Çankırı Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Bu yazı, Çankırı Geri Gönderme Merkezinin resmî kayıttaki adres ve telefon bilgisini, merkezde kimlerin tutulduğunu ve merkez hakkında yayımlanmış denetim ziyareti raporunda neyin kayda geçtiğini ele alır.

Kısa Cevap

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında merkez şu kayıtla yer alır: ÇANKIRI, telefon 0376 213 05 49, adres Abdülhalik Renda Mahallesi, Ankara Caddesi No:363 (Süleymanlı Köyü Mevkii) Merkez/ÇANKIRI.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, bu kayıttaki telefon kümedeki pek çok merkezin aksine il müdürlüğünün santrali değildir; müdürlüğün numarası ayrıdır ve iki numara birbirinden farklıdır. İkincisi, yayımlanmış denetim ziyareti raporuna göre merkezde yalnız erkekler tutulmaktadır; merkeze getirilen kadın ve çocuklar ayrı bir tesiste bekletilip yirmi dört saat içinde çıkarılmaktadır. Üçüncüsü, merkeze toplu taşıma ile ulaşım imkânı bulunmamaktadır ve bu, raporun kendi tespitidir.

İdari gözetimin süresi, itiraz yolu ve merkezde sağlanan haklar bu yazının konusu değildir; bunların tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır.

Bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir. Raporun toplu taşıma bulunmadığı yönündeki tespiti de ziyaret tarihine aittir; ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

Adres: Merkez Süleymanlı Mevkiinde, Müdürlük Şehir Merkezinde

Resmî kayıttaki adres satırı dört parçadan oluşur: mahalle (Abdülhalik Renda), cadde (Ankara), kapı numarası (363) ve parantez içinde mevki (Süleymanlı Köyü Mevkii).

Çankırı İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi iletişim sayfası bambaşka bir adres yayımlar: Mimar Sinan Mahallesi Semerciler Sokak Tansuğ Sitesi No:18 Merkez/ÇANKIRI. Çankırı Valiliğinin hizmet birimleri sayfası da aynı adresi tekrarlar.

İki adres aynı ilçededir ama aynı yer değildir. Ziyaret raporu merkezin Çankırı il merkezine 16 kilometre uzaklıkta bulunduğunu kaydeder (Rapor No: 2025/44); müdürlük ise şehir merkezindedir. Merkeze gidecek kişinin müdürlük adresine gitmemesi gerekir.

Üçüncü taraf harita ve dizin kayıtlarının merkezi yalnızca Süleymanlı Mevkii adıyla göstermesi bu adres yapısından kaynaklanır; resmî kayıt mevkiyi parantez içinde, mahalle ve cadde adıyla birlikte yazar.

Telefon: Merkezin Kendi Numarası Yayımlanmıştır

Göç İdaresi Başkanlığının iletişim sayfası bazı kayıtların telefon satırına İl Müd. ibaresi düşer ve o kayıtlarda yayımlanan numara merkezin değil müdürlüğün hattıdır. Iğdır, Bayburt ve Ağrı kayıtları bu ibareyi taşır.

Çankırı kaydında bu ibare yoktur. Kayıtta yazılı numara 0376 213 05 49’dur. Müdürlüğün kendi iletişim sayfasında yayımlanan numara ise 0376 213 46 49, faks 0376 213 41 09, e-posta cankiri@goc.gov.tr biçimindedir.

İki numaranın farklı olması pratik bir avantajdır. Kümedeki pek çok merkezde merkeze özgü soruların müdürlük santralinden yönlendirme ile sorulması gerekir; örneğin Edirne Geri Gönderme Merkezi kaydında yayımlanan numaranın müdürlük santrali olduğu müdürlüğün kendi sayfasında açıkça yazılıdır. Çankırı’da merkez için ayrı bir numara yayımlanmıştır.

⚠ Üçüncü taraf harita kayıtlarının merkez için müdürlük numarasını göstermesi mümkündür; iki numaradan hangisinin arandığı kontrol edilmelidir.

Merkez 8/5/2019’da Faaliyete Geçti

Ziyaret raporuna göre merkez 8/5/2019 tarihinde faaliyete geçmiştir ve 23.400 metrekare açık alan üzerinde 7.932 metrekare kapalı alanda hizmet vermektedir (Rapor No: 2025/44).

Rapor ayrıca merkeze toplu taşıma araçları ile ulaşım imkânı bulunmadığını açıkça kaydeder. Bu, kümede tekrar eden bir tespittir; Aydın Geri Gönderme Merkezi hakkındaki raporda da aynı sorun kayda geçmiş ve Kurum belediyeye sefer başlatılmasının değerlendirilmesini tavsiye etmiştir.

