçevesinde çocuğun koruma, bakım ve gözetim yükümlülüğünü taşıyan kişi tarafından işlenirse ceza ikinci fıkraya göre, yani on yıldan on beş yıla kadar hapistir ve şikâyet aranmaz (TCK m.104/3). Evlat edinme işlemi tamamlanmışsa evlat edinen ile evlatlık arasında zaten evlenme yasağı vardır ve ikinci fıkra uygulanır (TMK m.129/3).

4.3. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Birden Fazla Kez Gerçekleşirse

Reşit olmayanla cinsel ilişki aynı çocukla değişik zamanlarda birden fazla kez gerçekleşmişse ve bu fiiller tek bir suç işleme kararının icrası kapsamındaysa her fiil için ayrı ceza verilmez; tek ceza verilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK m.43/1). Zincirleme suç hükmünün uygulanmayacağı suçlar kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağmadır (TCK m.43/3); reşit olmayanla cinsel ilişki bu istisnalar arasında yer almaz.

5. TCK 104 ile TCK 103 Farkı

TCK 104 ile TCK 103 arasındaki fark mağdurun yaşı, algılama yeteneği ve iradenin serbestliğidir. On beş yaşını bitirmiş ve fiilin anlamını algılayabilen çocukla cebir, tehdit ve hile olmaksızın cinsel ilişki TCK 104’tür; bu koşullardan biri eksikse fiil TCK 103 çocuğun cinsel istismarı suçudur ve ceza belirgin biçimde ağırlaşır.

Ölçüt	TCK 104 (reşit olmayanla cinsel ilişki)	TCK 103 (çocuğun cinsel istismarı)
Mağdurun yaşı	15 yaşını bitirmiş, 18’i doldurmamış	15 yaşını tamam­la­ma­mış ya da 15-18 arası
Algılama yeteneği	Gelişmiş	15 yaş üstünde geliş­me­mişse 103/1-a
İrade	Cebir, tehdit, hile yok	15-18 arasında cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen başka neden (103/1-b)
Fiil	Cinsel ilişki	Her türlü cinsel davranış
Temel ceza	2 – 5 yıl	8 – 15 yıl; sar­kın­tı­lıkta 3 – 8 yıl (103/1)
Vücuda organ veya cisim sokulması	Ayrı bir artırım yok	16 yıldan az olmamak üzere (103/2)
Şikâyet	Temel hâlde şikâyete bağlı	Kural olarak şikâyet aranmaz; yalnız sarkıntılık düzeyindeki suçun faili çocuksa şikâyete bağlıdır (103/1)
Tutuklamada katalog	Yok	Var (CMK m.100/3-a-7)

Bu tablo iki suçun lafzını karşılaştırır. Aynı olayda hangi maddenin uygulanacağı, özellikle cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen başka bir nedenin bulunup bulunmadığı, dosyadaki delillere göre belirlenir. Cinsel davranışlarla bir kişinin vücut dokunulmazlığını ihlal etme ayrıca cinsel saldırı suçu olarak düzenlenmiştir (TCK m.102/1); bkz. TCK 102 cinsel saldırı suçu. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bu dört maddeden oluşur: cinsel saldırı (TCK m.102), çocuğun cinsel istismarı (TCK m.103), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK m.104) ve cinsel taciz (TCK m.105); infaz kanunu da bu dört maddeyi aynı grup olarak sayar (5275 sayılı Kanun m.107/2-e).

6. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçu Şikâyete Bağlı mı?

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun temel hâli şikâyete bağlıdır; nitelikli hâllerinde şikâyet aranmaz (TCK m.104/1-3). Temel hâlde şikâyet yoksa soruşturma başlatılamaz; evlenme yasağı ve koruyucu aile hâllerinde ise savcılık suçu öğrendiği anda kendiliğinden soruşturur.

