Aşkale Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Kısa Cevap

Aşkale Geri Gönderme Merkezi diye aranan yer Erzurum ilinin Aşkale ilçesindedir ve orada tek bir merkez değil, iki ayrı kayıt bulunur. Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfası bunları ERZURUM-1 ve ERZURUM-2 adlarıyla listeler. İkisi de aynı caddededir, kapı numaraları farklıdır ve telefon numaraları da farklıdır. İkinci kayıt için yazılan numara merkezin kendi hattı değil, Yakutiye’deki İl Göç İdaresi Müdürlüğünün numarasıdır.

Merkezlerden biri hakkında yayımlanmış bir denetim raporu vardır. Bu yazı adres ve telefon bilgisini resmî kayıttan, merkezin işleyişine ilişkin tespitleri ise o rapordan aktarır. İdari gözetimin süreleri, hakları ve itiraz yolları bu yazının konusu değildir; onlar geri gönderme merkezi nedir yazısında, kararın hangi sebeplere dayandığı ise sınır dışı etme kararı yazısında ele alınmıştır.

Merkez Nerede: İstasyon Mahallesi, Aşkale

Resmî iletişim sayfasındaki iki kayıt şöyledir:

Kayıt	Telefon	Adres
ERZURUM-1	0442 415 25 50	İstasyon Mahallesi, Tugay Caddesi No:96 Aşkale/ERZURUM
ERZURUM-2	0442 215 47 02/ İl Müd.	İstasyon Mahallesi, Tugay Caddesi No:98 Aşkale/ERZURUM

Adres satırındaki üç parçadan yalnız Aşkale idari bir birimdir ve Erzurum’a bağlı bir ilçedir. İstasyon bir mahalle, Tugay ise bir cadde adıdır. Kapı numaraları 96 ve 98 olarak ayrışır.

Yayımlanmış ziyaret raporu, ikinci kayıttaki merkezin 19/10/2015 tarihinde faaliyete başladığını ve Aşkale ilçe merkezine iki kilometre mesafede bulunduğunu, merkeze toplu taşıma araçlarıyla ulaşım sağlanabildiğini kaydeder. Bu yazı hat numarası veya sefer saati vermez; güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir ve yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir.

⚠ Dolaşımda bu adresten farklı bir kapı numarası da bulunmaktadır. Yola çıkarken esas alınacak kayıt Başkanlığın kendi iletişim sayfasıdır.

ERZURUM-1 ve ERZURUM-2: İki Kayıt, İki Kapı Numarası

Merkezin ne olduğunu Yönetmelik tanımlar.

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.3/1-ç — Geri gönderme merkezi

“ç) Geri gönderme merkezi: İdari gözetim altına alınan yabancıların barındırılmaları ve kontrol altında tutulmaları amacıyla kurulan ve doğrudan işletilen veya kamu kurum ve kuruluşlarıyla, Türkiye Kızılay Derneği veya kamu yararına çalışan derneklerden göç alanında uzmanlığı bulunanlarla protokol yapılarak işlettirilen merkezleri,”

Tanım merkez birimini esas alır. Bu yüzden aynı ilçede aynı caddede bulunan iki tesis, resmî kayıtta tek bir satırla değil iki ayrı satırla yaşar ve her satırın kendi adı, kendi adresi ve kendi telefonu olur.

Aynı yapı başka bir ilde de vardır ve karşılaştırma ayrımı görünür kılar. Resmî listede MALATYA-1 ve MALATYA-2 kayıtlarının ikisi de aynı telefon numarasını taşır. Erzurum’da ise iki kayıt iki ayrı numara taşır. Yani numaralanmış kayıt her yerde aynı şeyi anlatmaz; Malatya’da tek bir hat iki tesise bakarken, Erzurum’da hatlar ayrışmıştır. Malatya kaydının kendi ayrıntısı Malatya Geri Gönderme Merkezi yazısındadır.

Telefon: İki Numaradan Biri Yakutiye’ye Çıkar

Bu, merkezle ilgili en çok aranan bilginin en çok yanlış kullanılan kısmıdır. Resmî listede ERZURUM-2 kaydının numarası tek başına değil, yanında bir ibareyle yazılıdır: İl Müd. İbarenin karşılığı yine Yönetmelikte tanımlıdır.