Ziyaret tarihinde merkezde 173 personel görev yapmaktaydı. Kadro içinde 1 merkez müdür vekili, 5 il göç uzmanı veya uzman yardımcısı, 1 psikolog, 1 sosyal çalışmacı, 2 tercüman, 70 güvenlik görevlisi, 2 polis memuru ve 44 jandarma personeli yer alır. Tercümanlardan biri Farsça, biri Urduca dilinde uzmandır.

Rapor, merkezde idari-geçici görevli olarak bulunan 2 polis memuru ile 3 jandarma personelinin göç uzmanlarının aldığı eğitimleri almadıklarının öğrenildiğini ayrıca kaydeder.

Kapasite 750, Artırılmış 800 — Ziyaret Günü Mevcudu 806

Ziyaret raporuna göre merkezin olağan kapasitesi 750, artırılmış kapasitesi 800 kişidir. Ziyaret tarihinde merkezde 57 farklı uyruktan 806 yabancı bulunmaktaydı (Rapor No: 2025/44).

Mevcut, artırılmış kapasitenin de üzerindedir. Kurum bunu tespitle bırakmamış, Göç İdaresi Başkanlığına yönelik tavsiyelerinde merkezin kapasitesinin üzerinde kişi barındırması nedeniyle sosyal ve sportif faaliyetlere katılım ile sağlık hizmetlerine erişimde sorunlar yaşandığını kaydederek kapasite sorununun giderilmesine yönelik çalışma yapılmasını önermiştir.

Kapasite rakamı tek başına merkezdeki fiilî mevcudu göstermez ve iki rakam kümede her zaman aynı yönde hareket etmez. Pehlivanköy Geri Gönderme Merkezi hakkındaki raporda da ziyaret günü mevcudu hem kapasitenin hem artırılmış kapasitenin üzerinde kaydedilmiştir; Iğdır Geri Gönderme Merkezi hakkındaki raporda ise mevcut kapasitenin altındadır.

⚠ Bu sayıların tamamı ziyaret tarihine aittir. Doluluk ve kadro değişkendir; bugünkü durumu göstermezler.

Merkezde Yalnız Erkekler Tutuluyor

Bu, merkezi kümedeki çoğu tesisten ayıran ve yakınını arayan kişiyi doğrudan ilgilendiren tespittir.

Rapora göre ziyaret tarihinde merkezdeki yabancıların tamamı erkektir. Merkezde refakatsiz çocuk bulunmamakta, yalnızca babasının refakatinde kalan bir erkek çocuk bulunmaktadır.

Merkez idaresi, merkezde kadın ve çocukların tutulmadığını; merkeze getirilen kadın ve çocukların Düzensiz Göçmen Kabul ve Sevk Merkezinde bekletilerek haklarında idari gözetime alternatif yükümlülük uygulandığını ve kısa süre merkezde tutulduklarını ifade etmiştir.

Ziyaret heyeti bu beyanı olduğu gibi kayda geçirmemiş, doğrulamıştır: kamera kayıt görüntüleri izlenerek ve ilgili evraklar incelenerek merkeze getirilen kadın ve çocukların sevk merkezi alanında tutularak alternatif yükümlülük uygulanmasına karar verildiği ve 24 saat içinde merkezden çıkış yaptıkları anlaşılmıştır (Rapor No: 2025/44).

Pratik sonucu şudur: yakını kadın veya çocuk olan kişi için merkez büyük olasılıkla doğru adres değildir. Bu tesislerin geri gönderme merkezinden ayrı bir kayıt olduğu ve ulusal geri gönderme merkezleri listesinde yer almadığı konusunda Ağrı Geri Gönderme Merkezi yazısındaki ayrım da okunmalıdır.

Yaş konusunda şüphe doğduğunda izlenen yol da raporda yazılıdır: fiziki görünümü nedeniyle yaşından şüphe edilen yabancı hastaneye sevk edilerek kemik yaşı tespiti yaptırılmakta, sağlık raporu üzerine kişi Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne teslim edilmektedir.

Ortalama Kalış Süresi 158 Gün

Ziyaret raporunda, yabancıların merkezde kalış süresinin ortalama 158 gün olduğunun öğrenildiği kaydedilmiştir. Merkeze günlük yabancı giriş ve çıkış sayısının ortalama 15-20 civarında olduğu da aynı bölümde yer alır (Rapor No: 2025/44).

