TCK 104 Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçu ve Cezası

Kısa Cevap

TCK 104’te düzenlenen reşit olmayanla cinsel ilişki suçu, 15 yaşını bitirmiş bir çocukla cebir, tehdit ve hile olmaksızın cinsel ilişkiye girilmesidir; cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir ve suç şikâyete bağlıdır. Suç, mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenirse ceza 10 yıldan 15 yıla çıkar ve şikâyet aranmaz. Cebir, tehdit veya hile varsa suç TCK 103’e (çocuğun cinsel istismarı) döner.

Bu Durumda mısınız?

• 15-18 yaş aralığında bir çocukla rızaya dayalı bir ilişki söz konusu ve bunun suç olup olmadığını merak ediyorsunuz.
• Hakkınızda soruşturma açıldı ve suçun TCK 104 mü yoksa çok daha ağır cezalı TCK 103 mü olduğu tartışılıyor.
• Şikâyet süresinin geçip geçmediğini veya şikâyetten vazgeçmenin davayı düşürüp düşürmeyeceğini bilmek istiyorsunuz.
• Taraflar arasında evlenme yasağı bulunuyor ve bunun cezaya etkisini soruyorsunuz.

Bu suçta 103/104 ayrımı cezayı temelden değiştirir. Somut dosyanız için bir avukata danışın.

Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Nedir?

Bu suç, 15 yaşını bitirmiş (ancak 18 yaşını doldurmamış) bir çocukla, herhangi bir cebir, tehdit veya hile olmaksızın cinsel ilişkiye girilmesini cezalandırır. Suçun ayırt edici özelliği, çocuğun cinsel ilişkiye rıza göstermiş olmasıdır. Bu yönüyle suç, çocuğun cinsel istismarından (TCK 103) temelden ayrılır.

Kanun, 15 yaşını bitirmiş çocuğun bu alandaki rızasına sınırlı bir değer tanır: rıza, eylemi çok daha ağır cezalı istismar suçundan çıkarıp daha hafif cezalı bu suça taşır; ancak eylemi tamamen cezasız bırakmaz.

Dayandığı Kanun Maddeleri

TCK m.104/1 — Reşit olmayanla cinsel ilişki (temel hâl)

“Cebir, tehdit ve hile olmaksızın, onbeş yaşını bitirmiş olan çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikayet üzerine, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

TCK m.104/2 — Evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi

“Suçun mağdur ile arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın, on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”

TCK m.104/3 — Evlat edinecek veya koruyucu aile ilişkisindeki kişi tarafından işlenmesi

“Suçun, evlat edineceği çocuğun evlat edinme öncesi bakımını üstlenen veya koruyucu aile ilişkisi çerçevesinde koruma, bakım ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişi tarafından işlenmesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın ikinci fıkraya göre cezaya hükmolunur.”

TCK 104 ile TCK 103 Farkı — Suçun Kırılma Noktası

Bu iki suç arasındaki fark, cezayı yıllarca değiştiren kritik ayrımdır: TCK 104’te ceza 2-5 yıl iken, TCK 103’te (temel istismar) 8-15 yıldır. Ayrımın ölçütü nettir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu şöyle açıklar:

“Üçüncü grupta yer alan çocuklar yönüyle eylemin suç oluşturması için gerçekleştirilen cinsel davranışların cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Nitekim cebir, tehdit ve hile olmaksızın onbeş yaşını bitirmiş olan çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, anılan Kanun’un 103. maddesinde düzenlenmiş olan çocukların cinsel istismarı suçundan değil, şikâyet üzerine 104. maddede düzenlenen reşit olmayanla cinsel ilişki suçundan cezalan[dırılır]”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/297, K. 2023/30, T. 26.01.2023)

Buna göre kural şöyledir:

• 15 yaşını bitirmiş çocukla, cebir/tehdit/hile OLMAKSIZIN cinsel ilişki → TCK 104 (reşit olmayanla cinsel ilişki, 2-5 yıl).
• Cebir, tehdit veya hile VARSA ya da mağdur 15 yaşını doldurmamışsa → TCK 103 (çocuğun cinsel istismarı, 8-15 yıl).