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.3/1-d — İl müdürlüğü

“d) İl müdürlüğü: İl Göç İdaresi Müdürlüğünü,”

İbare ikinci bir resmî kaynakla doğrulanabilir. Erzurum Valiliğinin yayımladığı İl Göç İdaresi Müdürlüğü sayfasında müdürlüğün telefonu 0442 215 47 02, adresi Rabiaana Mahallesi Tebrizkapı Caddesi No:3 Yakutiye/ERZURUM, faksı 0442 215 01 35 ve e-postası erzurum@goc.gov.tr olarak gösterilir. Numara, ERZURUM-2 kaydında yazan numarayla birebir aynıdır.

Buradan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, ERZURUM-2 için yayımlanan numara Aşkale’deki tesisin santrali değil, başka bir ilçedeki müdürlüğün numarasıdır; Yakutiye Erzurum’un merkez ilçelerinden biridir, Aşkale ise ayrı bir ilçedir. İkincisi, ERZURUM-1 için yazılan 0442 415 25 50 numarası bu ibareyi taşımaz ve müdürlüğün numarasıyla aynı da değildir.

Listedeki otuz iki kaydın on beşinde bu ibare bulunur. Yani ibare Erzurum’a özgü bir istisna değil, listenin genelinde kullanılan bir işarettir; ayırt edici olan, Erzurum’da aynı ilçedeki iki kayıttan yalnız birinde bulunmasıdır.

Yayımlanmış Ziyaret Raporu Hangi Merkez İçindir

Merkezlerden biri hakkında yayımlanmış bir denetim raporu vardır: Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun Erzurum 2 No.lu Geri Gönderme Merkezi Ziyaret Raporu, Rapor No 2026/29. Rapor, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 7/5/2026 tarihli ve 2026/464 sayılı kararıyla oy birliğiyle kabul edilmiştir ve 9-10/7/2025 tarihlerinde yapılan habersiz bir ziyarete dayanır.

Raporun dayandığı görev Kanunda tanımlıdır.

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu m.2/1-k — Ulusal önleme mekanizması

“k) Ulusal önleme mekanizması: İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsanî veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesine Ek İhtiyari Protokol hükümleri çerçevesinde kişilerin özgürlüklerinden yoksun bırakıldığı yerlere düzenli ziyaretler yapmak üzere oluşturulan sistemi,”

⚠ Raporun kapsamı adıyla sınırlıdır. Rapor yalnız ERZURUM-2 kaydı için yazılmıştır. ERZURUM-1 kaydı için yayımlanmış bir ziyaret raporuna bu yazının hazırlandığı tarihte rastlanmamıştır. Aşağıdaki sayılar birinci merkeze teşmil edilemez ve ziyaret tarihine aittir.

Raporun Ölçtüğü Kapasite: 756 Yer, 813 Kişi

Rapor merkezin ölçülerini sayıyla kaydeder. Merkez 25.139 metrekare alan üzerine kuruludur ve 17.000 metrekare kapalı alanda hizmet verir. Yabancıların barındırıldığı 126 adet altı kişilik oda bulunur ve odaların her biri 25 metrekaredir.

Kapasite ve mevcut ayrışır: merkezin kapasitesi 756 kişi iken ziyaret tarihinde merkezde on altı farklı uyruktan 790’ı erkek ve 23’ü kadın olmak üzere 813 yabancı bulunmaktadır. Merkezde üç aile mevcut olup toplam dokuz çocuk barındırılmaktadır.

Kurum bu tespiti tavsiyeye bağlamıştır: merkezde kapasite üzerinde yabancı bulunduğundan, kalabalıklaşma sorununu gidermeye yönelik girişimlerde bulunulması Göç İdaresi Başkanlığına tavsiye edilmiştir. Aynı başlık altında bir tercümanın ve bir psikoloğun görevlendirilmesi de tavsiye edilmiştir.