6.1. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Şikâyet Süresi

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunda şikâyet süresi altı aydır; yetkili kişi bu süre içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1). Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği ya da öğrendiği günden başlar ve dava zamanaşımı süresini geçemez (TCK m.73/2). Şikâyet hakkı olan birden fazla kişi varsa birinin altı aylık süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK m.73/3). Şikâyetin nasıl yazılacağı şikâyet dilekçesi örneği yazısında anlatılmıştır.

6.2. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Şikâyetten Vazgeçme

Reşit olmayanla cinsel ilişkinin temel hâlinde şikâyetten vazgeçme davayı düşürür; hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz (TCK m.73/4). Birlikte suç işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK m.73/5); vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık bundan etkilenmez (TCK m.73/6). Nitelikli hâllerde şikâyet aranmadığı için vazgeçme davayı düşürmez. Vazgeçmenin genel sonuçları şikâyetten vazgeçme yazısındadır.

6.3. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Uzlaştırma Uygulanmaz

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez. Kanun, soruşturulması şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçları uzlaştırma kapsamının dışında tutar (CMK m.253/3). Temel hâlin şikâyete bağlı olması bu nedenle dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi sonucunu doğurmaz. Uzlaştırmanın uygulandığı suçlar uzlaşma nedir yazısında listelenmiştir.

7. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Taraflar Çocuksa Ne Olur?

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun faili de on sekiz yaşından küçük olabilir; TCK 104 failin yaşına göre bir istisna öngörmez. İki genç arasındaki rızaya dayalı ilişkide de mağdur on beş ile on sekiz yaş arasındaysa ve şikâyet varsa soruşturma yapılır. Failin çocuk olması suçun varlığını değil, ceza sorumluluğunu ve cezanın miktarını etkiler.

Failin yaşına göre sonuç şöyledir:

• On iki yaşından küçük fail: Ceza sorumluluğu yoktur, ceza kovuşturması yapılamaz; yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1).
• On iki ile on beş yaş arasındaki fail: Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ya da davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur ve güvenlik tedbirine hükmolunur; bu yetenek varsa ceza yarı oranında indirilir (TCK m.31/2).
• On beş ile on sekiz yaş arasındaki fail: Ceza üçte bir oranında indirilir (TCK m.31/3).

Fail çocuksa dava zamanaşımı süresi de kısalır: on iki ile on beş yaş arasındaki fail için sürenin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındaki fail için üçte ikisi geçince kamu davası düşer (TCK m.66/2). Yargılamada çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır (5235 sayılı Kanun m.12).

7.1. 17 Yaşında Biriyle Sevgili Olmak Suç mu?

On yedi yaşındaki biriyle sevgili olmak tek başına reşit olmayanla cinsel ilişki suçu değildir; TCK 104’ün cezalandırdığı fiil on beş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişkidir (TCK m.104/1). İlişki içinde cebir, tehdit ve hile olmaksızın cinsel ilişki kurulursa suç temel hâliyle oluşur ve soruşturma şikâyete bağlıdır. Cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen başka bir neden varsa her türlü cinsel davranış çocuğun cinsel istismarıdır (TCK m.103/1-b).

8. Reşit Olmayanla Cinsel İlişkide Evlilik, Nikâh ve Ergin Kılınma

TCK 104’ün metninde failin mağdurla sonradan evlenmesini, resmî ya da dinî nikâhı veya mahkeme kararıyla ergin kılınmayı suçu ya da davayı ortadan kaldıran bir sebep olarak sayan hüküm yoktur. Evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m.11/2) ve on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (TMK m.12). Ceza kanunlarının çocuk tanımı ise erginliğe değil yaşa bağlıdır: on sekiz yaşını doldurmamış kişi çocuktur (TCK m.6/1-b).

Evlenme için de yaş sınırı vardır. Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir (TMK m.124).