Rızanın Rolü — Neden 15 Yaş Kritik?

Türk ceza hukuku, çocuğun cinsel ilişkiye rızasına yaşına göre farklı değer tanır:

• 15 yaşını doldurmamış çocuğun rızası geçersizdir → eylem her hâlde TCK 103 istismardır.
• 15-18 yaş grubundaki çocuğun (algılama yeteneği gelişmiş) rızası, sınırlı biçimde geçerlidir → cebir/tehdit/hile yoksa eylem TCK 104’e girer.

Ceza Genel Kurulu, cebir/tehdit iddiasının şüphede kaldığı bir dosyada, mağdurun rızasını geçerli sayarak eylemi TCK 104 kapsamında değerlendirmiştir:

“suça sürüklenen çocuğun mağdureyle zora dayalı olarak cinsel ilişki gerçekleştirdiği iddiasının şüphede kalması, bu şüphenin de yasal olarak suça sürüklenen çocuk lehine değerlendirilmesinin gerekmesi nedenleriyle suça sürüklenen çocuğun eylemlerinin reşit olmayanla cinsel ilişki suçunu oluşturduğunun”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/309, K. 2023/56, T. 01.02.2023)

Aynı kararda evlenme vaadinin rızayı sakatlayan bir “hile” sayılamayacağı da vurgulanmıştır:

“evlenme vaadinin tek başına mağdurenin cinsel eylemlere karşı koyma gücünü bertaraf edecek ve iradesini ortadan kaldıracak mahiyette bir hile olarak da değerlendirilmemesi”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/309, K. 2023/56, T. 01.02.2023)

Yani “evleneceğim” diyerek ilişkiye giren fail, yalnızca bu vaat nedeniyle TCK 103’ten cezalandırılmaz; eylem TCK 104 kapsamında kalır.

Nitelikli Hâller — Evlenme Yasağı ve Koruyucu Aile

Suçun iki nitelikli hâli çok daha ağır cezayı (10-15 yıl) gerektirir ve bu hâllerde şikâyet aranmaz:

• Mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi (örneğin belirli yakın hısımlar).
• Evlat edinecek kişi veya koruyucu aile ilişkisi çerçevesinde koruma/bakım/gözetim yükümlülüğü bulunan kişi tarafından işlenmesi.

Bu hâllerde çocuğun rızası cezayı hafifletmez; kanun, güven ilişkisinin kötüye kullanılmasını ağır biçimde cezalandırır.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Ceza hukukunda kural, failin lehine olan kanunun uygulanmasıdır (TCK m.7/2). TCK 104 bakımından bu kuralın özel bir önemi vardır, çünkü maddenin ikinci fıkrası Anayasa Mahkemesi denetiminden geçmiştir:

• AYM, E. 2005/103, K. 2005/89, T. 23.11.2005: TCK 104’ün (2) numaralı fıkrasını iptal etmiştir.
• Ancak bu boşluk kalıcı olmamış, 6545 sayılı Kanun (2014) ile ikinci fıkra yeniden düzenlenmiş (“evlenme yasağı bulunan kişi” hâli) ve üçüncü fıkra (evlat edinme/koruyucu aile) eklenmiştir.

Dolayısıyla bugün yürürlükte olan metin, iptal edilmiş 2004 metni değil, 6545 ile yeniden düzenlenen metindir. İptalin yürürlüğe girmesi ile 6545 sayılı Kanun’un yeniden düzenlemesi (2014) arasındaki dönemde ikinci fıkra yürürlükte bulunmadığından, suç tarihi bu ara döneme denk gelen dosyalarda lehe değerlendirme yapılmalıdır (iptal kararının yürürlük tarihi somut dosyada ayrıca teyit edilmelidir).

TCK 104 Cezası — Tablo

Fıkra	Eylem	Ceza	Şikâyet	Dayanak
104/1	15 yaşını bitirmiş çocukla cebir/tehdit/hile olmaksızın cinsel ilişki	2 – 5 yıl hapis	Şikâyete bağlı	TCK m.104/1
104/2	Evlenme yasağı bulunan kişi tarafından	10 – 15 yıl hapis	Şikâyet aranmaz	TCK m.104/2
104/3	Evlat edinecek veya koruyucu aile ilişkisindeki kişi tarafından	10 – 15 yıl hapis (2. fıkraya göre)	Şikâyet aranmaz	TCK m.104/3

Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Görevli mahkeme

5235 sayılı Kanun m.12 — Ağır ceza mahkemesinin görevi

“ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir.”

