Edirne Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Bu yazı, Edirne Geri Gönderme Merkezinin resmî kayıttaki adres ve telefon bilgisini, bu bilginin il göç idaresi müdürlüğünün kaydıyla nerede ayrıştığını ve merkez hakkında yayımlanmış denetim ziyareti raporunda neyin kayda geçtiğini ele alır.

Kısa Cevap

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında merkez şu kayıtla yer alır: EDİRNE, telefon 0284 224 10 12, adres Yeni İmaret Mahallesi 2.Beyazıt Caddesi Sarayiçi/EDİRNE.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, kayıt il adıyla tutulur; merkez resmî sayfada Sarayiçi adıyla aranırsa bulunamaz. İkincisi, yayımlanan telefon merkezin kendi hattı değil, il göç idaresi müdürlüğünün santralidir ve bunu müdürlüğün kendi sayfası açıkça yazar. Üçüncüsü, merkez ile müdürlük ayrı ilçelerde değil, aynı cadde üzerinde iki ayrı noktadadır.

İdari gözetimin süresi, itiraz yolu ve merkezde sağlanan haklar bu yazının konusu değildir; bunların tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır.

Bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir, yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir ve yanlış bir hat bilgisi merkeze kadar gidip görüşememek anlamına gelir. Ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

Merkez Nerede: Yeni İmaret Mahallesi, Sarayiçi Mevkii

Resmî kayıttaki adres satırı üç parçadan oluşur: mahalle (Yeni İmaret), cadde (2. Beyazıt) ve mevki (Sarayiçi). Kapı numarası verilmemiştir.

Buradaki en sık yanılgı, Sarayiçi’nin bir ilçe sanılmasıdır. Sarayiçi, Edirne merkezdeki bir mevkidir. Merkezin resmî kayıt adı da bu yüzden ilçe veya mevki adıyla değil, yalnızca EDİRNE biçimindedir. Aynı kayıt biçimi Adana, Ağrı, Kayseri ve Çanakkale merkezlerinde de görülür; buna karşılık İstanbul’da Tuzla, Çatalca ve Binkılıç, Ankara’da Akyurt, Kırklareli’nde Pehlivanköy, Van’da Kurubaş merkezleri resmî kayıtta ilçe adıyla anılır.

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur. Resmî sayfada merkezi Sarayiçi adıyla arayan kişi kaydı bulamaz, il adıyla aramalıdır.

Komşu ildeki merkezle karışma ihtimali ayrıca akılda tutulmalıdır. Kırklareli kaydındaki merkezin adresi Edirne Caddesi No:51 Pehlivanköy/KIRKLARELİ biçimindedir. Buradaki Edirne bir cadde adıdır ve o merkez Edirne ilinde değil Kırklareli’ndedir. Ayrıntı için Pehlivanköy Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir.

Telefon: Kayıtta İbare Yok, Müdürlük Sayfasında Santral Yazıyor

Göç İdaresi Başkanlığının iletişim sayfası bazı kayıtların telefon satırına İl Müd. ibaresi düşer; Ağrı, Bayburt, Iğdır, Kırklareli, Kütahya, Şanlıurfa ve İstanbul kayıtları bunlar arasındadır. Edirne kaydında bu ibare yoktur.

Buna karşılık Edirne İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi iletişim sayfası aynı numarayı yayımlar ve niteliğini açıkça yazar: adres Saray Akpınar Yolu Üzeri 2. Beyazıt Cad. 73/A Merkez/Edirne, telefon 0284 224 10 12 (santral), faks 0284 224 10 19, e-posta edirne@goc.gov.tr. Edirne Valiliğinin hizmet birimleri sayfası da aynı adresi ve aynı santral nitelemesini tekrarlar.

Bu, kümedeki diğer merkezlerde çoğu zaman açık kalan bir sorunun burada cevaplanmış olması demektir. Adana ve Ankara kayıtlarında aynı numaranın iki ayrı kurum için yayımlandığı görülür ama hattın kime bağlandığı resmî sayfalarda açıklanmaz. Edirne’de açıklanmıştır.

Pratik sonucu şudur: numarayı arayan kişi merkezin santraline değil, müdürlüğün santraline düşer. Görüşme, ziyaret ve eşya teslimi gibi merkeze özgü sorular bu hattan yönlendirme ile sorulmalıdır.

İki Adres Aynı Caddede: 73/A ve Sarayiçi

Geri gönderme merkezi sayfalarında sık rastlanan karışıklık, il müdürlüğünün ve merkezin ayrı ilçelerde olmasıdır. Adana’da müdürlük Yüreğir’de merkez Sarıçam’da, Van’da müdürlük Tuşba’da merkez Edremit’te, Ankara’da müdürlük Çankaya’da merkez Akyurt’tadır.