9. TCK 104’te 5 Yaş Farkı Kuralı Var mı?

Bugünkü TCK 104’te yaş farkına bağlı bir kural yoktur. Maddenin ilk hâlinde ikinci fıkra, fail mağdurdan beş yaştan daha büyükse şikâyet koşulu aranmaksızın cezanın iki kat artırılmasını öngörüyordu. Bu fıkra yürürlükten kalktı ve bugünkü ikinci fıkra, 18/6/2014 tarihli 6545 sayılı Kanun’la evlenme yasağı hâli olarak yeniden düzenlendi; üçüncü fıkra aynı kanunla eklendi (TCK m.104/2-3). Bugün cezayı ağırlaştıran olgu iki taraf arasındaki yaş farkı değil, failin mağdurla hısımlık, evlat edinme ya da koruyucu aile ilişkisidir.

Aynı 6545 sayılı Kanun birinci fıkradaki cezayı da değiştirdi: temel hâlin cezası “altı aydan iki yıla” iken “iki yıldan beş yıla” çıkarıldı. Fiil bu değişiklikten önce işlenmişse, suç tarihinde yürürlükte olan kanun ile sonraki kanunlardan failin lehine olanı uygulanır (TCK m.7/2). Suç tarihi 2014 yılının ortasından önceye uzanan dosyada ceza, şikâyet koşulu ve nitelikli hâl bu nedenle suç tarihindeki metinle karşılaştırılarak belirlenir.

10. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçunda Görevli Mahkeme

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunun temel hâlinde asliye ceza mahkemesi, nitelikli hâllerinde ağır ceza mahkemesi görevlidir. Ağır ceza mahkemeleri, on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar (Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, 5235 sayılı Kanun m.12). Temel hâlin üst sınırı beş yıl olduğundan dava asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11); evlenme yasağı ve koruyucu aile hâllerinde üst sınır on beş yıl olduğu için görev ağır ceza mahkemesine geçer. Fail çocuksa çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır (5235 sayılı Kanun m.12).

11. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçunda Zamanaşımı

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunda dava zamanaşımı temel hâlde sekiz yıl, nitelikli hâllerde on beş yıldır. Süre suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4): beş yıldan fazla olmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl (TCK m.66/1-e), beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıldır (TCK m.66/1-d). Dosyadaki deliller nitelikli hâlin varlığını gösteriyorsa süre nitelikli hâle göre belirlenir (TCK m.66/3).

Zamanaşımı kural olarak suçun işlendiği günden işlemeye başlar. Zincirleme suçta son suçun işlendiği gün esas alınır; çocuğa karşı üstsoyu ya da çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişi tarafından işlenen suçlarda ise süre çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar (TCK m.66/6). Bu kural, fail üstsoy olduğunda uygulanan evlenme yasağı hâlinde (TCK m.104/2) zamanaşımının başlangıcını mağdurun erginlik yaşına taşır. Genel kurallar TCK 66 dava zamanaşımı yazısındadır.

12. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçunda Tutuklama

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasında yer almaz. Katalogda cinsel saldırı (birinci fıkra hariç) ve çocukların cinsel istismarı sayılır, TCK 104 sayılmaz (CMK m.100/3-a). Bu, tutuklamanın mümkün olmadığı anlamına gelmez: kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni bulunursa tutuklama kararı verilebilir; işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü değilse verilemez (CMK m.100/1). Tutuklamanın şartları tutuklama nedir yazısında açıklanmıştır.

13. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Cezasında HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezası

Reşit olmayanla cinsel ilişki cezasında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve cezanın ertelenmesi, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az olmasına bağlıdır. Temel hâlin alt sınırı tam iki yıl olduğundan bu kurumlar ancak alt sınırdan hükmedilen ya da indirimlerle iki yılın altına düşen cezada gündeme gelir; nitelikli hâllerde (10-15 yıl) uygulanamaz.