Bu rakam bir ortalamadır ve kişinin kendi gözetim süresini göstermez. Yine de bir ölçü verir: kanuni üst sınır kural olarak altı aydır ve ortalama bu sınırın epey yakınındadır. Sürelerin nasıl işlediği, uzatmanın şartları ve her ay yapılması gereken zaruret değerlendirmesi için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır. Altı ayı aşan gözetimin sayıca nasıl görünebildiğine ilişkin ayrı bir kayıt Şanlıurfa Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Rapor ayrıca ziyaret tarihinde merkezde insan ticareti mağduru olduğu tespit edilen yabancı ile uluslararası koruma talebinde bulunan yabancı bulunmadığının öğrenildiğini kaydeder.

Avukatla Görüşme: Vekâletname Görüşme İçin Aranmıyor

Merkezde 6 avukat görüşme odası bulunmakta, bunlardan 4’ü aktif olarak kullanılmaktadır. Odalarda masa ve sandalye yer aldığı, odaların temiz ve dışarıya ses geçirmeyecek şekilde yalıtımlı olduğu, odalarda yalnızca görüntü kaydı alan bir kamera bulunduğuna ilişkin uyarı levhasının asılı olduğu tespit edilmiştir.

Raporun avukatlar bakımından en doğrudan kullanılabilir kaydı şudur. Ziyaret heyetinin avukat bekleme odasında bulunan avukatlarla yaptığı görüşmelerde, avukatların yabancılarla görüşmek ve dosyalarını incelemek için vekâletname ibraz etmeleri gerekmediği, yalnızca dosyadan örnek almak istemeleri hâlinde vekâletname ibraz ettikleri öğrenilmiştir (Rapor No: 2025/44).

Yabancılarla yapılan görüşmelerde de avukatlarıyla serbestçe görüşebildikleri, merkez idaresinin bu konuda herhangi bir engelleme yahut kısıtlama yapmadığı dile getirilmiştir.

⚠ Bu bir uygulama tespitidir, yayımlanmış bir mevzuat kuralı değildir ve ziyaret tarihine aittir. Merkeze gitmeden önce merkezden teyit alınmalıdır. Vekâletnamenin merkezde tutulan kişi tarafından nasıl verileceği ayrı bir konudur ve İstanbul Tuzla Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Ziyaretçi görüşmeleri de aynı odalarda yapılmaktadır. Merkez idaresine göre ziyaret saatleri hafta içi mesai saatleri arasında belirlenmekte; yabancının eşi, vasisi, üçüncü dereceye kadar kan hısımları ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları ziyaretçi olarak kabul edilmekte; görüşmelerde genellikle süre sınırı bulunmamaktadır.

Rapor Avukatlar Hakkında İki Ayrı Tavsiye Yazdı

Erişimin engelsiz olduğu kaydedilmiş olmasına rağmen rapor, avukatlık hizmetiyle ilgili somut bir şikâyeti de kayda geçirir: yabancılarla yapılan görüşmelerde bazı yabancılar avukatlarına ödeme yapmalarına rağmen avukatların görüşmeye gelmemesi nedeniyle mağdur edildiklerini beyan etmişlerdir (Rapor No: 2025/44).

Kurum bu beyanı iki ayrı muhataba yazdığı tavsiyelerle karşılamıştır.

Merkez idaresine yönelik tavsiyeler arasında, merkezde kalan müvekkillerine ve merkez idaresine yabancıların süreçleri hakkında bilgi vermeyen avukatların tespit edilerek Çankırı Barosuna iletilmesi yer alır.

Çankırı Barosuna yönelik tavsiyeler ise üç maddedir: merkezde tutulan yabancıların avukatlık hizmetinden istenildiği ölçüde faydalanamama konusundaki sorun alanlarının çözümü için Baronun Türkiye Barolar Birliğiyle koordinasyon hâlinde kalıcı çözümler üzerinde çalışması; farklı dillerde adli yardım sürecine ilişkin bilgilendirici materyaller hazırlanması ve merkeze dağıtımının sağlanması; yabancı müvekkillerinden ücret aldıktan sonra hukuki süreçleri ile ilgilenmeyen avukatlar varsa tespit edilmesi ve gerekli işlemlerin yapılması.

Baroya yazılan tavsiyelerin niteliği ve barodan ne beklenebileceği konusunda Bursa Geri Gönderme Merkezi yazısındaki değerlendirme de okunabilir.