Edirne bu kalıbın dışındadır. Her iki adres de 2. Beyazıt Caddesi üzerindedir. Müdürlük 73/A kapı numarasında, merkez ise aynı cadde üzerindeki Sarayiçi mevkiindedir.

Bundan iki sonuç çıkar. Birincisi, buradaki risk yanlış ilçeye gitmek değil, aynı cadde üzerinde yanlış kapıya gitmektir. İkincisi, üçüncü taraf harita ve dizin kayıtlarının 2. Beyazıt Caddesi üzerindeki 73 numarayı merkez adresi gibi göstermesi bu yakınlıktan kaynaklanır; 73/A müdürlüğün adresidir, merkezin resmî kaydında kapı numarası yoktur.

Merkez Hakkında Habersiz Bir Denetim Ziyareti Kayda Geçti

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 7-8/5/2024 tarihlerinde merkeze habersiz bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Ziyaret sonucunda hazırlanan rapor, Edirne Geri Gönderme Merkezi Ziyareti Raporu, Rapor No: 2024/79 künyesini taşır ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 30/12/2024 tarihli ve 2024/1311 sayılı kararıyla oy çokluğuyla kabul edilmiştir.

Rapora göre merkez binası 2011 yılında inşa edilmiş, 2015 yılına kadar Edirne İl Emniyet Müdürlüğü bünyesinde hizmet vermiş, sonrasında Göç İdaresi Başkanlığına devredilerek geri gönderme merkezi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Merkezin toplu taşıma araçlarıyla ulaşım sağlanabilen bir mevkide bulunduğu da kaydedilmiştir.

Ziyaret tarihinde merkezde 47 farklı uyruktan 560 yabancı bulunmaktaydı: 438 erkek, 110 kadın ve anne veya baba yanında kalan 12 çocuk; merkezde 6 aile vardı. Uyruk dağılımında 218 Fas, 49 Cezayir ve 34 Irak uyruklu kişi kaydedilmiştir. Merkezde ayrıca 65 yaş üstü 2 yabancı bulunduğu, engelli yabancı bulunmadığı ve 6 yabancıda şeker, yüksek tansiyon, astım gibi kronik rahatsızlıkların takip edildiği belirtilmiştir.

Personel tarafında ziyaret tarihinde 110’u erkek, 28’i kadın olmak üzere toplam 138 personel görev yapmaktaydı. Bu kadro içinde 1 müdür, 12 il göç uzmanı, 3 tercüman, 1 sosyal çalışmacı, 1 psikolog, 1 hekim, 1 hemşire, 5 usta öğretici ve 43 güvenlik görevlisi ile 43 jandarma personeli yer almaktadır.

⚠ Bu sayıların tamamı ziyaret tarihine aittir. Doluluk ve kadro değişkendir; bugünkü durumu göstermezler.

Kapıdaki Jandarma Merkezi Ceza İnfaz Kurumu Yapmaz

Anılan rapora göre merkezin iç güvenliği merkeze bağlı güvenlik personelince, dış güvenliği ise Edirne İl Jandarma Komutanlığına bağlı jandarma personelince sağlanmaktadır.

Merkeze giden kişinin kapıda jandarma görmesi, merkezin ceza infaz kurumu olduğu izlenimini doğurabilmektedir. Bu izlenim, arama sonuçlarında merkezin ceza infaz kurumu dizinlerinde listelenmesiyle de pekişir. Kanun metni bu izlenimi doğrulamaz.

2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu m.7 — Jandarmanın genel olarak görevleri

“a) Mülki görevleri; Emniyet ve asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak, kaçakçılığı men, takip ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri almak ve uygulamak, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış korunmalarını yapmak, (b) ve (c) bentlerinde belirtilen görevler dışında kalan ve diğer kanun ve nizam hükümlerinin icrası ile bunlara dayalı emir ve kararlarla Jandarmaya verilen görevleri yapmak.”

Bent, jandarmanın ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış korunmasını ayrıca ve adıyla sayar. Geri gönderme merkezi bu sayımın içinde değildir. Merkezin dış güvenliğindeki jandarma görevi, aynı bendin sonundaki genel ifadeye, yani diğer kanun ve nizam hükümlerinin icrasıyla jandarmaya verilen görevler kategorisine dayanır. Bunun yönetmelikteki karşılığı, merkezlerin iç ve dış güvenlik hizmetinin genel kolluk birimlerince sunulabilmesidir ve jandarma bir genel kolluk birimidir. Aynı yönetmelik hükmünün ayrıntılı dökümü için Binkılıç Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir.

