Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası: Şartlar ve Dilekçe

Yaş küçültme davası ve yaş büyütme davası, nüfus kütüğüne yazılmış doğum tarihinin gerçek doğum tarihinden farklı olduğu iddiasıyla yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılan ve nüfus müdürü huzuruyla görülen nüfus kaydının düzeltilmesi davasıdır; kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça kayıttaki doğum tarihi değiştirilemez (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.35/1, m.36/1-a). Tek istisna, doğum tarihinin kütüğe geçirilirken yanlış yazılmasıdır: bu maddî hatayı nüfus müdürlüğü dayanak belgeye göre kendisi düzeltir. Bu yazı, kimliğindeki doğum tarihinin gerçek yaşını göstermediğini düşünen ve yaşını küçültmek ya da büyütmek için hangi yola, hangi delille başvuracağını öğrenmek isteyen kişi için hazırlanmıştır.

1. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası: Öne Çıkanlar

• Yaş küçültme davası ve yaş büyütme davası, davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuruyla görülür (5490 sayılı Kanun m.36/1-a).
• Doğum tarihi dayanak belgede doğru yazılı olduğu hâlde kütüğe yanlış geçirilmişse dava gerekmez; nüfus müdürlüğü bu maddî hatayı dayanak belgeye göre düzeltir (5490 m.35/1, m.38/1).
• Kanunda yaşın kaç yıl küçültülebileceğine veya büyütülebileceğine ilişkin sayısal bir sınır yoktur; mahkeme ispat edilen gerçek doğum tarihine göre karar verir (5490 m.35, m.36).
• Haklı sebep varsa aynı konuda yeniden düzeltme istenebilir; “dava ancak bir kere açılabilir” kuralı bentin 2006 tarihli ilk metnine aittir (5490 m.36/1-b).
• Sigortalının ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş düzeltmeleri gelir ve aylık tahsislerinin hesabında dikkate alınmaz (5510 sayılı Kanun m.57/3).
• Askerlik çağına girdikten sonra yapılan yaş değişiklikleri askerlik işlemlerinde dikkate alınmaz (Askeralma Yönetmeliği m.7/2).
• Soybağı sonucu doğurmayan yaş düzeltme davasında bölge adliye mahkemesinin kararı temyiz edilemez (HMK m.362/1-d).

2. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası Nedir?

Yaş küçültme davası ve yaş büyütme davası, kanunda ayrı adlarla düzenlenmiş davalar değildir; ikisi de nüfus kaydının düzeltilmesi davasının doğum tarihine ilişkin türüdür. Doğum yeri ile gün, ay ve yıl olarak doğum tarihi, aile kütüğüne yazılan bilgiler arasındadır (5490 sayılı Kanun m.7/1-ç). Türk Medeni Kanunu genel kuralı koyar: mahkeme kararı olmadıkça kişisel durum sicilinin hiçbir kaydında düzeltme yapılamaz (TMK m.39).

Yaş düzeltme davası, yaş küçültme ve yaş büyütme taleplerini birlikte anlatan ortak addır. Mevzuatta eski bir terim olan “yaş tashihi” de aynı işlemi anlatır; örneğin Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği tescil tarihinden sonra yapılan yaş tashihlerinden söz eder (Yönetmelik m.52/1). Nüfus kaydının düzeltilmesinin bütün türleri, yani ad, ana ve baba adı, ölüm tarihi ve diğer kayıtlar, nüfus kaydının düzeltilmesi davası yazısında anlatılmıştır.

2.1. Yaş Küçültme Davası ile Yaş Büyütme Davası Arasındaki Fark

Yaş küçültme davası ile yaş büyütme davası arasındaki tek fark talebin yönüdür. Yaş küçültme davasında davacı gerçek doğum tarihinin kayıttaki tarihten sonra olduğunu, yaş büyütme davasında ise daha önce olduğunu ileri sürer. Kanun iki talep için ayrı şart, ayrı mahkeme ya da ayrı süre öngörmez; ikisi de nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının kuralına tabidir (5490 m.36/1-a).

Talebin yönü ispat konusunu değiştirir. Her iki davada da davacı, kayıttaki doğum tarihinin gerçeği yansıtmadığını ve gerçek tarihin kendi ileri sürdüğü tarih olduğunu ispat eder (TMK m.6). Yaş düzeltme davası, isim değiştirme davası gibi haklı sebebe dayanan bir değiştirme talebi değildir: adın değiştirilmesi haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenir (TMK m.27/1), doğum tarihi ise yalnız gerçeğe uygun hâle getirilir.

3. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası mı, Nüfus Müdürlüğünde Düzeltme mi?

Yaş küçültme davası ve yaş büyütme davası, hata doğum tarihinin dayanak belgesinde bulunuyorsa gerekir. Hata yalnız belgenin kütüğe geçirilmesi sırasında oluşmuşsa dava açılmaz. Kanun kuralı ve istisnasını aynı fıkrada koyar: kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüğünün hiçbir kaydı düzeltilemez, ancak olayların aile kütüğüne tescili sırasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir (5490 sayılı Kanun m.35/1).

Maddî hata kanunda tanımlıdır: aile kütüğüne yazılması gereken bilgilerden dayanak belgesinde bulunduğu hâlde kütüğe hatalı veya eksik tescil edilen ya da hiç yazılmayan bilgiler maddî hata sayılır (5490 m.38/1). Örneğin doğum raporunda 3 Mart yazılıyken kütüğe 3 Mayıs geçirilmişse bu maddî hatadır. Doğum bildiriminde baştan yanlış tarih beyan edilmişse dayanak belge de yanlıştır ve kayıt ancak dava ile düzeltilir.

Doğum tarihine ilişkin durumlar şu yollara ayrılır:

Durum	Yol	Dayanak
Dayanak belgede doğru, kütükte yanlış yazılmış doğum tarihi	Nüfus müdürlüğüne başvuru	5490 m.35/1, m.38/1
Dayanak belge de gerçeğe aykırı	Yaş küçültme veya yaş büyütme davası	5490 m.35/1, m.36/1-a
Kütükte yalnız doğum yılı yazılı, ay ve gün boş	Kanundaki hesaplama kuralı; Genel Müdürlüğün tamamlama yetkisi	5490 m.39/1-2
Hicrî veya rumî tarihle yazılmış doğum tarihi	Genel Müdürlüğün miladî yıla çevirmesi	5490 m.39/1

Doğum yılı yazılıp ay ve günü yazılmamış olanların yaşı hesaplanırken doğduğu yılın 1 Temmuz günü, ayı yazılıp günü belli olmayanlar için o ayın birinci günü başlangıç alınır (5490 m.39/2). Bu kural tek başına dava sebebi değildir. Gerçek doğum gününün farklı olduğu ise ancak dava açılarak ispat edilir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü idari düzeltme ile mahkeme kararıyla yapılan düzeltmenin ayrımını kayıt düzeltme sayfasında yayımlar.

4. Yaş Küçültme Davası Şartları

Yaş küçültme davası şartları kanunda madde madde sayılmış bir liste olarak yer almaz. Kanunun lafzından çıkan şartlar şunlardır:

• Kayıttaki doğum tarihinin gerçeğe aykırı olması: Doğum nüfus sicilindeki kayıtla ispat olunur; kaydın doğru olmadığı anlaşılırsa gerçek durum her türlü kanıtla ispat edilebilir (TMK m.30).
• Hatanın idari yoldan düzeltilememesi: Hata yalnız kütüğe geçirmedeyse kayıt nüfus müdürlüğünce dayanak belgeye göre düzeltilir; mahkeme hükmü, dayanak belge de gerçeğe aykırıysa gerekir (5490 m.35/1, m.38/1).
• Davayı açma sıfatı: Davayı düzeltmeyi isteyen kişi açar; ilgili resmî dairenin lüzum göstermesi üzerine Cumhuriyet savcısı da açabilir (5490 m.36/1-a).
• Doğru mahkeme: Dava, yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır (5490 m.36/1-a).

Yaş küçültme davası şartları arasında bir yaş sınırı, dava açma süresi veya “daha önce dava açılmamış olması” koşulu yoktur. Kanunun doğum tarihini düzeltmek için aradığı şey gerçeğe aykırılığın ispatıdır. Yaşın küçültülmesiyle elde edilmek istenen amaç, örneğin emeklilik ya da işe giriş yaşı, kanunda şart veya dava sebebi olarak yer almaz.