Buradan çıkan pratik sonuç, merkeze özgü değildir ama merkezde kayda geçmiştir: vekâlet ilişkisinde bilgilendirme yükümlülüğü avukata aittir ve bunun yerine getirilmemesi hâlinde başvurulacak merci barodur.

Tavsiyeler Beş Ayrı Muhataba Yazılmıştır

Raporun tavsiyeler bölümü kümede seyrek görülen bir biçimde ayrılmıştır. Tavsiyeler tek bir kuruma değil, beş ayrı muhataba yazılmıştır: merkez idaresi, Çankırı İl Sağlık Müdürlüğü, Çankırı Barosu, Çankırı İl Millî Eğitim Müdürlüğü ve Göç İdaresi Başkanlığı.

Bu dağılım biçimsel bir ayrıntı değildir; merkezde karşılaşılan her sorunun muhatabının merkez idaresi olmadığını gösterir.

İl sağlık müdürlüğüne yazılan tavsiyeler arasında bulaşıcı hastalığı olan kişilerin düzenli takibi, alanında uzman bir hekimin periyodik olarak merkeze gelmesi, diş tedavisi amacıyla hastaneye sevk edilen yabancılar için haftanın belirli gün ve saatlerinde hasta kotası oluşturulması ve görevlendirilen sağlık personelinin görevlendirme sürelerinin en az üçer aylık periyotlarla sağlanması yer alır.

İl millî eğitim müdürlüğüne yazılan tek tavsiye, merkezde kurs ve eğitim faaliyetlerinin düzenli biçimde sürdürülebilmesi için öğretmen görevlendirilmesi ve kısa süreli kalan yabancılar için alternatif etkinlik ve kurslar düzenlenmesidir.

Merkezde tutulan kişi adına bir talep iletilecekse, talebin hangi kuruma yöneltileceği bu ayrıma göre belirlenmelidir. Sağlık hizmetine erişim ile merkezin fiziki düzeni aynı muhatabın işi değildir.

İddia Var, Kamera Kaydında Bulgu Yok

Rapor, kötü muamele iddialarını da kaydeder ve sonucunu açıkça yazar. Yapılan görüşmelerde güvenlik personeli tarafından kendilerine hakaret edildiğini ve darp edildiklerini iddia eden yabancılar olmuş, kamera kayıtlarının incelenmesi sonucunda darp veya kötü muameleye dair somut bir bulguya rastlanılmamıştır (Rapor No: 2025/44).

İki kaydın da olduğu gibi aktarılması gerekir: iddia kayda geçmiştir, inceleme yapılmıştır ve inceleme somut bulgu üretmemiştir.

Bu ayrım yargısal denetimde de sonuç doğurur. Anayasa Mahkemesi, sınır dışı ve idari gözetim şikâyetlerini birlikte incelediği bir başvuruda kötü muamele iddiasını esastan incelememiştir. Gerekçenin ilk ayağı iddianın taşınma biçimidir:

“Başvurucunun sınır dışı etme kararı nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddiasını daha önce İdare Mahkemesinde açtığı davada ileri sürmediği ve başvuru formunda iddiasını somut olarak açıklamadığı görüldüğünden bu yasak yönünden ayrıca bir inceleme yapılmamıştır.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2015/9727, T. 26.09.2019 — kötü muamele yasağı yönünden KABUL EDİLEMEZ, oy birliği)

İkinci ayak usuldür: aynı kararda kötü muamele yasağı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına ilişkin şikâyetler başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.

Pratik karşılığı şudur. Merkezdeki muameleye ilişkin bir şikâyet, zamanında ve doğru dosyada ileri sürülmediği ya da somut dayanakla desteklenmediği takdirde sonraki aşamalarda hiç incelenmeyebilir. Çankırı raporundaki kamera incelemesi bu denetimin idari ayağıdır; yargısal ayağında belirleyici olan, iddiayı taşıyan tarafın onu hangi aşamada ve hangi somut dayanakla ileri sürdüğüdür.

Rapor ayrıca merkezde yabancılar için uygulanabilir bir disiplin prosedürünün bulunmadığını, kural ihlallerinin genellikle yaşam alanının değiştirilmesi gibi idari tedbirlerle çözümlendiğini, konusu suç teşkil eden eylemler hakkında ise adli işlem başlatıldığını kaydeder.

Güvenlik tarafında merkez tel örgülü emniyet duvarı ile çevrilidir; iç güvenliği 70 özel güvenlik görevlisi ve 14 jandarma personeli, dış güvenliği 30 jandarma personeli sağlamaktadır. Kameraların 24 saat boyunca 2 personel tarafından izlendiği ifade edilmiştir.