Ayrım pratikte önemlidir. Merkezde tutulan kişi hükümlü veya tutuklu değildir; tutulma bir ceza infazı değil, sınır dışı etme işlemi sonuçlanıncaya kadar süren idari gözetimdir. Kapıdaki güvenlik düzeni bu hukuki niteliği değiştirmez.

Avukat Görüşmesi: Tek Oda, Ses Yalıtımı Test Edilmiş, Kamera Yalnızca Görüntü Alıyor

Anılan ziyaret raporu, avukat görüşmesinin fiziki koşullarını ayrıntılı biçimde kaydeder. Merkezde 1 avukat görüşme odası bulunmaktadır. Odanın avukat görüşmesi için uygun şekilde düzenlendiği, masa üzerinde bir sabit telefon bulunduğu ve duvarda tercüme destek hattından yararlanılabileceğine ilişkin bilgilendirici bir yazının asılı olduğu görülmüştür.

İki tespit özellikle kayda değerdir. Rapora göre odanın dışarıya ses geçirmediği test edilmiş, odada yalnızca görüntü kaydı alan bir kamera bulunduğu görülmüştür. Görüşülen yabancılar, avukatlarıyla mesai saatleri içerisinde istedikleri zaman görüşebildiklerini beyan etmişlerdir.

Tercüman ihtiyacı bakımından rapor şunu kaydeder: merkezde Rusça, Farsça ve Urduca dillerinde uzman tercümanlar görev yapmakta, avukat görüşmelerinde ihtiyaç duyulması hâlinde görüşme odalarındaki telefonlar kullanılarak baro tarafından görevlendirilmiş tercümanlarla iletişime geçilmekte ve tercümanlık hizmeti alınabilmektedir. Başka bir dil gerektiğinde hizmet alımı yoluyla tercüman görevlendirildiği, ayrıca Göç İdaresi Başkanlığının yedi gün yirmi dört saat hizmet veren Yabancılar İletişim Merkezi çağrı hattından tercüme hizmetinden yararlanılabildiği belirtilmiştir.

Telefonla Görüşme: Sayı Konusunda Tek Bir Kayıt Yok

Merkezde toplam 22 adet ankesörlü telefon bulunmaktadır. Bu telefonlar yabancıların barındırıldıkları blokların koridorlarında yer alır ve havalandırma saatlerinde kullanılmaktadır. Telefon kartlarının kantinde satıldığı, satın alma gücü olmayan yabancılara imkânlar dâhilinde ücretsiz telefon kartı verildiği kaydedilmiştir.

Bu başlıkta rapor tek bir sonuca varmaz ve iki farklı değerlendirmeyi yan yana kaydeder. Görüşülen yabancıların bir kısmı telefon kartlarına erişim sıkıntısı olduğunu sıkça dile getirmiş, bir kısmı da ankesörlü telefon sayısının yetersiz olduğundan şikâyet etmiştir. İdare, kartların temininde dönemsel olarak sıkıntı yaşanabildiğini belirtmiştir. Ziyaret heyeti ise telefonların önünde bekleyen yabancılar bulunmakla birlikte yoğun bir sıra olmadığını gözlemlemiş ve her katta üç veya dört telefon bulunduğu düşünüldüğünde sayıyı yeterli değerlendirmiştir.

Rapora göre ayrıca talep eden yabancılara merkeze ait bir cep telefonu üzerinden aileleriyle görüşme, bir odada ise sesli ve görüntülü görüşme imkânı sağlanmakta olup bu hususlar yapılan incelemelerde teyit edilmiştir. Konsolosluk yetkililerinin telefon numaralarının yabancıların görebileceği şekilde panoda asılı olduğu, merkezde barındırılan eşlerin haftanın iki günü görüştürüldüğü ve bazı durumlarda diğer günlerde de görüşme imkânı sağlandığı da kaydedilmiştir.

Alternatif Yükümlülük: Edirne’de Ölçülmüş Bir Sayı

Kanun, idari gözetim yerine belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, teminat ve elektronik izleme gibi alternatif yükümlülükler öngörür. Bu yükümlülüklerin tam listesi ve tebliğ usulü için Çatalca Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir.

Edirne bakımından kayda geçen şey, bu yolun soyut bir imkân olarak kalmadığıdır. Anılan ziyaret raporuna göre idari gözetime alternatif yükümlülükler uygulanarak resen ya da itiraz üzerine serbest bırakılan yabancı sayısı, 2024 yılının başından ziyaret tarihine kadar olan süreçte 720, son bir yıl içerisinde ise 1.270 olarak belirtilmiştir.

Bu sayı tek başına bir sonuç tahmini vermez ve kimse için belirli bir sonucu öngörmez. Gösterdiği şey, alternatif yükümlülük talebinin bu merkez bakımından fiilen karşılık bulan bir yol olduğudur. Talep, ayrı bir kuruma değil, idari gözetime yapılan itirazın içinde ileri sürülür.