Merkezde toplam 174 personel görev yapar. Rapordaki ünvan tablosunda jandarma personeli 55, hekim 1, hemşire 3 ve öğretmen 6 olarak gösterilmiştir. Merkezin iç güvenliğinin özel güvenlik görevlileri ve jandarma personeli, dış güvenliğinin ise jandarma personeli tarafından sağlandığı belirtilmiştir. Güvenliğin jandarmaya bırakıldığı bir başka merkezin kaydı Binkılıç Geri Gönderme Merkezi yazısındadır.

Avukat Görüşmesi: On Oda ve Hafta Sonu İzni

Merkeze avukat olarak gidecek kişi için raporun kaydettiği düzen şöyledir. Merkezde on adet avukat görüşme odası bulunmaktadır. Odaların ses geçirmeme özelliğinin olduğu ve odalarda ses kaydı yapmayan kamera bulunduğu anlaşılmıştır. Odalardan biri temasa izin vermeyecek şekilde tasarlanmıştır ve talepte bulunulduğu takdirde bu oda kullanılmaktadır.

Görüşme zamanı bakımından rapor iki şey söyler: avukat görüşmeleri kural olarak hafta içi mesai saatlerinde yapılmakla birlikte, Kurum Müdürüne bilgi verilmek suretiyle hafta sonu da yaptırılabilmektedir. İdare, ziyaretten önceki bir yıl içinde 2.502 kez avukat görüşmesi yapıldığı bilgisini vermiştir.

Kamera kayıtları üzerinden yapılan incelemede yabancıların avukatlarıyla yanlarında güvenlik personeli bulunmadan, kapı kapalı şekilde görüştükleri görülmüştür. Avukat görüşme odalarında baro aracılığıyla ücretsiz tercüme hattı erişiminin mevcut olduğu ayrıca kaydedilmiştir. Bu, merkezde görevli bir tercüman bulunmaması karşısında önem taşır; tercüman ihtiyacı doğduğunda Erzurum Valiliği tarafından görevlendirme yapıldığı bilgisi verilmiştir.

Merkezde altı dilde adli yardım afişi bulunduğu ve afişte Erzurum Barosunun telefon numarası yazılı olduğu görülmüştür.

Görüşme Defterinin Saatleri Kamera Kaydıyla Uyuşmuyor

Raporun avukat bakımından en önemli tespiti bir eksikliktir ve kolayca gözden kaçar.

Ziyaret Heyeti avukat görüşme defterini incelemiş, defterde avukatın isim bilgilerinin, görüştüğü yabancının numarasının, giriş ve çıkış tarih ve saatlerinin ayrıntılı olarak yazıldığını görmüştür. Ancak aynı incelemede, defterde yer alan avukat giriş ve çıkış saatlerinin kamera kayıt saatleriyle uyumlu olmadığı tespit edilmiştir. Kurum bunu tavsiyeye bağlamış ve avukat görüşme kayıt defterindeki saat bilgilerinin kamera kayıtlarıyla uyumlu hale getirilmesini istemiştir.

Bu tespitin pratik değeri, aynı Kurumun başka bir başvuruda kurduğu ölçüyle birlikte okununca görülür. Erzurum Aşkale Geri Gönderme Merkezinde avukatıyla görüşmesine engel olunduğu iddiasıyla yapılan bir başvuruda Kurum, merkez idaresinin gönderdiği avukat görüşme tutanaklarına dayanmış, tutanaklarda görüşmelerin 9/10/2023 tarihinde 13.13-13.38 saatleri arasında ve 10/10/2023 tarihinde saat 12.42’de gerçekleştiğinin görüldüğünü belirtmiştir. Kişinin merkeze geldikten birkaç gün sonra avukatlarıyla görüştürüldüğü ve herhangi bir hak kaybına uğramadığı anlaşıldığından kötü muamele yasağının ihlal edilmediği sonucuna varılmıştır (2. Daire E. 2023/2420, K. 2024/1191, T. 06.11.2024).

İki kayıt yan yana konduğunda çıkan sonuç şudur: bir iddiayı karşılayan belge merkez defteridir ve aynı defterin saat bilgisi denetim heyetince uyumsuz bulunmuştur. Bu nedenle görüşmenin yapılıp yapılmadığı veya ne kadar sürdüğü sonradan tartışılacaksa, merkez kaydının tek başına belirleyici sayılmaması gerekir. Talebin tarihi, saati, talebin iletildiği görevli ve verilen cevap avukat tarafından ayrıca kayıt altına alınmalıdır. İspat yükünün bu başvuruda nasıl dağıldığı Malatya Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Başka İlden Sevk Edilirse Gözetim Kararını Kim Verir

Aynı başvuru, Aşkale’ye başka bir ilden sevk edilen kişi bakımından iki ayrı sonuç taşır.