4.1. Yaş Küçültme Davası Şartları Arasında Sayılan Hastane Doğumu, Görünüş ve Kardeş Yaşı

Yaş küçültme davası şartları diye anlatılan “hastanede doğmamış olmak”, “dış görünüşün kayıttaki yaşa uymaması” ve “aynı yaşta kardeş bulunmaması” ölçütleri Nüfus Hizmetleri Kanununda ve Türk Medeni Kanununda şart olarak yazılı değildir. Bunlar, kaydın gerçeğe aykırılığının ispatında incelenen delil konularıdır ve madde dayanağıyla şöyle açıklanır:

• Hastanede doğum: Sağlık kuruluşunda veya sağlık personeli nezaretinde gerçekleşen doğum, ilgili sağlık birimince beş iş günü içinde, doğumu ispatlayan rapor veya resmî belgeyle nüfus müdürlüğüne bildirilir (5490 m.15/2). Sağlık personelinin takibi dışında doğan çocuğun doğumu ise sözlü beyanla bildirilir (5490 m.15/4). Kayıt bir sağlık kuruluşu raporuna dayanıyorsa, resmî belge belgelediği olgunun doğruluğuna kanıt oluşturduğundan davacı o belgenin de gerçeğe aykırı olduğunu ispat etmek zorundadır (TMK m.7/1).
• Kardeşlerin doğum tarihi: Ana ve babanın diğer çocuklarının nüfus kaydındaki doğum tarihleri de resmî sicil kaydıdır (TMK m.7/1). İstenen doğum tarihi bir kardeşin kayıtlı doğum tarihiyle bağdaşmıyorsa, iki kayıttan hangisinin gerçeği yansıttığı delillerle gösterilmelidir.
• Görünüş ve tıbbi yaş tespiti: Kanun, altı yaşını doldurduktan sonra doğumu bildirilen çocuk için resmî sağlık kuruluşunca yaş tespiti yapılmasını öngörür; doğuma ait resmî belge varsa bu tespite gerek kalmaz (5490 m.16/1). Bu hüküm geç bildirilen doğumun tescili içindir, dava şartı değildir. Davada tıbbi yaş tespiti, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren bir konu olduğunda bilirkişi incelemesiyle yapılır (HMK m.266/1).

5. Yaş Büyütme Davası Şartları ve Yaş Büyütme Nasıl Olur?

Yaş büyütme davası şartları, yaş küçültme davası şartlarıyla aynıdır: kayıttaki doğum tarihinin gerçeğe aykırı olması, hatanın idari yoldan düzeltilememesi, davacı sıfatı ve doğru mahkeme (5490 sayılı Kanun m.35/1, m.36/1-a). Yaş büyütme, yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinin kayıttaki doğum tarihinden daha önceki bir tarihi gerçek doğum tarihi olarak kabul eden kesinleşmiş hükmüyle olur.

Yaş büyütme davasında davacı, kayıttaki tarihten önce doğduğunu gösterir. Mahkeme ispat edilen tarihi esas alır; davacının istediği tarihi değil. Kararda yalnız doğum yılının düzeltilmesine hükmedilmişse, nüfus müdürlüğü aile kütüğündeki ay ve günü değiştirmeden düzeltilen yılı tescil eder (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.34/1-c). Bu nedenle ay ve günün de düzeltilmesi isteniyorsa talep sonucunda tam tarih yazılmalıdır.

5.1. Kimlikte Yaş Büyütme ve Kimlikte Yaş Küçültme

Kimlikte yaş büyütme ve kimlikte yaş küçültme, kimlik kartı üzerinde yapılan ayrı bir işlem değildir. Kimlik kartındaki doğum tarihi nüfus kaydından gelir ve kurumlarda kişiyle ilgili işlemlerde nüfus kayıtları esas alınır (5490 m.10/1). Kimlikteki yaşın değişmesi için önce nüfus kaydının kesinleşmiş mahkeme hükmüyle düzeltilmesi gerekir (5490 m.35/1).

Kayıt düzeltildikten sonra yeni kimlik kartı için nüfus müdürlüğüne başvurulur. Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı Yönetmeliği, kimlik kartının doğum, değiştirme, kayıp, yeniden kayıt ve vatandaşlığın kazanılması nedenleriyle düzenleneceğini söyler (Yönetmelik m.8/1). Okul, sigorta veya işyeri kaydındaki tarih nüfus kaydından farklıysa nüfus kaydı değiştirilmez; usulüne göre diğer kayıtlar düzeltilir (5490 m.10/1).

6. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası Daha Önce Açıldıysa Yeniden Açılabilir mi?