• HAGB: Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ise mahkeme HAGB’ye karar verebilir (CMK m.231/5). Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve suçla oluşan zararın tamamen giderilmesi gerekir (CMK m.231/6). Karar verilirse sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur (CMK m.231/8). Ayrıntı: hükmün açıklanmasının geri bırakılması.
• Erteleme: İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişi için bu sınır üç yıldır (TCK m.51/1). Ayrıntı: hapis cezasının ertelenmesi.
• Adli para cezası: Yalnız bir yıl veya daha az süreli, yani kısa süreli hapis cezası adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.49/2, m.50/1). Temel hâlin alt sınırı iki yıl olduğundan çevirme ancak indirimler sonunda hükmolunan ceza bir yıla inerse mümkündür. Ayrıntı: adli para cezası.

HAGB kararı verilen hükümde hapis cezası ertelenemez ve seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m.231/7).

14. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçunda Yatar: Koşullu Salıverme

Reşit olmayanla cinsel ilişki suçunda “yatar” olarak bilinen koşullu salıverme süresi fıkraya ve hükümlünün yaşına göre değişir (Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, 5275 sayılı Kanun m.107-108):

• Temel hâl (104/1): Süreli hapis cezasına mahkûm olan kişi cezasının üçte ikisini infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirince koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m.107/2-d).
• Nitelikli hâller (104/2-3): Süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür (5275 sayılı Kanun m.108/9). İnfaz hâkimi, infaz sırasında ve koşullu salıverilme hâlinde denetim süresi içinde tıbbi tedavi, tedavi amaçlı programlara katılma, mağdurun oturduğu ve çalıştığı bölgede ikamet etmeme, mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmama, çocuklarla bir arada olmayı gerektiren ortamda çalışmama ve çocuklar hakkında bakım ve gözetim gerektiren faaliyette bulunmama yükümlülüklerinden bir veya birkaçına karar verir (m.108/9).
• Çocuk hükümlü: Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hapis cezasına mahkûm olan çocuklar cezalarının üçte ikisini çektiklerinde koşullu salıverilebilir (m.107/2-e); dörtte üç oranı ve tedavi yükümlülükleri çocuklar hakkında uygulanmaz (m.108/10).

Koşullu salıverme hesabının genel kuralları koşullu salıverme nedir yazısındadır.

15. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Soruşturmasında Mağdur Çocuğun Hakları

Reşit olmayanla cinsel ilişki soruşturmasında mağdur çocuğun bir vekili yoksa, istemi aranmaksızın kendisine bir vekil görevlendirilir (CMK m.234/2). Mağdur çocuk tanık olarak dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp ya da eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur (CMK m.236/3). Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu hâller dışında bu suça ilişkin soruşturma ya da kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir (CMK m.236/2). Savcı ya da hâkim gerekli görürse çocuğun ifadesi özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır (CMK m.236/4).

16. Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Dosyasında Önce Neler İncelenir?

Reşit olmayanla cinsel ilişki dosyasında hangi maddenin, hangi cezanın ve hangi usulün uygulanacağı birkaç olguya bağlıdır. Bu olgular şu sırayla incelenir:

1. Mağdurun fiil tarihindeki yaşı: On beş yaşını bitirip bitirmediği suçun TCK 104 mü TCK 103 mü olduğunu belirler (TCK m.104/1, m.103/1-a).
2. Algılama yeteneği ve iradenin serbestliği: Algılama yeteneğinin gelişmemiş olması ya da cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedenin bulunması fiili TCK 103’e taşır (TCK m.103/1).
3. Fail ile mağdur arasındaki ilişki: Evlenme yasağı ya da koruyucu aile ilişkisi cezayı on yıldan on beş yıla çıkarır ve şikâyet koşulunu kaldırır (TCK m.104/2-3).
4. Şikâyetin tarihi: Temel hâlde şikâyetin, fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılıp yapılmadığı kontrol edilir (TCK m.73/1-2).
5. Suç tarihi: Fiil 6545 sayılı Kanun’dan önce işlenmişse lehe kanun karşılaştırması yapılır (TCK m.7/2).
6. Failin yaşı: Fail çocuksa ceza sorumluluğu, indirim ve zamanaşımı buna göre belirlenir (TCK m.31, m.66/2).