Kişi, Malatya Geri Gönderme Merkezinde kısa bir süre kaldıktan sonra 5/10/2023 tarihinde Erzurum Aşkale Geri Gönderme Merkezine sevk edilmiştir. Kurum kararında, kişi hakkında burada Erzurum İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından idari gözetim kararının devamına karar verildiği kaydedilmiştir. Yani sevkten sonra gözetimin devamını değerlendiren merci, kararı ilk veren il değil kişinin götürüldüğü yeni ildeki idaredir.

İkinci sonuç süreye ilişkindir. Avukat 9/10/2023 tarihinde merkeze gitmiş, kendisine müvekkilinin orada olmadığı beyan edilmiş, ısrar üzerine orada olduğu kabul edilerek görüşme gerçekleştirilmiştir. Ertesi gün vekâletname sunulduğunda, sınır dışı ve idari gözetim kararına karşı dava açma ve itiraz etme süresinin dolmasına bir gün kalmıştır.

Buradan çıkan kural nettir: sevk süreyi durdurmaz. Kişinin hangi merkeze götürüldüğünü bulmakta geçen günler süreden düşülmez. Bu nedenle nakil ihtimali bulunan bir dosyada kişinin yeri, merkez adının benzerliğine güvenilerek değil, kararı veren valilikten veya merkezden teyit edilmelidir. Hangi kararın hangi mercie ve hangi sürede götürüleceği sınır dışı kararına itiraz ve idari gözetim kararına itiraz yazılarında ayrı ayrı ele alınmıştır.

Sevk alan merkez olmak bölgede tek örnek değildir. Bayburt Geri Gönderme Merkezi hakkındaki ziyaret raporunda merkezin genellikle Erzurum, İstanbul ve Ankara illerinden sevk aldığı, idarenin beyanına göre sınır dışı etme kararlarının da sevki gönderen il müdürlüklerince alındığı kaydedilmiştir. İki merkez bakımından sonuç aynıdır: kişinin nerede tutulduğu, hakkındaki kararı hangi idarenin tesis ettiğini göstermez.

Gözetim Nasıl Sona Eriyor: Bir Yılda 1.193 Çıkış

Rapor, merkezden çıkışın fiilen nasıl gerçekleştiğini de sayıyla kaydeder. İdari gözetime alternatif yükümlülükler kapsamında ziyaretten önceki bir yıl içinde 1.193 yabancının idari gözetimi sonlandırılarak merkezden çıkışı yapılmıştır.

Süre bakımından İdare, merkezde on iki aydan fazla süre kimsenin barındırılmadığını ifade etmiştir. Ziyaret Heyetinin rastgele seçilen yabancıların idari gözetim kararlarının yer aldığı dosyalar üzerinde yaptığı incelemede süresi geçmiş idari gözetim kararına rastlanmamıştır.

Heyetin aradığı ölçütün kaynağı kanunun süre kuralıdır:

“Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/3)

Fıkranın iki yarısı ayrı ayrı okunmalıdır. Tavan altı aydır; on iki ay ancak uzatmayla ulaşılan üst sınırdır ve uzatmanın kendisi iki sebebe bağlanmıştır: yabancının iş birliği yapmaması ya da ülkesiyle ilgili doğru bilgi veya belgeleri vermemesi. Bu iki sebep dışında bir gerekçeyle uzatma yapılamaz.

İdarenin “on iki aydan fazla kimse barındırılmıyor” beyanı ile heyetin “süresi geçmiş karara rastlanmadı” tespiti bu tavanla birlikte okunduğunda anlamlıdır: denetim, sürenin aşılıp aşılmadığını değil, uzatmanın gerekçesinin dosyada bulunup bulunmadığını da kapsar. Dosya incelenirken uzatma kararının hangi sebebe dayandırıldığı bu nedenle ayrıca görülmelidir.