Yaş küçültme davası veya yaş büyütme davası, aynı konuda daha önce açılmış olsa da haklı sebep varsa yeniden istenebilir. Maddenin bugünkü lafzı şöyledir: haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir (5490 sayılı Kanun m.36/1-b). Bu bent 19.10.2017 tarihli ve 7039 sayılı Kanunun 9. maddesiyle yeniden yazılmıştır.

Bazı kaynaklarda yaş düzeltme davasının şartı olarak gösterilen “daha önce aynı konuda dava açılmamış olması” koşulu, bentin 2006 tarihli ilk metnine aittir. İlk metin, aynı konuya ilişkin nüfus kaydının düzeltilmesi davasının ancak bir kere açılabileceğini söylüyordu (5490 m.36/1-b, ilk metin). Bu yasak bugünkü metinde yer almaz. Eski metne dayanarak ikinci davanın mümkün olmadığını anlatan kaynaklar bugünkü kuralı yansıtmaz.

Bugünkü metin ikinci talebi de koşulsuz bırakmaz. Kanun haklı sebebi tanımlamaz. İkinci dilekçede, talebi önceki taleple aynı kılmayan somut olgu ve bu olguyu gösteren belge açıkça yazılmalıdır; örneğin önceki davada sunulamayan bir doğum kaydının sonradan elde edilmesi böyle bir olgu olarak ileri sürülebilir.

7. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasını Kim Açar, Kime Karşı Açılır?

Yaş küçültme davasını ve yaş büyütme davasını düzeltmeyi isteyen kişi açar; ilgili resmî dairenin lüzum göstermesi üzerine Cumhuriyet savcısı da açabilir (5490 sayılı Kanun m.36/1-a). Kaydı düzeltilecek kişinin kendisi dışında biri dava açıyorsa, mahkeme onun dava açmakta hukuki yararı bulunup bulunmadığını dava şartı olarak inceler (HMK m.114/1-h).

Ergin olmayan çocuğun doğum tarihinin düzeltilmesi isteniyorsa ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde çocuklarının yasal temsilcisi olarak hareket eder (TMK m.342/1). Velayetin kime ait olduğu tartışmalıysa bu konu velayet davası yazısında anlatılmıştır.

Yaş düzeltme davası nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır (5490 m.36/1-a). Nüfus müdürü nüfus müdürlüğünü temsilen taraf olarak bulunur ve düzeltme isteğinin mevzuata uygun olup olmadığını mahkemeye yazılı olarak bildirir ya da duruşmada tutanağa geçirilmek üzere beyanda bulunur (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.31/1-2). Bu yüzden dilekçede karşı taraf olarak ilgili ilçe nüfus müdürlüğü gösterilir. Nüfus müdürlükleri mahkeme kararlarına karşı her türlü kanun yoluna başvurabilir (5490 m.37/1).

8. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Yaş küçültme davasında ve yaş büyütme davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki mahkemedir (5490 sayılı Kanun m.36/1-a). Kanun yetkiyi kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yere bağlamaz. Nüfusa bir ilçede kayıtlı olup başka bir ilde yaşayan kişi davayı yaşadığı yerde açar.

HMK, kişisel durum sicilindeki kaydın düzeltilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında sayar ve çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkemeyi sulh hukuk mahkemesi olarak belirler; ancak bu kural aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece geçerlidir (HMK m.382/2-a-5, m.383/1). Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36/1-a, asliye hukuk mahkemesini adıyla gösteren aksine düzenlemedir. Asliye hukuk mahkemesinin görev alanı asliye hukuk mahkemesi nedir yazısında anlatılmıştır.

Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.385/1). Bu usulün dilekçe ve duruşma kuralları HMK basit yargılama usulü yazısındadır.

9. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasında Deliller ve İspat

Yaş küçültme davasında ve yaş büyütme davasında kaydın doğru olmadığı her türlü delille ispat edilebilir. Doğum nüfus sicilindeki kayıtlarla ispat olunur; ancak kayıt yoksa veya bulunan kaydın doğru olmadığı anlaşılırsa gerçek durum her türlü kanıtla ispat edilebilir (TMK m.30). Resmî sicilin içeriğinin doğru olmadığının ispatı da kanunda başka hüküm bulunmadıkça bir şekle bağlı değildir (TMK m.7/2).