• Temel hâl (104/1, 2-5 yıl): görev asliye ceza mahkemesindedir.
• Nitelikli hâller (104/2-3, 10-15 yıl): üst sınır 10 yılı aştığından görev ağır ceza mahkemesine geçer.

Şikâyet

Temel hâl (104/1) şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK m.73/1). Şikâyetten vazgeçilmesi davayı düşürür. Nitelikli hâllerde (104/2-3) ise şikâyet aranmaz, savcılık re’sen soruşturur.

Uzlaştırma — mümkün değil

CMK m.253/3 — Uzlaştırma

“Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) ve hakaret suçunda ( madde 125 ) uzlaştırma yoluna gidilemez.”

Reşit olmayanla cinsel ilişki de cinsel dokunulmazlığa karşı bir suç olduğundan, temel hâli şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırma uygulanmaz.

Zamanaşımı

Dava zamanaşımı cezanın üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4). Temel hâlde (2-5 yıl) süre 8 yıl (TCK m.66/1-e), nitelikli hâllerde (10-15 yıl) 15 yıldır (TCK m.66/1-d).

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Yaşları netleştirin. Mağdurun suç tarihindeki tam yaşı (15’i bitirmiş mi?) suçun 103 mü 104 mü olduğunu belirler.
2. Cebir/tehdit/hile unsurunu değerlendirin. Bu unsurlardan biri varsa suç 104 değil, çok daha ağır cezalı 103’tür.
3. Şikâyet süresini takip edin. Temel hâlde altı aylık süre hak düşürücüdür.
4. Evlenme yasağı / koruyucu aile ilişkisini belirtin. Bu unsurlar nitelikli hâl oluşturarak cezayı 10-15 yıla çıkarır ve şikâyeti gereksiz kılar.
5. Suç tarihini kontrol edin. 2005-2014 arası iptal dönemine denk gelen dosyalarda lehe kanun değerlendirmesi yapılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Rızayı tam bir hukuka uygunluk sebebi sanmak. 15-18 yaş grubunda rıza, eylemi istismardan çıkarır ama suçu tamamen ortadan kaldırmaz; fiil yine TCK 104’ten cezalıdır.
• Cebir/tehdit/hile varken 104 sanmak. Bu unsurlardan biri varsa suç TCK 103’tür (8-15 yıl).
• 15 yaş altında 104 uygulamak. 15 yaşını doldurmamış çocuğun rızası geçersizdir; eylem her hâlde TCK 103’tür.
• Şikâyet süresini kaçırmak. Temel hâlde altı aylık süre geçerse dava düşer.
• Evlenme vaadini “hile” sanmak. Yargıtay evlenme vaadini tek başına iradeyi ortadan kaldıran hile saymamaktadır.
• Uzlaşma beklemek. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yasaktır.

Özet

• Temel ceza 2-5 yıl, suç şikâyete bağlı; nitelikli hâllerde (evlenme yasağı, koruyucu aile) 10-15 yıl ve şikâyet aranmaz.
• Suçun kırılma noktası cebir/tehdit/hile ve yaştır: bunlar yoksa ve mağdur 15 yaşını bitirmişse TCK 104; varsa veya mağdur daha küçükse TCK 103.
• 15 yaş altı rıza geçersizdir; 15-18 yaş grubunda rıza sınırlı geçerlidir ve evlenme vaadi tek başına hile değildir.
• Görev temel hâlde asliye ceza, nitelikli hâlde ağır cezadadır; uzlaştırma yasaktır.
• Bugünkü metin, AYM’nin 2005’te iptal ettiği fıkra değil, 6545 ile (2014) yeniden düzenlenen metindir.

İlgili yazılar: TCK 103 Çocuğun Cinsel İstismarı Suçu ve Cezası · TCK 102 Cinsel Saldırı Suçu ve Cezası · TCK 105 Cinsel Taciz Suçu ve Cezası