Şikâyet yolu bakımından rapor iki kanal kaydeder: koridorlarda dilek ve şikâyetlerin iletilebildiği dilekçe kutuları ile yine koridorlarda bulunan kiosk cihazları vardır ve İdare, bu cihazlarla iletilen talep ve şikâyetlerin doğrudan Göç İdaresi Başkanlığına ulaştığını belirtmiştir.

Aşkale Adı: Erzurum’un İlçesi, Ağrı’nın Köyü

Aşkale adı resmî kayıtta iki ayrı yerde geçer ve bu bir arama karışıklığı üretir. Erzurum’un Aşkale’si bir ilçedir ve yukarıdaki iki merkez oradadır. Buna karşılık Ağrı Geri Gönderme Merkezinin resmî adres satırında geçen Aşkale, Ağrı Merkez ilçesine bağlı bir köy adıdır.

Ayrım pratik olarak şu sonucu doğurur: resmî listede kayıt adları ERZURUM-1 ve ERZURUM-2 olduğu için, merkezi Aşkale adıyla arayan kişi listede kaydı doğrudan bulamaz; il adıyla aramalıdır. Ağrı kaydındaki ad benzerliğinin ayrıntısı Ağrı Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Kayıtta Ne Var, Ne Yok

Resmî kayıtlar ve yayımlanmış rapor bazı soruları karşılar, bazılarını karşılamaz.

Kayıtta olan: iki kaydın adı, adresi ve telefonu; il müdürlüğünün ayrı adresi ve e-postası; ikinci merkezin açılış tarihi, kapasitesi, personel sayısı, avukat görüşme odası sayısı ve görüşme düzeni.

Kayıtta olmayan: Erzurum’daki merkezler için yayımlanmış bir ziyaret gün ve saati çizelgesi bulunamamıştır. Yönetmelik ziyaretin yapılabileceğini düzenler, gün ve saati merkez yönetimine bırakır; bazı il müdürlükleri bu bilgiyi kendi sayfalarında yayımlar. Bunun ölçülmüş bir örneği Van Geri Gönderme Merkezi yazısındadır; aynı bilginin bulunamadığı bir başka merkez ise Akyurt Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır. Erzurum’da böyle bir yayıma rastlanmamıştır. Merkez müdürünün adı da resmî iletişim kaydında yayımlanmaz; bu, Kayseri Geri Gönderme Merkezi yazısında da kaydedilmiş ortak bir durumdur.

⚠ Arama sonuçlarında merkezi işletme kategorisiyle sınıflayan harita kayıtlarına rastlanmaktadır. Bu kayıtlar resmî değildir ve kategorileri merkezin niteliğini göstermez.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. Hangi kayıt olduğunu sorun. Aşkale’de ERZURUM-1 ve ERZURUM-2 olmak üzere iki kayıt vardır; kapı numaraları 96 ve 98’dir. Yakınınızın hangisinde bulunduğunu teyit etmeden yola çıkmayın.
2. Aradığınız numaranın nereye çıktığını bilin. ERZURUM-2 için yayımlanan 0442 215 47 02 numarası, il müdürlüğünün Yakutiye’deki numarasıyla aynıdır. ERZURUM-1 için yayımlanan 0442 415 25 50 numarası bu ibareyi taşımaz.
3. Görüşme saatini teyit edin. Erzurum için yayımlanmış bir çizelge bulunamamıştır; rapordaki hafta sonu kaydı idari bir uygulamadır ve değişebilir.
4. Rapordaki sayıların hangi merkeze ait olduğuna dikkat edin. Yayımlanmış rapor yalnız ERZURUM-2 içindir ve 9-10/7/2025 ziyaretine aittir.
5. Kendi kaydınızı tutun. Görüşme talebinin tarihini, saatini, talebi ilettiğiniz görevliyi ve verilen cevabı yazılı olarak kayıt altına alın; merkez defterinin saat bilgisi denetimde uyumsuz bulunmuştur.
6. Sevk ihtimalini süre hesabına katın. Başka ilden sevk gözetimin devamını yeni ildeki idarenin değerlendirmesine bağlar, ancak dava ve itiraz sürelerini durdurmaz.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.