Yaş düzeltme davasında kullanılan delil türleri kaydın neye dayandığına göre seçilir:

• Belgeler: Doğum raporu, sağlık kuruluşu kayıtları, okul kayıtları ve kayıttan önceki tarihli resmî belgeler, gerçek doğum tarihini gösterebilecek belgelerdir.
• Tanık: Kaydın doğru olmadığı her türlü kanıtla ispat edilebildiğinden doğumu bilen aile üyeleri ve komşular tanık olarak gösterilebilir (TMK m.30). Dilekçede tanığın hangi vakıayı ispat edeceği gösterilir (HMK m.119/1-f).
• Bilirkişi: Tıbbi yaş tespiti gibi hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkeme, taraf talebiyle ya da kendiliğinden bilirkişi görüşü alır (HMK m.266/1). Bilirkişinin görevi ve raporun hâkimi bağlayıp bağlamadığı bilirkişi ne demek yazısında anlatılmıştır.
• Tespit hükmü: Daha önce alınmış bir tespit hükmü, kaydın düzeltilmesi için açılacak davaya karine teşkil eder (5490 m.36/1-c).

Hâkim delil toplamada tarafların gösterdiği delillerle sınırlı kalmaz. Çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK m.385/2). Nüfus temsilcisi de talebin mevzuata uygunluğu hakkında görüş bildirir (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.31/2).

10. Yaş Küçültme Davasında Mahkemede Kaç Yaş Küçültülür?

Yaş küçültme davasında mahkemede kaç yaş küçültüleceğini belirleyen sayısal bir sınır Nüfus Hizmetleri Kanununda yoktur; kayıt düzeltmeyi düzenleyen m.35 ve m.36 hükümleri bir yıl sınırı koymaz. Mahkeme, kayıttaki tarihin yerine ispat edilen gerçek doğum tarihini koyar. Küçültülen yaşın miktarı, ispat edilen tarih ile kayıttaki tarih arasındaki farktır.

Bu nedenle yaş küçültme davasında talep “yaşımın iki yıl küçültülmesi” biçiminde değil, gerçek doğum tarihinin gösterilmesi biçiminde kurulur. Delil yalnız yılı gösteriyorsa mahkeme yalnız yılı düzeltebilir; bu durumda kütükteki ay ve gün değişmez (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.34/1-c). Aynı kural yaş büyütme davası için de geçerlidir.

11. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasının Emekliliğe, Askerliğe ve Ceza Sorumluluğuna Etkisi

Yaş küçültme davasının ve yaş büyütme davasının sonucu, kesinleşen hüküm kütüğe işlendikten sonra kurumların işlemlerine yansır, çünkü kurumlarda kişiyle ilgili işlemlerde nüfus kayıtları esas alınır (5490 sayılı Kanun m.10/1). Ancak bazı kanunlar, düzeltilmiş doğum tarihinin hangi tarihten sonra dikkate alınmayacağını ayrıca düzenler. Aşağıdaki üç alanda bu özel kurallar genel kuralın önüne geçer.

11.1. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasının Emekliliğe Etkisi

Yaş küçültme veya yaş büyütme davasıyla sigortalı ilk defa çalışmaya başladıktan sonra yapılan yaş düzeltmesi, emeklilik yaşının hesabını değiştirmez. Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin yaş hükümleri uygulanırken sigortalının ilk defa bu sigortalara tâbi olduğu tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihi esas alınır (5510 sayılı Kanun m.57/2). Gelir ve aylık tahsisleri ile sermaye değerinin hesabında, sigortalının ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş düzeltmeleri dikkate alınmaz (5510 m.57/3).

Kuralın yönetmelikte bir istisnası vardır. Nüfus kütüğünde ilk defa kayıtlı olan doğum tarihinin kütüğün yenilenmesi, kütüklerin nakli ya da Türk vatandaşlığına geçenlerin kaydı sırasında hatalı işlenmesi nedeniyle yapılan düzeltmelerde, bu durum belgelenirse veya mahkeme kararında belirtilmişse düzeltilen yeni kayıt esas alınır (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.85/4). Genel sağlık sigortası uygulamalarında da tescil tarihinden sonra yapılan yaş tashihleri dikkate alınmaz (Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği m.52/1). Emeklilik yaşının kademeli hesabı EYT şartları ve kademeli emeklilik yazısında anlatılmıştır.