Merkezde daha önce firar vakaları yaşandığı da rapora geçmiştir. Ayrıca 4/7/2023 tarihinde merkezde yabancılar tarafından yangın çıkarıldığı ve isyan gerçekleştirildiği öğrenilmiş; merkez idaresi yangın olayına ilişkin 6 yabancı hakkında adli işlem başlatıldığını ve bu yabancıların tutuklandığını belirtmiştir.

⚠ İnternette merkez hakkında olay haberleri bulunabilir. Yukarıdaki kayıt bir haber değil, yayımlanmış denetim raporunun kendi tespitidir; haber kaynaklarındaki ayrıntılar bu raporla doğrulanmadan kullanılmamalıdır.

Raporun Künyesi

Bu yazıdaki tespitlerin kaynağı olan belge, Çankırı Geri Gönderme Merkezi Ziyareti Raporu, Rapor No: 2025/44 künyesini taşır ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 28/10/2025 tarihli ve 2025/699 sayılı kararıyla oy birliğiyle kabul edilmiştir. Rapor, 17/12/2024 tarihinde merkeze gerçekleştirilen izleme ziyaretine dayanır.

Oy birliği ibaresi burada kayda değerdir. Kümedeki bazı raporlar oy çokluğuyla kabul edilmiş ve karşı oy gerekçesi taşımaktadır; Iğdır raporu bunlardandır ve oradaki şerh doğrudan raporun yöntemini hedef alır. Çankırı raporunda böyle bir şerh yoktur.

Rapordaki tespitlerin sınıfı yine de ayrılmalıdır. Merkez idaresinden alınan beyanlar (ziyaret saatleri, kadın ve çocuk uygulaması, disiplin tedbirleri), heyetin kendi gözlemi (avukat odalarının durumu, yalıtım, uyarı levhası) ve belge ile kamera kaydı incelemesi (kadın ve çocukların yirmi dört saat içinde çıkışı, kötü muamele iddiasının incelenmesi) aynı ağırlıkta değildir. Bu yazıda her tespit, raporun onu hangi sınıfta kaydettiği belirtilerek aktarılmıştır.

İdari Gözetime İtiraz: Merci ve Süre

Çankırı Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişi bakımından itirazın muhatabı merkez veya göç idaresi değil, sulh ceza hâkimidir. Kanun mercii, usulü ve sonucu tek fıkrada toplar:

“İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/6)

Fıkranın merkezde tutulan kişi bakımından en kullanışlı yanı, dilekçenin idareye verilebilmesidir: adliyeye fiilen erişemeyen kişi dilekçesini merkezde verir, yetkili hâkimliğe ulaştırmak idarenin yükümlülüğüdür. Başvuru için kanunda süre öngörülmemiştir; son cümle uyarınca şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir, yani itiraz bir kez kullanılmakla tükenmez. Buna karşılık başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz ve hâkimin beş gün içinde vereceği karar kesindir.

Dilekçenin içeriği, ret hâlinde izlenecek yol ve gözetime alternatif yükümlülükler için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. İki numaradan hangisini aradığınızı bilin. Merkez kaydındaki numara 0376 213 05 49, müdürlüğün numarası 0376 213 46 49’dur; üçüncü taraf harita kayıtları ikisini karıştırabilir.
2. Müdürlüğün adresine değil merkezin adresine gidin. Müdürlük şehir merkezinde Mimar Sinan Mahallesindedir; merkez, il merkezine 16 kilometre uzaklıktadır.
3. Yakınınız kadın veya çocuksa merkezde olmayabilir. Rapora göre merkezde yalnız erkekler tutulmakta, kadın ve çocuklar ayrı bir sevk merkezinde bekletilip yirmi dört saat içinde çıkarılmaktadır.
4. Ulaşımı önceden planlayın. Rapor merkeze toplu taşıma ile ulaşım imkânı bulunmadığını kaydeder.
5. Görüşme için vekâletname aranmadığı bir uygulama tespitidir. Rapor bunu ziyaret tarihi itibarıyla kaydeder; dosyadan örnek alınacaksa vekâletname gerekir ve güncel uygulama merkezden teyit edilmelidir.
6. Talebinizin muhatabını ayırt edin. Raporun tavsiyeleri beş ayrı kuruma yazılmıştır; sağlık, eğitim, avukatlık hizmeti ve merkezin fiziki düzeni aynı muhatabın işi değildir.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.