Talebin ne zaman ileri sürülebileceği ayrıca önemlidir. Kanun idari gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığının valilikçe her ay değerlendirilmesini öngörür; ancak Anayasa Mahkemesi bu değerlendirmenin aylık döngüye bağlı olmadığını belirtmiştir:

“Ayrıca idari gözetimin devamında bir zaruretin olup olmadığının valilikler tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilmesi koşulu getirilmiştir. Bu değerlendirme için aylık (otuz günlük) sürenin beklenmesine de gerek yoktur. Buna göre idari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2020/12454, T. 03.12.2020 — kişi hürriyeti ve güvenliği yönünden KABUL EDİLEMEZ, oy birliği)

⚠ Kararın sonucu başvurucu aleyhinedir: şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulunmuştur. Buraya alınan kısım o sonucu değil, mahkemenin idari gözetim rejimini tarif ettiği bölümü aktarır. Yani bu alıntı bir kazanma göstergesi değil, talebin ne zaman ileri sürülebileceğini gösteren bir tespittir.

Pratik karşılığı şudur: koşullarda değişiklik olduğu iddiası varsa bir sonraki aylık değerlendirmenin beklenmesi gerekmez. Aynı kararda ayrıca idari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayanlara talepleri hâlinde avukatlık hizmeti sağlandığı kaydedilmiştir.

Ne Kadar Tutulur, Nasıl Çıkılır

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez ve kanunda gösterilen şartlarla uzatılabilir. Gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığı valilikçe her ay düzenli olarak değerlendirilir; zaruret ortadan kalktığında gözetim derhâl sonlandırılır. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Sürelerin, aylık denetimin ve itiraz usulünün ayrıntısı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına, sınır dışı kararının kendisine karşı açılacak dava için sınır dışı kararına itiraz ve iptal davası yazısına bakılmalıdır.

Bir noktanın ayrıca bilinmesi gerekir. Sınır dışı ve idari gözetim kararı bir valilikçe alınıp kişi başka bir ildeki merkeze sevk edilebilir; Edirne’de başlayıp başka ilde sona eren gözetim süreçleri yargı kararlarına konu olmuştur. Haksız idari gözetim nedeniyle açılacak tam yargı davasında yetkili yerin nasıl belirlendiği, ölçülmüş bir örnek üzerinden Adana Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

İdari Gözetime İtiraz: Merci ve Süre

Edirne Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişi bakımından itirazın muhatabı merkez veya göç idaresi değil, sulh ceza hâkimidir. Kanun mercii, usulü ve sonucu tek fıkrada toplar:

“İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/6)

Fıkranın merkezde tutulan kişi bakımından en kullanışlı yanı, dilekçenin idareye verilebilmesidir: adliyeye fiilen erişemeyen kişi dilekçesini merkezde verir, yetkili hâkimliğe ulaştırmak idarenin yükümlülüğüdür. Başvuru için kanunda süre öngörülmemiştir; son cümle uyarınca şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir, yani itiraz bir kez kullanılmakla tükenmez. Buna karşılık başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz ve hâkimin beş gün içinde vereceği karar kesindir.

Dilekçenin içeriği, ret hâlinde izlenecek yol ve gözetime alternatif yükümlülükler için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. Adresi resmî kaynaktan teyit edin. Merkez kaydı Yeni İmaret Mahallesi 2.Beyazıt Caddesi Sarayiçi adresini verir ve kapı numarası içermez. Harita uygulamalarındaki 73 numara müdürlüğün adresidir.
2. Aradığınız numaranın müdürlük santrali olduğunu bilin. 0284 224 10 12 numarası müdürlüğün kendi sayfasında santral olarak nitelendirilmiştir; merkeze özgü sorular yönlendirme ile sorulur.
3. Görüşme gün ve saatini önceden sorun. Ziyaret gün ve saatleri resmî iletişim sayfasında yayımlanmaz; bu düzen merkez idaresince belirlenir ve değişebilir.
4. Avukat görüşmesi için tercüman ihtiyacını baroya önceden bildirin. Ziyaret raporuna göre görüşme odasındaki telefondan baro tarafından görevlendirilmiş tercümanlarla iletişim kurulabilmektedir.
5. Telefon kartı ihtiyacını hesaba katın. Kartlar kantinde satılmakta, temininde dönemsel sıkıntı yaşanabildiği idarece belirtilmiştir.
6. Yakınınızın hangi merkezde olduğunu merkezden değil, kayıttan sorun. Kayıtlar merkezî veri tabanında tutulur; soru il göç idaresi müdürlüğüne veya Yabancılar İletişim Merkezi hattına yöneltilmelidir.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.