11.2. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasının Askerliğe Etkisi

Yaş küçültme veya yaş büyütme davasının askerliğe etkisi, kararın askerlik çağına girmeden önce mi sonra mı kesinleştiğine göre değişir. Askerlik çağı, nüfus kayıtlarına göre her erkeğin 20 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününden başlar (Askeralma Kanunu m.3/1-a).

• Askerlik çağına girmeden önce yaşı değişen kişi, değişen doğum yılına göre işlem görür; yaş değişikliğinde mahkeme kararının kesinleşme tarihi esas alınır (Askeralma Yönetmeliği m.7/1).
• Askerlik çağına girdikten sonra yapılan yaş değişiklikleri askerlik işlemlerinde dikkate alınmaz. Kişinin kendi isteği dışındaki mahkeme kararına dayanılarak resen yapılan yaş değişiklikleri ise kabul edilir (Askeralma Yönetmeliği m.7/2).
• Değişen doğum yılına göre emsalleri henüz yoklama görmemiş olanlar kendi doğumlularıyla, emsallerinin yoklama dönemi sona ermiş olanlar mahkeme kararının kesinleştiği yıl askerlik çağına giren doğumlularla işleme tabi tutulur (Askeralma Yönetmeliği m.7/3).

11.3. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davasının Ceza Davasına Etkisi

Yaş küçültme veya yaş büyütme davası bir ceza davası sırasında da gündeme gelebilir, çünkü ceza sorumluluğu fiilin işlendiği sıradaki yaşa bağlıdır. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur (TCK m.31/1). Ceza mahkemelerinde görülen davaların yaş düzeltme aşamasında nüfus müdürü veya görevlendireceği memur, nüfus müdürlüğünü temsilen taraf olarak bulunur (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.31/1). Yaş gruplarına göre ceza sorumluluğu TCK 31 yaş küçüklüğü yazısında anlatılmıştır.

12. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası Ne Kadar Sürer?

Yaş küçültme davasının ve yaş büyütme davasının yargılama süresi kanunda belirlenmemiştir; süre, tanıkların dinlenmesine, belgelerin toplanmasına ve bilirkişi incelemesine göre değişir. Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36 bir dava açma süresi ya da yaş sınırı da öngörmez (5490 sayılı Kanun m.36). Kanunun belirlediği süreler karardan sonrasına ilişkindir:

• İlk derece mahkemesinin nihai kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341/1-a); istinaf süresi ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). İstinafın işleyişi istinaf nedir yazısında anlatılmıştır.
• Soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarda bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz yoluna başvurulamaz (HMK m.362/1-d).
• Karar kesinleşince mahkeme yazı işleri müdürü, tescil gerektiren kararı kesinleştirme tarihinden itibaren on gün içinde o yerin nüfus müdürlüğüne bildirir (5490 m.55/1).

Dava açma süresinin bulunmaması ispatı kolaylaştırmaz. Kayıt ne kadar eskiyse, gerçek doğum tarihini gösteren belge ve tanık bulmak da o kadar güçleşebilir.

13. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası Nasıl Açılır?

Yaş küçültme davası ve yaş büyütme davası, yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesine dava dilekçesi verilerek açılır ve dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118/1). Yaşını küçültmek veya büyütmek isteyen kişi şu sırayla ilerler:

1. Nüfus kayıt örneği alınır ve doğum tarihinin hangi belgeye dayanılarak tescil edildiği öğrenilir; hata yalnız kütüğe geçirmedeyse nüfus müdürlüğüne başvurulur (5490 m.35/1, m.38/1).
2. Gerçek doğum tarihini gösteren belgeler toplanır ve doğumu bilen tanıklar belirlenir (TMK m.30).
3. Dilekçe hazırlanır; dilekçede mahkemenin adı, taraflar, davacının kimlik numarası, dava konusu, vakıalar, her vakıanın delili, hukuki sebepler ve açık talep sonucu yer alır (HMK m.119/1).
4. Dilekçe, yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesine verilir (5490 m.36/1-a).
5. Yargılama harçları ve gider avansı dava açılırken mahkeme veznesine yatırılır (HMK m.120/1); gider avansının yatırılmış olması dava şartıdır (HMK m.114/1-g).
6. Karar kesinleşince yazı işleri müdürü kararı nüfus müdürlüğüne bildirir ve kayıt kesinleşmiş hükme göre düzeltilir (5490 m.55/1, m.35/1).

Dava açma sürecinin genel işleyişi dava nasıl açılır yazısında, dilekçenin zorunlu unsurları dava dilekçesi yazısında anlatılmıştır.

13.1. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası Masrafı

Yaş küçültme davasının ve yaş büyütme davasının masrafı yargılama harçları, gider avansı ve varsa avukatlık ücretinden oluşur. Gider avansının tutarı her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifede belirlenir ve avans yetersiz kalırsa mahkeme eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verir (HMK m.120/1-2). Tanık ve bilirkişi giderleri bu avanstan karşılanır; avansın kapsamı gider avansı ve delil avansı yazısında anlatılmıştır. Nüfus müdürlükleri harç ve mahkeme masraflarından muaftır (5490 sayılı Kanun m.37/2); bu muafiyet davacıyı kapsamaz.

Avukatlık ücreti taraflar arasında kararlaştırılır, ancak avukatlık asgari ücret tarifesinin altında olamaz (Avukatlık Kanunu m.164/4). Tarife baroların önerileriyle Türkiye Barolar Birliğince her yıl hazırlanır (Avukatlık Kanunu m.168). Ücret sözleşmesinin kuralları avukatlık ücret sözleşmesi yazısındadır.

14. Yaş Küçültme ve Yaş Büyütme Davası Dilekçe Örneği

Yaş küçültme davası ve yaş büyütme davası dilekçe örneği aşağıdadır. Metin bir iskelettir: köşeli parantezli alanlar kişinin kendi nüfus kaydı ve belgeleri okunmadan doldurulamaz. Talebin yönü, yaş küçültme ya da yaş büyütme, yalnız “gerçek doğum tarihi” alanında görünür.

                 [İL / İLÇE] NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE


DAVACI            : [Ad Soyad]
                    T.C. Kimlik No: [11 hane]
                    [Yerleşim yeri adresi]

VEKİLİ            : [varsa Av. Ad Soyad, Baro, Sicil No, büro adresi]

DAVALI            : [İl / İlçe] İlçe Nüfus Müdürlüğü
                    (5490 sayılı Kanun m.36/1-a uyarınca huzuruyla
                    görülmek üzere)

KONU              : Nüfus kaydımdaki doğum tarihinin gerçek doğum
                    tarihine göre düzeltilmesi istemidir.


AÇIKLAMALAR

1. [İl / ilçe] nüfusuna kayıtlı olup nüfus kaydımda doğum tarihim
   [kayıtlı gün.ay.yıl] olarak yazılıdır.                   (Ek-1)

2. Bu tarih gerçeğe aykırıdır. Gerçek doğum tarihim
   [gerçek gün.ay.yıl] tarihidir.                   (Ek-2, Ek-3, tanık)

3. Kayıttaki tarih dayanak belgede de bulunduğundan nüfus
   müdürlüğünce maddî hata olarak düzeltilememiştir.         (Ek-4)

4. [Aynı konuda önceki dava varsa: dosya bilgisi ve 5490 m.36/1-b
   anlamında haklı sebep olan yeni olgu yazılır.]

HUKUKİ SEBEPLER   : 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.35, m.36;
                    4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.7, m.30, m.39;
                    HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER          : Nüfus kayıt örneği, [doğum raporu / okul / sağlık
                    kaydı], tanık [ad soyad ve adres], bilirkişi
                    incelemesi ve her türlü yasal delil.

TALEP SONUCU      : Yukarıda açıklanan nedenlerle, [il / ilçe]
                    nüfusuna kayıtlı [Ad Soyad]'ın nüfus kaydındaki
                    [kayıtlı gün.ay.yıl] olan doğum tarihinin
                    [gerçek gün.ay.yıl] olarak DÜZELTİLMESİNE,
                    yargılama giderleri hakkında karar verilmesini
                    saygıyla talep ederim.

                                        [gg.aa.yyyy]
                                        Davacı / Vekili
                                        [Ad Soyad, imza]

EKLER
Ek-1 Nüfus kayıt örneği
Ek-2 [Gerçek doğum tarihini gösteren belge]
Ek-3 [Destekleyici belge]
Ek-4 [Nüfus müdürlüğü başvurusu ve cevabı, varsa]

Dilekçedeki her açıklama bir eke veya tanığa bağlanmalıdır. Talep sonucunda tam tarih yazılmazsa ve mahkeme yalnız yılı düzeltirse, kütükteki ay ve gün değişmez (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.34/1-c). Nüfus Hizmetleri Kanununun tam metni Mevzuat Bilgi Sisteminde yayımlanır.